Język białoruski 2020 — poziom podstawowy — Formuła 2015

Сяргей Харэўскі — «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць»

Pełny tekst pochodzi z zachowanego pakietu JSON/TXT arkusza; bez ponownego OCR.

Tekst do zadań 1–5

Сяргей Харэўскі
Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць

Сёння свет, поўны пярэчанняў паміж інфармацыйным багаццем і дэфіцытам ведаў, уяўляе сабой інфармацыйна-псіхалагічную пагрозу для назапашвання асабовых кампетэнцый. Музей […] быў і застаецца ўнікальным вынікам узаемадзеяння культуры і розуму чалавека. […] Сучасны музей – не толькі большае ці меншае сховішча артэфактаў, як антыкварная крама. Музей павінен узрушваць і змушаць да мыслення, як гэта, напрыклад, зроблена ў Музеі сучаснага мастацтва ў Стакгольме. Там наведвальнік не проста знаёміцца з імёнамі і творчасцю найбольш значных творцаў найноўшага часу, ад Пікаса і Маціса да Мандрыяна і Дзюшана, але – з тымі, хто мысліў катэгорыямі будучыні, сацыяльнага прагрэсу і гуманізму. […] Там няма афіцыёзнага акадэмізму ці камерцыйнай салоннасці.

Экспазіцыя ўкладзеная так, што ты міжволі кожны крок робіш толькі наперад, усведамляючы, якія выклікі свету непакоілі, трывожылі ці абуралі мастакоў. […]

Сучаснага наведвальніка музея можна назваць «новым культурным спажыўцом», арыентаваным не толькі на атрыманне канстатуючай дыдактычнай інфармацыі асветнага кшталту, але і на атрыманне задавальнення. Музей трансфармуецца, пераўтвараецца ў інстытут унутрыкультурнай рэфлексіі, пашыраючы жыццёвыя гарызонты наведвальніка. У гэтым сэнсе для мяне надзвычай важным быў досвед Туніса. У адрозненне ад многіх музеяў нашай часткі свету, там экспануецца толькі (!) аўтэнтыка. На Віле Себасцьяна ў Хамамэце, пабудаванай паводле праекту славутага амерыканскага архітэктара Ф. Л. Райта, дзе гасцявала французская, румынская і брытанская багема, можна ўбачыць сапраўдныя асабістыя рэчы […] нямецкага генерала Рамэля, Уінстана Чэрчыля, які пачаў тут пісаць свае мемуары, брытанскага караля Георга IV. Цяпер тут мастацкая галерэя, але засталіся паўсядзённыя пабытовыя рэчы колішніх гасцей, якія можна проста памацаць. […]

Гуманітарныя веды, нараджаючы вобраз, метафару, сімвал, робяць магчымым вычуць сэнсы, схаваныя часам ад рацыянальнага ўсведамлення. Вынікам становіцца якасная змена асобы: самаідэнтыфікацыя, здабыццё новага вопыту, зразуменне гісторыка-культурнай спадчыны як часткі свайго духоўнага жыцця. Але толькі пры ўмове несупыннага паўтору гэтага наратыву, беспасрэднага нашага ўдзелу ў музейных практыках. У гэтым сэнсе музеі нагадваюць храмы: калі ты туды не ходзіш рэгулярна, то тваё пачуццё буцвее і гасне, жаданне вычуваць сэнсы слабее, а ўласна вычуванне сэнсаў глухне. Музеі і галерэі мусяць быць непарыўна прывязаныя да цэнтраў грамадскага жыцця. Яны павінны быць у крокавай даступнасці ў самых цэнтрах гарадоў.

Паводле: С. Харэўскі, «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць». Тэкст захаваны ў раней вылучаным TXT аркуша CKE.

Сяргей Харэўскі — «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць»

Pełny tekst pochodzi z zachowanego pakietu JSON/TXT arkusza; bez ponownego OCR.

Tekst do zadań 1–5

Сяргей Харэўскі
Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць

Сёння свет, поўны пярэчанняў паміж інфармацыйным багаццем і дэфіцытам ведаў, уяўляе сабой інфармацыйна-псіхалагічную пагрозу для назапашвання асабовых кампетэнцый. Музей […] быў і застаецца ўнікальным вынікам узаемадзеяння культуры і розуму чалавека. […] Сучасны музей – не толькі большае ці меншае сховішча артэфактаў, як антыкварная крама. Музей павінен узрушваць і змушаць да мыслення, як гэта, напрыклад, зроблена ў Музеі сучаснага мастацтва ў Стакгольме. Там наведвальнік не проста знаёміцца з імёнамі і творчасцю найбольш значных творцаў найноўшага часу, ад Пікаса і Маціса да Мандрыяна і Дзюшана, але – з тымі, хто мысліў катэгорыямі будучыні, сацыяльнага прагрэсу і гуманізму. […] Там няма афіцыёзнага акадэмізму ці камерцыйнай салоннасці.

