Język łaciński i kultura antyczna 2024 — poziom rozszerzony

1. Video… esse conversos: rozpoznaj pierwsze ACI

   Po video („widzę”) ora atque oculos są podmiotem w accusatiwie, a esse conversos — bezokolicznikowym orzeczeniem. Omnium vestrum znaczy „was wszystkich”, in me — „ku mnie”. W polszczyźnie budujemy zdanie z „że”, nie tłumaczymy samych bezokoliczników w oderwaniu od podmiotu.

2. Video vos… esse sollicitos: zachowaj obie troski

   W drugim ACI podmiotem jest vos. Korelacja non solum… sed etiam łączy troskę o rzeczpospolitą z troską o mówcę. Nie pomijamy de meo periculo i nie utożsamiamy tych dwóch obiektów niepokoju.

3. Est mihi… voluntas vestra: znajdź odległy podmiot

   Podmiot to voluntas vestra, czyli zgodnie z objaśnieniem „wasza życzliwość”. Iucunda oraz grata opisują tę życzliwość, mihi wskazuje odbiorcę, erga me — jej skierowanie ku mówcy. In malis i in dolore określają okoliczności: nieszczęścia i cierpienie.

4. Deponite i obliviscimini: odczytaj rozkazy

   Deponite jest rozkazem w 2. osobie mnogiej. Eam odsyła do voluntas. Podane obliviscimini przekładamy zgodnie z objaśnieniem jako „zapomnijcie o”; salutis meae określa to, o czym adresaci mają zapomnieć. Nie są to zdania oznajmujące.

5. De vobis… cogitate: utrzymaj adresatów

   Cogitate to kolejny rozkaz mnogi: „myślcie”. De vobis i de vestris liberis wskazują troskę o samych senatorów oraz ich dzieci. Liberi oznacza tutaj dzieci, nie książki.

6. Feram… dummodo… pariatur: połącz ofiarę z warunkiem

   Feram od fero odnosi się do „ja” i łączy z omnes acerbitates, dolores cruciatusque. Fortiter i libenter opisują sposób znoszenia cierpień. Dummodo wprowadza warunek „byle tylko”; pariatur to coniunctivus praesentis passivi. Meis laboribus oznacza środek, populo Romano — tego, dla kogo mają być osiągnięte godność i ocalenie.

7. Voluerunt ut… eriperem: oddaj wolę bogów

   Voluerunt to perfectum od velle: „zechcieli”. Ut wprowadza treść tej woli, a eriperem wskazuje Cycerona jako wykonawcę ocalenia. Hanc patriam to „tę ojczyznę”; pulcherrimam i foedissima są stopniami najwyższymi. Nie odwracamy wartościowania ojczyzny i pożogi.

8. Patres conscripti, incumbite: oddziel zwrot do adresatów

   Patres conscripti to wołacz oznaczający senatorów. Incumbite jest rozkazem, a ad salutem rei publicae wskazuje cel wysiłku: ocalenie państwa. Nie przypisujemy tu działania nieśmiertelnym bogom z poprzedniego zdania.

9. Nihil aliud… nisi… memoriam postulo: ustal jedyne żądanie

   Postulo znaczy „żądam/proszę”, nihil aliud… nisi — „niczego innego, jak tylko”. Memoriam jest dopełnieniem, a huius temporis i totius mei consulatus to zależne dopełniacze: pamięć o tej chwili i całym konsulacie.

10. Sprawdź spójność całego przekładu

    Zestaw dziewięć odcinków, zachowując zmianę między opisem, rozkazami, deklaracją i prośbą. Dopuszczalne są równoważne sformułowania polskie; kontrolujemy sens i składnię, nie identyczność ze wzorem. Suma kryteriów zdań wynosi 25 punktów.

Tłumaczenie ora jako „usta” mimo objaśnienia, liberis jako „książki”, pominięcie drugiego ACI lub odwrócenie odbiorcy i sprawcy ocalenia.

1. Rozpoznaj osobę i tryb

   Incumbite i cogitate są rozkazami dla wielu adresatów, nie bezokolicznikami. Zachowujemy 2. osobę i czas teraźniejszy, zmieniając tylko liczbę.

