Przejdź do treści
Moja Matura

Maj 2023 · Formuła 2023

Filozofia 2023 — poziom rozszerzony

Pracuj we własnym tempie. Sprawdź oficjalne odpowiedzi i dostępne objaśnienia. Wyjaśnienia pozostające w opracowaniu są oznaczone przy zadaniach.

Przejdź do zadań ↓Materiały CKE
Zadania / części
17
Punkty na stronie
60
Poziom
Rozszerzony

Zachowany status źródłowy: ten arkusz nie ma jeszcze zatwierdzenia redakcyjnego całego zestawu. Dostępne odpowiedzi i opracowania pozostają oznaczone przy zadaniach.

Pracuj z arkuszem

Zadania, odpowiedzi i opracowania

Zadanie 1

1 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 1

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 1. (0–1) 1.
Spośród wymienionych poniżej tez zaznacz tę, za którą opowiada się Tadeusz 0–1
Kotarbiński w przytoczonym fragmencie tekstu.

A. Determinizm jest fałszywy.
B. Fatalizm jest prawdziwy.
C. Determinizm nie jest koniecznym następstwem fatalizmu.
D. Fatalizm nie jest koniecznym następstwem determinizmu.

2.

Którą tezę przyjmuje Kotarbiński?

Pokaż odpowiedź i omówienie

D — fatalizm nie jest koniecznym następstwem determinizmu.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 1, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Którą tezę przyjmuje Kotarbiński? Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Determinizm mówi o przyczynach zdarzeń. Fatalizm dodaje wniosek, że ludzkie działanie niczego nie zmienia. Ten wniosek nie wynika z samego determinizmu: działanie człowieka również może być przyczyną przewidzianego wyniku.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie wybieraj C: arkusz pyta, czy z determinizmu wynika fatalizm, a nie o odwrotną zależność. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie wybieraj C: arkusz pyta, czy z determinizmu wynika fatalizm, a nie o odwrotną zależność.

Punktowanie i źródło

1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 5 · Strona zasad oceniania: 2

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 2

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 2

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 2. (0–2)
0–1–2 Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu lub wiedzy własnej podaj tezę
determinizmu przyczynowego oraz tezę fatalizmu.

Teza determinizmu przyczynowego: …………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Teza fatalizmu: …………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

3.

Odróżnij tezę determinizmu przyczynowego od tezy fatalizmu.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Determinizm przyczynowy: każde zdarzenie jest koniecznym skutkiem określonych wcześniejszych przyczyn. Fatalizm: od ludzkich działań nic w przyszłości nie zależy albo przynajmniej niektóre przyszłe zdarzenia są na te działania niewrażliwe.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 2, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Odróżnij tezę determinizmu przyczynowego od tezy fatalizmu. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Najpierw określ, co determinizm mówi o zdarzeniach i przyczynach. Dopiero potem sformułuj mocniejszą tezę fatalisty o rzekomej bezskuteczności działania. Jeśli uczeń zdaje egzamin dzięki pracy, to jego nauka może być częścią łańcucha przyczynowego, nawet gdy wynik był przewidywalny.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie definiuj obu stanowisk identycznym zwrotem „wszystko jest ustalone”; wtedy ginie różnica wymagana do dwóch punktów. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie definiuj obu stanowisk identycznym zwrotem „wszystko jest ustalone”; wtedy ginie różnica wymagana do dwóch punktów.

Punktowanie i źródło

2 pkt – poprawne podanie tezy determinizmu przyczynowego i tezy fatalizmu.
1 pkt – poprawne podanie tezy determinizmu przyczynowego ALBO poprawne podanie tezy
fatalizmu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 6 · Strona zasad oceniania: 3

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 3

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 3

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 3. (0–2)
0–1–2 Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu oceń prawdziwość poniższych zdań.
Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Według Tadeusza Kotarbińskiego istnienie umysłu
1. P F
wszechwiedzącego wykluczałoby wolną wolę człowieka.
Według Tadeusza Kotarbińskiego wolny wybór jest złudzeniem,
2. P F
ponieważ determinizm wyklucza wolną wolę.
Według fatalisty wolny wybór zakładałby istnienie co najmniej dwóch
3. P F
możliwości działania.

4.

Oceń trzy twierdzenia o wszechwiedzy, determinizmie i wolnym wyborze.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. F; 2. F; 3. P.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 3, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Oceń trzy twierdzenia o wszechwiedzy, determinizmie i wolnym wyborze. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    1. Wiedza o przyszłym wyborze nie jest tym samym co odebranie możliwości świadomego wyboru; dlatego pierwsze zdanie jest fałszywe. 2. Kotarbiński odrzuca automatyczne przejście od przyczynowego wyznaczenia do złudności decyzji, więc drugie też jest fałszywe. 3. Fatalista kwestionuje rzeczywistość alternatyw, na których musiałby polegać wybór; to prawdziwe odtworzenie jego argumentu, nie poglądu autora.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie przypisuj Kotarbińskiemu twierdzeń fatalisty, które w tekście rekonstruuje po to, by je zakwestionować. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie przypisuj Kotarbińskiemu twierdzeń fatalisty, które w tekście rekonstruuje po to, by je zakwestionować.

Punktowanie i źródło

2 pkt – zaznaczanie trzech poprawnych odpowiedzi.
1 pkt – zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 6 · Strona zasad oceniania: 4

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 4

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 4

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 4. (0–2)
0–1–2 Zaznacz nazwę zarzutu przeciwko fatalizmowi, padającego w pierwszym akapicie
przytoczonego fragmentu tekstu, a następnie wyjaśnij, na czym polega ten zarzut.

Nazwa zarzutu:

A. ad vanitatem.
B. ekwiwokacja.
C. sprzeczność wewnętrzna.
D. ignotum per ignotum.

Wyjaśnienie: …………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Nazwij i objaśnij zarzut wobec rady, by nie podejmować postanowień.