Экспазіцыя ўкладзеная так, што ты міжволі кожны крок робіш толькі наперад, усведамляючы, якія выклікі свету непакоілі, трывожылі ці абуралі мастакоў. […]

Сучаснага наведвальніка музея можна назваць «новым культурным спажыўцом», арыентаваным не толькі на атрыманне канстатуючай дыдактычнай інфармацыі асветнага кшталту, але і на атрыманне задавальнення. Музей трансфармуецца, пераўтвараецца ў інстытут унутрыкультурнай рэфлексіі, пашыраючы жыццёвыя гарызонты наведвальніка. У гэтым сэнсе для мяне надзвычай важным быў досвед Туніса. У адрозненне ад многіх музеяў нашай часткі свету, там экспануецца толькі (!) аўтэнтыка. На Віле Себасцьяна ў Хамамэце, пабудаванай паводле праекту славутага амерыканскага архітэктара Ф. Л. Райта, дзе гасцявала французская, румынская і брытанская багема, можна ўбачыць сапраўдныя асабістыя рэчы […] нямецкага генерала Рамэля, Уінстана Чэрчыля, які пачаў тут пісаць свае мемуары, брытанскага караля Георга IV. Цяпер тут мастацкая галерэя, але засталіся паўсядзённыя пабытовыя рэчы колішніх гасцей, якія можна проста памацаць. […]

Гуманітарныя веды, нараджаючы вобраз, метафару, сімвал, робяць магчымым вычуць сэнсы, схаваныя часам ад рацыянальнага ўсведамлення. Вынікам становіцца якасная змена асобы: самаідэнтыфікацыя, здабыццё новага вопыту, зразуменне гісторыка-культурнай спадчыны як часткі свайго духоўнага жыцця. Але толькі пры ўмове несупыннага паўтору гэтага наратыву, беспасрэднага нашага ўдзелу ў музейных практыках. У гэтым сэнсе музеі нагадваюць храмы: калі ты туды не ходзіш рэгулярна, то тваё пачуццё буцвее і гасне, жаданне вычуваць сэнсы слабее, а ўласна вычуванне сэнсаў глухне. Музеі і галерэі мусяць быць непарыўна прывязаныя да цэнтраў грамадскага жыцця. Яны павінны быць у крокавай даступнасці ў самых цэнтрах гарадоў.

Паводле: С. Харэўскі, «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць». Тэкст захаваны ў раней вылучаным TXT аркуша CKE.

Сяргей Харэўскі — «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць»

Pełny tekst pochodzi z zachowanego pakietu JSON/TXT arkusza; bez ponownego OCR.

Tekst do zadań 1–5

Сяргей Харэўскі
Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць

Сёння свет, поўны пярэчанняў паміж інфармацыйным багаццем і дэфіцытам ведаў, уяўляе сабой інфармацыйна-псіхалагічную пагрозу для назапашвання асабовых кампетэнцый. Музей […] быў і застаецца ўнікальным вынікам узаемадзеяння культуры і розуму чалавека. […] Сучасны музей – не толькі большае ці меншае сховішча артэфактаў, як антыкварная крама. Музей павінен узрушваць і змушаць да мыслення, як гэта, напрыклад, зроблена ў Музеі сучаснага мастацтва ў Стакгольме. Там наведвальнік не проста знаёміцца з імёнамі і творчасцю найбольш значных творцаў найноўшага часу, ад Пікаса і Маціса да Мандрыяна і Дзюшана, але – з тымі, хто мысліў катэгорыямі будучыні, сацыяльнага прагрэсу і гуманізму. […] Там няма афіцыёзнага акадэмізму ці камерцыйнай салоннасці.

Экспазіцыя ўкладзеная так, што ты міжволі кожны крок робіш толькі наперад, усведамляючы, якія выклікі свету непакоілі, трывожылі ці абуралі мастакоў. […]

Сучаснага наведвальніка музея можна назваць «новым культурным спажыўцом», арыентаваным не толькі на атрыманне канстатуючай дыдактычнай інфармацыі асветнага кшталту, але і на атрыманне задавальнення. Музей трансфармуецца, пераўтвараецца ў інстытут унутрыкультурнай рэфлексіі, пашыраючы жыццёвыя гарызонты наведвальніка. У гэтым сэнсе для мяне надзвычай важным быў досвед Туніса. У адрозненне ад многіх музеяў нашай часткі свету, там экспануецца толькі (!) аўтэнтыка. На Віле Себасцьяна ў Хамамэце, пабудаванай паводле праекту славутага амерыканскага архітэктара Ф. Л. Райта, дзе гасцявала французская, румынская і брытанская багема, можна ўбачыць сапраўдныя асабістыя рэчы […] нямецкага генерала Рамэля, Уінстана Чэрчыля, які пачаў тут пісаць свае мемуары, брытанскага караля Георга IV. Цяпер тут мастацкая галерэя, але засталіся паўсядзённыя пабытовыя рэчы колішніх гасцей, якія можна проста памацаць. […]

