Заданне 13. (0–30)
Выберы адну з прыведзеных ніжэй тэм і напішы сачыненне.
• У сачыненні паразважай над праблемай, зададзенай у тэме. Выкладзі сваю думку
і абгрунтуй яе.
• У развагах прадстаў аргументы, спасылаючыся на літаратурны твор, згаданы
ў тэме, і на іншы твор беларускай літаратуры.
• Твая праца павінна складацца не менш чым з 250 слоў.
• Нумар выбранай тэмы ўпішы ў рамку.
• Запішы сачыненне ў адпаведным месцы. Не пішы на палях.
• Сачыненне напішы па-беларуску.
Tэмa 1.
Якую ролю адыгрывае мастацтва ў жыцці чалавека? Паразважай над пытаннем
на падставе верша Алеся Барскага Мая паэзія – мой абавязак… і выбранага твора
беларускай літаратуры
Tэмa 2.
Постаць здрадніка ў творах беларускіх пісьменнікаў. Паразважай над пытаннем,
спасылаючыся на адзін твор са спісу літаратуры і іншы выбраны твор
беларускай літаратуры.
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Świadomość własnego dziedzictwa I. Świadomość własnego dziedzictwa
narodowego […]. narodowego […]. Zdający:
2) rozumie tematy, motywy, toposy
1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury
charakterystyczne dla literatury narodowej;
w kształtowaniu poczucia tożsamości
3) rozumie związek poznanych utworów
narodowej […].
z życiem narodu i różnych grup
wspólnotowych.
II. Kształcenie językowe. II.3. Komunikacja językowa i kultura języka.
1. Rozumienie wartości języka ojczystego Zdający:
oraz jego funkcji w budowaniu wspólnoty 1) sprawnie posługuje się oficjalną […]
rodzinnej, narodowej i kulturowej. odmianą języka narodowego;
2. Kształtowanie odpowiedzialności 5) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
za świadome posługiwanie się językiem zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji;
ojczystym. 8) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
6. Pogłębianie umiejętności poprawnego […].
pisania […] zgodnego z zasadami
poprawności językowej.
III. Kształcenie literackie i kulturowe. III.1. Analiza i interpretacja utworów
1. Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
i interpretacji utworów literackich i innych 1) zna podstawy periodyzacji literatury
tekstów kultury z wykorzystaniem właściwej mniejszości narodowej […];
terminologii.
2. Rozumienie zależności między 2) zna prądy literackie i artystyczne
wydarzeniami historycznymi a literaturą w epokach literackich, określa ich cechy;
i kulturą. 3) rozpoznaje gatunki literackie […];
3. Pogłębianie zdolności rozumienia 4) wskazuje zastosowane w utworze
wartości o charakterze narodowym, językowe środki wyrazu artystycznego oraz
etnicznym i uniwersalnym. inne wyznaczniki poetyki danego utworu
(z zakresu […] kompozycji, […]) i określa
ich funkcje;
6) rozpoznaje w utworze sposoby
kreowania bohatera i świata
przedstawionego (narracja, fabuła, sytuacja
liryczna, akcja) oraz różne sposoby
pokazywania świata przedstawionego:
realizm, fantastyka, groteska;
7) rozpoznaje podstawowe motywy […] oraz
ich funkcje w utworze;
8) wykorzystuje w interpretacji elementy
znaczące dla odczytania sensu utworu
(tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
klucze, motto);
9) wykorzystuje w interpretacji utworu
konteksty: literacki, kulturowy, biograficzny;
10) dostrzega obecne w utworach
literackich oraz innych tekstach kultury
wartości narodowe […].
IV. Tworzenie wypowiedzi. IV.2. Pisanie. Zdający:
3. Doskonalenie posługiwania się zasadami 1) hierarchizuje informacje w zależności
retoryki, w szczególności argumentowania. od ich funkcji w przekazie;
5. Wyrażanie własnych poglądów i opinii. 2) tworzy dłuższy tekst pisany (rozprawka,
6. Tworzenie wypowiedzi pisemnych, […] interpretacja utworu literackiego lub
z uwzględnieniem estetyki tekstu i zasad fragmentu) zgodnie z podstawowymi
jego organizacji […]. regułami jego organizacji, przestrzegając
zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
3) tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych
zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
względem użyteczności wypowiedzi,
podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
wnioskowanie);
7) uwzględnia w interpretacji potrzebne
konteksty, np. biograficzny, historyczny.