2. Usuń końcówkę liczby mnogiej

   W tych formach usunięcie -te daje incumbe oraz cogita. Samogłoski -e i -a należą do właściwych form rozkazu pojedynczego.

3. Skontroluj obie odpowiedzi

   Wpisujemy incumbe i cogita, nie bezokoliczniki incumbere i cogitare. Do punktu potrzebna jest poprawna para.

Podanie bezokolicznika zamiast rozkazu albo zmiana tylko jednej formy.

1. Odtwórz stopień równy

   Podany superlativus pochodzi od pulcher. W żeńskiej i nijakiej formie stopnia równego występuje temat pulchr-: pulchra, pulchrum.

2. Utwórz stopień wyższy

   Do tematu pulchr- dodaj -ior dla rodzaju męskiego i żeńskiego, a -ius dla nijakiego: pulchrior, pulchrior, pulchrius.

3. Sprawdź trzy rodzaje

   Nie wystarczy jedna forma każdego stopnia. Pulcherrimus potwierdza właściwy przymiotnik: przymiotniki na -er tworzą tu superlativus z -rimus, nie z mechanicznym -issimus.

Pominięcie rodzaju nijakiego lub błędne pulcherior zamiast pulchrior.

1. Zlokalizuj rdzenie w przytoczonym tekście

   Depozyt wiąże się z odkładaniem, a dygnitarz z godnością. Szukamy odpowiednio form od depono i rzeczownika dignitas w mowie Cycerona.

2. Przepisz formy źródłowe

   W tekście są Deponite eam oraz dignitas salusque. Zapisujemy deponite i dignitas, nie zastępujemy pierwszej formy hasłem słownikowym depono.

3. Zachowaj kolejność

   Depozyt — deponite; dygnitarz — dignitas. Kontrola z konkretnym fragmentem zapobiega podaniu podobnego rdzenia nieobecnego w arkuszu.

Podanie wyłącznie słownikowego depono zamiast występującego w tekście deponite.

1. Rozpoznaj opis pola bitwy

   Pierwszy fragment opisuje śmierć w walce wśród ciał przeciwników. Pasuje do Katyliny, który zginął po upadku spisku, nie do zamordowanego podczas posiedzenia senatu Cezara.

2. Rozpoznaj egzekucję przy lektyce

   Śmierć przez ścięcie po wychyleniu się z lektyki odnosi się do Cycerona, ofiary proskrypcji. Nie jest to opis bitwy Katyliny.

3. Sprawdź dwa przyporządkowania

   Do pierwszego opisu wpisujemy Katylina, do drugiego Cyceron. Cezar pozostaje niewykorzystaną propozycją.

Przypisanie obu opisów do postaci znanej z najgłośniejszego zamachu, bez sprawdzenia sposobu śmierci.

1. Ustal temat mów przeciw Katylinie

   Konflikt dotyczy zagrożenia dla republiki przez spisek Katyliny. To tło wystąpienia Cycerona, nie spór o samą reformę rolną.

2. Odrzuć inne rodzaje oskarżeń

   Przywłaszczenie obywatelstwa nie jest zarzutem w tej sprawie. Kradzieże dzieł na Sycylii kojarzą się z procesem Werresa, a nie z Katyliną.

3. Wybierz odpowiedź

   Spiskowi przeciw republice odpowiada opcja C.

Pomylenie mów przeciw Katylinie z oskarżeniem Werresa.

1. Porównaj właścicieli słuchaczy

   Hic philosophus jest pojedynczy: „ten filozof miał wielu słuchaczy”. His philosophis jest mnogim datiwem posiadania: „ci filozofowie mieli wielu słuchaczy”. Konstrukcja posiadania jest równoważna, ale zmiana liczby filozofów zmienia treść — N.

2. Rozpoznaj dwa sposoby porównania

   Ceteris feminis jest ablativus comparationis: Helena jest piękniejsza od innych kobiet. Quam ceterae feminae wyraża to samo porównanie za pomocą quam i nominatiwu — T.

