Język łaciński i kultura antyczna 2023 — poziom rozszerzony

1. 1. Rozpoznaj opinię i pierwsze ACI

   Vetus est haec opinio otwiera zdanie, a insulam Siciliam totam esse … consecratam jest ACI zależnym od treści poglądu. Cereri et Liberae to dativus wskazujący boginie, którym poświęcono wyspę; antiquissimis jest superlativus.

2. 2. Ustal podmioty dwóch bezokoliczników

   Po deponens arbitrantur podmiotem ACI są has deas oraz fruges. Natas esse i repertas esse to infinitivi perfecti passivi: boginie się urodziły, a plony zostały odkryte. Eis locis i ea terra odnoszą się do Sycylii.

3. 3. Oddaj porwanie i podwójne nazwanie

   Libera jest podmiotem rapta est. Zdanie względne quae Proserpina vocatur mówi, że ta sama bogini jest nazywana Prozerpiną; nie wprowadza nowej osoby.

4. 4. Połącz poszukiwanie z pochodniami

   Cum … vellet tworzy okoliczność czasu lub przyczyny i zawiera nieregularne velle. Dicitur inflammavisse jest NCI: mówi się, że Cerera zapaliła pochodnie ogniem wybuchającym ze szczytu Etny.

5. 5. Zachowaj zaimki i chronologię wędrówki

   Ipsa wskazuje samą Cererę, eas odsyła do pochodni, a prae se ferret oznacza niesienie ich przed sobą. Peragravit jest perfectum: następnie przemierzyła cały świat.

6. 6. Rozwiń opowieść o jaskini

   Ferunt wprowadza dwa ACI: Ditem … exstitisse oraz virginem … asportavisse. Pluton ukazał się z rydwanem i zabrał porwaną dziewczynę; qua wskazuje jaskinię, a secum — że zabrał ją ze sobą.

7. 7. Oddziel wejście pod ziemię

   Dis to kolejne imię Plutona. Non longe a Syracusis określa miejsce, a sub terras penetravit oznacza nagłe wejście pod ziemię, nie podróż do samych Syrakuz.

8. 8. Domknij powstanie jeziora i święto

   Lacus exstitit ma perfectum: jezioro pojawiło się. Ubi odsyła do tego miejsca, usque ad hoc tempus — aż do dziś, a festos dies anniversarios agunt — mieszkańcy Syrakuz corocznie obchodzą święta.

Nie gub zależności ACI/NCI ani zaimków: Pluton wyjeżdża z jaskini i zabiera Prozerpinę, natomiast Cerera niesie pochodnie i przemierza świat.

1. Rozpoznaj peragravit

   To 3. osoba liczby pojedynczej indicativus perfecti activi. Perfectum czasownika erumpere ma temat erup-, dlatego otrzymujemy erupit.

2. Rozpoznaj peragrabimus

   To 1. osoba liczby mnogiej futurum I activi. Odpowiadająca forma trzeciej koniugacji brzmi erumpemus.

3. Skontroluj wszystkie kategorie

   W obu parach zachowujemy osobę, liczbę, czas, tryb i stronę: peragravit–erupit oraz peragrabimus–erumpemus.

Nie przenoś mechanicznie końcówki na bezokolicznik; erumpere ma nieregularny temat perfectum erup-.

1. Zidentyfikuj stopień równy

   Longe znaczy „daleko” i jest podanym gradus positivus.

2. Utwórz comparativus

   Stopień wyższy przysłówka ma formę neutrum comparativi przymiotnika: longius — dalej.

3. Utwórz superlativus

   Stopień najwyższy brzmi longissime — najdalej lub bardzo daleko. Pełny szereg to longe, longius, longissime.

Nie wpisuj longior, ponieważ jest to forma przymiotnika, a tabela wymaga przysłówków.

1. Rozpoznaj rdzeń antiquus

   Łaciński przymiotnik oznacza dawny lub starożytny. W polszczyźnie ten rdzeń zachowują m.in. antyk, antyczny i antykwariat.

2. Rozpoznaj rdzeń consecrare

   Czasownik oznacza poświęcić lub konsekrować. Polskie wyrazy to konsekracja, konsekrować albo konsekracyjny.

3. Wybierz po jednym przykładzie

   Wystarczy jedna prawidłowa forma dla każdego źródłosłowu, np. antiquus — antyk; consecrare — konsekracja.