1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
• w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej
• wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
• napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną.
• W wypracowaniu jest odwołanie do co najmniej jednego tekstu wskazanego 1 pkt
w poleceniu jako obowiązkowy.
ORAZ
• Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego
w poleceniu.
ORAZ
• Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
• Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt
„1 pkt”.
ALBO
• Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.
Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.
Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
1. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje:
a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane ORAZ
b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem.
Zakres merytoryczny, obejmujący dwa aspekty, będzie określany dla każdego tematu
wypracowania.
2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,
jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo
uzasadnienie.
3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli
zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.
2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 12 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
czy w wypracowaniu zdający:
• wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej
oraz innego utworu z literatury białoruskiej w sposób funkcjonalny
• przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji
• wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego
oraz językowego
• funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy,
które pogłębiają i rozwijają rozważany problem
• przedstawił bogatą argumentację: argumentacja jest logiczna, wnikliwa, zróżnicowana,
świadczy o erudycji zdającego
• wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
• nie popełnił błędów rzeczowych, zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów
literackich oraz kontekstów (np. pisząc o wydarzeniach z danej lektury, nie popełnił
błędów, tj. nie pomylił imion postaci, nie przypisał postaciom cech, których nie posiadają,
bądź nie wymyślił wydarzeń, których w lekturze nie ma lub inne), jak i terminologii
historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej (np. niewłaściwie i bez zrozumienia
stosuje pojęcia i terminy, niewłaściwie porządkuje epoki literackie, zjawiska literacko-
kulturowe).
Funkcjonalność
wykorzystania
utworów
wskazanych
w poleceniu Liczba Błędy
Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi
(lektury punktów rzeczowe
obowiązkowej oraz
innego utworu
z literatury
białoruskiej).
Dwa utwory • Bogata argumentacja.
Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK
wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt
w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja.
• W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo 11 pkt
funkcjonalnie.
• Powierzchowna argumentacja.
10 pkt
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
Jeden utwór • Bogata argumentacja.
wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 9 pkt
w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja.
a drugi – • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo 8 pkt
częściowo funkcjonalnie.
funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja.
7 pkt
(od 0 do 12; bez punktów ujemnych).
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
Dwa utwory • Trafna argumentacja.
wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 6 pkt
częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja.
• W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo 5 pkt
funkcjonalnie.
• Powierzchowna argumentacja.
4 pkt
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
Tylko jeden • Trafna argumentacja.
3 pkt
utwór • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.
wykorzystany • Zadowalająca argumentacja.
częściowo LUB • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo 2 pkt
funkcjonalnie.
w pełni • Powierzchowna argumentacja.
1 pkt
funkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt
Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.
Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz
odczytanych sensów.
2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch
tekstów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu
literackiego z literatury białoruskiej. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu
oznacza przywołanie w wypracowaniu:
1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków
2) sensów utworów,
które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
zdający pisze.
Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze
stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się
tę niespójność w ocenie spójności.
3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza
ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje
żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.
4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich
(np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich),
o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się
pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których
jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory stanowią kontekst literacki.
5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez
zdającego za pomocą argumentów.
Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca –
jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera
elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość
utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy
o argumentacji trafnej.
Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
trafnymi przykładami.
Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe
typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…
6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.:
1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
2) historii literatury
3) teorii literatury
4) charakteru epoki
5) biografii autora
6) filmu, spektaklu teatralnego
7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
8) mitologii
9) Biblii
10) religii
11) historii
12) filozofii
13) kwestii politycznych
14) kwestii społecznych,
wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego
utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego,
do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie
kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst
pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego
zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych
kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej
niefunkcjonalnie.