Гуманітарныя веды, нараджаючы вобраз, метафару, сімвал, робяць магчымым вычуць сэнсы, схаваныя часам ад рацыянальнага ўсведамлення. Вынікам становіцца якасная змена асобы: самаідэнтыфікацыя, здабыццё новага вопыту, зразуменне гісторыка-культурнай спадчыны як часткі свайго духоўнага жыцця. Але толькі пры ўмове несупыннага паўтору гэтага наратыву, беспасрэднага нашага ўдзелу ў музейных практыках. У гэтым сэнсе музеі нагадваюць храмы: калі ты туды не ходзіш рэгулярна, то тваё пачуццё буцвее і гасне, жаданне вычуваць сэнсы слабее, а ўласна вычуванне сэнсаў глухне. Музеі і галерэі мусяць быць непарыўна прывязаныя да цэнтраў грамадскага жыцця. Яны павінны быць у крокавай даступнасці ў самых цэнтрах гарадоў.

Паводле: С. Харэўскі, «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць». Тэкст захаваны ў раней вылучаным TXT аркуша CKE.

Сяргей Харэўскі — «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць»

Pełny tekst pochodzi z zachowanego pakietu JSON/TXT arkusza; bez ponownego OCR.

Tekst do zadań 1–5

Сяргей Харэўскі
Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць

Сёння свет, поўны пярэчанняў паміж інфармацыйным багаццем і дэфіцытам ведаў, уяўляе сабой інфармацыйна-псіхалагічную пагрозу для назапашвання асабовых кампетэнцый. Музей […] быў і застаецца ўнікальным вынікам узаемадзеяння культуры і розуму чалавека. […] Сучасны музей – не толькі большае ці меншае сховішча артэфактаў, як антыкварная крама. Музей павінен узрушваць і змушаць да мыслення, як гэта, напрыклад, зроблена ў Музеі сучаснага мастацтва ў Стакгольме. Там наведвальнік не проста знаёміцца з імёнамі і творчасцю найбольш значных творцаў найноўшага часу, ад Пікаса і Маціса да Мандрыяна і Дзюшана, але – з тымі, хто мысліў катэгорыямі будучыні, сацыяльнага прагрэсу і гуманізму. […] Там няма афіцыёзнага акадэмізму ці камерцыйнай салоннасці.

Экспазіцыя ўкладзеная так, што ты міжволі кожны крок робіш толькі наперад, усведамляючы, якія выклікі свету непакоілі, трывожылі ці абуралі мастакоў. […]

Сучаснага наведвальніка музея можна назваць «новым культурным спажыўцом», арыентаваным не толькі на атрыманне канстатуючай дыдактычнай інфармацыі асветнага кшталту, але і на атрыманне задавальнення. Музей трансфармуецца, пераўтвараецца ў інстытут унутрыкультурнай рэфлексіі, пашыраючы жыццёвыя гарызонты наведвальніка. У гэтым сэнсе для мяне надзвычай важным быў досвед Туніса. У адрозненне ад многіх музеяў нашай часткі свету, там экспануецца толькі (!) аўтэнтыка. На Віле Себасцьяна ў Хамамэце, пабудаванай паводле праекту славутага амерыканскага архітэктара Ф. Л. Райта, дзе гасцявала французская, румынская і брытанская багема, можна ўбачыць сапраўдныя асабістыя рэчы […] нямецкага генерала Рамэля, Уінстана Чэрчыля, які пачаў тут пісаць свае мемуары, брытанскага караля Георга IV. Цяпер тут мастацкая галерэя, але засталіся паўсядзённыя пабытовыя рэчы колішніх гасцей, якія можна проста памацаць. […]

Гуманітарныя веды, нараджаючы вобраз, метафару, сімвал, робяць магчымым вычуць сэнсы, схаваныя часам ад рацыянальнага ўсведамлення. Вынікам становіцца якасная змена асобы: самаідэнтыфікацыя, здабыццё новага вопыту, зразуменне гісторыка-культурнай спадчыны як часткі свайго духоўнага жыцця. Але толькі пры ўмове несупыннага паўтору гэтага наратыву, беспасрэднага нашага ўдзелу ў музейных практыках. У гэтым сэнсе музеі нагадваюць храмы: калі ты туды не ходзіш рэгулярна, то тваё пачуццё буцвее і гасне, жаданне вычуваць сэнсы слабее, а ўласна вычуванне сэнсаў глухне. Музеі і галерэі мусяць быць непарыўна прывязаныя да цэнтраў грамадскага жыцця. Яны павінны быць у крокавай даступнасці ў самых цэнтрах гарадоў.

Паводле: С. Харэўскі, «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць». Тэкст захаваны ў раней вылучаным TXT аркуша CKE.

Сяргей Харэўскі — «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць»

Pełny tekst pochodzi z zachowanego pakietu JSON/TXT arkusza; bez ponownego OCR.

