Język łaciński i kultura antyczna 2024 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

1. Caesar… naves solvit: ustal wypłynięcie i liczebność

   Podmiotem jest Cezar. Cum quinque legionibus et duobus milibus equitum to towarzyszące siły: pięć legionów i dwa tysiące jeźdźców. Naves solvit jest wyrażeniem „odcumował/wypłynął”, a ad solis occasum wskazuje zachód słońca.

2. Reliquerat: oddziel wydarzenie wcześniejsze

   Wtrącenie eundem numerum equitum… reliquerat ma plusquamperfectum: taką samą liczbę jeźdźców Cezar pozostawił wcześniej na kontynencie. Nie znaczy to, że płynął z całą jazdą ani że pozostawił ją dopiero po dotarciu do Brytanii.

3. Provectus… vento intermisso: wyjaśnij zmianę żeglugi

   Provectus odnosi się do Cezara niesionego wiatrem. Africus to według objaśnienia wiatr południowo-zachodni. Vento intermisso jest ablativus absolutus: gdy wiatr ustał. Właśnie około północy Cezar nie utrzymał kursu — cursum non tenuit.

4. Delatus… orta luce… conspexit: zachowaj miejsce i czas

   Delatus aestu opisuje zniesienie przez pływ, nie samodzielny manewr. Longius to „dalej”, a orta luce — „gdy nastał świt”. Britanniam jest dopełnieniem conspexit, sub sinistra określa lewą stronę obserwatora.

5. Secutus… contendit ut… caperet: rozpoznaj cel

   Secutus od deponens sequor ma sens czynny, tu „uwzględniwszy zmianę pływu”. Remis oznacza środek — wiosła. Ut… caperet wskazuje cel wysiłku: dotarcie do wskazanej części wyspy, nie zdobycie jej w bitwie.

6. Ubi, ut… cognoverat… egressus esset: nie myl obu ut

   Drugie ut oznacza „jak”, a cognoverat odnosi do wiedzy uzyskanej poprzedniego lata. Egressus jest tutaj rzeczownikiem określającym zejście na ląd, opisanym przez maxime idoneus. Chodzi o najdogodniejsze miejsce lądowania, nie o to, że Cezar już w tym momencie wysiadł.

7. Virtus fuit laudanda: odczytaj konieczność pochwały

   Podmiotem jest virtus, czyli męstwo żołnierzy. Fuit laudanda zgodnie z objaśnieniem przekładamy „należało pochwalić”. Gerundivum z esse nie oznacza tu zwykłego czasu przyszłego.

8. Qui… cursum adaequaverunt: ustal wysiłek żołnierzy

   Qui odsyła do żołnierzy. Płynęli na ciężkich okrętach transportowych, a mimo to dorównali okrętom wojennym. Non intermisso… labore to ablativus absolutus, remigandi — dopełniacz „wiosłowania”: bez przerwania wysiłku wiosłowania.

9. Accesserunt… hostis est visus: zakończ przekład

   Omnes naves to wszystkie statki, a meridiano fere tempore — około południa. Est visus jest perfectum strony biernej: nieprzyjaciel nie był widziany, czyli w tym miejscu go nie dostrzeżono. Neque łączy negatywną informację z przybyciem floty.

10. Sprawdź chronologię i kompletność

    Kolejność to wcześniejsze pozostawienie jazdy, wypłynięcie wieczorem, utrata kursu w nocy, obserwacja o świcie i przybycie około południa. Kontrolujemy wszystkie zdania oraz płynność polszczyzny, a nie wyłącznie nazwy i liczby.

Odczytanie egressus jako czynności Cezara, przełożenie obu ut jako „żeby” lub pominięcie wcześniejszego czasu reliquerat.

1. Ustal tradycję mitologiczną

   Polecenie wymaga imienia rzymskiego, nie greckiego odpowiednika. Dziedziną boga są morza i oceany.

2. Przyporządkuj bóstwo

   Rzymskim bogiem mórz jest Neptun, utożsamiany z greckim Posejdonem. Jowisz wiąże się z niebem, a Pluton z podziemiem.

3. Zapisz wymagane imię

   W odpowiedzi wpisujemy Neptun. Sam Posejdon nie spełnia warunku mitologii rzymskiej.

Podanie Posejdona zamiast rzymskiego Neptuna.