Nie tłumacz słów opisowo; polecenie wymaga polskich derywatów zachowujących łaciński rdzeń.

1. Przypomnij warunek powrotu

   W micie Prozerpina zjadła w świecie podziemnym ziarna granatu. Pokarm z królestwa Plutona związał ją z tym miejscem.

2. Połącz mit z cyklem pór roku

   Część roku Prozerpina spędza z Plutonem, a część z matką Demeter/Cererą; mit wyjaśnia obumieranie i odradzanie się przyrody.

3. Wybierz odpowiedź

   Owocem jest granat, czyli opcja B; figa, jabłko i winogrono nie pełnią tej funkcji w tym micie.

Nie wybieraj jabłka przez skojarzenie z innymi mitami; o związku Prozerpiny z podziemiem decydują ziarna granatu.

1. Rozróżnij tradycję rzymską i grecką

   Cerera oraz Prozerpina to imiona rzymskie. Polecenie wymaga odpowiadających im imion greckich.

2. Przyporządkuj matkę

   Rzymskiej Cererze odpowiada grecka Demeter, bogini urodzaju i matka porwanej dziewczyny.

3. Przyporządkuj córkę

   Prozerpina to Persefona, nazywana również Korą/Kore. Do punktu trzeba podać obie pary.

Nie zamieniaj relacji: Demeter jest matką, a Persefona/Kora córką porwaną do podziemia.

1. Zmień dopełnienie w podmiot

   Filiam w accusativus staje się filia w nominativus. To córka jest teraz podmiotem zdania biernego.

2. Wyraź wykonawcę

   Mater przechodzi w ablativus matre poprzedzony a: a matre — przez matkę.

3. Zmień stronę czasownika

   Quaerit to praesens activi, więc odpowiadająca forma bierna to quaeritur. Pełne zdanie: Filia a matre quaeritur.

Nie pozostawiaj filiam w bierniku i nie zmieniaj czasu: quaeritur oznacza „jest poszukiwana”.

1. Zmień podmiot na accusativus

   Proserpina w ACI przyjmuje formę Proserpinam. Pozostaje logicznym podmiotem porwania.

2. Zachowaj stronę bierną i uprzedniość

   Rapta est jest perfectum passivi. W ACI odpowiada mu infinitivus perfecti passivi raptam esse, uzgodniony z Proserpinam.

3. Połącz z czasownikiem nadrzędnym

   Cicero scripsit Proserpinam raptam esse znaczy: Cyceron napisał, że Prozerpina została porwana.

Nie używaj rapere ani rapi: zmieniłyby stronę lub relację czasową względem scripsit.

1. Zmień pierwszy podmiot i orzeczenie

   Corpora to nominativus pluralis neutrum od corpus. Liczba pojedyncza brzmi corpus, a dormiunt przechodzi w dormit.

2. Zmień drugi podmiot i orzeczenie

   Animae jako nominativus pluralis przechodzi w anima. Vigilant staje się vigilat.

3. Zachowaj paralelną treść

   Pełne zdanie brzmi Corpus dormit, vigilat anima — ciało śpi, dusza czuwa.

Nie zmieniaj tylko rzeczowników; oba czasowniki muszą zostać uzgodnione z liczbą pojedynczą.

1. Sprawdź II wojnę punicką

   Hannibal dowodził siłami Kartaginy przeciw Rzymowi podczas II wojny punickiej, więc pierwsze zdanie jest prawdziwe.

2. Ustal skład pierwszego triumwiratu

   Porozumienie tworzyli Cezar, Pompejusz i Krassus, nie Cyceron. Drugie zdanie jest fałszywe.

3. Umieść Maraton we właściwej wojnie

   Bitwa pod Maratonem należała do wojen perskich, nie peloponeskiej. Trzecie zdanie jest fałszywe; wynik P, F, F.

Nie myl wojen perskich z peloponeską ani Krassusa z Cyceronem w składzie pierwszego triumwiratu.

1. Rozpoznaj filozofa

   „Śmiejący się filozof” z Abdery i atomistyczna budowa świata wskazują Demokryta.

2. Rozpoznaj wodza

   Królem Sparty dowodzącym obroną Termopil podczas wojen perskich był Leonidas.