Pokaż odpowiedź i omówienie

C — sprzeczność wewnętrzna: postanowienie, że nie będziemy podejmować żadnych postanowień, samo jest postanowieniem.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 4, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Nazwij i objaśnij zarzut wobec rady, by nie podejmować postanowień. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Sprawdź, co wymaga wykonania zalecenie fatalisty. Aby powstrzymać się od wszelkich decyzji, trzeba podjąć właśnie tę decyzję. Treść zalecenia przeczy zatem czynności potrzebnej do jego zastosowania.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie jest to ekwiwokacja, czyli zmiana znaczenia słowa w toku argumentacji; problemem jest samowykluczająca się treść rady. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie jest to ekwiwokacja, czyli zmiana znaczenia słowa w toku argumentacji; problemem jest samowykluczająca się treść rady.

Punktowanie i źródło

rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu oraz poprawne wyjaśnienie.
1 pkt – poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 6 · Strona zasad oceniania: 4

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 5

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 5

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 5. (0–2) 5.
Podaj dwa argumenty, które przypisuje fataliście Tadeusz Kotarbiński w przytoczonym 0–1–2
fragmencie tekstu.

1. ……………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

2. ……………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Podaj dwa różne argumenty, które Kotarbiński przypisuje fataliście.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. Skoro wcześniejsze przyczyny wyznaczają przyszłość, nasze późniejsze postanowienia niczego w niej nie zmienią. 2. Skoro przyczynowo wyznaczona jest tylko jedna możliwość, przekonanie o rzeczywistym wyborze między kilkoma działaniami jest iluzją.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 5, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Podaj dwa różne argumenty, które Kotarbiński przypisuje fataliście. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    W pierwszym argumencie przejście prowadzi od wcześniejszych przyczyn do rzekomej bezskuteczności czynów. W drugim — od jedynego przyczynowo wyznaczonego przebiegu do zanegowania alternatyw wyboru. Są to dwa różne wnioski, a nie dwa zapisy tego samego zdania.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie przedstawiaj obu argumentów jako własnego stanowiska Kotarbińskiego; to rozumowanie fatalisty, które filozof poddaje krytyce. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie przedstawiaj obu argumentów jako własnego stanowiska Kotarbińskiego; to rozumowanie fatalisty, które filozof poddaje krytyce.

Punktowanie i źródło

2 pkt – podanie dwóch poprawnych argumentów.
1 pkt – podanie jednego poprawnego argumentu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 7 · Strona zasad oceniania: 5

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 6.1

1 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 6.1

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 6.1. (0–1)
0–1 Rozstrzygnij, czy – w świetle rozważań Tadeusza Kotarbińskiego – to, że Zeus już
wcześniej przewidział wybór Parysa, sprawia, że jego wybór nie był wolny. Uzasadnij
swoją odpowiedź, przywołując odpowiedni fragment Medytacji o życiu godziwym.

Rozstrzygnięcie: ……………………………………………………………………………………………………….

Uzasadnienie: …………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

6.2.

Poniższa reprodukcja obrazu Angeliki Kauffman Sąd Parysa przedstawia Parysa, który za
chwilę wręczy jabłko najpiękniejszej z kobiet – jednej z trzech bogiń stojących obok niego:
Herze, Atenie albo Afrodycie.
Angelica Kauffman, Sąd Parysa, ok. 1781, Museo de Arte de Ponce w Portoryko

Czy wcześniejsza wiedza Zeusa pozbawia Parysa wolnego wyboru?

Pokaż odpowiedź i omówienie

Nie. Nawet jeśli Zeus zna przyszły wynik, Parys może rozważyć dostępne opcje, porównać je, uznać jedną za lepszą i postanowić ją zrealizować.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 6.1, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Czy wcześniejsza wiedza Zeusa pozbawia Parysa wolnego wyboru? Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    W przytoczonym w zasadach fragmencie Kotarbiński opisuje wybór jako proces namysłu, porównania i postanowienia. Przewidywalność wyniku z perspektywy Zeusa nie usuwa tego procesu u Parysa. Rozstrzygnięcie i uzasadnienie muszą wystąpić razem.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie utożsamiaj wiedzy obserwatora o przyszłym czynie ze sprawstwem tego obserwatora albo z brakiem decyzji u działającego. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie utożsamiaj wiedzy obserwatora o przyszłym czynie ze sprawstwem tego obserwatora albo z brakiem decyzji u działającego.

Punktowanie i źródło

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 8 · Strona zasad oceniania: 6

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 6.2

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 6.2

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 6.2. (0–2)
0–1–2 Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych, a następnie
uzasadnij swój wybór.

Obraz Angeliki Kauffman Sąd Parysa
A. jest dziełem sztuki w świetle klasycznej koncepcji sztuki i nie jest dziełem sztuki w świetle
alternatywnej definicji sztuki (autorstwa W. Tatarkiewicza).
B. nie jest dziełem sztuki w świetle klasycznej koncepcji sztuki i jest dziełem sztuki w świetle
alternatywnej definicji sztuki (autorstwa W. Tatarkiewicza).
C. jest dziełem sztuki zarówno w świetle klasycznej koncepcji sztuki, jak i alternatywnej
definicji sztuki (autorstwa W. Tatarkiewicza).
D. nie jest dziełem sztuki ani w świetle klasycznej koncepcji sztuki, ani alternatywnej definicji
sztuki (autorstwa W. Tatarkiewicza).

Uzasadnienie: …………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

7.

