Język białoruski 2021 — poziom podstawowy — Formuła 2015

Zadanie 1

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Яўген Вапа — А ў пушчы сіла

“Я е” – ці ж гэта не самы кароткі сказ, які мне прыдумаўся пра нашу зямную прысутнасць. Скланяць слова-літару “е” таксама файная моўная гульня. Пішу менавіта ў настроі моўна-слоўных разважанняў, бо апошнія выхадныя правёў я ў кампаніі людзей пяра, для якіх кожнае слова не з’яўляецца пустым гукам.

На фоне прыроды ўсе нашы размовы пра жыццё і літаратуру кружылі вакол лёсу пушчанскіх людзей і гісторыі. Я адчуў проста, што знаходжуся ў самым эксклюзіўным купэ цягніка, які называецца пушчанскі дух. Такі наш “Арыент-экспрэс”, у якім даецца месца кожнаму, хто захоча, без вялікіх грошай.

Свет дарыў сонца, водар вясны, шаленства птушынага спеву. […] Нашы шпацыры па пушчы былі дапаўненнем таго шчасця, якое называецца свабодай. А можа менавіта так выглядае рай для нас, пушчанскіх беларусаў.

Цікава, калі пастукаем у нябесныя вароты, ці ахоўнікі зразумеюць, калі будзем гаварыць па-свойму? Але ж такіх нацыянальнасцей, як мы, ёсць сотні і, здаецца, на шчасце, Бог разумее ўсе мовы. […] Менавіта прырода, добрая кампанія […] увялі нас у свет рэальнасці і магічнасці. […]

Так, што калі вы, дарагія чытачы, хочаце пражыць неверагодныя гісторыі, дык абавязкова паедзьце ў нейкае пушчанскае зацішша і паддайцеся той наканаванасці, якая напэўна кожнаму падыме адрэналін. І можаце яшчэ наслухацца незвычайных расказаў пра зуброў, дзікоў, баброў, ад якіх вам стане не толькі страшна, але часам і трагікамічна.

“Мы е”, – падумалася мне, хаця ляжым на могілках. Усе мы туды трапім, але ці памяць пра адышоўшых не будзе таксама знікаць у наступных пакаленнях. Сустрэтая на могілках суседка нават засумнявалася, ці будзе яшчэ хтосьці ахвотны, каб правесці нас у апошнюю дарогу. Вось рэальнасць сённяшняга чалавечага вымярэння. Таму, каб не здарылася з намі такое, сябруйце людзі з сабою. А тады і пражыць жыццё будзе ўсім нам лягчэй.

Я. Вапа, «А ў пушчы сіла», «Ніва», № 23, 2017, с. 2. Fragment według zachowanego tekstu arkusza CKE.

Растлумач сваімі словамі чатыры словазлучэнні з тэксту «А ў пушчы сіла»: людзі пяра, пусты гук, нябесныя вароты, свет магічнасці.

Pokaż odpowiedź i omówienie

людзі пяра — пісьменнікі; пусты гук — пазбаўленае сэнсу слова; нябесныя вароты — брама раю; свет магічнасці — чароўнае месца.

Autorskie omówienie zachowanego tekstu arkusza i zasad CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Znajdź dowód w tekście
Autor przebywa w towarzystwie ludzi piszących, dla których słowa mają wagę. Bram niebieskich używa w pytaniu o raj, a magiczny świat zestawia z rzeczywistością puszczy.
Wyprowadź odpowiedź
Wyjaśnij wszystkie cztery wyrażenia w kontekście artykułu: pisarze, słowo bez sensu, brama raju i czarowne miejsce. Takie przykłady podaje CKE.
Sprawdź pułapkę
Nie tłumacz dosłownie «ludzi pióra» jako właścicieli piór; to metonimia twórców piszących. Wynik porównano z zasadami CKE.

Nie tłumacz dosłownie «ludzi pióra» jako właścicieli piór; to metonimia twórców piszących.

Punktowanie i źródło

2 pkt za cztery poprawne wyjaśnienia, 1 pkt za trzy.

Strona arkusza: 2

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 2

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Яўген Вапа — А ў пушчы сіла

“Я е” – ці ж гэта не самы кароткі сказ, які мне прыдумаўся пра нашу зямную прысутнасць. Скланяць слова-літару “е” таксама файная моўная гульня. Пішу менавіта ў настроі моўна-слоўных разважанняў, бо апошнія выхадныя правёў я ў кампаніі людзей пяра, для якіх кожнае слова не з’яўляецца пустым гукам.

