Język białoruski 2025 — poziom rozszerzony

1. Rozpoznaj typ zadania

   Obszar „Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE” wskazuje, jakiej strategii użyć i które elementy polecenia trzeba zrealizować.

2. Zastosuj strategię

   Ustal typ informacji lub operacji językowej wymaganej w poleceniu, a następnie odrzuć odpowiedzi, które pasują tylko częściowo do kontekstu.

3. Sprawdź model odpowiedzi

   1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury 2) rozumie tematy, motywy, toposy
   w kształtowaniu poczucia tożsamości charakterystyczne dla literatury narodowej;
   narodowej […]. 3) rozumie związek poznanych utworów
   z życiem narodu i różnych grup
   wspólnotowych.
   II. Kształcenie językowe. II.3. Komunikacja językowa i kultura
   1. Rozumienie wartości języka ojczystego języka. Zdający:
   oraz jego funkcji w budowaniu wspólnoty 1) sprawnie posługuje się oficjalną […]
   rodzinnej, narodowej i kulturowej. odmianą języka narodowego;
   2. Kształtowanie odpowiedzialności 5) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
   za świadome posługiwanie się językiem zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji;
   ojczystym. 8) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
   6. Pogłębianie umiejętności poprawnego […].
   pisania […] zgodnego z zasadami
   poprawności językowej.
   III. Kształcenie literackie i kulturowe. III.1. Analiza i interpretacja utworów
   1. Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
   i interpretacji utworów literackich i innych 1) zna podstawy periodyzacji literatury
   tekstów kultury z wykorzystaniem właściwej mniejszości narodowej […];
   terminologii. 2) zna prądy literackie i artystyczne
   2. Rozumienie zależności między w epokach literackich, określa ich cechy;
   wydarzeniami historycznymi a literaturą 3) rozpoznaje gatunki literackie, potrafi
   i kulturą. wymienić ich cechy;
   3. Pogłębianie zdolności rozumienia 4) wskazuje zastosowane w utworze
   wartości o charakterze narodowym, językowe środki wyrazu artystycznego oraz
   etnicznym i uniwersalnym. inne wyznaczniki poetyki danego utworu
   (z zakresu podstaw wersyfikacji,
   kompozycji, genologii) i określa ich funkcje;

   1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy

   programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia
   (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).

   6) rozpoznaje w utworze sposoby
   kreowania bohatera i świata
   przedstawionego (narracja, fabuła, sytuacja
   liryczna, akcja) oraz różne sposoby
   pokazywania świata przedstawionego:
   realizm, fantastyka, groteska;
   7) rozpoznaje podstawowe motywy […] oraz
   ich funkcje w utworze;
   8) wykorzystuje w interpretacji elementy
   znaczące dla odczytania sensu utworu
   (tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
   klucze, motto);
   9) wykorzystuje w interpretacji utworu
   konteksty: literacki, kulturowy, filozoficzny,
   biograficzny;
   10) dostrzega obecne w utworach
   literackich oraz innych tekstach kultury
   wartości narodowe […];
   2) dostrzega i potrafi komentować
   estetyczne wartości utworu literackiego
   (poziom rozszerzony);
   3) przeprowadza interpretację porównawczą
   utworów literackich (poziom rozszerzony).
   IV. Tworzenie wypowiedzi. IV.2. Pisanie. Zdający:
   3. Doskonalenie posługiwania się zasadami 1) hierarchizuje informacje w zależności
   retoryki, w szczególności argumentowania. od ich funkcji w przekazie;
   5. Wyrażanie własnych poglądów i opinii. 2) tworzy dłuższy tekst pisany (rozprawka,
   6. Tworzenie wypowiedzi pisemnych, […] interpretacja utworu literackiego lub
   z uwzględnieniem estetyki tekstu i zasad fragmentu) zgodnie z podstawowymi
   jego organizacji […]. regułami jego organizacji, przestrzegając
   zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
   3) tworzy samodzielną wypowiedź
   argumentacyjną według podstawowych
   zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
   hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
   hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
   względem użyteczności wypowiedzi,
   podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
   wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
   wnioskowanie);
   7) uwzględnia w interpretacji potrzebne
   konteksty, np. biograficzny, historyczny.

   1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
   • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną
   • w wypracowaniu zdający odwołał się do co najmniej dwóch tekstów (zgodnie
   ze wskazaniem w poleceniu)

   • W wypracowaniu jest odwołanie do dwóch tekstów literackich (temat pierwszy) oraz 1 pkt
   załączonego tekstu i minimum jednego tekstu literackiego (temat drugi)
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu.
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
   • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt
   ALBO
   • Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

   Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
   we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
   1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
   tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego
   do lektury/ tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze/ tym tekście ma
   charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
   a) Przykład zdania analitycznego: Паэма Новая зямля з’яўляецца
   аўтабіяграфічным творам, таму што ў ёй знайшлі адлюстраванне старонкі
   асaбістай біяграфіі Якуба Коласа.
   b) Przykład zdania informacyjnego: Якуб Колас з’яўляецца аўтарам паэмы Новая
   зямля.
   Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
   przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

   2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,
   jeżeli:
   a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia,
   którego omówienie jest wymagane ORAZ

   3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli
   zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

   2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
   czy w wypracowaniu zdający:
   • wykorzystał znajomość tekstów z literatury białoruskiej
   • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
   pogłębia i rozwija rozważany problem
   • przedstawił bogatą argumentację świadczącą o jego erudycji
   • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
   • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów
   literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub
   teoretycznoliterackiej.

   Interpretacja porównawcza

   Funkcjonalność
   wykorzystania
   Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność Liczba Błędy
   utworów
   wypowiedzi punktów rzeczowe
   wskazanych
   w poleceniu
   Dwa utwory • Bogata argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 16 pkt

   Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za
   (porównane) • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   w pełni • Zadowalająca argumentacja.
   funkcjonalnie. 15 pkt
   • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   14 pkt
   • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   13 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
   Jeden utwór • Bogata argumentacja.
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 12 pkt
   w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja.
   a drugi – 11 pkt
   • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
   częściowo

   KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
   funkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
   10 pkt
   (porównanie • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
   częściowe). • Powierzchowna argumentacja.
   9 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
   Dwa utwory • Trafna argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 8 pkt
   częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja.
   (porównanie 7 pkt
   • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
   częściowe).
   • Powierzchowna argumentacja.
   6 pkt
   • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   5 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
   Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja.
   4 pkt
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów.
   częściowo LUB • Zadowalająca argumentacja.
   w pełni 3 pkt
   • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.

   funkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
   2 pkt
   (brak • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
   porównania).
   • Powierzchowna argumentacja.
   1 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
   Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt

   Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
   i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
   w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
   Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
   1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz
   odczytanych sensów.