Tekst do zadań 1–5

Сяргей Харэўскі
Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць

Сёння свет, поўны пярэчанняў паміж інфармацыйным багаццем і дэфіцытам ведаў, уяўляе сабой інфармацыйна-псіхалагічную пагрозу для назапашвання асабовых кампетэнцый. Музей […] быў і застаецца ўнікальным вынікам узаемадзеяння культуры і розуму чалавека. […] Сучасны музей – не толькі большае ці меншае сховішча артэфактаў, як антыкварная крама. Музей павінен узрушваць і змушаць да мыслення, як гэта, напрыклад, зроблена ў Музеі сучаснага мастацтва ў Стакгольме. Там наведвальнік не проста знаёміцца з імёнамі і творчасцю найбольш значных творцаў найноўшага часу, ад Пікаса і Маціса да Мандрыяна і Дзюшана, але – з тымі, хто мысліў катэгорыямі будучыні, сацыяльнага прагрэсу і гуманізму. […] Там няма афіцыёзнага акадэмізму ці камерцыйнай салоннасці.

Экспазіцыя ўкладзеная так, што ты міжволі кожны крок робіш толькі наперад, усведамляючы, якія выклікі свету непакоілі, трывожылі ці абуралі мастакоў. […]

Сучаснага наведвальніка музея можна назваць «новым культурным спажыўцом», арыентаваным не толькі на атрыманне канстатуючай дыдактычнай інфармацыі асветнага кшталту, але і на атрыманне задавальнення. Музей трансфармуецца, пераўтвараецца ў інстытут унутрыкультурнай рэфлексіі, пашыраючы жыццёвыя гарызонты наведвальніка. У гэтым сэнсе для мяне надзвычай важным быў досвед Туніса. У адрозненне ад многіх музеяў нашай часткі свету, там экспануецца толькі (!) аўтэнтыка. На Віле Себасцьяна ў Хамамэце, пабудаванай паводле праекту славутага амерыканскага архітэктара Ф. Л. Райта, дзе гасцявала французская, румынская і брытанская багема, можна ўбачыць сапраўдныя асабістыя рэчы […] нямецкага генерала Рамэля, Уінстана Чэрчыля, які пачаў тут пісаць свае мемуары, брытанскага караля Георга IV. Цяпер тут мастацкая галерэя, але засталіся паўсядзённыя пабытовыя рэчы колішніх гасцей, якія можна проста памацаць. […]

Гуманітарныя веды, нараджаючы вобраз, метафару, сімвал, робяць магчымым вычуць сэнсы, схаваныя часам ад рацыянальнага ўсведамлення. Вынікам становіцца якасная змена асобы: самаідэнтыфікацыя, здабыццё новага вопыту, зразуменне гісторыка-культурнай спадчыны як часткі свайго духоўнага жыцця. Але толькі пры ўмове несупыннага паўтору гэтага наратыву, беспасрэднага нашага ўдзелу ў музейных практыках. У гэтым сэнсе музеі нагадваюць храмы: калі ты туды не ходзіш рэгулярна, то тваё пачуццё буцвее і гасне, жаданне вычуваць сэнсы слабее, а ўласна вычуванне сэнсаў глухне. Музеі і галерэі мусяць быць непарыўна прывязаныя да цэнтраў грамадскага жыцця. Яны павінны быць у крокавай даступнасці ў самых цэнтрах гарадоў.

Паводле: С. Харэўскі, «Ідэйнасць, аўтэнтычнасць і даступнасць». Тэкст захаваны ў раней вылучаным TXT аркуша CKE.

Міра Лукша — «„Белавежа” перад юбілеем»

Pełny tekst pochodzi z zachowanego pakietu JSON/TXT arkusza; bez ponownego OCR.