Poniższa reprodukcja obrazu Angeliki Kauffman Sąd Parysa przedstawia Parysa, który za
chwilę wręczy jabłko najpiękniejszej z kobiet – jednej z trzech bogiń stojących obok niego:
Herze, Atenie albo Afrodycie.
Angelica Kauffman, Sąd Parysa, ok. 1781, Museo de Arte de Ponce w Portoryko

Sąd Parysa Angeliki Kauffman: Parys po lewej podaje jabłko bogini w bieli pośrodku; obok siedzi druga bogini, a za nią stoi postać w zbroi.
Angelica Kauffman, Sąd Parysa, ok. 1781. Reprodukcja z arkusza CKE MFIP-R0-100-2305, s. 7; obraz wyodrębniony bez zmian z zapisanej kopii PDF.

Czy „Sąd Parysa” Kauffman jest dziełem sztuki według obu podanych definicji?

Pokaż odpowiedź i omówienie

C — tak, zarówno według klasycznej koncepcji sztuki, jak i alternatywnej definicji Władysława Tatarkiewicza.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 6.2, sprawdzone z własnym kluczem. Ilustrację zweryfikowano wizualnie ze stroną 7 zapisanego arkusza; lekki plik JPG wyodrębniono bez zmiany obrazu. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Czy „Sąd Parysa” Kauffman jest dziełem sztuki według obu podanych definicji? Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Na reprodukcji widać świadomie skomponowaną scenę: Parys po lewej wręcza jabłko bogini w bieli pośrodku, obok są pozostałe postacie. To wytwór człowieka wykonany celowo, według reguł przedstawienia i kanonów piękna — spełnia więc klasyczne rozumienie sztuki. Obraz może też wywołać zachwyt odbiorcy, co odpowiada wskazanemu w kluczu zastosowaniu alternatywnej definicji Tatarkiewicza. Oba uzasadnienia trzeba podać osobno, nie tylko literę C.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie zakładaj, że klasyczna i alternatywna definicja wykluczają się wzajemnie. W tym przypadku ten sam obraz spełnia oba kryteria; nie wystarczy samo stwierdzenie, że „jest ładny”. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie zakładaj, że klasyczna i alternatywna definicja wykluczają się wzajemnie. W tym przypadku ten sam obraz spełnia oba kryteria; nie wystarczy samo stwierdzenie, że „jest ładny”.

Punktowanie i źródło

rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt – zaznaczenie poprawnej odpowiedzi wraz z trafnym uzasadnieniem.
1 pkt – zaznaczenie poprawnej odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 8 · Strona zasad oceniania: 6

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 7

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 7

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 7. (0–2)
0–1–2 Na podstawie wiedzy własnej podaj nazwę jednego wybranego stanowiska w sprawie
relacji między wolną wolą a determinizmem oraz je wyjaśnij.

Nazwa stanowiska: ……………………………………………………………………………………………………

Wyjaśnienie: …………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Nazwij i wyjaśnij jedno stanowisko dotyczące wolnej woli i determinizmu.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Kompatybilizm: wolna wola może współistnieć z determinizmem przyczynowym. Alternatywną poprawną odpowiedzią jest inkompatybilizm: determinizm i wolna wola są nie do pogodzenia.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 7, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Nazwij i wyjaśnij jedno stanowisko dotyczące wolnej woli i determinizmu. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Wybierz jedną nazwę i przypisz jej właściwą relację. W modelowej odpowiedzi kompatybilista nie wymaga braku wszelkich przyczyn, aby mówić o działaniu wolnym; inkompatybilista taką zgodność odrzuca. Klucz dopuszcza oba stanowiska, jeśli wyjaśnienie pasuje do nazwy.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie mieszaj definicji: nazwanie kompatybilizmu i napisanie, że wolność wyklucza determinizm daje sprzeczną odpowiedź. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie mieszaj definicji: nazwanie kompatybilizmu i napisanie, że wolność wyklucza determinizm daje sprzeczną odpowiedź.

Punktowanie i źródło

2 pkt – podanie poprawnej nazwy stanowiska wraz z wyjaśnieniem.
1 pkt – podanie poprawnej nazwy stanowiska.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 8 · Strona zasad oceniania: 7

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 8

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 8

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 8. (0–2) 8.
Sformułuj tezę konsekwencjalizmu etycznego. Następnie wyjaśnij, jaką rolę w ocenie 0–1–2
moralnej działania przypisują konsekwencjaliści dobrym intencjom sprawcy
ocenianego działania.

Teza: ………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Wyjaśnienie: …………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Sformułuj tezę konsekwencjalizmu i rolę dobrych intencji.

Pokaż odpowiedź i omówienie

O moralnej ocenie czynu rozstrzygają jego skutki. Same dobre intencje nie przesądzają o słuszności, bo poprzedzają działanie i nie są jego konsekwencją.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 8, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Sformułuj tezę konsekwencjalizmu i rolę dobrych intencji. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Najpierw wskaż kryterium oceny: następstwa czynu. Następnie oddziel intencję od skutku. Ktoś może chcieć pomóc, lecz spowodować szkodę; w czystym konsekwencjalizmie dobra intencja sama nie zmienia oceny skutku.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie myl konsekwencjalizmu z etyką, która uznaje intencję albo zgodność z obowiązkiem za samodzielną podstawę oceny moralnej. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie myl konsekwencjalizmu z etyką, która uznaje intencję albo zgodność z obowiązkiem za samodzielną podstawę oceny moralnej.

Punktowanie i źródło

2 pkt – podanie poprawnej tezy konsekwencjalizmu wraz z trafnym wyjaśnieniem.
1 pkt – podanie poprawnej tezy konsekwencjalizmu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 9 · Strona zasad oceniania: 8

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 9

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 9

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 9. (0–2) 9.
Według Niccola Machiavellego ludzie jedynie z konieczności zdolni są do czynienia dobra; 0–1–2
jeśli zaś pozostawić im swobodę wyboru i dać sposobność do swawoli, od razu wszędzie
zapanują nieporządek i rozpasanie.

Opisaną przez Niccola Machiavellego niedoskonałość natury ludzkiej dostrzegali także
filozofowie wcześniejsi. Podaj przyczynę tej niedoskonałości wskazaną przez Platona
i przyczynę tej niedoskonałości wskazaną przez św. Augustyna z Hippony.