На фоне прыроды ўсе нашы размовы пра жыццё і літаратуру кружылі вакол лёсу пушчанскіх людзей і гісторыі. Я адчуў проста, што знаходжуся ў самым эксклюзіўным купэ цягніка, які называецца пушчанскі дух. Такі наш “Арыент-экспрэс”, у якім даецца месца кожнаму, хто захоча, без вялікіх грошай.

Свет дарыў сонца, водар вясны, шаленства птушынага спеву. […] Нашы шпацыры па пушчы былі дапаўненнем таго шчасця, якое называецца свабодай. А можа менавіта так выглядае рай для нас, пушчанскіх беларусаў.

Цікава, калі пастукаем у нябесныя вароты, ці ахоўнікі зразумеюць, калі будзем гаварыць па-свойму? Але ж такіх нацыянальнасцей, як мы, ёсць сотні і, здаецца, на шчасце, Бог разумее ўсе мовы. […] Менавіта прырода, добрая кампанія […] увялі нас у свет рэальнасці і магічнасці. […]

Так, што калі вы, дарагія чытачы, хочаце пражыць неверагодныя гісторыі, дык абавязкова паедзьце ў нейкае пушчанскае зацішша і паддайцеся той наканаванасці, якая напэўна кожнаму падыме адрэналін. І можаце яшчэ наслухацца незвычайных расказаў пра зуброў, дзікоў, баброў, ад якіх вам стане не толькі страшна, але часам і трагікамічна.

“Мы е”, – падумалася мне, хаця ляжым на могілках. Усе мы туды трапім, але ці памяць пра адышоўшых не будзе таксама знікаць у наступных пакаленнях. Сустрэтая на могілках суседка нават засумнявалася, ці будзе яшчэ хтосьці ахвотны, каб правесці нас у апошнюю дарогу. Вось рэальнасць сённяшняга чалавечага вымярэння. Таму, каб не здарылася з намі такое, сябруйце людзі з сабою. А тады і пражыць жыццё будзе ўсім нам лягчэй.

Я. Вапа, «А ў пушчы сіла», «Ніва», № 23, 2017, с. 2. Fragment według zachowanego tekstu arkusza CKE.

Знайдзі ў тэксце антонімы да слоў: адсутнасць, рэальнасць, з’яўляцца, браць.

Pokaż odpowiedź i omówienie

адсутнасць — прысутнасць; рэальнасць — магічнасць; з’яўляцца — знікаць; браць — дарыць.

Autorskie omówienie zachowanego tekstu arkusza i zasad CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Znajdź dowód w tekście
W tekście występują odpowiednio ziemska obecność, połączenie rzeczywistości z magią, zanikanie pamięci i darowanie przez świat słońca oraz zapachu wiosny.
Wyprowadź odpowiedź
Wypisz cztery słowa obecne w tekście, w kolejności podanej w poleceniu. Zestaw jest zgodny z rozwiązaniem CKE.
Sprawdź pułapkę
Nie wpisuj synonimów ani polskich tłumaczeń; zadanie wymaga białoruskich antonimów z tekstu. Wynik porównano z zasadami CKE.

Nie wpisuj synonimów ani polskich tłumaczeń; zadanie wymaga białoruskich antonimów z tekstu.

Punktowanie i źródło

2 pkt za cztery poprawne antonimy, 1 pkt za trzy.

Strona arkusza: 3

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 3

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Яўген Вапа — А ў пушчы сіла

“Я е” – ці ж гэта не самы кароткі сказ, які мне прыдумаўся пра нашу зямную прысутнасць. Скланяць слова-літару “е” таксама файная моўная гульня. Пішу менавіта ў настроі моўна-слоўных разважанняў, бо апошнія выхадныя правёў я ў кампаніі людзей пяра, для якіх кожнае слова не з’яўляецца пустым гукам.

На фоне прыроды ўсе нашы размовы пра жыццё і літаратуру кружылі вакол лёсу пушчанскіх людзей і гісторыі. Я адчуў проста, што знаходжуся ў самым эксклюзіўным купэ цягніка, які называецца пушчанскі дух. Такі наш “Арыент-экспрэс”, у якім даецца месца кожнаму, хто захоча, без вялікіх грошай.