3. Nie oceniaj tylko podobieństwa słów

   Zapis N, T uwzględnia zarazem liczbę rzeczownika pierwszej pary i równoważne konstrukcje drugiej. Sama zmiana składni nie musi zmieniać sensu.

Uznanie pierwszej pary za zgodną bez zauważenia philosophus / philosophis.

1. Ustal cel przybycia

   Venerunt opisuje przybycie obywateli, a ut wprowadza cel: żeby usłyszeć sławnego mówcę. Potrzebne jest osobowe orzeczenie zdania podrzędnego w coniunctiwie.

2. Zastosuj następstwo czasów

   Po przeszłym venerunt zdanie celu ma coniunctivus imperfecti. Podmiotem nadal są liczni obywatele, więc potrzebna jest 3. osoba mnoga audirent.

3. Odrzuć dystraktory

   Audiverunt jest indicativus perfecti, audient — futurum, a audire — bezokolicznikiem. Właściwa forma to D, audirent.

Wstawienie audire na wzór polskiego bezokolicznika zamiast osobowej formy po ut.

1. Zmień rzeczownik

   Civis to mianownik liczby pojedynczej; jego liczba mnoga brzmi cives. W orzeczeniu imiennym nie zmieniamy przypadka na biernik.

2. Uzgodnij określenie i osobę

   Romanus przechodzi w Romani. Sum to „jestem”, więc zachowując 1. osobę tworzymy sumus — „jesteśmy”, a nie sunt — „są”.

3. Złóż pełne zdanie

   Cives Romani sumus znaczy „Jesteśmy obywatelami rzymskimi”. Zmienione są wszystkie trzy wymagane wyrazy.

Zmiana rzeczownika i przymiotnika przy pozostawieniu sum lub użycie sunt zamiast sumus.

1. Oddziel oba triumwiraty

   Drugi triumwirat tworzyli Oktawian, Marek Antoniusz i Lepidus. Pompejusz należał do wcześniejszego porozumienia z Cezarem i Krassusem, więc tutaj nie pasuje.

2. Wskaż wodza spod Kann

   Pod Kannami wojskami kartagińskimi dowodził Hannibal. Nie było to starcie Marka Antoniusza ani Pompejusza.

3. Przyporządkuj w kolejności

   Pierwsze wydarzenie — Marek Antoniusz; drugie — Hannibal. Jedna postać z banku pozostaje niewykorzystana.

Pomylenie pierwszego triumwiratu z drugim i wpisanie Pompejusza.

1. Połącz Medeę z Jazonem

   Medea wspierała Jazona w zdobyciu złotego runa. To zdarzenie z mitu Argonautów, poprzedzające konflikt przedstawiony w tragedii Eurypidesa.

2. Rozróżnij pozostałe bohaterki

   Na męża przez lata czekała Penelopa; Tezeuszowi pomogła Ariadna; z ofiarą dla Artemidy związana jest Ifigenia. Nie przenosimy tych historii na Medeę.

3. Wybierz zgodną informację

   Tylko A łączy właściwą bohaterkę, Jazona i złote runo.

Zamiana Medei z Ariadną tylko dlatego, że obie pomagają bohaterowi mitu.

1. Rozpoznaj znaczenie osobowe omnibus

   W tym zadaniu omnibus oznacza człowieka mającego szeroką wiedzę z wielu dziedzin. Nie chodzi o pojazd; z podanych opisów pasuje C.

2. Wyjaśnij synekurę

   Synekura to dobrze płatne stanowisko niewymagające wielkiego wysiłku — B. Definicja A opisuje wykluczenie środowiskowe, nie dochodową posadę.

3. Sprawdź parę

   Zapisujemy omnibus — C, synekura — B. A pozostaje niewykorzystane.

Przypisanie omnibus wyłącznie znaczenia transportowego mimo podanych definicji.

1. Oceń figury względem tła

   Na pierwszej fotografii sylwetki koni i ludzi są czarne na jaśniejszym, pomarańczowym tle naczynia. To cecha stylu czarnofigurowego; nie nazywamy go czerwonofigurowym tylko na podstawie koloru gliny.