Przyczyna wskazana przez Platona: ……………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Przyczyna wskazana przez św. Augustyna z Hippony: ……………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

10.

Podaj osobne przyczyny niedoskonałości człowieka u Platona i Augustyna.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Platon: upadek duszy ze świata Idei i związanie jej z ciałem. Augustyn: grzech pierworodny i utrata łaski Bożej.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 9, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Podaj osobne przyczyny niedoskonałości człowieka u Platona i Augustyna. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    U Platona wyjaśnienie ma związek z losem duszy i jej wcieleniem. U Augustyna dotyczy religijnej kondycji człowieka po grzechu pierworodnym. Wymagane są dwie przypisane konkretnym myślicielom przyczyny.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie zamieniaj filozofów miejscami ani nie podawaj cytowanej w poleceniu opinii Machiavellego jako przyczyny u któregoś z nich. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie zamieniaj filozofów miejscami ani nie podawaj cytowanej w poleceniu opinii Machiavellego jako przyczyny u któregoś z nich.

Punktowanie i źródło

rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne podanie przyczyny niedoskonałości wskazanej przez Platona i przez
św. Augustyna z Hippony.
1 pkt – poprawne podanie przyczyny niedoskonałości wskazanej przez Platona ALBO przez
św. Augustyna z Hippony.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 9 · Strona zasad oceniania: 8

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 10

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 10

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 10. (0–2)
0–1–2 Wskaż, które spośród zdań A–C wynika logicznie ze zbioru zdań I–II. Uzasadnij swoją
odpowiedź.

I. Jeśli publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie, to będzie wrażliwa na piękno.
II. Jeśli publiczność będzie wrażliwa na piękno, to na dzisiejszym wieczorze literackim czeka
nas niezapomniane przeżycie estetyczne.

A. Na dzisiejszym wieczorze literackim czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne.
B. Jeśli publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie, to na dzisiejszym wieczorze
literackim czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne.
C. Jeśli na dzisiejszym wieczorze literackim czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne,
to publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie.

Ze zdań I–II wynika logicznie zdanie ……………………………………………………………………………

Uzasadnienie: …………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Które zdanie wynika z dwóch implikacji o publiczności i przeżyciu estetycznym?

Pokaż odpowiedź i omówienie

B — jeśli publiczność ma przygotowanie literackie, czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 10, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Które zdanie wynika z dwóch implikacji o publiczności i przeżyciu estetycznym? Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Niech p oznacza przygotowanie, q wrażliwość na piękno, a r przeżycie estetyczne. Przesłanki mają postać p→q i q→r. Sylogizm hipotetyczny daje p→r, czyli odpowiedź B. A bezpodstawnie stwierdza samo r, a C odwraca kierunek implikacji.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Z tego, że p wystarcza do r, nie wynika, że r już zachodzi ani że r pociąga p. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Z tego, że p wystarcza do r, nie wynika, że r już zachodzi ani że r pociąga p.

Punktowanie i źródło

2 pkt – poprawne wskazanie, które ze zdań A–C wynika logicznie ze zbioru I–II oraz
poprawne uzasadnienie.
1 pkt – poprawne wskazanie, które ze zdań A–C wynika logicznie ze zbioru I–II.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 10 · Strona zasad oceniania: 9

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 11

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 11

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 11. (0–2)
Przeczytaj poniższy fragment tekstu.

Dzieje filozofii myślanej metodycznie rozpoczęły się dwa i pół tysiąca lat temu, początki
filozofii jako myślenia mitycznego są o wiele dawniejsze.
Ale początek to nie to samo, co źródło. Początek jest czymś historycznym. Dla
potomnych wynika z niego stale rosnąca liczba uwarunkowań, jakie stwarza dokonana już
praca myślowa. Ze źródła natomiast stale od nowa wypływa impuls pobudzający do
filozofowania. Dopiero dzięki niemu współczesna filozofia staje się istotna, dawniejsza zaś –
zrozumiała.
Źródłowość ta jest wieloraka. Ze zdumienia rodzi się pytanie i poznanie,
z wątpienia o wynikach poznania – krytyczna próba i jasna pewność, z dogłębnego
wstr ząsu i świadomości zagubienia – pytanie o samego siebie.

11. Podaj autora powyższego fragmentu tekstu. Następnie na podstawie przytoczonego
0–1–2
fragmentu tekstu rozstrzygnij, czy początkiem filozofowania może być zdumienie.
Uzasadnij swoją odpowiedź.

Autor dzieła: …………………………………………………………………………………………………………….

Rozstrzygnięcie: ……………………………………………………………………………………………………….

Uzasadnienie: …………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Sofokles
Antygona

KREON
do Antygony
A ty, co stoisz z pochyloną głową
Przyznajesz się do zarzucanych czynów?

ANTYGONA
Tak, ja to uczyniłam, nie kto inny.

KREON
[…] A ty odpowiedz mi krótko: wiedziałaś,
Że zakazałem dokonywać tego?

ANTYGONA
Tak, oczywiście. Całe miasto wie.

KREON
I ośmieliłaś się złamać ten zakaz?

ANTYGONA
Tak, bo nie stoi za nim ani Zeus,
Ani podziemna Dike, która strzeże
Sprawiedliwości między śmiertelnymi;
A nie uważam, aby twoje prawa,
Bądź co bądź, ludzkie, przewyższały boskie –
Odwieczne, trwałe, chociaż niepisane –
Ustanowione nie dziś ani wczoraj,
Lecz przed wiekami – nie wiadomo kiedy.
Jakże więc łamać je i się narażać
Na karę boską – ze strachu przed ludzką?
Że śmierć mnie czeka, to wiem i bez ciebie,
I bez tej groźby, którą straszy zakaz.
[…]
A jednak nie ma większej chwały od tej,
Jaką przynosi pogrzebanie brata!
I wszyscy tu z pewnością by mnie wsparli,
Gdyby się tylko nie trzęśli ze strachu.
Niestety tylko ci, co dzierżą władzę,
Mówią i robią, co im się podoba.