7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie
przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko
do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.
8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż
wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku,
nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.
9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę
i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości
kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego
to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu,
funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową.
10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów
wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.
11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
• nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej
w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż
w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu
autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera, dotyczący losów bohaterów
drugoplanowych bądź wątków innych niż główne
• nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się
zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu
(każdy błąd merytoryczny)
• nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów/ części utworu literackiego,
w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową
lub całkowitą falsyfikacją danego utworu
• nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka,
np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator
wiersza). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje,
wiersz ukazuje
• braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne
przywołanie pojęć lub faktów historycznych.
Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu
literackiego, oznaczone cudzysłowem.
12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia
bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane
w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony
jako jeden błąd.
3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
1. w zakresie struktury wypowiedzi:
• kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
• podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny
2. w zakresie spójności wypowiedzi:
• wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
całość
• w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
zdaniami i akapitami
• w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
toku rozumowania autora
3. w zakresie stylu wypowiedzi:
• styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
(czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.
3a. Struktura wypowiedzi
Uporządkowanie elementów Liczba
Podział wypowiedzi
treściowych wypowiedzi punktów
Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
ALBO w zakresie struktury akapitów.
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C
ORAZ w zakresie struktury akapitów.
• W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
próba organizacji część zasadnicza, zakończenie),
elementów treściowych jak i w zakresie struktury akapitów; sposób D
wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu
problemowo. tez zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
• Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
E
zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów.
częściowo problemowo,
częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów.
• Elementy treściowe
wypowiedzi w całości
lub w przeważającej
części pracy F
zorganizowane
wyłącznie
pod względem
formalnym, np. wg
kolejno omawianych
tekstów literackich.
Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
G
zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.
Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
(rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne
„bloki”, tj. akapity).
1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje
argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem
organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,
„międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy
widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie wypowiedzi
według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający
np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie
w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst
jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów
nie wpływa na strukturę tekstu).
2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać
z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego
(lakonicznego) zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.
3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu
została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam
w sobie zwartą myślowo całość).
4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
wskazanych w temacie jako obowiązkowy.
3b. Spójność wypowiedzi
Wypowiedź jest w całości spójna lub występuje w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt
w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
ORAZ/LUB całej wypowiedzi.
W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt
na poziomie poszczególnych akapitów ORAZ/LUB całej wypowiedzi.
• W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt
uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów ORAZ/LUB całej
wypowiedzi.
LUB
• Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
z zakończeniem pracy.
ALBO
• Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
zasadniczą pracy.
• W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów ORAZ/LUB całej
wypowiedzi.
LUB
• Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
z zakończeniem pracy.
ALBO
• Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
zasadniczą pracy.
Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
i uporządkowaną całość.
2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego,
a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.
3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
a) błędów logicznych, w tym np. zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
rozumowania), sprzecznych stwierdzeń
b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
poboczne
c) zredagowania wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które
nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem
d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)
e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe
f) wprowadzenia treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających
w wątpliwym związku z tematem/wywodem
g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie.
h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.
4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.
5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
zespolenia między akapitami.
3c. Styl wypowiedzi
Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt
pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie
niejednorodny).
Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt
Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.
2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje
się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
dla stylu potocznego w odmianie mówionej.
3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.
4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
pracy zdającego.
4. Język wypowiedzi (maksymalnie 10 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
• czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki
(np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku białoruskim), czy też
ograniczył się do najprostszych środków językowych
• czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu
• ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy
2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
• ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy
3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
• ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.
4a. Zakres i poprawność środków językowych
Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.
Poprawność środków Nie
więcej 5–7 8–10 13–14 15–18 19 lub
11–12
niż 4 błędów błędów błędów błędów więcej
błędów jęz.
Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. błędów jęz.
jęz.
A B C D E F G
1. Szeroki zakres środków
językowych, tzn.