Свет дарыў сонца, водар вясны, шаленства птушынага спеву. […] Нашы шпацыры па пушчы былі дапаўненнем таго шчасця, якое называецца свабодай. А можа менавіта так выглядае рай для нас, пушчанскіх беларусаў.

Цікава, калі пастукаем у нябесныя вароты, ці ахоўнікі зразумеюць, калі будзем гаварыць па-свойму? Але ж такіх нацыянальнасцей, як мы, ёсць сотні і, здаецца, на шчасце, Бог разумее ўсе мовы. […] Менавіта прырода, добрая кампанія […] увялі нас у свет рэальнасці і магічнасці. […]

Так, што калі вы, дарагія чытачы, хочаце пражыць неверагодныя гісторыі, дык абавязкова паедзьце ў нейкае пушчанскае зацішша і паддайцеся той наканаванасці, якая напэўна кожнаму падыме адрэналін. І можаце яшчэ наслухацца незвычайных расказаў пра зуброў, дзікоў, баброў, ад якіх вам стане не толькі страшна, але часам і трагікамічна.

“Мы е”, – падумалася мне, хаця ляжым на могілках. Усе мы туды трапім, але ці памяць пра адышоўшых не будзе таксама знікаць у наступных пакаленнях. Сустрэтая на могілках суседка нават засумнявалася, ці будзе яшчэ хтосьці ахвотны, каб правесці нас у апошнюю дарогу. Вось рэальнасць сённяшняга чалавечага вымярэння. Таму, каб не здарылася з намі такое, сябруйце людзі з сабою. А тады і пражыць жыццё будзе ўсім нам лягчэй.

Я. Вапа, «А ў пушчы сіла», «Ніва», № 23, 2017, с. 2. Fragment według zachowanego tekstu arkusza CKE.

Заданне 3. (0–2)
Ацані праўдзівасць прыведзеных сцверджанняў на аснове тэксту А ў пушчы сіла.
Калі сказ праўдзівы, пазнач П, калі непраўдзівы – Н.

“Я е” – гэта самы кароткі сказ, які прыдумаўся аўтару, калі ён
1. П Н
падумаў пра вечнае жыццё.
Пачуццё сапраўднага шчасця і свабоды людзям, якія
2. П Н
нарадзіліся побач з пушчай, дае кантакт з прыродай.
Для людзей пяра кожнае слова важнае і мае асаблівае
3. П Н
значэнне.
На фоне прыроды ўсе размовы пра жыццё і літаратуру
4. П Н
кружылі вакол лёсу пушчанскіх звяроў і сучаснасці.

Ацані чатыры сцверджанні паводле тэксту «А ў пушчы сіла»: П — праўда, Н — няпраўда.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. Н; 2. П; 3. П; 4. Н.

Autorskie omówienie zachowanego tekstu arkusza i zasad CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Znajdź dowód w tekście
«Я е» odnosi się do ziemskiej obecności, nie wiecznego życia (1). Spacer w puszczy łączy się ze szczęściem i wolnością (2). Dla ludzi pióra słowo nie jest pustym dźwiękiem (3). Rozmowy dotyczyły ludzi puszczy i historii, a nie zwierząt i współczesności (4).
Wyprowadź odpowiedź
Zaznacz kolejno Н, П, П, Н. Każdą odpowiedź porównaj z właściwym fragmentem, nie z ogólnym nastrojem opowiadania.
Sprawdź pułapkę
Zdanie 4 podmienia dwa konkretne tematy rozmów na inne; wzmianka o zwierzętach pojawia się gdzie indziej w tekście. Wynik porównano z zasadami CKE.

Zdanie 4 podmienia dwa konkretne tematy rozmów na inne; wzmianka o zwierzętach pojawia się gdzie indziej w tekście.

Punktowanie i źródło

2 pkt za cztery poprawne oznaczenia, 1 pkt za trzy.