Tekst do zadań 6–9

Міра Лукша
„Белавежа” перад юбілеем

Беларускаму літаратурнаму аб’яднанню „Белавежа” да юбілею 60-годдзя засталося
паўгода. Заснавана яно было ў чэрвені 1958 года пры рэдакцыі штотыднёвіка беларусаў
„Ніва”, гуртуючы там аўтараў, якія пішуць па-беларуску ў Польшчы. […] Сярод
пачынальнікаў беларускага літаратурнага руху ў Польшчы былі, між іншым, Георгій
Валкавыцкі, Сакрат Яновіч, Уладзімір Гайдук, якія ўжо адышлі ў іншы свет.
Ушаноўваем памяць памерлых „белавежцаў”, у тым ліку і Яшы Бурша (Яна Анісэровіча
[…]), Алены Анішэўскай, Міхася Шаховіча, Васіля Баршэўскага, Міколы Гайдука.
– На працягу ўсёй нашай гісторыі на творчым рахунку БЛА „Белавежа” назбіралася
на сённяшні дзень агулам сотні кніжных публікацый, – адзначыў прафесар Ян Чыквін. –
Пачатак дае „Рунь” у 1959 годзе, асобныя зборнікі паэтаў, кнігі ў серыі Бібліятэчкі
„Белавежы”, тамы „Тэрмапілаў” і штогоднікі „Году Беларускага”. А колькасць
паасобных твораў, апублікаваных усімі „белавежцамі” ў аўтарскіх кнігах, на
літаратурных старонках, у календарах, альманахах, краёвых і замежных выданнях,
а таксама ў перакладах застаецца, па сутнасці, ужо непалічальная.
Беларуская літаратура Польшчы – не выпадковая з'ява, а культурна-гістарычны
вынік глыбокага нацыянальнага ўсведамлення сябе – беларусаў – беларусамі. Творчасць
„белавежцаў” з’яўляецца выдатным прыгожым летапісам гэтай укаранёнай
нацыянальнай свядомасці, якая безупынна аднаўляецца, безупынна асвяжаецца
і з’яўляецца жывой. […] Многія творы „белавежцаў” трапілі ў школьныя праграмы.
Творы „белавежцаў” вывучаюць на спецкурсах у беларускіх універсітэтах. Пісьменнікі
„Белавежы” здаўна ўключаны ў агульнабеларускі літаратурны працэс і культурна-
навуковы абмен каштоўнасцямі, і самі пісьменнікі, згуртаваныя ў „Белавежы”, павінны
мець свядомасць сваёй значнасці ў гэтых працэсах і несці асабістую адказнасць за
падараваны ім найперш творчы талент…
Беларуская літаратура ў Польшчы мае свае рысы і адметнасці. Найперш яна
характарызуецца тым, што не была саветызаваная, а мела і мае выразна выяўленую
нацыянальную адметнасць, здаровы нацыянальны вектар. „Белавежцаў” у першую чаргу
яднала і яднае не ідэйна-эстэтычная праграма, а шырока разуметыя нацыянальныя
інтарэсы, нацыянальнае ахвярніцтва, абарона роднага. […]
Заснавальнікамі „Белавежы” было 18 чалавек, і сёння дзейсных „белавежцаў”
прыблізна столькі ж. Як на пачатку, „Белавежа” спалучае ў сваіх шэрагах творцаў адразу
трох-чатырох пакаленняў. Найстарэйшым сябрам нашай арганізацыі застаецца Антон
Васілеўскі, а наймалодшая цяпер сяброўка літаб’яднання – Кацярына Сянкевіч –
народжаная роўна сто гадоў пазней за яго – у 1991 годзе.
Паводле: „Ніва. Тыднёвік беларусаў у Польшчы”, № 49 (3212) Год LXIІ, с.1.

Міра Лукша — «„Белавежа” перад юбілеем»

Pełny tekst pochodzi z zachowanego pakietu JSON/TXT arkusza; bez ponownego OCR.

Tekst do zadań 6–9

Міра Лукша
„Белавежа” перад юбілеем

Беларускаму літаратурнаму аб’яднанню „Белавежа” да юбілею 60-годдзя засталося
паўгода. Заснавана яно было ў чэрвені 1958 года пры рэдакцыі штотыднёвіка беларусаў
„Ніва”, гуртуючы там аўтараў, якія пішуць па-беларуску ў Польшчы. […] Сярод
пачынальнікаў беларускага літаратурнага руху ў Польшчы былі, між іншым, Георгій
Валкавыцкі, Сакрат Яновіч, Уладзімір Гайдук, якія ўжо адышлі ў іншы свет.
Ушаноўваем памяць памерлых „белавежцаў”, у тым ліку і Яшы Бурша (Яна Анісэровіча
[…]), Алены Анішэўскай, Міхася Шаховіча, Васіля Баршэўскага, Міколы Гайдука.
– На працягу ўсёй нашай гісторыі на творчым рахунку БЛА „Белавежа” назбіралася
на сённяшні дзень агулам сотні кніжных публікацый, – адзначыў прафесар Ян Чыквін. –
Пачатак дае „Рунь” у 1959 годзе, асобныя зборнікі паэтаў, кнігі ў серыі Бібліятэчкі
„Белавежы”, тамы „Тэрмапілаў” і штогоднікі „Году Беларускага”. А колькасць
паасобных твораў, апублікаваных усімі „белавежцамі” ў аўтарскіх кнігах, на
літаратурных старонках, у календарах, альманахах, краёвых і замежных выданнях,
а таксама ў перакладах застаецца, па сутнасці, ужо непалічальная.
Беларуская літаратура Польшчы – не выпадковая з'ява, а культурна-гістарычны
вынік глыбокага нацыянальнага ўсведамлення сябе – беларусаў – беларусамі. Творчасць
„белавежцаў” з’яўляецца выдатным прыгожым летапісам гэтай укаранёнай
нацыянальнай свядомасці, якая безупынна аднаўляецца, безупынна асвяжаецца
і з’яўляецца жывой. […] Многія творы „белавежцаў” трапілі ў школьныя праграмы.
Творы „белавежцаў” вывучаюць на спецкурсах у беларускіх універсітэтах. Пісьменнікі
„Белавежы” здаўна ўключаны ў агульнабеларускі літаратурны працэс і культурна-
навуковы абмен каштоўнасцямі, і самі пісьменнікі, згуртаваныя ў „Белавежы”, павінны
мець свядомасць сваёй значнасці ў гэтых працэсах і несці асабістую адказнасць за
падараваны ім найперш творчы талент…
Беларуская літаратура ў Польшчы мае свае рысы і адметнасці. Найперш яна
характарызуецца тым, што не была саветызаваная, а мела і мае выразна выяўленую
нацыянальную адметнасць, здаровы нацыянальны вектар. „Белавежцаў” у першую чаргу
яднала і яднае не ідэйна-эстэтычная праграма, а шырока разуметыя нацыянальныя
інтарэсы, нацыянальнае ахвярніцтва, абарона роднага. […]
Заснавальнікамі „Белавежы” было 18 чалавек, і сёння дзейсных „белавежцаў”
прыблізна столькі ж. Як на пачатку, „Белавежа” спалучае ў сваіх шэрагах творцаў адразу
трох-чатырох пакаленняў. Найстарэйшым сябрам нашай арганізацыі застаецца Антон
Васілеўскі, а наймалодшая цяпер сяброўка літаб’яднання – Кацярына Сянкевіч –
народжаная роўна сто гадоў пазней за яго – у 1991 годзе.
Паводле: „Ніва. Тыднёвік беларусаў у Польшчы”, № 49 (3212) Год LXIІ, с.1.