KREON
Nikt poza tobą tak nie sądzi w Tebach.

ANTYGONA
Wszyscy tak sądzą, tylko że po cichu.

KREON
Nie wstyd ci myśleć inaczej niż oni?

ANTYGONA
Czcić bliskich zmarłych to powód do wstydu?

KREON
Nie był twym bratem ten drugi, co zginął?

ANTYGONA
Był takim samym. Z tych samych rodziców.

KREON
To czemu go znieważasz, czcząc tamtego?

ANTYGONA
Zmarły by mi zniewagi nie zarzucił.

KREON
Mimo żeś go zrównała z bezbożnikiem?

ANTYGONA
Bezbożnik, nie bezbożnik, ale brat!

KREON
Najechał na nas, a tamten nas bronił!

ANTYGONA
Prawa Hadesu są równe dla wszystkich.

KREON
Nie można równać dobrego ze złym.

ANTYGONA
Któż może wiedzieć, co jest złe w Podziemiu?

KREON
Wróg i po śmierci pozostaje wrogiem.

ANTYGONA
Może dla wroga. Mnie obaj są bliscy.

Sofokles, Antygona, [w:] Sofokles, Tragedie, tom I, tłum. Antoni Libera, Warszawa 2020.

Kto napisał tekst i czy zdumienie jest początkiem filozofowania?

Pokaż odpowiedź i omówienie

Autor: Karl Jaspers. Nie: zdumienie jest źródłem filozofowania, nie jego historycznym początkiem.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 11, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Kto napisał tekst i czy zdumienie jest początkiem filozofowania? Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Jaspers odróżnia początek jako wydarzenie lub etap w dziejach od źródła, z którego stale na nowo rodzi się impuls do pytań. Zdumienie jest jednym z takich źródeł obok wątpienia i wstrząsu egzystencjalnego, a nie datą początku filozofii.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie odpowiadaj „tak” tylko dlatego, że tekst mówi o narodzinach pytań ze zdumienia; polecenie sprawdza rozróżnienie terminów autora. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie odpowiadaj „tak” tylko dlatego, że tekst mówi o narodzinach pytań ze zdumienia; polecenie sprawdza rozróżnienie terminów autora.

Punktowanie i źródło

2 pkt – podanie autora tekstu oraz poprawne rozstrzygnięcie wraz z trafnym uzasadnieniem.
1 pkt – podanie autora tekstu ALBO poprawne rozstrzygnięcie wraz z trafnym
uzasadnieniem.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 10 · Strona zasad oceniania: 10

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 12

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 12

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 12. (0–2) 12.
W rozmowie z Kreonem Antygona przyznaje, że sprzeciwiła się – wydanemu przez 0–1–2
władcę Teb – zakazowi grzebania Polinejka, jednego z dwóch braci poległych w bitwie.
Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu podaj dwie różne racje Antygony za
tym, że należało złamać zakaz wydany przez Kreona.

Racja 1.: ………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Racja 2.: ………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Podaj dwie różne racje Antygony za pochówkiem brata.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. Zakaz Kreona jest sprzeczny z boskimi, odwiecznymi prawami nakazującymi szacunek wobec zmarłych. 2. Pogrzebanie Polinejka jest wyrazem miłości i powinności wobec brata.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 12, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Podaj dwie różne racje Antygony za pochówkiem brata. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Pierwsza racja dotyczy hierarchii norm: prawo władcy nie może unieważnić boskiego nakazu. Druga dotyczy osobistej więzi i godności pochówku brata. Rozdzielenie tych przesłanek pozwala odpowiedzieć na żądanie dwóch argumentów.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie powtarzaj tej samej racji dwa razy, np. „tak nakazują bogowie” i „takie jest boskie prawo”. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie powtarzaj tej samej racji dwa razy, np. „tak nakazują bogowie” i „takie jest boskie prawo”.

Punktowanie i źródło

rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt – podanie dwóch poprawnych racji.
1 pkt – podanie jednej poprawnej racji.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 13 · Strona zasad oceniania: 10

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 13

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 13

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 13. (0–2) 13.

Przedstaw wybrany zarzut Kreona wobec stanowiska Antygony w kwestii zakazu 0–1–2
pochówku Polinejka. Ustosunkuj się do tego zarzutu, podając rację za lub przeciwko
niemu.

Zarzut: …………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Odpowiedź na zarzut (za lub przeciw): …………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Wybierz zarzut Kreona wobec Antygony i odpowiedz na niego argumentem.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Zarzut: zdaniem Kreona nikt w Tebach nie popiera postępowania Antygony. Odpowiedź: milczenie mieszkańców może wynikać ze strachu przed władcą; nawet jednomyślna dezaprobata nie dowodziłaby jeszcze, że pochówek brata jest moralnie zły.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 13, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Wybierz zarzut Kreona wobec Antygony i odpowiedz na niego argumentem. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Najpierw odtwórz konkretny zarzut z dialogu, a potem zakwestionuj jego przesłankę lub wnioskowanie. Strach podważa wiarygodność deklarowanego braku poparcia, a samo głosowanie nie rozstrzyga o słuszności normy moralnej.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Samo stwierdzenie „Kreon nie ma racji” nie jest odpowiedzią na zarzut; trzeba podać uzasadniającą rację. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Samo stwierdzenie „Kreon nie ma racji” nie jest odpowiedzią na zarzut; trzeba podać uzasadniającą rację.