1. Rozpoznaj funkcję Hermesa

   Hermes jest posłańcem bogów i opiekunem podróżujących. Wśród podanych przedmiotów szukamy jego charakterystycznej laski.

2. Oddziel atrybuty innych bogów

   Kaduceusz to laska Hermesa. Trójząb należy do Posejdona; łuk i strzały kojarzą się z innymi bóstwami, np. Apollinem lub Artemidą. Sama włócznia nie identyfikuje Hermesa.

3. Wybierz właściwą opcję

   Kaduceusz znajduje się w odpowiedzi B.

Pomylenie laski posłańca z trójzębem boga morza.

1. Sprawdź funkcję sieci

   Drogi łączyły Italię i prowincje, ułatwiając komunikację, transport oraz przemieszczanie wojska. Zdanie 1 jest prawdziwe.

2. Rozpoznaj nazwę wyróżnionej drogi

   Via Appia nosiła określenie regina viarum, czyli „królowa dróg”. Zdanie 2 jest prawdziwe.

3. Sprawdź kategoryczne zaprzeczenie

   Zachowały się fragmenty rzymskich dróg; fotografię Via Appia zawiera także źródło 3 zadania 12. Dlatego twierdzenie o braku jakichkolwiek pozostałości jest fałszywe. Zapis: P, P, F.

Przeoczenie słowa „nie” w zdaniu 3 i uznanie fotografii zachowanej drogi za potwierdzenie tej tezy.

1. Rozpoznaj datę rzymską

   Idy marcowe przypadają 15 marca. Sama data nie odpowiada jeszcze na pytanie o związek z biografią Cezara.

2. Wskaż wydarzenie

   To dzień zamordowania Cezara w 44 r. p.n.e. przez spiskowców podczas posiedzenia senatu, nie dzień wyprawy do Brytanii.

3. Połącz wydarzenie i datę

   Pełne objaśnienie nazywa zamach i wiąże go z idami marcowymi. Nie ograniczamy się do wyjaśnienia samego terminu kalendarzowego.

Podanie wyłącznie „15 marca” bez informacji o zamordowaniu Cezara.

1. Ustal rodziny wyrazów

   Relikt wiąże się z pozostawieniem, a konspekt z oglądem. W tekście odnajdujemy czasowniki opisujące pozostawienie jazdy oraz dostrzeżenie Brytanii.

2. Przepisz faktyczne formy

   Wtrącenie zawiera reliquerat, a koniec pierwszego zdania — conspexit. Polecenie zabrania zastępowania ich hasłami słownikowymi relinquo i conspicio.

3. Sprawdź kolejność

   Relikt — reliquerat; konspekt — conspexit. Zachowujemy zapis i formę każdego wyrazu źródłowego.

Wpisanie relinquo i conspicio zamiast występujących w tekście form osobowych.

1. Zmień podmiot na accusativus

   Po constat treść komunikatu wyrażamy przez ACI. Podmiot Caesar przechodzi w Caesarem; dopełnienie cursum pozostaje bez zmiany.

2. Zachowaj uprzedniość zdarzenia

   Tenuit to perfectum: Cezar wcześniej nie utrzymał kursu. ACI wymaga infinitivus perfecti activi tenuisse, nie teraźniejszego tenere. Negację non zachowujemy przed bezokolicznikiem.

3. Złóż konstrukcję

   Constat Caesarem cursum non tenuisse oznacza „Wiadomo, że Cezar nie utrzymał kursu”. Sprawdzamy jednocześnie accusativus, uprzedniość i przeczenie.

Poprawne Caesarem, ale tenere zamiast tenuisse, co usuwa uprzedniość.

1. Rozpoznaj ceperat

   Ceperat jest 3. osobą pojedynczą indicativus plusquamperfecti activi. Od tematu perfectum vid- otrzymujemy vid-er-at: viderat.

2. Rozpoznaj capiantur

   Capiantur jest 3. osobą mnogą coniunctivus praesentis passivi. Odpowiednia forma drugiej koniugacji videre brzmi videantur. Nie zmieniamy strony na czynną.

3. Rozpoznaj cepisti

   Cepisti jest 2. osobą pojedynczą indicativus perfecti activi. Temat vid- i końcówka -isti dają vidisti. Kontrolujemy trzy pary, nie tylko wspólny sens czasowników.