   2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu minimum dwa teksty
   (temat pierwszy) lub trzy teksty (temat drugi). Funkcjonalne wykorzystanie utworu
   oznacza przywołanie w wypracowaniu:
   1) elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków
   2) sensów utworów,
   które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
   zdający pisze.

   Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
   pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
   wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np.
   ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia
   się tę niezgodność w ocenie funkcjonalności.

   3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza
   ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie dokonując
   żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez
   zdającego za pomocą argumentów.
   1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
   przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą
   analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji /
   głębszego namysłu nad problemem.
   W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów.
   W sytuacji gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo
   funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.
   2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
   trafnymi przykładami.
   3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
   niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
   dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
   podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe

   typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

   5. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.
   1) historii
   2) filozofii
   3) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
   4) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
   5) biografii autora
   6) prądu literackiego
   7) charakteru epoki,
   wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego
   utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego,
   do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie
   kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst
   pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego
   zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych
   kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej
   niefunkcjonalnie.

   6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie
   przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko
   do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

   7. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż
   wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
   streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie
   dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   8. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę
   i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości
   kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to
   wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową
   w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

   9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów
   wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.

   10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
   1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się
   zdający
   2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
   w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową
   falsyfikacją danego utworu
   3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka
   11. Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
   którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu
   fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden
   błąd.

   3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   1. w zakresie struktury wypowiedzi:
   • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
   pomaga zrozumieniu wypowiedzi
   • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
   jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny

   2. w zakresie spójności wypowiedzi:
   • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
   całość
   • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
   zdaniami i akapitami
   • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
   tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
   toku rozumowania autora

   3. w zakresie stylu wypowiedzi:
   • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
   (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
   stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3a. Struktura wypowiedzi
   Uporządkowanie
   elementów treściowych Podział wypowiedzi Liczba
   punktów
   wypowiedzi
   Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
   wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
   w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
   pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
   ALBO w zakresie struktury akapitów.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C
   ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
   próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
   elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D
   wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   E
   zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów.

   częściowo problemowo, Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
   częściowo wyłącznie (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   pod względem ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   formalnym.
   • Elementy treściowe
   wypowiedzi w całości
   lub w przeważającej
   F
   części pracy
   zorganizowane
   wyłącznie pod
   względem formalnym,
   np. wg kolejno
   omawianych tekstów
   literackich.
   Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
   G
   zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

   Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
   1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
   podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
   (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne
   „bloki”, tj. akapity).
   1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
   problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
   omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje
   argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem
   organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,
   „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
   2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
   ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy
   widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie wypowiedzi
   według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np.
   uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
   3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
   formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
   wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
   identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie
   w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst
   jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów
   nie wpływa na strukturę tekstu).

   2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
   i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
   zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać
   z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego
   (lakonicznego) zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.

   3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu
   została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
   Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
   występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
   całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
   ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam
   w sobie zwartą myślowo całość).

   4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
   któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
   wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

   3b. Spójność wypowiedzi
   Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt
   w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   LUB całej wypowiedzi.
   W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt
   na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
   • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
   zasadniczą pracy.
   • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
   zasadniczą pracy.

   Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
   1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
   i uporządkowaną całość.

   2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego,
   a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

   3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
   a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
   wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
   rozumowania), sprzecznych stwierdzeń
   b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
   zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
   poboczne
   c) zredagowania wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie
   pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
   z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem
   d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)
   e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe
   f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez
   związku/pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem
   g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie
   h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

   4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
   w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

   5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
   z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
   zespolenia między akapitami.

   6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd
   językowy, jak i błąd w spójności.

   3c. Styl wypowiedzi
   Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
   pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt
   niejednorodny).
   Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt

   Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
   1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
   pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

   2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
   jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
   słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje
   się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
   pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
   wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
   dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
   w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

   4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
   pracy zdającego.

   4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
   1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
   • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.
   frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku białoruskim), czy też ograniczył
   się do najprostszych środków językowych
   • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
   swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu.
   • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy

   2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
   • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy

   3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
   • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

   4a. Zakres i poprawność środków językowych
   Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
   językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
   oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

   Poprawność środków Nie
   16 lub
   więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–13 14–15
   więcej
   niż 3 błędy błędów błędów błędów błędów błędów
   błędów
   Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz.
   jęz.
   jęz.
   A B C D E F G H
   1. Szeroki zakres środków
   językowych, tzn.
   • zróżnicowana
   składnia,
   • zróżnicowana
   leksyka, w tym np.
   poprawna 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
   frazeologia,
   precyzyjne
   słownictwo,
   umożliwiających pełną
   i swobodną realizację
   tematu.
   2. Zadowalający zakres
   środków językowych, tzn.
   składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
   stosowne / odpowiednie
   do realizacji tematu.
   3. Wąski zakres środków
   językowych, tzn. składnia
   i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
   ograniczone, utrudniające
   realizację tematu.

   Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
   zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
   5 pkt w tym kryterium.

   Wyjaśnienia (kryterium 4a)
   1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
   językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
   językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
   językowej.

   2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę
   poprawności środków językowych w pracy zdającego.

   3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
   poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
   złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik
   zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie
   pytające, zdanie wtrącone.

   4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje
   wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego
   słownictwa, w tym np. terminologii.

   5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń
   wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
   językowych.

   4b. Poprawność ortograficzna

   Praca jest bezbłędna lub zawiera 1 błąd ortograficzny. 2 pkt

   Praca zawiera 2–3 błędy ortograficzne. 1 pkt

   Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt

   Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
   jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

   4c. Poprawność interpunkcyjna

   Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt

   Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt

   Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

   Uwagi ogólne
   1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni
   ją na 0 pkt.
   2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
   egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
   3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 350 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
   Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
   W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
   4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
   z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
   internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
   białoruskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
   5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
   postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
   indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
   i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

   Тэма 2. (0–35)
   Чаму сялянская культура – падмурак высокай беларускай культуры?
   Паразважай над пытаннем. У сваёй аргументацыі абапірайся на прыведзены
   артыкул Людмілы Рублеўскай, а таксама на два выбраныя творы беларускай
   літаратуры.

   Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
   I. Świadomość własnego dziedzictwa Świadomość własnego dziedzictwa
   narodowego […]. narodowego […]. Zdający:
   1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury 2) rozumie tematy, motywy, toposy
   w kształtowaniu poczucia tożsamości charakterystyczne dla literatury narodowej;
   narodowej […]. 3) rozumie związek poznanych utworów
   z życiem narodu i różnych grup
   wspólnotowych.
   II. Kształcenie językowe. II.3. Komunikacja językowa i kultura
   1. Rozumienie wartości języka ojczystego języka. Zdający:
   oraz jego funkcji w budowaniu wspólnoty 1) sprawnie posługuje się oficjalną […]
   rodzinnej, narodowej i kulturowej. odmianą języka narodowego;
   2. Kształtowanie odpowiedzialności 5) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
   za świadome posługiwanie się językiem zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji;
   ojczystym. 8) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
   6. Pogłębianie umiejętności poprawnego […].
   pisania […] zgodnego z zasadami
   poprawności językowej.
   III. Kształcenie literackie i kulturowe. III.1. Analiza i interpretacja utworów
   1. Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
   i interpretacji utworów literackich i innych 1) zna podstawy periodyzacji literatury
   tekstów kultury z wykorzystaniem właściwej mniejszości narodowej lub etnicznej;
   terminologii. 2) zna prądy literackie i artystyczne
   2. Rozumienie zależności między w epokach literackich, określa ich cechy;
   wydarzeniami historycznymi a literaturą 3) rozpoznaje gatunki literackie, potrafi
   i kulturą. wymienić ich cechy;
   3. Pogłębianie zdolności rozumienia 4) wskazuje zastosowane w utworze
   wartości o charakterze narodowym, językowe środki wyrazu artystycznego oraz
   etnicznym i uniwersalnym. inne wyznaczniki poetyki danego utworu
   (z zakresu podstaw wersyfikacji,
   kompozycji, genologii) i określa ich funkcje;
   6) rozpoznaje w utworze sposoby
   kreowania bohatera i świata
   przedstawionego (narracja, fabuła, sytuacja
   liryczna, akcja) oraz różne sposoby
   pokazywania świata przedstawionego:
   realizm, fantastyka, groteska;
   7) rozpoznaje podstawowe motywy […] oraz
   ich funkcje w utworze;
   8) wykorzystuje w interpretacji elementy
   znaczące dla odczytania sensu utworu

   (tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
   klucze, motto);
   9) wykorzystuje w interpretacji utworu
   konteksty: literacki, kulturowy, biograficzny;
   10) dostrzega obecne w utworach
   literackich oraz innych tekstach kultury
   wartości narodowe […];
   2) dostrzega i potrafi komentować
   estetyczne wartości utworu literackiego
   (poziom rozszerzony);
   3) przeprowadza interpretację porównawczą
   utworów literackich (poziom rozszerzony).
   IV. Tworzenie wypowiedzi. IV.2. Pisanie. Zdający:
   3. Doskonalenie posługiwania się zasadami 1) hierarchizuje informacje w zależności
   retoryki, w szczególności argumentowania. od ich funkcji w przekazie;
   5. Wyrażanie własnych poglądów i opinii. 2) tworzy dłuższy tekst pisany (rozprawka,
   6. Tworzenie wypowiedzi pisemnych, […] interpretacja utworu literackiego lub
   z uwzględnieniem estetyki tekstu i zasad fragmentu) zgodnie z podstawowymi
   jego organizacji […]. regułami jego organizacji, przestrzegając
   zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
   3) tworzy samodzielną wypowiedź
   argumentacyjną według podstawowych
   zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
   hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
   hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
   względem użyteczności wypowiedzi,
   podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
   wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
   wnioskowanie);
   7) uwzględnia w interpretacji potrzebne
   konteksty, np. biograficzny, historyczny.

   1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
   • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną
   • w wypracowaniu zdający odwołał się do co najmniej dwóch tekstów (zgodnie ze
   wskazaniem w poleceniu)

   • W wypracowaniu jest odwołanie do załączonego tekstu oraz minimum jednego tekstu 1 pkt
   literackiego (temat pierwszy) oraz dwóch tekstów literackich (temat drugi)
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu.
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
   • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt
   ALBO
   • Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

   Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
   we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
   1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
   tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego
   do lektury/ tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze/ tym tekście ma
   charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
   b) Przykład zdania analitycznego: Паэма Новая зямля з’яўляецца
   аўтабіяграфічным творам, таму што ў ёй знайшлі адлюстраванне старонкі
   асaбістай біяграфіі Якуба Коласа.
   b) Przykład zdania informacyjnego: Якуб Колас з’яўляецца аўтарам паэмы Новая
   зямля.
   Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
   przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

   2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,
   jeżeli:
   b) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia,
   którego omówienie jest wymagane ORAZ

   3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli
   zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

   2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)

   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
   czy w wypracowaniu zdający:
   • wykorzystał znajomość tekstów z literatury białoruskiej
   • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
   pogłębia i rozwija rozważany problem
   • przedstawił bogatą argumentację świadczącą o jego erudycji
   • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
   • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów
   literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub
   teoretycznoliterackiej.

   Wypowiedź argumentacyjna

   Funkcjonalność
   Liczba Błędy
   wykorzystanych Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi
   punktów rzeczowe
   tekstów
   Trzy teksty • Bogata argumentacja.

   Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez
   wykorzystane w pełni • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt
   funkcjonalnie.
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Powierzchowna argumentacja.
   13 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
   Dwa teksty • Bogata argumentacja.
   wykorzystane w pełni • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt
   funkcjonalnie, a trzeci
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   – częściowo
   funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja.
   • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt

   punktów ujemnych).
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Powierzchowna argumentacja.
   9 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
   • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja.
   funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt
   trzeci –
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   niefunkcjonalnie
   albo brak. • Zadowalająca argumentacja.
   ALBO • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt
   • Jeden – w pełni • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie, a
   • Zadowalająca argumentacja.
   dwa – częściowo
   funkcjonalnie.
   • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Powierzchowna argumentacja.
   5 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
   • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. 4 pkt

   funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.
   drugi – częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie,
   trzeci – • Zadowalająca argumentacja.
   niefunkcjonalnie • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt
   albo brak. • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   ALBO • Zadowalająca argumentacja.
   • Jeden – w pełni
   • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt
   funkcjonalnie,
   pozostałe dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   niefunkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
   albo brak. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
   ALBO
   • Trzy utwory
   wykorzystane
   częściowo
   funkcjonalnie. 1 pkt
   ALBO
   • Dwa – częściowo
   funkcjonalnie, a
   trzeci –
   niefunkcjonalnie
   albo brak.
   • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, pozostałe – niefunkcjonalnie albo brak.
   0 pkt
   • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie.

   Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
   i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
   w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
   Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
   1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści
   oraz odczytanych sensów.

   2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu minimum dwa teksty
   (temat pierwszy) lub trzy teksty (temat drugi). Funkcjonalne wykorzystanie utworu
   oznacza przywołanie w wypracowaniu:
   1) elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków
   2) sensów utworów,
   które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
   zdający pisze.

   Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
   pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
   wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np. ze
   stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się
   tę niezgodność w ocenie funkcjonalności.

   3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
   streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie
   dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez
   zdającego za pomocą argumentów.
   1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
   przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą
   analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji /
   głębszego namysłu nad problemem.
   W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów.
   W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo
   funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.
   2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
   trafnymi przykładami.
   3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
   niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
   dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
   podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe
   typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

   5. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.
   1) historii
   2) filozofii
   3) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
   4) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
   5) biografii autora
   6) prądu literackiego
   7) charakteru epoki,
   wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego

   utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego,
   do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie
   kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst
   pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego
   zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych
   kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej
   niefunkcjonalnie.

   6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na
   poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale
   ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego
   zagadnienia.

   7. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego
   niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający
   wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego
   wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   8. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in.
   wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii,
   znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji
   zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę
   przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

   9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów
   wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.

   10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
   1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się
   zdający
   2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
   w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową
   falsyfikacją danego utworu
   3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka
   11. Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
   którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu
   fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden
   błąd.

   3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   1. w zakresie struktury wypowiedzi:
   • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
   pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
   • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
   jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny.

   2. w zakresie spójności wypowiedzi:
   • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
   całość
   • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
   zdaniami i akapitami
   • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
   tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
   toku rozumowania autora.

   3. w zakresie stylu wypowiedzi:
   • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
   (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
   stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3a. Struktura wypowiedzi

   Uporządkowanie
   elementów treściowych Podział wypowiedzi Liczba
   punktów
   wypowiedzi
   Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
   wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
   w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
   pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
   ALBO w zakresie struktury akapitów.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C
   ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
   próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
   elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D
   wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   E
   zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów.

   częściowo problemowo, Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
   częściowo wyłącznie (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   pod względem ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   formalnym.
   • Elementy treściowe
   wypowiedzi w całości
   lub w przeważającej
   F
   części pracy
   zorganizowane
   wyłącznie pod
   względem formalnym,
   np. wg kolejno
   omawianych tekstów
   literackich.
   Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
   G
   zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

   Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
   1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
   podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
   (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne
   „bloki”, tj. akapity).
   1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
   problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
   omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje
   argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem
   organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,
   „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
   2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
   ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy
   widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie wypowiedzi
   według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np.
   uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
   3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
   formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
   wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
   identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie
   w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst
   jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów
   nie wpływa na strukturę tekstu).

   2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
   i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
   zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać
   z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego
   (lakonicznego) zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.

   3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu

   została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
   Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
   występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
   całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
   ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam
   w sobie zwartą myślowo całość).

   4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
   któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
   wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

   3b. Spójność wypowiedzi

   Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt
   w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   LUB całej wypowiedzi.
   W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt
   na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
   • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
   zasadniczą pracy.
   • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
   zasadniczą pracy.

   Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
   1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
   i uporządkowaną całość.

   2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego,
   a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

   3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
   a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
   wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
   rozumowania), sprzecznych stwierdzeń
   b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
   zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
   poboczne
   c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie
   pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
   z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem
   d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)
   e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe
   f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających
   w wątpliwym związku z tematem/wywodem
   g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie
   h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

   4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
   w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

   5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
   z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
   zespolenia między akapitami.

   6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd
   językowy, jak i błąd w spójności.

   3c. Styl wypowiedzi
   Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
   pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt
   niejednorodny).
   Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt

   Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
   1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
   pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

   2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
   jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
   słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje
   się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
   pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
   wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
   dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
   w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

   4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
   pracy zdającego.

   4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
   1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
   • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.
   frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku białoruskim), czy też ograniczył
   się do najprostszych środków językowych
   • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
   swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu.
   • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy

   2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
   • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy

   3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
   • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

   4a. Zakres i poprawność środków językowych
   Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
   językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
   oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

   Poprawność środków Nie
   16 lub
   więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–13 14–15
   więcej
   niż 3 błędy błędów błędów błędów błędów błędów
   błędów
   Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz.
   jęz.
   jęz.
   A B C D E F G H
   1. Szeroki zakres środków
   językowych, tzn.
   • zróżnicowana
   składnia,
   • zróżnicowana
   leksyka, w tym np.
   poprawna 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
   frazeologia,
   precyzyjne
   słownictwo,
   umożliwiających pełną
   i swobodną realizację
   tematu.
   2. Zadowalający zakres
   środków językowych, tzn.
   składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
   stosowne / odpowiednie
   do realizacji tematu.
   3. Wąski zakres środków
   językowych, tzn. składnia
   i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
   ograniczone, utrudniające
   realizację tematu.

   Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
   zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
   5 pkt w tym kryterium.

   Wyjaśnienia (kryterium 4a)
   1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
   językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
   językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
   językowej.

   2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę
   poprawności środków językowych w pracy zdającego.

   3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
   poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
   złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik
   zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie
   pytające, zdanie wtrącone.

   4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje
   wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego
   słownictwa, w tym np. terminologii.

   5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń
   wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
   językowych.