Punktowanie i źródło

2 pkt – poprawne podanie zarzutu oraz odpowiedzi na ten zarzut.
1 pkt – poprawne podanie zarzutu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 13 · Strona zasad oceniania: 11

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 14

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 14

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 14. (0–2) 14.
W swojej wypowiedzi Antygona krótko charakteryzuje „boskie prawa” (moralne). 0–1–2
Podaj dwie cechy, które przypisuje Antygona „prawom boskim”, a następnie
rozstrzygnij, które ze stanowisk – Antygony czy Kreona – jest zbieżne z pozytywizmem
prawniczym. Swoją odpowiedź uzasadnij, odwołując się do wybranej tezy
pozytywizmu prawniczego.

Cechy „boskich praw”: ……………………………………………………………………………………………….

Rozstrzygnięcie: ……………………………………………………………………………………………………….

Uzasadnienie: …………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

15.

Wskaż cechy boskich praw i stanowisko zbliżone do pozytywizmu prawniczego.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Boskie prawa są odwieczne i trwałe. Bliżej pozytywizmu prawniczego jest Kreon, bo opiera zakaz na prawie stanowionym przez władcę, a nie na koniecznym moralnym ugruntowaniu normy.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 14, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Wskaż cechy boskich praw i stanowisko zbliżone do pozytywizmu prawniczego. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Antygona odwołuje się do norm, które mają obowiązywać niezależnie od chwili i decyzji rządzącego. Kreon przeciwstawia im własny nakaz. Pozytywizm prawniczy odróżnia ważność prawa stanowionego przez uprawniony autorytet od jego moralnej słuszności; dlatego porównanie dotyczy Kreona.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie uzasadniaj wyłącznie tym, że Kreon ma władzę. Nazwij tezę o źródle lub obowiązywaniu prawa stanowionego i zestaw ją z odwołaniem Antygony do norm moralnych. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie uzasadniaj wyłącznie tym, że Kreon ma władzę. Nazwij tezę o źródle lub obowiązywaniu prawa stanowionego i zestaw ją z odwołaniem Antygony do norm moralnych.

Punktowanie i źródło

2 pkt – poprawne podanie dwóch cech „boskich praw” oraz trafne rozstrzygnięcie wraz
z poprawnym uzasadnieniem.
1 pkt – poprawne podanie dwóch cech „boskich praw” ALBO trafne rozstrzygnięcie wraz
z poprawnym uzasadnieniem.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 13 · Strona zasad oceniania: 12

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 15

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz MFIP-R0-100-2305 — zadanie 15

Pełne zapisane polecenie własnej Formuły 2023; przed odpowiedzią przeczytaj także tekst źródłowy przypisany do arkusza. Pierwsza redakcja do recenzji.

Polecenie CKE

Zadanie 15. (0–2)
0–1–2 Do każdej spośród kategorii 1–3 dobierz jedno z wyrażeń A–D. Odpowiedzi zapisz
w wyznaczonych miejscach.

A. Dike, która strzeże sprawiedliwości między
śmiertelnymi.
1. zdanie w sensie logicznym
B. Czcij bliskich zmarłych.
2. imperatyw
C. Przewyższały boskie.
3. nazwa
D. Tylko ci, co dzierżą władzę, mówią i robią, co
im się podoba.

1. 2. 3.

16.

Przyporządkuj wyrażenia do zdania logicznego, imperatywu i nazwy.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. D — zdanie w sensie logicznym; 2. B — imperatyw; 3. A — nazwa.

Autorskie wyjaśnienie MFIP-R0-100-2305, zadanie 15, sprawdzone z własnym kluczem. Nie jest to oficjalne omówienie CKE ani niezależna recenzja filozoficzna.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal, czego wymaga pytanie

    Przyporządkuj wyrażenia do zdania logicznego, imperatywu i nazwy. Przeczytaj wszystkie człony polecenia i oddziel cudzy pogląd od stanowiska autora.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    D stwierdza coś, co może być prawdziwe lub fałszywe. B nakazuje czczenie zmarłych, więc nie jest opisem podlegającym ocenie prawdziwości. A nazywa określoną postać Dike; C jest niepełnym fragmentem zdania, a nie samodzielną odpowiedzią do tych kategorii.

  3. Skontroluj rozumowanie

    Nie traktuj rozkazu B jak zdania logicznego tylko dlatego, że kończy się kropką; o kategorii decyduje funkcja wypowiedzi. Sprawdź odpowiedź z przypisanymi zasadami oceniania.

Nie traktuj rozkazu B jak zdania logicznego tylko dlatego, że kończy się kropką; o kategorii decyduje funkcja wypowiedzi.

Punktowanie i źródło

rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 14 · Strona zasad oceniania: 12

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 16

30 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Własny arkusz MFIP-R0-100-2305 — wypracowanie 16

Dwa osobne tematy do wyboru. Poniżej jest zapisane polecenie bez pustych linii czystopisu; autorskie modele pojawią się po rozwinięciu odpowiedzi.

Polecenie i tematy CKE

Zadanie 16. (0–30)
0–30 Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.

• W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie.
• Sformułuj tezę odniesioną do tematu wypracowania i przedstaw jej uzasadnienie.
• W ramach własnego wywodu przywołaj argumenty (racje) na rzecz zajętego przez Ciebie
stanowiska, przedstaw co najmniej jeden zarzut (kontrargument lub kontrargumenty) oraz
sformułuj odpowiedź na przedstawiony przez Ciebie zarzut (zarzuty).
• W wypracowaniu odwołaj się do stosownego fragmentu przynajmniej jednego tekstu
filozoficznego wymienionego w podstawie programowej lub zaprezentuj myśl filozoficzną
przynajmniej jednego z filozofów wymienionych w podstawie programowej.
• W wypracowaniu odwołaj się do kontekstu pozafilozoficznego, np. do wybranego tekstu
kultury.
• Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
• Numer wybranego tematu wpisz w wyznaczone miejsce.
• Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu, nie pisz na marginesach.