Strona arkusza: 3

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 4

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Юрый Хлапонін
Мова і нацыянальная свядомасць

Як вядома, развіццё чалавецтва трымаецца на яго разнастайнасці. Перш за ўсё,
маецца на ўвазе рознасць моў, культуры, тэрытарыяльных асаблівасцей, гісторыі.
З гэтага складаецца працэс стварэння асобнай нацыі, дзяржавы, асэнсавання кожнага
чалавека як яе часткі.
Цікава толькі, з чаго пачынаюцца ўсе гэтыя працэсы? Мне заўсёды падавалася
– асноўную ролю ў гэтым адыгрывае мова, такая, здавалася б, звычная сістэма рэчаў
у паўсядзённым жыцці. Але гэта, тое што ўласціва толькі людзям, дазваляе нам
вызначаць як адну, вялікую (ці не вельмі) групу, адрозніваць сябе ад іншых людзей па іх
мове, культуры, ладу жыцця.
Адным словам, пытанне ў тым – ці сапраўды мова вызначае свядомасць чалавека,
ці наадварот, свядомасць пад уплывам навакольных умоў уплывае на фармаванне
мовы. […]
Спачатку, паясняць уплыў мовы на нацыянальную свядомасць можна, звярнуўшыся
да сацыяльнай псіхалогіі: мова дае магчымасць ідэнтыфікаваць сябе з пэўнай групай,
якая гэтую мову і выкарыстоўвае. […]
Калі адбываецца моўная ідэнтыфікацыя чалавека, ён пачынае супрацьстаўляць
сваю мову іншым, асабліва калі ён знаходзіцца ў сітуацыі шматмоўнага асяроддзя.

Далей, […] псіхолаг Леў Выгоцкі паказвае суадносіны мовы і мыслення так:
па-першае, яны маюць рознае генетычнае развіццё і таму ідуць па розных шляхах адзін
ад аднаго.
Потым, з цягам часу, мысленне “афармляецца” словамі, а мова набывае
асэнсаванне, адбываецца яе інтэлектуалізацыя. Пры гэтым, на думку Выгоцкага і яго
паслядоўнікаў, крыніцай моўнага развіцця з’яўляецца не прыроджаны характар,
а дзейнасць і правілы дзейнасці. Такім чынам, мова – паказчык, які адлюстроўвае
аб’ектыўную рэчаіснасць. На ўздзеянне зместу слоў уплывае асяроддзе.
Ёсць яшчэ адна навуковая спроба даказаць уплыў мовы на нашу свядомасць
– гіпотэза лінгвістычнай адноснасці. Згодна з ёй, мова вызначае мысленне і пазнанне
рэчаіснасці, уплывае на светапогляды.
Адзін з аўтараў гэтай гіпотэзы, Эдуард Сепір, кажа: у мове ўтрымліваюцца ключы
для разумення розных нацыянальных светапоглядаў. У граматычных сістэмах у свеце
няма дзвюх моў, якія былі б падобныя адна да адной дастаткова, каб забяспечыць
ідэальны пераклад.

Ю. Хлапонін, Мова і нацыянальная свядомасць, “Наша слова”, № 39, 2019, с. 2.

Прапануй загаловак у форме пытання да тэксту «Мова і нацыянальная свядомасць».

Pokaż odpowiedź i omówienie

Ці ўплывае мова, на якой чалавек гаворыць, на яго нацыянальную свядомасць і светапогляд?

Autorskie omówienie zachowanego tekstu arkusza i zasad CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Znajdź dowód w tekście
Artykuł pyta, czy język wpływa na świadomość, czy to świadomość i otoczenie kształtują język; przywołuje psychologię społeczną, Wygotskiego i hipotezę relatywizmu językowego.
Wyprowadź odpowiedź
Tytuł-pytanie powinien ująć główny problem całego tekstu, a nie pojedynczy przykład. Model jest przykładem z zasad CKE.
Sprawdź pułapkę
Sam zapis «Мова і нацыянальная свядомасць» nie spełnia wymogu formy pytającej. Wynik porównano z zasadami CKE.

Sam zapis «Мова і нацыянальная свядомасць» nie spełnia wymogu formy pytającej.

Punktowanie i źródło

1 pkt za trafny tytuł w formie pytania.

Strona arkusza: 4

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 5

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Юрый Хлапонін
Мова і нацыянальная свядомасць

