Język kaszubski 2026 — poziom rozszerzony

Tematë wëprôcowaniô i tekstë zdrzódłowé

Òba tematë, dwa wiérztë i całi tekst do témë 2 przeniosłë jesmë z òficjalnégò arkùsza CKE.

Temat 1 — młodosc widzónô òczama pòetów

Młodosc widzónô òczama pòetów. Rozważë zagadnienié, òdwòłiwającë sã do interpretacji dokazów «Rozpôl w sobie głód jistnieniô» Bòżenë Ùgòwsczi i «Czas rozmiszlaniô» Henrika Héwelta.

Bòżena Ùgòwskô, «Rozpôl w sobie głód jistnieniô»: Serce młodé sã szãtoli / Głodné swiata i człowieka / Ni mô czasu na mëszlenié / Na rojitwã, na mòdlenié / Niespòkójné je w swòjim nëkù / Niecerplëwé, bò chòc tëli czasu bëło / Jesz le dërch je na pòczątkù / Droga corôz wëżi le cygnie / Ale chłoscy krëjamnotą / Kòżdim zôkrãtã pòcygô / Chòcbë czeka tam le przepadniô / Przëstóń dëszo ùdrãczonô / Przëzdrzë sã na to co mijôsz / Mòże wrócëc cë tąd przińdze / Jakùż tej drogã rozpòznôsz / Co òpòwiész ò swòjim żëcym / Czej wëzérôsz tegò co mdze / Ùtczë czasã cëchò chwilã / Co cë dzéń niese w dôrënkù / Mòże nigdë sã nie zdarzëc / takô żałosc i płacz teskny / takô redosc, smiéch i szczescé / takô wòlnosc ùpragnionô / takô miłosc ta jedinô.

Źródło podane w arkuszu: B. Szymańska, «Zdebło na swiat cësniãté», Gdynia–Wejherowo 2010, s. 17.

Henrik Héwelt, «Czas rozmiszlaniô»: Głupi lëdze, co bezmëslno / chcelëbë żëc wieczi, wiedno / bùszno pòpùszczają pasa, / a kò to le je do czasu. / Młodosc, zdrowié chùtkò miną, / lata zlecą, dëtczi zdżiną. / Żëwòt nasz jak swiéca swiécy / i jak dim nen wnet ùlecy. / Kòżdi równak niech pamiãtô, / bò kò to je prôwda swiãtô: / swiéca żëcô, cud i szpôs / swiécy jaż Chtos dmùchnie rôz.

Źródło podane w arkuszu: H. Hewelt, «Nie òdińdã bez pòżegnaniô», Gdynia 1996, s. 30.

Temat 2 — mòtiw Skrë Òrmùzdowi

Mòtiw Skrë Òrmùzdowi i jegò fùnksnérowanié w kaszëbsczi kùlturze. Rozważë zagadnienié, òdwòłiwającë sã do dorzeszonégò tekstu i wëbrónégò dokazu z kaszëbsczi lëteraturë.

«Òrmùzdowô Sódemka»: Rokrocznym swiãtã dlô redakcji i Redakcjowégò Kòlegium „Pòmeranie” je dzéń wrãcziwaniô nôdgrodów – Òrmùzdowëch Skrów. Latos ta ùroczëzna bëła 10 łżëkwiata w Mieszczańsczi Zalë Stôromiesczi Radnicë we Gduńskù.

Zaczãło sã 2 gromicznika, czedë òb wieczór nôleżnicë kapitułë pòtkelë sã online i długò diskùtowelë ò kandidatach zgłoszonëch do nôdgrodë przez rozmajité òrganizacje, gazétników, kaszëbsczich dzejarzów, ùszłëch laùreatów Skrë. Za kòżdim z nich bëłë wôżné argùmentë, przësłóné ùdokaznienia robiłë wiôldżé wrażenié, tej wëbranié dobiwców nie szło letkò. […]

Wszëtcë laùreacë pòtkelë sã dwa miesące pózni, òb czas wspòmnióny ju ùroczëznë w gduńsczi Stôromiesczi Radnicë. […] Westrzód gòscy pòjawilë sã przedstôwcowie samòrządowëch wëszëznów i przédnik Kaszëbskò-Pómòrsczégò Zrzeszeniô.

Równak nié òni dostelë prawò głosu na zôczątkù. Òb czas wrãcziwaniô Skrów nôwôżniészim VIP-ã je Aleksander Majkòwsczi i jegò arcëdokôz «Żëcé i przigòdë Remùsa». Wëjimk ò zéńdzenim Arimana z Òrmùzdã na swiãti górze Rewkół òstôł tej òdczëtóny – jak wiedno.

Nôwôżniészim pùnktã wëdarzeniô w Stôromiesczi Radnicë bëło wrãcziwanié Skrów pòprzedzoné laùdacjama. Jakno pierszô na stółkù dlô nôdgrodzonëch sadła Dariô Kaszëbòwskô – dzejôrka promùjącô kaszëbską kùlturã, jãzëk i tradicje. […] Drëdżi za régą béł Klebbów Matis. W laùdacje bëła gôdka ò wielnëch zasłëgach nômłodszi latosy Skrë, m.jin. ò jegò lëteracczich i gazétnëch dobëcach. […] W pòsobny laùdacje nôprzódka òstała przëbôczonô historia i znaczenié Kaszëbsczégò Mùzeùm w Kartuzach, a pózni dzejania jegò direktorczi Barbarë Kąkòl. […]

Pòstãpnô Skra trafiła do karna ùczniów z I Òglowòsztôłcącégò Liceùm w Kòscérznie i jich szkólny kaszëbsczégò jãzëka Jiwònë Makùrôt. […] Je téż tradicją, że jedna ze Skrów trôfiô na Kòcewié. Tim razã dostała jã Magdaléna Pòtulskô, etnodizajnérka, promòtórka kòcewsczi kùchnie i kùlturë swòjégò regionu. […]

Laùreatã Òrmùzdowi Skrë òstôł téż Zbigórz Studzyńsczi, wielelatny czerownik karna „Kaszuby” z Kôrsëna i Wielô i jeden ze załóżców partu KPZ w tëch môlach. […] Jakno slédny swòjã Skrã dostôł żłobiôrz z Żelëstrzewa Wòjcech Wasserling. Co cekawé, rzezbã, chtërnã wrãczëlë mù redaktorzë „Pòmeranie”, wëkùmôł sóm dlô se. Kò to prawie wasta Wòjcech rëchtëje żłobinë dlô wszëtczich laùreatów òd 2013 rokù. […]

Pò wrãczenim wszëtczich nôdgrodów przemówiłë nowé Skrë, a pózni jesz béł czas na pôrã wëstąpieniów z gratulacjama.

Źródło podane w arkuszu: „Pomerania” nr 5 (597), 2025, s. 3–5.

Przëpòmnienié z arkùsza: tekst ticzi sã corocznégò wrãcziwaniô Skrów Òrmùzdowëch zasłużonym w dzejanim dlô jãzëka i kaszëbsczi kùlturë. Przëwòłónô ùroczëzna mia môl 2 gromicznika 2025 rokù, a ji dobiwcowie bëlë nôdgrodzony za dzejanié w 2024 rokù.