   4b. Poprawność ortograficzna

   Praca jest bezbłędna lub zawiera 1 błąd ortograficzny 2 pkt

   Praca zawiera 2–3 błędy ortograficzne. 1 pkt

   Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt

   Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
   jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

   4c. Poprawność interpunkcyjna

   Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt

   Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt

   Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

   Uwagi ogólne
   1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni
   ją na 0 pkt.
   2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
   egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
   3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 350 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
   Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
   W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
   4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
   z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
   internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
   białoruskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
   5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
   postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
   indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
   i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

4. Skontroluj punktowanie

   1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury 2) rozumie tematy, motywy, toposy
   w kształtowaniu poczucia tożsamości charakterystyczne dla literatury narodowej;
   narodowej […]. 3) rozumie związek poznanych utworów
   z życiem narodu i różnych grup
   wspólnotowych.
   II. Kształcenie językowe. II.3. Komunikacja językowa i kultura
   1. Rozumienie wartości języka ojczystego języka. Zdający:
   oraz jego funkcji w budowaniu wspólnoty 1) sprawnie posługuje się oficjalną […]
   rodzinnej, narodowej i kulturowej. odmianą języka narodowego;
   2. Kształtowanie odpowiedzialności 5) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
   za świadome posługiwanie się językiem zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji;
   ojczystym. 8) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
   6. Pogłębianie umiejętności poprawnego […].
   pisania […] zgodnego z zasadami
   poprawności językowej.
   III. Kształcenie literackie i kulturowe. III.1. Analiza i interpretacja utworów
   1. Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
   i interpretacji utworów literackich i innych 1) zna podstawy periodyzacji literatury
   tekstów kultury z wykorzystaniem właściwej mniejszości narodowej […];
   terminologii. 2) zna prądy literackie i artystyczne
   2. Rozumienie zależności między w epokach literackich, określa ich cechy;
   wydarzeniami historycznymi a literaturą 3) rozpoznaje gatunki literackie, potrafi
   i kulturą. wymienić ich cechy;
   3. Pogłębianie zdolności rozumienia 4) wskazuje zastosowane w utworze
   wartości o charakterze narodowym, językowe środki wyrazu artystycznego oraz
   etnicznym i uniwersalnym. inne wyznaczniki poetyki danego utworu
   (z zakresu podstaw wersyfikacji,
   kompozycji, genologii) i określa ich funkcje;

   1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy

   programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia
   (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).

   6) rozpoznaje w utworze sposoby
   kreowania bohatera i świata
   przedstawionego (narracja, fabuła, sytuacja
   liryczna, akcja) oraz różne sposoby
   pokazywania świata przedstawionego:
   realizm, fantastyka, groteska;
   7) rozpoznaje podstawowe motywy […] oraz
   ich funkcje w utworze;
   8) wykorzystuje w interpretacji elementy
   znaczące dla odczytania sensu utworu
   (tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
   klucze, motto);
   9) wykorzystuje w interpretacji utworu
   konteksty: literacki, kulturowy, filozoficzny,
   biograficzny;
   10) dostrzega obecne w utworach
   literackich oraz innych tekstach kultury
   wartości narodowe […];
   2) dostrzega i potrafi komentować
   estetyczne wartości utworu literackiego
   (poziom rozszerzony);
   3) przeprowadza interpretację porównawczą
   utworów literackich (poziom rozszerzony).
   IV. Tworzenie wypowiedzi. IV.2. Pisanie. Zdający:
   3. Doskonalenie posługiwania się zasadami 1) hierarchizuje informacje w zależności
   retoryki, w szczególności argumentowania. od ich funkcji w przekazie;
   5. Wyrażanie własnych poglądów i opinii. 2) tworzy dłuższy tekst pisany (rozprawka,
   6. Tworzenie wypowiedzi pisemnych, […] interpretacja utworu literackiego lub
   z uwzględnieniem estetyki tekstu i zasad fragmentu) zgodnie z podstawowymi
   jego organizacji […]. regułami jego organizacji, przestrzegając
   zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
   3) tworzy samodzielną wypowiedź
   argumentacyjną według podstawowych
   zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
   hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
   hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
   względem użyteczności wypowiedzi,
   podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
   wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
   wnioskowanie);
   7) uwzględnia w interpretacji potrzebne
   konteksty, np. biograficzny, historyczny.

   1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
   • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną
   • w wypracowaniu zdający odwołał się do co najmniej dwóch tekstów (zgodnie
   ze wskazaniem w poleceniu)

   • W wypracowaniu jest odwołanie do dwóch tekstów literackich (temat pierwszy) oraz 1 pkt
   załączonego tekstu i minimum jednego tekstu literackiego (temat drugi)
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu.
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
   • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt
   ALBO
   • Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

   Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
   we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
   1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
   tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego
   do lektury/ tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze/ tym tekście ma
   charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
   a) Przykład zdania analitycznego: Паэма Новая зямля з’яўляецца
   аўтабіяграфічным творам, таму што ў ёй знайшлі адлюстраванне старонкі
   асaбістай біяграфіі Якуба Коласа.
   b) Przykład zdania informacyjnego: Якуб Колас з’яўляецца аўтарам паэмы Новая
   зямля.
   Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
   przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

   2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,
   jeżeli:
   a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia,
   którego omówienie jest wymagane ORAZ

   3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli
   zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

   2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
   czy w wypracowaniu zdający:
   • wykorzystał znajomość tekstów z literatury białoruskiej
   • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
   pogłębia i rozwija rozważany problem
   • przedstawił bogatą argumentację świadczącą o jego erudycji
   • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
   • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów
   literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub
   teoretycznoliterackiej.

   Interpretacja porównawcza

   Funkcjonalność
   wykorzystania
   Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność Liczba Błędy
   utworów
   wypowiedzi punktów rzeczowe
   wskazanych
   w poleceniu
   Dwa utwory • Bogata argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 16 pkt

   Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za
   (porównane) • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   w pełni • Zadowalająca argumentacja.
   funkcjonalnie. 15 pkt
   • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   14 pkt
   • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   13 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
   Jeden utwór • Bogata argumentacja.
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 12 pkt
   w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja.
   a drugi – 11 pkt
   • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
   częściowo

   KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
   funkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
   10 pkt
   (porównanie • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
   częściowe). • Powierzchowna argumentacja.
   9 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
   Dwa utwory • Trafna argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 8 pkt
   częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja.
   (porównanie 7 pkt
   • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
   częściowe).
   • Powierzchowna argumentacja.
   6 pkt
   • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   5 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
   Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja.
   4 pkt
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów.
   częściowo LUB • Zadowalająca argumentacja.
   w pełni 3 pkt
   • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.

   funkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
   2 pkt
   (brak • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
   porównania).
   • Powierzchowna argumentacja.
   1 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
   Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt

   Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
   i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
   w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
   Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
   1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz
   odczytanych sensów.