Міра Лукша — «„Белавежа” перад юбілеем»

Pełny tekst pochodzi z zachowanego pakietu JSON/TXT arkusza; bez ponownego OCR.

Tekst do zadań 6–9

Міра Лукша
„Белавежа” перад юбілеем

Беларускаму літаратурнаму аб’яднанню „Белавежа” да юбілею 60-годдзя засталося
паўгода. Заснавана яно было ў чэрвені 1958 года пры рэдакцыі штотыднёвіка беларусаў
„Ніва”, гуртуючы там аўтараў, якія пішуць па-беларуску ў Польшчы. […] Сярод
пачынальнікаў беларускага літаратурнага руху ў Польшчы былі, між іншым, Георгій
Валкавыцкі, Сакрат Яновіч, Уладзімір Гайдук, якія ўжо адышлі ў іншы свет.
Ушаноўваем памяць памерлых „белавежцаў”, у тым ліку і Яшы Бурша (Яна Анісэровіча
[…]), Алены Анішэўскай, Міхася Шаховіча, Васіля Баршэўскага, Міколы Гайдука.
– На працягу ўсёй нашай гісторыі на творчым рахунку БЛА „Белавежа” назбіралася
на сённяшні дзень агулам сотні кніжных публікацый, – адзначыў прафесар Ян Чыквін. –
Пачатак дае „Рунь” у 1959 годзе, асобныя зборнікі паэтаў, кнігі ў серыі Бібліятэчкі
„Белавежы”, тамы „Тэрмапілаў” і штогоднікі „Году Беларускага”. А колькасць
паасобных твораў, апублікаваных усімі „белавежцамі” ў аўтарскіх кнігах, на
літаратурных старонках, у календарах, альманахах, краёвых і замежных выданнях,
а таксама ў перакладах застаецца, па сутнасці, ужо непалічальная.
Беларуская літаратура Польшчы – не выпадковая з'ява, а культурна-гістарычны
вынік глыбокага нацыянальнага ўсведамлення сябе – беларусаў – беларусамі. Творчасць
„белавежцаў” з’яўляецца выдатным прыгожым летапісам гэтай укаранёнай
нацыянальнай свядомасці, якая безупынна аднаўляецца, безупынна асвяжаецца
і з’яўляецца жывой. […] Многія творы „белавежцаў” трапілі ў школьныя праграмы.
Творы „белавежцаў” вывучаюць на спецкурсах у беларускіх універсітэтах. Пісьменнікі
„Белавежы” здаўна ўключаны ў агульнабеларускі літаратурны працэс і культурна-
навуковы абмен каштоўнасцямі, і самі пісьменнікі, згуртаваныя ў „Белавежы”, павінны
мець свядомасць сваёй значнасці ў гэтых працэсах і несці асабістую адказнасць за
падараваны ім найперш творчы талент…
Беларуская літаратура ў Польшчы мае свае рысы і адметнасці. Найперш яна
характарызуецца тым, што не была саветызаваная, а мела і мае выразна выяўленую
нацыянальную адметнасць, здаровы нацыянальны вектар. „Белавежцаў” у першую чаргу
яднала і яднае не ідэйна-эстэтычная праграма, а шырока разуметыя нацыянальныя
інтарэсы, нацыянальнае ахвярніцтва, абарона роднага. […]
Заснавальнікамі „Белавежы” было 18 чалавек, і сёння дзейсных „белавежцаў”
прыблізна столькі ж. Як на пачатку, „Белавежа” спалучае ў сваіх шэрагах творцаў адразу
трох-чатырох пакаленняў. Найстарэйшым сябрам нашай арганізацыі застаецца Антон
Васілеўскі, а наймалодшая цяпер сяброўка літаб’яднання – Кацярына Сянкевіч –
народжаная роўна сто гадоў пазней за яго – у 1991 годзе.
Паводле: „Ніва. Тыднёвік беларусаў у Польшчы”, № 49 (3212) Год LXIІ, с.1.