2. Obejrzyj dekorację głowicy

   Drugi obiekt ma rozbudowaną głowicę z liśćmi akantu i wolutami. Układ liści wskazuje porządek koryncki; sama obecność zawinięć nie wystarcza do uznania go za joński.

3. Nazwij wymagane kategorie

   W pierwszej odpowiedzi podaj styl malarstwa, nie sam typ naczynia. W drugiej podaj porządek architektoniczny, nie ogólne słowo „kolumna”.

Odpowiedź „amfora i kolumna”, która opisuje przedmioty, ale nie wymagany styl i porządek.

1. Rozpoznaj materiał i zapis

   Na zdjęciu widać fragmenty naczyń z wyrytymi imionami. To nie monety ani zwykła ozdobna ceramika: napisy służyły wskazaniu osoby w głosowaniu.

2. Połącz przedmioty z procedurą

   Ateńczycy wpisywali imię na skorupce podczas ostracyzmu. Procedura mogła prowadzić do czasowego wygnania obywatela postrzeganego jako zagrożenie dla polis; stąd polska nazwa „sąd skorupkowy”.

3. Podaj nazwę, nie ogólne zastosowanie

   Wystarczy „ostracyzm” albo „sąd skorupkowy”. Samo „głosowanie” nie identyfikuje wymaganej procedury.

Nazwanie przedmiotów kartami do zwykłych wyborów bez wskazania ostracyzmu.

1. Odczytaj całą wstęgę

   Napis biegnie w kilku częściach: FABER EST / SUAE QUISQUE / FORTUNAE. Quisque znaczy „każdy”, faber — „rzemieślnik/kowal”, est — „jest”, suae fortunae — „swojego losu”. Szyk łaciński nie wymusza takiego samego szyku polskiego.

2. Zbuduj sens, nie tylko dosłowny przekład

   Podmiotem jest każdy człowiek, a obraz kowala oznacza aktywne kształtowanie przyszłości decyzjami i pracą. Nie interpretujemy fortuna wyłącznie jako majątku i nie twierdzimy, że człowiek kontroluje wszystkie zdarzenia.

3. Wykaż uniwersalność i zastosowanie

   Model odnosi regułę odpowiedzialnego działania do ludzi różnych epok, następnie wybiera edukację i wyjaśnia związek systematycznej nauki z szansami na przyszłość. Sama nazwa dziedziny bez uzasadnienia nie realizuje całego polecenia.

4. Skontroluj pięć składników

   Sprawdź przekład, interpretację, uniwersalność, dziedzinę wraz z uzasadnieniem oraz spójność języka. Przykład edukacyjny można zastąpić innym poprawnie rozwiniętym przykładem.

Samo tłumaczenie sentencji bez uniwersalnego sensu i uzasadnionego przykładu zastosowania.

1. Zacznij od widocznych elementów

   Na ilustracji są okręt, przestraszeni żeglarze, morski wir i potwór sięgający po ludzi. Opis pozwala uzasadnić identyfikację sceny; nie wystarczy samo nazwisko bohatera.

2. Rozpoznaj mit i dzieło

   Zestaw wiru i potwora wskazuje Charybdę oraz Scyllę. Odyseusz napotyka je podczas powrotu z wojny trojańskiej na Itakę. Właściwym kontekstem literackim jest Odyseja Homera, nie Iliada opisująca epizod wojny.

3. Przejdź od przygody do ogólnego sensu

   Scylla i Charybda obrazują dwie strony niebezpiecznego wyboru. Interpretacja łączy mit z polskim frazeologizmem i koniecznością ograniczenia strat, zamiast dopisywać szczęśliwe ocalenie wszystkich marynarzy.

4. Sprawdź zakres wypowiedzi

   Odpowiedź zawiera opis i postacie, rozpoznanie mitu, kontekst Homera i powrotu do Itaki oraz uniwersalny wniosek. Wszystkie elementy łączymy w spójny tekst, nie luźną listę nazw.

Rozpoznanie mitu bez opisu sceny albo stwierdzenie, że Odyseusz uratował całą załogę bez strat.