Przeniesienie samej końcówki bez rozpoznania czasu i strony, np. videbantur zamiast videantur.

1. Wyznacz tematy

   Od longus pracujemy z long-, a od gravis z grav-. Nie zachowujemy całych końcówek stopnia równego przed dodaniem nowych formantów.

2. Utwórz comparativus

   Dla męskiego i żeńskiego dodajemy -ior, a dla nijakiego -ius: longior, longior, longius oraz gravior, gravior, gravius.

3. Utwórz superlativus i skontroluj rodzaje

   Regularne -issimus, -issima, -issimum daje longissimus/longissima/longissimum i gravissimus/gravissima/gravissimum. W każdej komórce podajemy wszystkie trzy rodzaje, nie tylko formę męską.

Pominięcie nijakich longius i gravius albo podanie samych form męskich.

1. Ustal kategorię wyrazu

   Lenis jest przymiotnikiem III deklinacji. Polecenie wymaga przysłówka stopnia równego, a nie odmiany przymiotnika przez przypadki.

2. Zastosuj formant przysłówka

   Od tematu len- tworzymy leniter z zakończeniem -iter, typowym dla tej grupy. Znaczenie to „łagodnie”.

3. Sprawdź stopień

   Odpowiedź leniter nie jest stopniem wyższym lenius ani najwyższym lenissime. Nie stosujemy końcówki -e właściwej innej grupie przymiotników.

Podanie lenius, czyli stopnia wyższego, zamiast żądanego leniter.

1. Porównaj okoliczność nieprzerwanej pracy

   Non intermisso labore jest ablativus absolutus. Zdanie z cum laborem non intermisissent rozwija tę samą okoliczność: żołnierze nie przerwali pracy. W obu zdaniach wykonują ten sam manewr — P.

2. Oddziel stronę od czasu

   W drugiej parze podmiot i dopełnienie przestawiono zgodnie ze zmianą strony czynnej na bierną, ale laudavit to perfectum („pochwalił”), a laudatur to praesens („jest chwalone”). Różnica czasu oznacza F.

3. Sprawdź pełny sens

   Zapis P, F nie wynika z samej obecności różnych konstrukcji. Pierwsza para zachowuje okoliczność, druga nie zachowuje czasu orzeczenia; równoważna bierna forma przeszła brzmiałaby laudata est.

Uznanie laudavit i laudatur za równoważne tylko dlatego, że poprawnie zamieniono stronę.

1. Zaplanuj porównanie, nie katalog nazw

   Podziel temat na podróże lądowe i morskie, uwzględniając zarówno Greków, jak i Rzymian. Teza modelu łączy wybór transportu z geografią, pogodą i statusem podróżnego. Dzięki temu przykłady mają wspólny problem do wyjaśnienia.

2. Wykorzystaj źródło 2 do transportu lądowego

   Omów marsz, zwierzęta juczne, wozy hamaksa/apene i lektykę phoreia. Wyjaśnij, kto z nich korzystał i po co. Zachowaj ostrożność autorów co do nieznanych szczegółów wozów; nie dodawaj wymyślonej konstrukcji.

3. Połącz fotografię z wiedzą o Rzymie

   Źródło 3 jest konkretnym przykładem Via Appia. Widoczny bruk wspiera omówienie infrastruktury. Własna wiedza o wojsku, administracji i handlu wyjaśnia znaczenie sieci dróg, zamiast tylko podpisywać fotografię.

4. Przeanalizuj żeglugę według źródła 1

   Statek ze zbożem do Ostii pokazuje związek podróży z handlem. Mare clausum, wiatry i obrzędy pokazują ograniczenia przyrodnicze i religijne. Nie traktujemy sezonowych wskazówek tego tekstu jako niezmiennego prawa każdej epoki antyku.

5. Sprawdź cztery kryteria wypracowania

   Kryteria CKE obejmują wiedzę o antyku do 6 pkt, trafność przykładów i ich omówienia do 6 pkt, poprawną terminologię do 2 pkt oraz język i styl do 1 pkt. Kontrolujemy odwołania do wszystkich trzech materiałów, własne wyjaśnienia oraz wniosek. Model jest jedną z możliwych realizacji, nie obowiązkowym tekstem.

Wyliczenie wozów i statków bez omówienia źródeł, pominięcie Greków albo fotografii Via Appia i brak własnego wniosku.