Міра Лукша — «„Белавежа” перад юбілеем»

Pełny tekst pochodzi z zachowanego pakietu JSON/TXT arkusza; bez ponownego OCR.

Tekst do zadań 6–9

Міра Лукша
„Белавежа” перад юбілеем

Беларускаму літаратурнаму аб’яднанню „Белавежа” да юбілею 60-годдзя засталося
паўгода. Заснавана яно было ў чэрвені 1958 года пры рэдакцыі штотыднёвіка беларусаў
„Ніва”, гуртуючы там аўтараў, якія пішуць па-беларуску ў Польшчы. […] Сярод
пачынальнікаў беларускага літаратурнага руху ў Польшчы былі, між іншым, Георгій
Валкавыцкі, Сакрат Яновіч, Уладзімір Гайдук, якія ўжо адышлі ў іншы свет.
Ушаноўваем памяць памерлых „белавежцаў”, у тым ліку і Яшы Бурша (Яна Анісэровіча
[…]), Алены Анішэўскай, Міхася Шаховіча, Васіля Баршэўскага, Міколы Гайдука.
– На працягу ўсёй нашай гісторыі на творчым рахунку БЛА „Белавежа” назбіралася
на сённяшні дзень агулам сотні кніжных публікацый, – адзначыў прафесар Ян Чыквін. –
Пачатак дае „Рунь” у 1959 годзе, асобныя зборнікі паэтаў, кнігі ў серыі Бібліятэчкі
„Белавежы”, тамы „Тэрмапілаў” і штогоднікі „Году Беларускага”. А колькасць
паасобных твораў, апублікаваных усімі „белавежцамі” ў аўтарскіх кнігах, на
літаратурных старонках, у календарах, альманахах, краёвых і замежных выданнях,
а таксама ў перакладах застаецца, па сутнасці, ужо непалічальная.
Беларуская літаратура Польшчы – не выпадковая з'ява, а культурна-гістарычны
вынік глыбокага нацыянальнага ўсведамлення сябе – беларусаў – беларусамі. Творчасць
„белавежцаў” з’яўляецца выдатным прыгожым летапісам гэтай укаранёнай
нацыянальнай свядомасці, якая безупынна аднаўляецца, безупынна асвяжаецца
і з’яўляецца жывой. […] Многія творы „белавежцаў” трапілі ў школьныя праграмы.
Творы „белавежцаў” вывучаюць на спецкурсах у беларускіх універсітэтах. Пісьменнікі
„Белавежы” здаўна ўключаны ў агульнабеларускі літаратурны працэс і культурна-
навуковы абмен каштоўнасцямі, і самі пісьменнікі, згуртаваныя ў „Белавежы”, павінны
мець свядомасць сваёй значнасці ў гэтых працэсах і несці асабістую адказнасць за
падараваны ім найперш творчы талент…
Беларуская літаратура ў Польшчы мае свае рысы і адметнасці. Найперш яна
характарызуецца тым, што не была саветызаваная, а мела і мае выразна выяўленую
нацыянальную адметнасць, здаровы нацыянальны вектар. „Белавежцаў” у першую чаргу
яднала і яднае не ідэйна-эстэтычная праграма, а шырока разуметыя нацыянальныя
інтарэсы, нацыянальнае ахвярніцтва, абарона роднага. […]
Заснавальнікамі „Белавежы” было 18 чалавек, і сёння дзейсных „белавежцаў”
прыблізна столькі ж. Як на пачатку, „Белавежа” спалучае ў сваіх шэрагах творцаў адразу
трох-чатырох пакаленняў. Найстарэйшым сябрам нашай арганізацыі застаецца Антон
Васілеўскі, а наймалодшая цяпер сяброўка літаб’яднання – Кацярына Сянкевіч –
народжаная роўна сто гадоў пазней за яго – у 1991 годзе.
Паводле: „Ніва. Тыднёвік беларусаў у Польшчы”, № 49 (3212) Год LXIІ, с.1.

Dwa alternatywne tematy — MOB-P1_1P-202

Temat 1 jest rozprawką o walce o miłość, temat 2 — interpretacją wiersza «Сягоння». Na egzaminie wybiera się jeden temat.

Temat 1 — «Пінская шляхта» i walka o miłość

Заданне 10. (0–37)
Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie

Tэмa 1. Ці варта змагацца за сваё каханне? Паразважай над пытаннем на падставе
ўрыўка п’есы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча Пінская шляхта, цэлага
твора і выбранага тэксту культуры. Твая праца павінна налічваць не менш
за 250 слоў.

Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч
Пінская шляхта

З’ява I
Марыся. Ой, так! Няхай ганіць бацька, няхай лае маці, а я люблю Грышку і любіць яго
век буду. Ой, бедныя ж нашы галованькі!.. Што гэта за дур напаў на бацькоў? П’яныя
завяліся ды пабіліся з сабою за шляхецтва, а мы з Грышкам праз тое гаруем і ныем. Яго
бацька падаў на майго ў суд скаргу, і сягоння прыедзе ў ваколіцу найяснейшая карона на
прасоку6. У ім цэлае наша спасенне. Як прыедзе, дык мы з Грышкам паклонімся яму
ў пояс ды будзем прасіць ды маліць, каб ён пагодзіў нашых бацькоў ды каб яны дазволілі
нам пажаніцца. А ён такі сярдзіты, не дапускай ты госпад! Як наставіць адзін вус угору,
а другі ўніз ды крыкне: па найяснейшаму ўказу! − то бацькі спалохаюцца ды зладзяць
нам вяселле… Ды што гэта зрабілася Грышку? (Грышка паціху паказваецца з-за дзерава,
крадучыся да Марысі). Баюся, каб не паўставалі бацькі, − нельга было б пабачыцца з ім.
(Устаўшы, пахаджваючы па сцэне, гаворыць.) Ой, Грышка, Грышка! Ты штось цяпер
зрабіўся вельмі лянівы. Табе, пэўна, сэрца цяпер так ужо не ные па мне… Як прыйдзе,
дык пакажуся перад ім сярдзітаю і хоць будзе прасіць і маліць, каб пацалавала, дык не
пацалую. Дальбог, што не пацалую!

З’ява II
Грышка. Дык я ж і прасіць не буду, сам цябе пацалую. (Цалуе яе.)
Марыся. Ах, Грышка, нядобры! Як ты спалохаў мяне, гневаюся не жартам!..
Грышка. Гневаешся? Няпраўда! А чаму ж ты на мяне так міленька пазіраеш?
Марыся. Так, са злосці!.. Нягодны, дзе ты забаўляўся? Гэта ж зараз прыйдуць бацькі,
а мы так многа маем з табою перагаварыць.

6
Прасокa – расследаванне справы.

Грышка. Выбачай, мілая Марыся, − чуць золак, я з’ездзіў ужо да места, кінуўся ў ногі
асэсару7 і прасіў, каб ён узяў нас пад сваю апеку.
Марыся. Трэба было завезці які гасцінчык.
Грышка. Дык я ж завёз яму двух зайцоў, тры пары цецерукоў ды кадобчык мёду. Ён усе
прыняў ласкава і сказаў, што сёння ж прыедзе на разборку справы майго бацькі з тваім.
Ой, наварылі бацькі сабе кашы, будзе што есці! Ён вельмі сярдзіты, − бо адзін вус калом
угору стаў. Будзе вазня!
Марыся. Дай Бог, каб гэта каша нам зубоў не папрышчыла!
Грышка. Ён дакляраваў зрабіць нам вяселле. На Богу ды на ім − уся наша надзея.
1866 год
В. Дунін-Марцінкевіч, Пінская шляхта, http://knihi.com

Temat 2 — interpretacja «Сягоння»

Тэма 2. Зрабі аналіз верша. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. Твая
праца павінна налічваць не менш за 250 слоў.

Наталля Арсеннева
Сягоння

Мне кажуць, што пісаць заўсёды, усюды можна.
Папера, алавік8, натхненне… верш гатоў.
Паэт, абы прысеў, а верш змайструе, зложыць
з радкоў, як з сена, умірг9 патрапіць скідаць стог.
Але пра што пісаць?
Прарокам быць на часе,
нізаць каралі рос, вянок асенні віць?
Пажарышчаў дзікіх мой верш і так не згасіць,
не змые з душ людскіх пурпуравай крыві.
Дапраўды, што пісаць і заўтра,
і сягоння?
Трупоў не ўваскрасіш санетам аб вясне.
Сягоння
кожны верш хаўтурным10 звонам звоніць,
найлепшай рыфмай рот галодны не заткнеш…
Пісаць аб салаўёх, аб снежнай белі вішняў?
Замоўклі салаўі пад медны рык гармат,
а белы вішняў снег таксама смешна лішні, −
аб іншым гойстры11 штых нам піша аж зашмат.
Няхай жа свет гарыць, хай плавіцца ў горне
грымотных новых дзён, куецца, як нарог.
Нарэшце мо й паэт харэі, ямбы згорне
і зноў пачне пісаць, гуслярыць…
Даў бы Бог!
Н. Арсеннева, Сягоння, [у:] В. Сянкевіч, Я. Грыгарук,
Беларуская літаратура. Хрэстаматыя для сярэдніх школ,
Warszawa 2001, c. 199–200.

7
Aсэсар – засядацель суда.
8
Aлавік – aловак.
9
Умірг – вельмі хутка.
10
Хаўтурны – сумны, тужлівы (у пераносным значэнні).
11
Гойстры – тое ж, што і востры.