• zróżnicowana
składnia,
• zróżnicowana
leksyka, w tym np.
bogata frazeologia,
6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
precyzyjne
słownictwo,
umożliwiających pełną
i swobodną realizację
tematu.
2. Zadowalający zakres
środków językowych,
tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
stosowne / odpowiednie
do realizacji tematu.
3. Wąski zakres środków
językowych, tzn.
składnia i leksyka proste
/ ograniczone, 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
utrudniające realizację
tematu.
Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
zdającego jest zadowalający i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
5 pkt w tym kryterium.
Wyjaśnienia (kryterium 4a)
1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
językowej.
2. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik
zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie
pytające.
3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np.: unika
nieuzasadnionych powtórzeń, stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, bogatą
frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii.
4. W ocenie stopnia zróżnicowania leksyki oraz poprawności syntaktycznej uwzględnia
się również umiejętnie stosowane:
1) wskaźniki zespolenia tekstu (spójniki, zaimki);
2) inne struktury metatekstowe, np.
a) metaorganizatory pełniące rolę sygnalizatorów tematu wypowiedzi (np. Калі
казаць пра + temat)
b) metaoperatory ustalające ekwiwalencję pomiędzy elementami tekstu (np.
інакш кажучы, іншымі словамі, падагульняючы, прыкладам, або)
3) leksykalne wykładniki spójności, np.
a) homoleksja (np. Не менш істотнымі з’яўляюцца погляды рамантыкаў.
Рамантыкі меркавалі, што…; Заслугоўваюць увагі скарачэнні.
Скарачаючы словы…)
b) hiponimia (np. Такія тэзісы можна сустрэць у X i Y. Гэтыя рамантыкі…;
… можна знайсці найчасцей у рамантыкаў. I X, i Y…)
c) spójność synonimiczna (np. Да праблем эмацыянальнага характару
дадаюцца няўдачы на працы. І без гэтага няважную сітуацыю
пагаршаюць сямейныя нелады.)
d) spójność oparta na antonimii (np. заўсёдныя сваркі. Гэтая адсутнасць
згоды ўласцівая…),
ułatwiające śledzenie toku rozumowania2.
4b. Poprawność ortograficzna
Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 2 błędy ortograficzne. 2 pkt
W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,
dysortografią, dysgrafią):
Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 6 błędów ortograficznych.
Praca zawiera 3–5 błędów ortograficznych. 1 pkt
W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,
dysortografią, dysgrafią):
Praca zawiera nie więcej niż 7–10 błędów ortograficznych.
Praca zawiera 6 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt
W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,
dysortografią, dysgrafią):
Praca zawiera 11 lub więcej błędów ortograficznych.
Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.
4c. Poprawność interpunkcyjna
Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych. 2 pkt
W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,
dysortografią, dysgrafią):
Praca zawiera nie więcej niż 12 błędów interpunkcyjnych.
Praca zawiera 6–9 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt
W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,
dysortografią, dysgrafią):
Praca zawiera nie więcej niż 13–18 błędów interpunkcyjnych.
2 Na podstawie: Tymiakin L. (2004), Kompozycja uczniowskiego tekstu argumentacyjnego, „Annales Universitatis
Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia”, vol. XXII, s. 1–13. Tłum. przykładów na język białoruski – Iryna
Aheyeva.
Praca zawiera 10 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt
W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,
dysortografią, dysgrafią):
Praca zawiera 19 lub więcej błędów interpunkcyjnych.
Uwaga: Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej,
egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy
kółkiem.
Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze
specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią)
1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał
następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne):
• błędy w zapisie wyrazów z y – ӯ
• łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania.
2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał
innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy
ortograficzne), w tym: dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych
wyrazów, mylenia liter, ominięcia drobnych elementów graficznych, błędów dotyczących
podziału wyrazów, mylenia przedrostków z przyimkami.
Uwagi ogólne:
1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni
ją w każdym kryterium na 0 pkt.
2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 250 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego
zdającego, wówczas egzamin z języka białoruskiego, w przypadku takiego zdającego,
zostanie unieważniony.
5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.