Temat 1.
Dwie rzeczy napełniają umysł coraz to nowym wzmagającym się podziwem i czcią, im
częściej i trwalej nad nimi się zastanawiamy: niebo gwiaździste nade mną i prawo moralne
we mnie.
Immanuel Kant

Czy według Immanuela Kanta prawo moralne można pogodzić z autonomią człowieka?
Przedstaw jego koncepcję prawa moralnego na tle sporu autonomizmu z heteronomizmem
w etyce.

Temat 2.
Człowiek bywa niekiedy tak różny od samego siebie, jak od drugich.
La Rochefoucauld

Czy podzielasz pogląd wyrażony w maksymie La Rochefoucaulda? Rozważ ten problem
w kontekście sporu o zmienność i niezmienność człowieka.

Wybierz jeden temat: (1) Kantowskie prawo moralne a autonomia lub (2) zmienność człowieka w świetle maksymy La Rochefoucaulda.

Pokaż dwa autorskie modele i omówienie

Temat 1 — autorski model eseju

Prawo moralne jako prawo własnego rozumu

Kantowskie prawo moralne może na pierwszy rzut oka wyglądać jak ograniczenie autonomii: nakazuje przecież postępować w określony sposób. Przez autonomię rozumiem jednak nie swobodę spełniania każdej zachcianki, ale zdolność rozumnej osoby do nadania sobie powszechnej zasady działania. Moją tezą jest to, że u Kanta prawo moralne nie tylko daje się pogodzić z taką autonomią, lecz właśnie ją wyraża. Napięcie powstaje dopiero wtedy, gdy wolność utożsamiamy z brakiem jakichkolwiek reguł.

W „Uzasadnieniu metafizyki moralności” Kant odróżnia postępowanie według skłonności od działania z obowiązku. Człowiek może mówić prawdę dlatego, że boi się kary; jego zachowanie jest wtedy zgodne z obowiązkiem, ale pobudka zależy od zewnętrznego skutku. Może też uznać prawdomówność za zasadę, którą każdy powinien móc przyjąć. Kategoryczny imperatyw każe sprawdzić, czy maksyma własnego czynu nadaje się na prawo powszechne. Gdybym przyjął zasadę „wolno składać fałszywe obietnice, kiedy mi się to opłaca”, a następnie uczynił ją powszechną, podważyłbym samo zaufanie, bez którego obietnica działa. Rozum odrzuca więc taką maksymę nie dlatego, że ktoś silniejszy mi zakazał kłamać, lecz dlatego, że nie da się jej konsekwentnie chcieć jako wspólnego prawa.

Drugi argument dotyczy godności osoby. W innej formule imperatywu Kant wymaga, by człowieczeństwa w sobie i w innych nie traktować wyłącznie jako środka. Jeśli szanuję cudzą zdolność do samodzielnego wyboru, nie mogę nią manipulować dla własnej korzyści. Prawo, które nakazuje respektować osoby jako cele, chroni zatem warunki autonomii także innych ludzi. Nie jest kaprysem władcy ani nakazem opartym jedynie na nagrodzie. Taki zewnętrzny motyw byłby heteronomią: źródło normy znajdowałoby się poza rozumną wolą, na przykład w pragnieniu przyjemności lub uniknięcia cierpienia.

Można jednak postawić poważny zarzut: wychowanie, kultura i uczucia wpływają na nasze oceny, więc przekonanie o czystym samostanowieniu rozumu może być iluzją. Hume podkreślał znaczenie uczuć moralnych. W dramacie „Antygona” Sofoklesa konflikt nakazu władcy z powinnością pochówku pokazuje, że rozpoznanie obowiązku dokonuje się w konkretnej sytuacji, pełnej więzi i emocji. Czy Kantowskie prawo nie jest zbyt abstrakcyjne, by pomóc Antygonie?

Zarzut wskazuje rzeczywistą trudność zastosowania ogólnej zasady, lecz nie obala jej funkcji krytycznej. Kant nie twierdzi, że człowiek nie odczuwa lęku ani lojalności rodzinnej. Pyta, czy regułę wybraną pod ich wpływem można usprawiedliwić także wobec innych rozumnych osób. Antygona może argumentować, że nie należy dowolnie odbierać zmarłemu szacunku tylko dlatego, że tak rozkazał władca. Uczucia pomagają dostrzec problem, ale same nie rozstrzygają o powszechnej ważności normy.

Dlatego prawo moralne i autonomia są u Kanta wzajemnie związane. Wolność nie polega na bezprzyczynowym wyborze zachcianki, lecz na odpowiedzialnym badaniu własnej maksymy. Heteronomiczny byłby posłuch motywowany samą korzyścią lub przymusem. Autonomiczny jest wybór zasady, którą podmiot może rozumnie uzasadnić jako obowiązującą każdego, również samego siebie.

Dwa odrębne modele do analizy, nie oficjalne wzorce CKE ani prace ocenione przez egzaminatora. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji filozoficznej i językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Wybierz jeden temat i postaw tezę

    Temat 1 wymaga wyjaśnienia autonomii i heteronomii u Kanta, nie samego opisu cytatu. Temat 2 wymaga rozróżnienia zmienności charakteru od ciągłości osoby. Oba modele zaczynają od definicji problemu i własnego stanowiska.

  2. Uzasadnij stanowisko filozoficznie

    Model 1 analizuje imperatyw kategoryczny, maksymę fałszywej obietnicy i godność osoby, a następnie zestawia Kanta z Hume'em. Model 2 analizuje arystotelesowską cnotę jako nawyk, Heraklitejską zmienność i tożsamość osoby. Odwołania pełnią funkcję argumentów, nie ozdobników.

  3. Przedstaw zarzut, odpowiedz i użyj kontekstu

    Pierwszy tekst rozważa wpływ uczuć i konkretny konflikt z „Antygony”; drugi — trwałość predyspozycji i problem odpowiedzialności, zilustrowane „Opowieścią wigilijną”. Odpowiedzi zawężają tezy zamiast ignorować zarzuty.