   2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu minimum dwa teksty
   (temat pierwszy) lub trzy teksty (temat drugi). Funkcjonalne wykorzystanie utworu
   oznacza przywołanie w wypracowaniu:
   1) elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków
   2) sensów utworów,
   które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
   zdający pisze.

   Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
   pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
   wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np.
   ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia
   się tę niezgodność w ocenie funkcjonalności.

   3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza
   ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie dokonując
   żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez
   zdającego za pomocą argumentów.
   1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
   przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą
   analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji /
   głębszego namysłu nad problemem.
   W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów.
   W sytuacji gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo
   funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.
   2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
   trafnymi przykładami.
   3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
   niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
   dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
   podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe

   typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

   5. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.
   1) historii
   2) filozofii
   3) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
   4) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
   5) biografii autora
   6) prądu literackiego
   7) charakteru epoki,
   wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego
   utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego,
   do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie
   kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst
   pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego
   zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych
   kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej
   niefunkcjonalnie.

   6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie
   przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko
   do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

   7. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż
   wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
   streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie
   dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   8. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę
   i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości
   kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to
   wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową
   w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

   9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów
   wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.

   10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
   1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się
   zdający
   2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
   w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową
   falsyfikacją danego utworu
   3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka
   11. Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
   którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu
   fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden
   błąd.

   3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   1. w zakresie struktury wypowiedzi:
   • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
   pomaga zrozumieniu wypowiedzi
   • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
   jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny

   2. w zakresie spójności wypowiedzi:
   • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
   całość
   • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
   zdaniami i akapitami
   • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
   tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
   toku rozumowania autora

   3. w zakresie stylu wypowiedzi:
   • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
   (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
   stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3a. Struktura wypowiedzi
   Uporządkowanie
   elementów treściowych Podział wypowiedzi Liczba
   punktów
   wypowiedzi
   Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
   wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
   w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
   pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
   ALBO w zakresie struktury akapitów.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C
   ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
   próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
   elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D
   wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   E
   zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów.

   częściowo problemowo, Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
   częściowo wyłącznie (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   pod względem ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   formalnym.
   • Elementy treściowe
   wypowiedzi w całości
   lub w przeważającej
   F
   części pracy
   zorganizowane
   wyłącznie pod
   względem formalnym,
   np. wg kolejno
   omawianych tekstów
   literackich.
   Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
   G
   zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

   Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
   1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
   podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
   (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne
   „bloki”, tj. akapity).
   1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
   problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
   omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje
   argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem
   organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,
   „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
   2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
   ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy
   widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie wypowiedzi
   według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np.
   uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
   3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
   formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
   wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
   identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie
   w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst
   jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów
   nie wpływa na strukturę tekstu).

   2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
   i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
   zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać
   z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego
   (lakonicznego) zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.

   3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu
   została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
   Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
   występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
   całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
   ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam
   w sobie zwartą myślowo całość).

   4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
   któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
   wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

   3b. Spójność wypowiedzi
   Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt
   w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   LUB całej wypowiedzi.
   W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt
   na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
   • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
   zasadniczą pracy.
   • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
   zasadniczą pracy.

   Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
   1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
   i uporządkowaną całość.

   2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego,
   a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

   3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
   a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
   wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
   rozumowania), sprzecznych stwierdzeń
   b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
   zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
   poboczne
   c) zredagowania wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie
   pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
   z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem
   d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)
   e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe
   f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez
   związku/pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem
   g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie
   h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

   4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
   w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

   5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
   z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
   zespolenia między akapitami.

   6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd
   językowy, jak i błąd w spójności.

   3c. Styl wypowiedzi
   Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
   pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt
   niejednorodny).
   Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt

   Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
   1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
   pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

   2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
   jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
   słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje
   się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
   pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
   wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
   dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
   w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

   4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
   pracy zdającego.

   4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
   1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
   • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.
   frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku białoruskim), czy też ograniczył
   się do najprostszych środków językowych
   • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
   swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu.
   • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy

   2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
   • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy

   3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
   • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

   4a. Zakres i poprawność środków językowych
   Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
   językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
   oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

   Poprawność środków Nie
   16 lub
   więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–13 14–15
   więcej
   niż 3 błędy błędów błędów błędów błędów błędów
   błędów
   Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz.
   jęz.
   jęz.
   A B C D E F G H
   1. Szeroki zakres środków
   językowych, tzn.
   • zróżnicowana
   składnia,
   • zróżnicowana
   leksyka, w tym np.
   poprawna 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
   frazeologia,
   precyzyjne
   słownictwo,
   umożliwiających pełną
   i swobodną realizację
   tematu.
   2. Zadowalający zakres
   środków językowych, tzn.
   składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
   stosowne / odpowiednie
   do realizacji tematu.
   3. Wąski zakres środków
   językowych, tzn. składnia
   i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
   ograniczone, utrudniające
   realizację tematu.

   Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
   zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
   5 pkt w tym kryterium.

   Wyjaśnienia (kryterium 4a)
   1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
   językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
   językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
   językowej.

   2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę
   poprawności środków językowych w pracy zdającego.

   3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
   poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
   złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik
   zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie
   pytające, zdanie wtrącone.

   4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje
   wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego
   słownictwa, w tym np. terminologii.

   5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń
   wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
   językowych.

   4b. Poprawność ortograficzna

   Praca jest bezbłędna lub zawiera 1 błąd ortograficzny. 2 pkt

   Praca zawiera 2–3 błędy ortograficzne. 1 pkt

   Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt

   Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
   jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

   4c. Poprawność interpunkcyjna

   Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt

   Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt

   Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

   Uwagi ogólne
   1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni
   ją na 0 pkt.
   2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
   egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
   3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 350 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
   Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
   W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
   4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
   z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
   internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
   białoruskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
   5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
   postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
   indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
   i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

   Тэма 2. (0–35)
   Чаму сялянская культура – падмурак высокай беларускай культуры?
   Паразважай над пытаннем. У сваёй аргументацыі абапірайся на прыведзены
   артыкул Людмілы Рублеўскай, а таксама на два выбраныя творы беларускай
   літаратуры.

   Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
   I. Świadomość własnego dziedzictwa Świadomość własnego dziedzictwa
   narodowego […]. narodowego […]. Zdający:
   1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury 2) rozumie tematy, motywy, toposy
   w kształtowaniu poczucia tożsamości charakterystyczne dla literatury narodowej;
   narodowej […]. 3) rozumie związek poznanych utworów
   z życiem narodu i różnych grup
   wspólnotowych.
   II. Kształcenie językowe. II.3. Komunikacja językowa i kultura
   1. Rozumienie wartości języka ojczystego języka. Zdający:
   oraz jego funkcji w budowaniu wspólnoty 1) sprawnie posługuje się oficjalną […]
   rodzinnej, narodowej i kulturowej. odmianą języka narodowego;
   2. Kształtowanie odpowiedzialności 5) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
   za świadome posługiwanie się językiem zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji;
   ojczystym. 8) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
   6. Pogłębianie umiejętności poprawnego […].
   pisania […] zgodnego z zasadami
   poprawności językowej.
   III. Kształcenie literackie i kulturowe. III.1. Analiza i interpretacja utworów
   1. Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
   i interpretacji utworów literackich i innych 1) zna podstawy periodyzacji literatury
   tekstów kultury z wykorzystaniem właściwej mniejszości narodowej lub etnicznej;
   terminologii. 2) zna prądy literackie i artystyczne
   2. Rozumienie zależności między w epokach literackich, określa ich cechy;
   wydarzeniami historycznymi a literaturą 3) rozpoznaje gatunki literackie, potrafi
   i kulturą. wymienić ich cechy;
   3. Pogłębianie zdolności rozumienia 4) wskazuje zastosowane w utworze
   wartości o charakterze narodowym, językowe środki wyrazu artystycznego oraz
   etnicznym i uniwersalnym. inne wyznaczniki poetyki danego utworu
   (z zakresu podstaw wersyfikacji,
   kompozycji, genologii) i określa ich funkcje;
   6) rozpoznaje w utworze sposoby
   kreowania bohatera i świata
   przedstawionego (narracja, fabuła, sytuacja
   liryczna, akcja) oraz różne sposoby
   pokazywania świata przedstawionego:
   realizm, fantastyka, groteska;
   7) rozpoznaje podstawowe motywy […] oraz
   ich funkcje w utworze;
   8) wykorzystuje w interpretacji elementy
   znaczące dla odczytania sensu utworu

   (tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
   klucze, motto);
   9) wykorzystuje w interpretacji utworu
   konteksty: literacki, kulturowy, biograficzny;
   10) dostrzega obecne w utworach
   literackich oraz innych tekstach kultury
   wartości narodowe […];
   2) dostrzega i potrafi komentować
   estetyczne wartości utworu literackiego
   (poziom rozszerzony);
   3) przeprowadza interpretację porównawczą
   utworów literackich (poziom rozszerzony).
   IV. Tworzenie wypowiedzi. IV.2. Pisanie. Zdający:
   3. Doskonalenie posługiwania się zasadami 1) hierarchizuje informacje w zależności
   retoryki, w szczególności argumentowania. od ich funkcji w przekazie;
   5. Wyrażanie własnych poglądów i opinii. 2) tworzy dłuższy tekst pisany (rozprawka,
   6. Tworzenie wypowiedzi pisemnych, […] interpretacja utworu literackiego lub
   z uwzględnieniem estetyki tekstu i zasad fragmentu) zgodnie z podstawowymi
   jego organizacji […]. regułami jego organizacji, przestrzegając
   zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
   3) tworzy samodzielną wypowiedź
   argumentacyjną według podstawowych
   zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
   hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
   hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
   względem użyteczności wypowiedzi,
   podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
   wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
   wnioskowanie);
   7) uwzględnia w interpretacji potrzebne
   konteksty, np. biograficzny, historyczny.

   1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
   • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną
   • w wypracowaniu zdający odwołał się do co najmniej dwóch tekstów (zgodnie ze
   wskazaniem w poleceniu)

   • W wypracowaniu jest odwołanie do załączonego tekstu oraz minimum jednego tekstu 1 pkt
   literackiego (temat pierwszy) oraz dwóch tekstów literackich (temat drugi)
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu.
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
   • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt
   ALBO
   • Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

   Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
   we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
   1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
   tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego
   do lektury/ tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze/ tym tekście ma
   charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
   b) Przykład zdania analitycznego: Паэма Новая зямля з’яўляецца
   аўтабіяграфічным творам, таму што ў ёй знайшлі адлюстраванне старонкі
   асaбістай біяграфіі Якуба Коласа.
   b) Przykład zdania informacyjnego: Якуб Колас з’яўляецца аўтарам паэмы Новая
   зямля.
   Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
   przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

   2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,
   jeżeli:
   b) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia,
   którego omówienie jest wymagane ORAZ

   3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli
   zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

   2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)

   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
   czy w wypracowaniu zdający:
   • wykorzystał znajomość tekstów z literatury białoruskiej
   • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
   pogłębia i rozwija rozważany problem
   • przedstawił bogatą argumentację świadczącą o jego erudycji
   • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
   • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów
   literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub
   teoretycznoliterackiej.

   Wypowiedź argumentacyjna

   Funkcjonalność
   Liczba Błędy
   wykorzystanych Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi
   punktów rzeczowe
   tekstów
   Trzy teksty • Bogata argumentacja.

   Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez
   wykorzystane w pełni • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt
   funkcjonalnie.
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Powierzchowna argumentacja.
   13 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
   Dwa teksty • Bogata argumentacja.
   wykorzystane w pełni • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt
   funkcjonalnie, a trzeci
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   – częściowo
   funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja.
   • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt

   punktów ujemnych).
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Powierzchowna argumentacja.
   9 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
   • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja.
   funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt
   trzeci –
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   niefunkcjonalnie
   albo brak. • Zadowalająca argumentacja.
   ALBO • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt
   • Jeden – w pełni • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie, a
   • Zadowalająca argumentacja.
   dwa – częściowo
   funkcjonalnie.
   • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Powierzchowna argumentacja.
   5 pkt
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
   • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. 4 pkt

   funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.
   drugi – częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie,
   trzeci – • Zadowalająca argumentacja.
   niefunkcjonalnie • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt
   albo brak. • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   ALBO • Zadowalająca argumentacja.
   • Jeden – w pełni
   • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt
   funkcjonalnie,
   pozostałe dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   niefunkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
   albo brak. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
   ALBO
   • Trzy utwory
   wykorzystane
   częściowo
   funkcjonalnie. 1 pkt
   ALBO
   • Dwa – częściowo
   funkcjonalnie, a
   trzeci –
   niefunkcjonalnie
   albo brak.
   • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, pozostałe – niefunkcjonalnie albo brak.
   0 pkt
   • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie.

   Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
   i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
   w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
   Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
   1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści
   oraz odczytanych sensów.

   2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu minimum dwa teksty
   (temat pierwszy) lub trzy teksty (temat drugi). Funkcjonalne wykorzystanie utworu
   oznacza przywołanie w wypracowaniu:
   1) elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków
   2) sensów utworów,
   które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
   zdający pisze.

   Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
   pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
   wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np. ze
   stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się
   tę niezgodność w ocenie funkcjonalności.

   3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
   streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie
   dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez
   zdającego za pomocą argumentów.
   1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
   przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą
   analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji /
   głębszego namysłu nad problemem.
   W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów.
   W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo
   funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.
   2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
   trafnymi przykładami.
   3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
   niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
   dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
   podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe
   typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

   5. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.
   1) historii
   2) filozofii
   3) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
   4) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
   5) biografii autora
   6) prądu literackiego
   7) charakteru epoki,
   wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego

   utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego,
   do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie
   kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst
   pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego
   zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych
   kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej
   niefunkcjonalnie.

   6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na
   poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale
   ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego
   zagadnienia.

   7. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego
   niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający
   wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego
   wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   8. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in.
   wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii,
   znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji
   zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę
   przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

   9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów
   wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.

   10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
   1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się
   zdający
   2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
   w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową
   falsyfikacją danego utworu
   3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka
   11. Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
   którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu
   fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden
   błąd.

   3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   1. w zakresie struktury wypowiedzi:
   • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
   pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
   • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
   jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny.

   2. w zakresie spójności wypowiedzi:
   • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
   całość
   • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
   zdaniami i akapitami
   • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
   tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
   toku rozumowania autora.

   3. w zakresie stylu wypowiedzi:
   • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
   (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
   stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3a. Struktura wypowiedzi

   Uporządkowanie
   elementów treściowych Podział wypowiedzi Liczba
   punktów
   wypowiedzi
   Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
   wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
   w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
   pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
   ALBO w zakresie struktury akapitów.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C
   ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
   próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
   elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D
   wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   E
   zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów.

   częściowo problemowo, Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
   częściowo wyłącznie (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   pod względem ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   formalnym.
   • Elementy treściowe
   wypowiedzi w całości
   lub w przeważającej
   F
   części pracy
   zorganizowane
   wyłącznie pod
   względem formalnym,
   np. wg kolejno
   omawianych tekstów
   literackich.
   Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
   G
   zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

   Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
   1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
   podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
   (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne
   „bloki”, tj. akapity).
   1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
   problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
   omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje
   argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem
   organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,
   „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
   2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
   ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy
   widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie wypowiedzi
   według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np.
   uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
   3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
   formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
   wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
   identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie
   w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst
   jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów
   nie wpływa na strukturę tekstu).

   2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
   i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
   zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać
   z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego
   (lakonicznego) zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.

   3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu

   została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
   Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
   występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
   całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
   ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam
   w sobie zwartą myślowo całość).

   4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
   któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
   wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

   3b. Spójność wypowiedzi

   Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt
   w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   LUB całej wypowiedzi.
   W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt
   na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
   • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
   zasadniczą pracy.
   • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
   zasadniczą pracy.

   Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
   1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
   i uporządkowaną całość.

   2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego,
   a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

   3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
   a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
   wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
   rozumowania), sprzecznych stwierdzeń
   b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
   zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
   poboczne
   c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie
   pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
   z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem
   d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)
   e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe
   f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających
   w wątpliwym związku z tematem/wywodem
   g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie
   h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

   4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
   w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

   5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
   z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
   zespolenia między akapitami.

   6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd
   językowy, jak i błąd w spójności.

   3c. Styl wypowiedzi
   Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
   pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt
   niejednorodny).
   Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt

   Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
   1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
   pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

   2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
   jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
   słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje
   się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
   pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
   wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
   dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
   w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

   4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
   pracy zdającego.

   4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
   1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
   • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.
   frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku białoruskim), czy też ograniczył
   się do najprostszych środków językowych
   • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
   swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu.
   • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy

   2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
   • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy

   3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
   • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

   4a. Zakres i poprawność środków językowych
   Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
   językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
   oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

   Poprawność środków Nie
   16 lub
   więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–13 14–15
   więcej
   niż 3 błędy błędów błędów błędów błędów błędów
   błędów
   Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz.
   jęz.
   jęz.
   A B C D E F G H
   1. Szeroki zakres środków
   językowych, tzn.
   • zróżnicowana
   składnia,
   • zróżnicowana
   leksyka, w tym np.
   poprawna 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
   frazeologia,
   precyzyjne
   słownictwo,
   umożliwiających pełną
   i swobodną realizację
   tematu.
   2. Zadowalający zakres
   środków językowych, tzn.
   składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
   stosowne / odpowiednie
   do realizacji tematu.
   3. Wąski zakres środków
   językowych, tzn. składnia
   i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
   ograniczone, utrudniające
   realizację tematu.

   Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
   zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
   5 pkt w tym kryterium.

   Wyjaśnienia (kryterium 4a)
   1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
   językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
   językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
   językowej.

   2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę
   poprawności środków językowych w pracy zdającego.

   3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
   poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
   złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik
   zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie
   pytające, zdanie wtrącone.

   4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje
   wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego
   słownictwa, w tym np. terminologii.

   5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń
   wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
   językowych.

   4b. Poprawność ortograficzna

   Praca jest bezbłędna lub zawiera 1 błąd ortograficzny 2 pkt

   Praca zawiera 2–3 błędy ortograficzne. 1 pkt

   Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt

   Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
   jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

   4c. Poprawność interpunkcyjna

   Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt

   Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt

   Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

   Uwagi ogólne
   1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni
   ją na 0 pkt.
   2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
   egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
   3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 350 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
   Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
   W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
   4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
   z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
   internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
   białoruskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
   5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
   postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
   indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
   i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

Wybór odpowiedzi na podstawie pojedynczego podobnego słowa, bez sprawdzenia znaczenia całego fragmentu, formy gramatycznej i zgodności z poleceniem.