Як вядома, развіццё чалавецтва трымаецца на яго разнастайнасці. Перш за ўсё,
маецца на ўвазе рознасць моў, культуры, тэрытарыяльных асаблівасцей, гісторыі.
З гэтага складаецца працэс стварэння асобнай нацыі, дзяржавы, асэнсавання кожнага
чалавека як яе часткі.
Цікава толькі, з чаго пачынаюцца ўсе гэтыя працэсы? Мне заўсёды падавалася
– асноўную ролю ў гэтым адыгрывае мова, такая, здавалася б, звычная сістэма рэчаў
у паўсядзённым жыцці. Але гэта, тое што ўласціва толькі людзям, дазваляе нам
вызначаць як адну, вялікую (ці не вельмі) групу, адрозніваць сябе ад іншых людзей па іх
мове, культуры, ладу жыцця.
Адным словам, пытанне ў тым – ці сапраўды мова вызначае свядомасць чалавека,
ці наадварот, свядомасць пад уплывам навакольных умоў уплывае на фармаванне
мовы. […]
Спачатку, паясняць уплыў мовы на нацыянальную свядомасць можна, звярнуўшыся
да сацыяльнай псіхалогіі: мова дае магчымасць ідэнтыфікаваць сябе з пэўнай групай,
якая гэтую мову і выкарыстоўвае. […]
Калі адбываецца моўная ідэнтыфікацыя чалавека, ён пачынае супрацьстаўляць
сваю мову іншым, асабліва калі ён знаходзіцца ў сітуацыі шматмоўнага асяроддзя.

Далей, […] псіхолаг Леў Выгоцкі паказвае суадносіны мовы і мыслення так:
па-першае, яны маюць рознае генетычнае развіццё і таму ідуць па розных шляхах адзін
ад аднаго.
Потым, з цягам часу, мысленне “афармляецца” словамі, а мова набывае
асэнсаванне, адбываецца яе інтэлектуалізацыя. Пры гэтым, на думку Выгоцкага і яго
паслядоўнікаў, крыніцай моўнага развіцця з’яўляецца не прыроджаны характар,
а дзейнасць і правілы дзейнасці. Такім чынам, мова – паказчык, які адлюстроўвае
аб’ектыўную рэчаіснасць. На ўздзеянне зместу слоў уплывае асяроддзе.
Ёсць яшчэ адна навуковая спроба даказаць уплыў мовы на нашу свядомасць
– гіпотэза лінгвістычнай адноснасці. Згодна з ёй, мова вызначае мысленне і пазнанне
рэчаіснасці, уплывае на светапогляды.
Адзін з аўтараў гэтай гіпотэзы, Эдуард Сепір, кажа: у мове ўтрымліваюцца ключы
для разумення розных нацыянальных светапоглядаў. У граматычных сістэмах у свеце
няма дзвюх моў, якія былі б падобныя адна да адной дастаткова, каб забяспечыць
ідэальны пераклад.

Ю. Хлапонін, Мова і нацыянальная свядомасць, “Наша слова”, № 39, 2019, с. 2.

Заданне 5. (0–1)
Да кожнага слова 1–3 выберы і дапасуй яго значэнне А–Г. Адказ упішы
ў адпаведнае поле.

1. свядомасць А. Навуковавае меркаванне, якое прыводзіцца
для тлумачэння тых ці іншых з’яў і патрабуе
праверкі на вопыце, перш чым стаць
навуковай тэорыяй.
2. гіпотэза Б. З’ява, якая адносіцца да гіпнатызавання,
да гіпнозу, майстэрства гіпнозу.
3. светапогляд В. Успрыманне і разуменне навакольнага, уласцівае
чалавеку.
Г. Сістэма поглядаў на жыццё.

1 …………… , 2 ……………, 3 ……………

EMBB-P0-100

Дапасуй значэнні да слоў: 1. свядомасць, 2. гіпотэза, 3. светапогляд.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1 — В (успрыманне і разуменне навакольнага); 2 — А (меркаванне, якое патрабуе праверкі); 3 — Г (сістэма поглядаў на жыццё).

Autorskie omówienie zachowanego tekstu arkusza i zasad CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Znajdź dowód w tekście
Świadomość oznacza postrzeganie świata; hipoteza jest twierdzeniem do sprawdzenia; światopogląd to system przekonań o życiu.
Wyprowadź odpowiedź
Połącz trzy terminy z definicjami В, А i Г, a definicję Б dotyczącą hipnozy pozostaw niewykorzystaną.
Sprawdź pułapkę
Гіпотэза i гіпноз mają podobny początek, ale definicja Б opisuje hipnozę, nie hipotezę. Wynik porównano z zasadami CKE.

Гіпотэза i гіпноз mają podobny początek, ale definicja Б opisuje hipnozę, nie hipotezę.

Punktowanie i źródło

1 pkt tylko za trzy poprawne dopasowania.

