Filozofia 2026 — poziom rozszerzony

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Analiza stanowiska Bertranda Russella”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Russell używa wobec przedmiotów fizycznych zastrzeżenia „jeśli takowe istnieją”, stawia pytanie o istnienie materii i w przytoczonym fragmencie nie udziela na nie odpowiedzi.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Zdanie 4. Nie wiemy, czy materia istnieje.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za właściwe zdanie i poprawne uzasadnienie; 1 pkt za sam właściwy wybór.

W zadaniu z obszaru „Analiza stanowiska Bertranda Russella” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Dane zmysłowe i przedmioty fizyczne”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Kształt jest daną zmysłową, natomiast przedmioty fizyczne są postulowane jako przyczyny danych zmysłowych i nie są poznawane bezpośrednio.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   N, T.

4. Sprawdź kompletność

   1 pkt za obie poprawne odpowiedzi.

W zadaniu z obszaru „Dane zmysłowe i przedmioty fizyczne” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Perspektywiczność danych zmysłowych”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Osoby patrzą na przedmiot z różnych punktów widzenia, dlatego nie doświadczają identycznych danych wzrokowych.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Nie. Wzrokowe dane zmysłowe różnych osób nie mogą być dokładnie takie same.

4. Sprawdź kompletność

   1 pkt za poprawną ocenę wraz z trafnym uzasadnieniem.

W zadaniu z obszaru „Perspektywiczność danych zmysłowych” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Sceptycyzm i hipotetyzm”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   W hipotetyzmie twierdzenia mogą być przyjmowane ze względu na niekonkluzywne racje albo użyteczność, choć pozostają odwoływalne.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Sekstus Empiryk. Sceptyk uznaje wiedzę pewną – w danej dziedzinie albo w ogóle – za nieosiągalną, natomiast hipotetysta dopuszcza wiedzę prawdopodobną i podważalną.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za poprawnego przedstawiciela i poprawną różnicę; 1 pkt za jeden z tych elementów.

W zadaniu z obszaru „Sceptycyzm i hipotetyzm” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Poprawność formalna wnioskowania”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Russell rozważa kształt i barwę osobno, nie przyjmuje pierwszej przesłanki i nie twierdzi, że przedmioty fizyczne nie mają kształtu.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Przesłanka 2: Nieprawda, że przedmioty fizyczne mają barwę. Rozstrzygnięcie: takie wnioskowanie nie pojawia się w tekście źródłowym.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za poprawną przesłankę oraz poprawne rozstrzygnięcie z uzasadnieniem; 1 pkt za jeden z tych elementów.

W zadaniu z obszaru „Poprawność formalna wnioskowania” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Wczesna filozofia analityczna”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   CKE akceptuje również poprawnie opisane dwie idee George'a Edwarda Moore'a albo Bertranda Russella. Moore: analiza pojęciowa i krytyka naturalizmu etycznego. Russell: logicyzm i analiza pojęciowa, m.in. teoria deskrypcji.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Przykład: Ludwig Wittgenstein – logiczna struktura idealnego języka odwzorowuje strukturę świata; atomizm logiczny zakłada istnienie atomowych, wzajemnie niezależnych stanów rzeczy.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za poprawnego przedstawiciela i dwie idee; 1 pkt za przedstawiciela i jedną ideę.

W zadaniu z obszaru „Wczesna filozofia analityczna” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Warunki poprawności definicji”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Nie każda osoba zapisująca tekst jest autorem – przykładowo ktoś zapisujący listę zakupów, kopista lub osoba zapisująca podyktowaną autobiografię.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   C. Definicja jest za szeroka.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za odpowiedź C i poprawne uzasadnienie; 1 pkt za samą odpowiedź C.

W zadaniu z obszaru „Warunki poprawności definicji” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Fenomenologia wartości Maxa Schelera”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Oba elementy odpowiedzi wynikają z fenomenologii wartości Schelera.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   E. Wartości religijne. Poznajemy wartości dzięki miłości – specyficznie rozumianemu uczuciu umożliwiającemu ich intuicyjny ogląd.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za najwyższy rodzaj wartości i sposób poznania; 1 pkt za jeden z tych elementów.

W zadaniu z obszaru „Fenomenologia wartości Maxa Schelera” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Heglowska koncepcja wolności”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   To charakterystyczne ujęcie wolności w filozofii Hegla.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   B2. Georg Wilhelm Hegel pojmuje wolność jako uświadomioną konieczność.

4. Sprawdź kompletność

   1 pkt za odpowiedź B2.

W zadaniu z obszaru „Heglowska koncepcja wolności” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Aprioryzm w sporze o źródła poznania”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Przytoczony pogląd dotyczy wrodzonych cech osobowych, a nie poznania, twierdzeń lub sądów niezależnych od doświadczenia.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Teza aprioryzmu: istnieje wartościowe poznanie niezależne od doświadczenia (wersja umiarkowana) albo wszelkie wartościowe poznanie jest niezależne od doświadczenia (wersja skrajna). Rozstrzygnięcie: nie.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za tezę oraz poprawne rozstrzygnięcie z uzasadnieniem; 1 pkt za samą tezę.