  4. Alternatywny model tematu 2

    Poniższy tekst jest osobną pracą na drugi temat, nie dalszym ciągiem eseju o Kancie.

    Czy człowiek może stać się kimś innym?

Maksyma La Rochefoucaulda zwraca uwagę na zmienność zachowań i przekonań tej samej osoby. Nie odczytuję jej jako twierdzenia, że człowiek w jednej chwili przestaje być sobą. Rozróżniam tożsamość osoby, trwającą mimo upływu czasu, od charakteru i sposobu działania, które mogą się rozwijać. Podzielam pogląd, że człowiek bywa zadziwiająco różny od swojej dawnej postaci, ale nie sądzę, by przemiana oznaczała całkowite zerwanie ciągłości.

Pierwszą rację daje obserwacja uczenia się. Ktoś, kto w młodości unikał odpowiedzialności, po doświadczeniu opieki nad bliską osobą może stać się rzetelny i cierpliwy. Nie wystarczy stwierdzić, że zmienił zachowanie pod wpływem sytuacji: powtarzane decyzje mogą wytworzyć trwały nawyk. Arystoteles w „Etyce nikomachejskiej” opisuje cnoty etyczne jako dyspozycje kształtowane przez praktykę. Nie rodzimy się od razu odważni ani sprawiedliwi; stajemy się tacy, wykonując odpowiednie czyny i ucząc się właściwej miary. Jeśli charakter rozwija się przez ćwiczenie, nie jest niezmienną bryłą. Wniosek nie głosi, że każdy może natychmiast stać się kimkolwiek, lecz że wcześniejsze cechy nie wyznaczają całej przyszłej postawy.

Drugi argument dotyczy sposobu rozumienia własnej historii. Heraklit akcentował zmienność rzeczywistości; obraz rzeki pozwala dostrzec, że także osoba żyje w nieustannym czasie, w nowych relacjach i warunkach. Nie dowodzi to jeszcze, że nie ma żadnej stałej cechy. Pokazuje natomiast, dlaczego identyczne imię i pamięć nie gwarantują identycznych przekonań. W „Opowieści wigilijnej” Dickensa Scrooge pozostaje rozpoznawalnym człowiekiem, lecz spotkanie z własną przeszłością i możliwą przyszłością prowadzi go do hojniejszych czynów. Sens tej historii nie polega na magicznej wymianie osoby, lecz na zmianie jej stosunku do innych. To literacki przykład różnicy między ciągłością biografii a zmiennością charakteru.

Istnieje jednak zarzut przeciw mojej tezie. Niektóre predyspozycje, temperament lub głęboko utrwalone przyzwyczajenia są tak silne, że opowieści o radykalnej przemianie mogą być wyjątkami. Ponadto jeśli wszystko w człowieku się zmienia, trudno przypisać mu odpowiedzialność za dawny czyn: kto miałby naprawić wyrządzoną szkodę? Ten zarzut chroni ważną intuicję o trwałości podmiotu, którą łatwo zgubić w zachwycie nad przemianą.

Odpowiadam, że możliwość zmiany nie wymaga zanegowania odpowiedzialności. Właśnie ta sama osoba, która pamięta swój dawny czyn i uznaje go za własny, może przeprosić, naprawić krzywdę i wypracować nowe zwyczaje. Arystotelesowska praktyka zakłada czas oraz wysiłek; nie obiecuje dowolności. Przemiana Scrooge'a ma wartość dlatego, że jego nowe działania można porównać z poprzednimi, a nie dlatego, że stary człowiek zniknął bez śladu.

Zgadzam się więc z La Rochefoucauldem w sensie moralnym i psychologicznym: ludzie potrafią oddalić się od własnych dawnych postaw niemal tak bardzo jak od cudzych. Odrzucam dosłowny wniosek, że nie ma między kolejnymi etapami osoby żadnej ciągłości. Zmienność czynów i względna trwałość tożsamości nie wykluczają się; razem wyjaśniają, dlaczego można jednocześnie stać się lepszym i odpowiadać za to, kim było się wcześniej.
  5. Sprawdź własną rubrykę i samodzielność

    Modele mają 436 i 444 wyrazów, więc przekraczają minimum 300. Własna skala wynosi 1+23+4+2=30 pkt. Nie łącz dwóch tematów w jednym eseju, nie przepisuj przykładów i nie traktuj ich jako gwarancji punktów.

Nie utożsamiaj Kantowskiej autonomii z brakiem obowiązków ani zmiany charakteru z całkowitym zniknięciem tej samej osoby. Praca krótsza niż 300 wyrazów traci punkty za kompozycję i język; sam wykaz filozofów nie zastępuje argumentacji.

Punktowanie i źródło

Własne zasady MFIP-R0-100-2305, zadanie 16, 30 pkt: warunki formalne 1; kompetencje filozoficzne i kulturowe do 23 (stanowisko 4, historia filozofii 5, argumenty 6, zarzuty 3, odpowiedź na zarzuty 3, kontekst kulturowy 2); kompozycja i spójność 4; język 2. Warunki formalne 0 zerują pozostałe kryteria. Gdy kompetencje filozoficzne i kulturowe wynoszą 0, kompozycja i język także są oceniane na 0. Przy mniej niż 300 wyrazach ocenia się tylko warunki formalne oraz kompetencje filozoficzne i kulturowe; kompozycja i język dostają 0. Tematy są alternatywne: na egzaminie wybierz jeden i napisz samodzielnie. Poniższe teksty są autorskimi modelami do nauki, nie oficjalnymi odpowiedziami CKE, pracami ocenionymi przez egzaminatora ani gwarancją 30 pkt.

Strona arkusza: 14 · Strona zasad oceniania: 13

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Oficjalne dokumenty

Materiały CKE

Dokumenty otwierają się na żądanie.

MFIP-R0-100-2305