Język białoruski 2017 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

Тэма 1. На аснове дадзенага фрагмента тэксту прадстаў праблему і паразважай
над ёй. Карыстайся тэзісамі і думкамі Дзяніса Філіпчыка
і спашліся на iншыя тэксты культуры. Твая праца павінна налічваць
не менш за 300 слоў.

Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Zrozumienie własnego dziedzictwa Zdający:
narodowego lub etnicznego. 1.1. zna utwory literackie i inne teksty
kultury ważne dla poczucia tożsamości
narodowej […].
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
3.1. sprawnie posługuje się oficjalną
odmianą języka narodowego [gimnazjum];
3.1. tworzy dłuższy tekst pisany […]
zgodnie z podstawowymi regułami jego
organizacji, przestrzegając zasad spójności
znaczeniowej i logicznej;
3.2. tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych
zasad logiki i retoryki (stawia tezę, dobiera
i porządkuje argumenty, dobiera przykłady
ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza
prawidłowe wnioskowanie);
3.4. stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji.
IV. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający:
4.1. R wskazuje związki między różnymi
aspektami utworu (poznawczym,
estetycznym i etycznym);
4.8. R rozpoznaje retoryczną organizację
wypowiedzi […];
4.7. określa problematykę utworu
[gimnazjum].

Kryteria oceny wypowiedzi argumentacyjnej
Sformułowanie
stanowiska
wobec
Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność
A B rozwiązania C D E F Styl tekstu G H
problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu
przyjętego
przez autora
tekstu
Pełna
Zapis
Określenie spójność Brak
w pełni
problemu Stanowisko wypowiedzi błędów lub
Kompozycja Styl poprawny
9 zgodne 9 adekwatne do 6 2 lub 4 4 nieliczne 4
funkcjonalna stosowny lub nieliczne
z tekstem tekstu i pełne nieznaczne błędy
błędy
i pełne zaburzenia nierażące
nierażące
spójności
Określenie Brak
Stanowisko
problemu 2 błędów
adekwatne do
6 zgodne 6 rzeczowych
tekstu, ale
z tekstem, Liczne błędy Liczne błędy
niepełne Zaburzenia Znaczne Styl
ale niepełne nierażące nierażące
3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 2 2
Określenie lub nieliczne lub nieliczne
Stanowisko kompozycji spójności stosowny
problemu błędy rażące błędy rażące
częściowo
3 częściowo 3
adekwatne do
zgodne
tekstu
z tekstem
Brak
Brak
określenia Jeden błąd
stanowiska lub
problemu lub więcej Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy
0 0 stanowisko 0 0 0 0 0 0
lub problem błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące
nieadekwatne
niezgodny rzeczowych
do tekstu
z tekstem
UWAGA
Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia

A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym
fragmencie tekstu, i sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest
zgodne z tekstem i czy jest pełne.
– Określenie problemu uważa się za pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci
pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja
problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi
uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).
– Określenie problemu uważa się za niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego
problemu.
– Określenie problemu uważa się za częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem
główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.

B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu
Zdający powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście.
Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane
ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.
– Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu częściowo adekwatne
do tekstu zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.
– Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za pełne, gdy
zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów
kultury uzasadniające stanowisko zdającego.
– Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za niepełne, kiedy
brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach
własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora
tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości: (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się
zdający oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Zamysł kompozycyjny ocenia się ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowania tekstu
właściwych wybranemu przez zdającego gatunkowi wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście
zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy i akapity niezbędne dla jasnego sformułowania
stanowiska i uzasadniających go argumentów oraz czy wyodrębnione części i akapity są uporządkowane
konsekwentnie (bez luk i zbędnych powtórzeń).
– Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle
powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady
trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.
Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy,
w której zdający jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia
interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów –
za znaczne zaburzenie).

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi,
znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi
to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok
luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu napisanego przez zdającego ocenia się ze względu na stosowność.
Styl uznaje się za stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy
i adekwatny do wybranego przez zdającego gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji
wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności.
Styl częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie
kontroluje jednolitości stylu – np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego,
nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.
Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.
Styl jest niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.
Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.
G. Poprawność językową ocenia się ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych,
leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst,
oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny
kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie
uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną
odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który
polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej
frekwencji.

Тэма 2. Зрабі параўнаўчы аналіз і інтэрпрэтацыю вершаў. Твая праца павінна
налічваць не менш за 300 слоў.

Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Zrozumienie własnego dziedzictwa Zdający:
narodowego lub etnicznego. 1.1. zna utwory literackie i inne teksty
kultury ważne dla poczucia tożsamości
narodowej […];
1.2. rozpoznaje wartości narodowe związane
z własnym dziedzictwem kulturowym […].
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
3.1. sprawnie posługuje się oficjalną
odmianą języka narodowego [gimnazjum];
3.1. tworzy dłuższy tekst pisany ([…]
interpretacja utworu literackiego) zgodnie
z podstawowymi regułami jego organizacji,
przestrzegając zasad spójności znaczeniowej
i logicznej;
3.2. tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych
zasad logiki i retoryki (stawia tezę, dobiera
i porządkuje argumenty, dobiera przykłady
ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza
prawidłowe wnioskowanie);
3.4. stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji.
IV. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający:
4.1. R wskazuje związki między różnymi
aspektami utworu (poznawczym,
estetycznym i etycznym);
4.5. rozpoznaje treści symboliczne utworu;
4.5. R dostrzega i potrafi komentować
estetyczne wartości utworu literackiego;
4.6. wskazuje zastosowane w utworach
językowe środki wyrazu artystycznego oraz
inne wyznaczniki poetyki danych utworów;
4.6. R przeprowadza interpretację
porównawczą utworów literackich;
4.7. określa problematykę utworu
[gimnazjum];
4.10. rozpoznaje sposoby kreowania
bohatera i świata przedstawionego ([…]
sytuacja liryczna […]);
4.11. rozpoznaje podstawowe motywy oraz
ich funkcje w utworach;
4.12. wykorzystuje w interpretacji elementy
znaczące dla odczytania sensu utworów (tytuł,
podtytuł, puenta, kompozycja, słowa-klucze,
[…]);
4.13. wykorzystuje w interpretacji utworu
konteksty […].

Kryteria oceny interpretacji porównawczej
Koncepcja Uzasadnienie
Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność
A porównywania B tezy C D E F Styl tekstu G H
rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu
utworów interpretacyjnej
Zapis
Koncepcja Brak błędów w pełni
Uzasadnienie
niesprzeczna Pełna Styl lub nieliczne poprawny
6 12 trafne, 4 4 4
z utworami spójność stosowny błędy lub nieliczne
pogłębione
i spójna wypowiedzi nierażące błędy
Kompozycja nierażące
6 2 lub
funkcjonalna
Koncepcja nieznaczne
2 Brak błędów zaburzenia
niesprzeczna Uzasadnienie
rzeczowych spójności
4 z utworami 8 trafne, ale
i częściowo niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy
Styl
spójna nierażące nierażące
2 częściowo 2 2
lub nieliczne lub nieliczne
Koncepcja stosowny
Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne błędy rażące błędy rażące
częściowo
2 4 częściowo 3 funkcjonalności 1 zaburzenia
sprzeczna
trafne kompozycji spójności
z utworami
Koncepcja Brak trafnych
Jeden błąd
sprzeczna argumentów
lub więcej Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy
0 z utworami 0 uzasadniających 0 0 0 0 0 0
błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące
lub brak interpretację
rzeczowych
koncepcji porównawczą

UWAGA
Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

Objaśnienia

A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających
z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw
i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to,
czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.
– Koncepcja jest niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym
porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne.
Koncepcja jest częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje
potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne.
Koncepcja jest całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje
potwierdzenia w tekstach.
– Koncepcja jest spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy
interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów.
– Koncepcja jest częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób
niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej.
– Koncepcja jest niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź
składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji).
Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.
– Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów
wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy,
to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.
Uzasadnienie jest częściowo trafne, jeśli w pracy oprócz niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających
ze sfunkcjonalizowanej analizy argumentów pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami
i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.
– Uzasadnienie jest pogłębione, jeśli jest osadzone nie tylko w tekstach, ale także w potwierdzonych tekstami
i przyjętą koncepcją porównywania utworów kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,
filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby
uzasadnić jego pojawienie się.
– Uzasadnienie jest niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał
je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach
własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości: (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się
zdający oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycję ocenia się ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowania tekstu zgodnie
z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały
wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy i akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji
interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów oraz czy wyodrębnione części i akapity są logicznie
i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).
Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle
powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady
trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi,
znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi
to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok
luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu napisanego przez zdającego ocenia się ze względu na stosowność.
Styl uznaje się za stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy
i adekwatny do wybranego przez zdającego gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji
wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności.
Styl częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie
kontroluje jednolitości stylu – np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego,
nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.
Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

Styl jest niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl
wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językową ocenia się ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych,
słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych.
Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst,
oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny
kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie
uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną
odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który
polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej
frekwencji.

Odpowiedź, przykładowe rozwiązanie lub rubryka pochodzą z przypisanych oficjalnych zasad CKE dla MOB-R1_1P-172, zadanie 1. To źródłowe opracowanie pierwszego przebiegu, nie niezależne rozwiązanie autorskie ani druga akceptacja redakcyjna.