3. Rozpoznaj poetę

   Metamorfozy napisał Owidiusz, poeta epoki augustowskiej zesłany do Tomis. Pełna trójka: Demokryt, Leonidas, Owidiusz.

Nie przypisuj Metamorfoz Wergiliuszowi ani dowództwa pod Termopilami innemu spartańskiemu prawodawcy.

1. Rozpoznaj epos i tragedię

   Eneidę napisał Wergiliusz, a Medeę — Eurypides. Odpowiadają im litery E oraz B.

2. Rozpoznaj dzieło historyczne

   Pamiętniki o wojnie domowej są dziełem Cezara, czyli odpowiedź A.

3. Rozpoznaj dialog filozoficzny

   Uczta jest dialogiem Platona, odpowiedź C. Sofokles pozostaje niewykorzystanym dystraktorem; pełny układ E, B, A, C.

Nie przypisuj Medei Sofoklesowi tylko dlatego, że również był tragediopisarzem; autorem tego utworu jest Eurypides.

1. Wyjaśnij pierwsze zagrożenie

   Odyseusz podczas powrotu spod Troi przepływał między Scyllą i Charybdą. Zwrot oznacza wybór między dwoma niebezpieczeństwami.

2. Wyjaśnij dar Dejaniry

   Dejanira wysłała Heraklesowi szatę nasączoną krwią Nessosa, która stała się źródłem jego śmiertelnego cierpienia.

3. Zapisz wymagane imiona

   A — Odyseusz, B — Herakles. Polecenie pyta o bohaterów związanych z frazeologizmami, nie o same potwory ani Dejanirę.

Nie wpisuj Scylli, Charybdy i Dejaniry; klucz wymaga bohaterów, których losy stworzyły oba zwroty.

1. Przetłumacz dwa człony

   Verba to słowa, volant — ulatują; scripta to rzeczy zapisane lub pismo, manent — pozostają. Zachowujemy kontrast przemijania mowy i trwałości zapisu.

2. Wyjaśnij sens

   Nie chodzi o dosłowne latanie słów, lecz o nietrwałość ustnej informacji oraz większą możliwość utrwalenia i sprawdzenia treści zapisanej.

3. Pokaż uniwersalność

   Problem pamięci i wiarygodności komunikacji występuje niezależnie od epoki, narzędzia pisania i rodzaju wspólnoty.

4. Wskaż dziedzinę i uzasadnij

   W prawie dokument chroni ustalenia przed wyparciem się ich lub przeinaczeniem. Równie trafne mogą być nauka, kultura albo administracja, jeśli odpowiedź wyjaśnia rolę zapisu.

5. Sprawdź spójność

   Odpowiedź musi łączyć przekład, interpretację, uniwersalność i zastosowanie w jednym logicznym wywodzie, napisanym poprawnym językiem.

Nie kończ na samym tłumaczeniu dewizy; pełna odpowiedź wymaga interpretacji, uniwersalności, dziedziny zastosowania i uzasadnienia.

1. Nazwij scenę

   Z zachowanego klucza wynika, że obraz przedstawia wprowadzanie drewnianego konia przez Trojan do miasta. Nie opisujemy dodatkowych detali kompozycji, których nie skontrolowano ponownie.

2. Przywołaj podstęp Odyseusza

   Grecy upozorowali odwrót i ukryli wojowników wewnątrz konia pozostawionego jako pozorny dar dla Ateny.

3. Uwzględnij ostrzeżenia

   Kasandra przepowiadała zagładę, a Laokoon ostrzegał przed Grekami przynoszącymi dary. Trojanie zlekceważyli oba głosy.

4. Domknij skutek mitu

   Ukryci wojownicy wyszli nocą, otworzyli bramy wojsku i umożliwili zdobycie oraz zniszczenie Troi.

5. Wyjaśnij recepcję

   Koń trojański oznacza dar lub rozwiązanie skrywające zagrożenie. W informatyce trojan podszywa się pod pożyteczne oprogramowanie.

6. Sformułuj uniwersalny wniosek

   Pozorna korzyść może być narzędziem podstępu, a lekceważenie uzasadnionych ostrzeżeń prowadzi do katastrofy. Odpowiedź łączy temat sceny, mit, kontekst i recepcję.

Nie ograniczaj odpowiedzi do hasła „koń trojański”; trzeba przedstawić scenę, przebieg mitu, kulturowy kontekst i sens aktualny.