W zadaniu z obszaru „Aprioryzm w sporze o źródła poznania” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Schematy wnioskowań”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Obie alternatywne przesłanki prowadzą do tego samego następstwa.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Dylemat konstrukcyjny prosty.

4. Sprawdź kompletność

   1 pkt za poprawną nazwę schematu.

W zadaniu z obszaru „Schematy wnioskowań” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Intelektualizm etyczny”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Przy przyjętym założeniu zniszczenie listu jest niezgodne z przekonaniem moralnym Hucka. W intelektualizmie etycznym właściwe działanie powinno wynikać z wiedzy moralnej.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Teza: wiedza moralna jest koniecznym i wystarczającym warunkiem moralnie dobrego działania. Ocena: nie.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za poprawną tezę, ocenę i uzasadnienie; 1 pkt za samą tezę.

W zadaniu z obszaru „Intelektualizm etyczny” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Konsekwencjalizm etyczny”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Przewidywalne konsekwencje uratowania Jima powiększają sumę szczęścia lub dobra w świecie albo minimalizują nieszczęście.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Przykładowa odpowiedź CKE: tak, jest moralnie słuszne.

4. Sprawdź kompletność

   1 pkt za poprawną odpowiedź wraz z trafnym uzasadnieniem konsekwencjalistycznym.

W zadaniu z obszaru „Konsekwencjalizm etyczny” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Arystotelesowskie rodzaje przyjaźni”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Obaj bohaterowie odnosili korzyści z relacji. CKE dopuszcza także inny z trzech typów, jeżeli rozstrzygnięcie zostanie poprawnie uzasadnione interpretacją tekstu.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Rodzaje: przyjaźń ze względu na cnotę moralną (prawdziwa lub doskonała), ze względu na korzyść oraz ze względu na przyjemność. Przykładowe rozstrzygnięcie: relację Hucka i Jima można uznać za przyjaźń opartą na korzyści.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za trzy rodzaje oraz rozstrzygnięcie z uzasadnieniem; 1 pkt za dwa rodzaje albo poprawne rozstrzygnięcie z uzasadnieniem i nazwą jednego typu.

W zadaniu z obszaru „Arystotelesowskie rodzaje przyjaźni” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Imperatyw, absolutyzm i relatywizm etyczny”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   B ma formę nakazu, C przypisuje normie bezwarunkową ważność, a D wiąże ocenę moralną z określoną kulturą.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Imperatyw: B. Absolutyzm: C. Relatywizm: D.

4. Sprawdź kompletność

   2 pkt za trzy poprawne wskazania; 1 pkt za dwa poprawne wskazania.

W zadaniu z obszaru „Imperatyw, absolutyzm i relatywizm etyczny” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.

1. Rozpoznaj wymaganie

   Zadanie sprawdza obszar „Wypracowanie filozoficzne”. Ustal, czy polecenie wymaga identyfikacji, rozstrzygnięcia, porównania, argumentu czy analizy źródła, i wypisz wszystkie elementy, które muszą znaleźć się w odpowiedzi.

2. Zastosuj kryterium merytoryczne

   Maksimum wymaga m.in. jasnej tezy, rzetelnego i pogłębionego wykorzystania myśli co najmniej dwóch filozofów, co najmniej dwóch poprawnych i pogłębionych argumentów, funkcjonalnej kontrargumentacji i odpowiedzi na zarzuty oraz pogłębionego kontekstu pozafilozoficznego. Praca krótsza niż 400 słów nie jest oceniana w kryteriach uzasadnienia i kompozycji.

3. Zbuduj model odpowiedzi

   Nie ma jednej wzorcowej odpowiedzi. CKE ocenia: spełnienie formalnych warunków polecenia (1 pkt), sformułowanie stanowiska (3 pkt), wykorzystanie wiedzy z historii filozofii (6 pkt), argumentację na rzecz stanowiska (6 pkt), kontrargumentację (3 pkt), odpowiedź na zarzuty (3 pkt), nawiązania kulturowe (2 pkt) i kompozycję wypowiedzi (1 pkt).

4. Sprawdź kompletność

   Łącznie 25 pkt zgodnie z ośmioma kryteriami CKE. Warunkiem formalnym jest podjęcie tematu, obecność wypowiedzi argumentacyjnej oraz przywołanie myśli filozoficznej co najmniej jednego filozofa.

W zadaniu z obszaru „Wypracowanie filozoficzne” typowym błędem jest odpowiedź ogólna albo niepełna: pominięcie jednej części polecenia, brak odwołania do źródła lub podanie tezy bez wymaganego uzasadnienia.