Strona arkusza: 4

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 6

3 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Юрый Хлапонін
Мова і нацыянальная свядомасць

Як вядома, развіццё чалавецтва трымаецца на яго разнастайнасці. Перш за ўсё,
маецца на ўвазе рознасць моў, культуры, тэрытарыяльных асаблівасцей, гісторыі.
З гэтага складаецца працэс стварэння асобнай нацыі, дзяржавы, асэнсавання кожнага
чалавека як яе часткі.
Цікава толькі, з чаго пачынаюцца ўсе гэтыя працэсы? Мне заўсёды падавалася
– асноўную ролю ў гэтым адыгрывае мова, такая, здавалася б, звычная сістэма рэчаў
у паўсядзённым жыцці. Але гэта, тое што ўласціва толькі людзям, дазваляе нам
вызначаць як адну, вялікую (ці не вельмі) групу, адрозніваць сябе ад іншых людзей па іх
мове, культуры, ладу жыцця.
Адным словам, пытанне ў тым – ці сапраўды мова вызначае свядомасць чалавека,
ці наадварот, свядомасць пад уплывам навакольных умоў уплывае на фармаванне
мовы. […]
Спачатку, паясняць уплыў мовы на нацыянальную свядомасць можна, звярнуўшыся
да сацыяльнай псіхалогіі: мова дае магчымасць ідэнтыфікаваць сябе з пэўнай групай,
якая гэтую мову і выкарыстоўвае. […]
Калі адбываецца моўная ідэнтыфікацыя чалавека, ён пачынае супрацьстаўляць
сваю мову іншым, асабліва калі ён знаходзіцца ў сітуацыі шматмоўнага асяроддзя.

Далей, […] псіхолаг Леў Выгоцкі паказвае суадносіны мовы і мыслення так:
па-першае, яны маюць рознае генетычнае развіццё і таму ідуць па розных шляхах адзін
ад аднаго.
Потым, з цягам часу, мысленне “афармляецца” словамі, а мова набывае
асэнсаванне, адбываецца яе інтэлектуалізацыя. Пры гэтым, на думку Выгоцкага і яго
паслядоўнікаў, крыніцай моўнага развіцця з’яўляецца не прыроджаны характар,
а дзейнасць і правілы дзейнасці. Такім чынам, мова – паказчык, які адлюстроўвае
аб’ектыўную рэчаіснасць. На ўздзеянне зместу слоў уплывае асяроддзе.
Ёсць яшчэ адна навуковая спроба даказаць уплыў мовы на нашу свядомасць
– гіпотэза лінгвістычнай адноснасці. Згодна з ёй, мова вызначае мысленне і пазнанне
рэчаіснасці, уплывае на светапогляды.
Адзін з аўтараў гэтай гіпотэзы, Эдуард Сепір, кажа: у мове ўтрымліваюцца ключы
для разумення розных нацыянальных светапоглядаў. У граматычных сістэмах у свеце
няма дзвюх моў, якія былі б падобныя адна да адной дастаткова, каб забяспечыць
ідэальны пераклад.

Ю. Хлапонін, Мова і нацыянальная свядомасць, “Наша слова”, № 39, 2019, с. 2.

Напішы рэзюмэ тэксту «Мова і нацыянальная свядомасць» аб’ёмам 40–60 слоў.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Аўтар разважае пра сувязь мовы, мыслення і нацыянальнай свядомасці. Мова дапамагае чалавеку атаясамліваць сябе з пэўнай супольнасцю. Паводле Выгоцкага, змест слоў залежыць ад асяроддзя, а мысленне з часам афармляецца словамі. Гіпотэза лінгвістычнай адноснасці сцвярджае, што мова ўплывае на пазнанне свету і нацыянальны светапогляд.

Autorskie omówienie zachowanego tekstu arkusza i zasad CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Znajdź dowód w tekście
Tekst stawia pytanie o relację języka, myślenia i tożsamości. Autor przywołuje identyfikację z grupą, stanowisko Wygotskiego oraz hipotezę relatywizmu językowego.
Wyprowadź odpowiedź
Streszczenie musi nazwać temat i główne stanowiska, bez szczegółowej biografii badaczy. Autorski model mieści się w limicie 40–60 słów.
Sprawdź pułapkę
Wyliczenie samych nazwisk albo przepisanie pierwszego akapitu nie tworzy logicznego streszczenia argumentacji. Wynik porównano z zasadami CKE.

Wyliczenie samych nazwisk albo przepisanie pierwszego akapitu nie tworzy logicznego streszczenia argumentacji.

Punktowanie i źródło

Do 3 pkt za temat, sens główny, adekwatne uogólnienie, spójność i 40–60 słów.

Strona arkusza: 5

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 7

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Юрый Хлапонін
Мова і нацыянальная свядомасць

Як вядома, развіццё чалавецтва трымаецца на яго разнастайнасці. Перш за ўсё,
маецца на ўвазе рознасць моў, культуры, тэрытарыяльных асаблівасцей, гісторыі.
З гэтага складаецца працэс стварэння асобнай нацыі, дзяржавы, асэнсавання кожнага
чалавека як яе часткі.
Цікава толькі, з чаго пачынаюцца ўсе гэтыя працэсы? Мне заўсёды падавалася
– асноўную ролю ў гэтым адыгрывае мова, такая, здавалася б, звычная сістэма рэчаў
у паўсядзённым жыцці. Але гэта, тое што ўласціва толькі людзям, дазваляе нам
вызначаць як адну, вялікую (ці не вельмі) групу, адрозніваць сябе ад іншых людзей па іх
мове, культуры, ладу жыцця.
Адным словам, пытанне ў тым – ці сапраўды мова вызначае свядомасць чалавека,
ці наадварот, свядомасць пад уплывам навакольных умоў уплывае на фармаванне
мовы. […]
Спачатку, паясняць уплыў мовы на нацыянальную свядомасць можна, звярнуўшыся
да сацыяльнай псіхалогіі: мова дае магчымасць ідэнтыфікаваць сябе з пэўнай групай,
якая гэтую мову і выкарыстоўвае. […]
Калі адбываецца моўная ідэнтыфікацыя чалавека, ён пачынае супрацьстаўляць
сваю мову іншым, асабліва калі ён знаходзіцца ў сітуацыі шматмоўнага асяроддзя.

Далей, […] псіхолаг Леў Выгоцкі паказвае суадносіны мовы і мыслення так:
па-першае, яны маюць рознае генетычнае развіццё і таму ідуць па розных шляхах адзін
ад аднаго.
Потым, з цягам часу, мысленне “афармляецца” словамі, а мова набывае
асэнсаванне, адбываецца яе інтэлектуалізацыя. Пры гэтым, на думку Выгоцкага і яго
паслядоўнікаў, крыніцай моўнага развіцця з’яўляецца не прыроджаны характар,
а дзейнасць і правілы дзейнасці. Такім чынам, мова – паказчык, які адлюстроўвае
аб’ектыўную рэчаіснасць. На ўздзеянне зместу слоў уплывае асяроддзе.
Ёсць яшчэ адна навуковая спроба даказаць уплыў мовы на нашу свядомасць
– гіпотэза лінгвістычнай адноснасці. Згодна з ёй, мова вызначае мысленне і пазнанне
рэчаіснасці, уплывае на светапогляды.
Адзін з аўтараў гэтай гіпотэзы, Эдуард Сепір, кажа: у мове ўтрымліваюцца ключы
для разумення розных нацыянальных светапоглядаў. У граматычных сістэмах у свеце
няма дзвюх моў, якія былі б падобныя адна да адной дастаткова, каб забяспечыць
ідэальны пераклад.

Ю. Хлапонін, Мова і нацыянальная свядомасць, “Наша слова”, № 39, 2019, с. 2.

Заданне 7. (0–1)
Ацані адпаведнасць прыведзеных сцверджанняў інфармацыі, пададзенай у
тэксце. Пазнач ТАК, калі сцверджанне адпавядае тэксту, НЕ – калі не адпавядае.

На думку Эдуарда Сепіра, у свеце няма дзвюх моў, дастаткова
1. ТАК НЕ
падобных адна да адной, каб забяспечыць дакладны пераклад.
Сацыяльныя псіхолагі мяркуюць, што чалавек атаясамліваецца
2. ТАК НЕ
з групай, якая карыстаецца той жа мовай, што і ён.
Асяроддзе, якое акружае чалавека, не ўплывае на ўспрыманне
3. ТАК НЕ
значэння слоў.

Ацані тры сцверджанні па тэксце «Мова і нацыянальная свядомасць»: ТАК ці НЕ.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. ТАК; 2. ТАК; 3. НЕ.

Autorskie omówienie zachowanego tekstu arkusza i zasad CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Znajdź dowód w tekście
Sapir zaprzecza istnieniu dwóch języków pozwalających na idealny przekład (1). Psychologia społeczna wiąże język z identyfikacją grupową (2). Wygotski mówi, że otoczenie wpływa na treść słów (3).
Wyprowadź odpowiedź
Zapisz ТАК, ТАК, НЕ w kolejności twierdzeń i porównaj każde z odpowiednim fragmentem artykułu.
Sprawdź pułapkę
Trzecie twierdzenie zawiera negację nieobecną w stanowisku opisanym w tekście. Wynik porównano z zasadami CKE.

Trzecie twierdzenie zawiera negację nieobecną w stanowisku opisanym w tekście.

Punktowanie i źródło

1 pkt za wszystkie trzy poprawne oznaczenia.

Strona arkusza: 5

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 8

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Юрый Хлапонін
Мова і нацыянальная свядомасць

Як вядома, развіццё чалавецтва трымаецца на яго разнастайнасці. Перш за ўсё,
маецца на ўвазе рознасць моў, культуры, тэрытарыяльных асаблівасцей, гісторыі.
З гэтага складаецца працэс стварэння асобнай нацыі, дзяржавы, асэнсавання кожнага
чалавека як яе часткі.
Цікава толькі, з чаго пачынаюцца ўсе гэтыя працэсы? Мне заўсёды падавалася
– асноўную ролю ў гэтым адыгрывае мова, такая, здавалася б, звычная сістэма рэчаў
у паўсядзённым жыцці. Але гэта, тое што ўласціва толькі людзям, дазваляе нам
вызначаць як адну, вялікую (ці не вельмі) групу, адрозніваць сябе ад іншых людзей па іх
мове, культуры, ладу жыцця.
Адным словам, пытанне ў тым – ці сапраўды мова вызначае свядомасць чалавека,
ці наадварот, свядомасць пад уплывам навакольных умоў уплывае на фармаванне
мовы. […]
Спачатку, паясняць уплыў мовы на нацыянальную свядомасць можна, звярнуўшыся
да сацыяльнай псіхалогіі: мова дае магчымасць ідэнтыфікаваць сябе з пэўнай групай,
якая гэтую мову і выкарыстоўвае. […]
Калі адбываецца моўная ідэнтыфікацыя чалавека, ён пачынае супрацьстаўляць
сваю мову іншым, асабліва калі ён знаходзіцца ў сітуацыі шматмоўнага асяроддзя.

Далей, […] псіхолаг Леў Выгоцкі паказвае суадносіны мовы і мыслення так:
па-першае, яны маюць рознае генетычнае развіццё і таму ідуць па розных шляхах адзін
ад аднаго.
Потым, з цягам часу, мысленне “афармляецца” словамі, а мова набывае
асэнсаванне, адбываецца яе інтэлектуалізацыя. Пры гэтым, на думку Выгоцкага і яго
паслядоўнікаў, крыніцай моўнага развіцця з’яўляецца не прыроджаны характар,
а дзейнасць і правілы дзейнасці. Такім чынам, мова – паказчык, які адлюстроўвае
аб’ектыўную рэчаіснасць. На ўздзеянне зместу слоў уплывае асяроддзе.
Ёсць яшчэ адна навуковая спроба даказаць уплыў мовы на нашу свядомасць
– гіпотэза лінгвістычнай адноснасці. Згодна з ёй, мова вызначае мысленне і пазнанне
рэчаіснасці, уплывае на светапогляды.
Адзін з аўтараў гэтай гіпотэзы, Эдуард Сепір, кажа: у мове ўтрымліваюцца ключы
для разумення розных нацыянальных светапоглядаў. У граматычных сістэмах у свеце
няма дзвюх моў, якія былі б падобныя адна да адной дастаткова, каб забяспечыць
ідэальны пераклад.

Ю. Хлапонін, Мова і нацыянальная свядомасць, “Наша слова”, № 39, 2019, с. 2.

Словазлучэнне «ключы для разумення» — гэта: А. параўнанне; Б. анафара; В. гукаперайманне; Г. метафара.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Г — метафара.

Autorskie omówienie zachowanego tekstu arkusza i zasad CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Znajdź dowód w tekście
Sapir nie mówi o materialnych kluczach, tylko o języku jako środku odczytywania narodowych światopoglądów.
Wyprowadź odpowiedź
Przeniesienie znaczenia słowa «klucze» z przedmiotu na sposób rozumienia to metafora, wariant Г.
Sprawdź pułapkę
Nie ma tu porównania z «jak», powtórzenia początku zdań ani naśladowania dźwięku. Wynik porównano z zasadami CKE.

Nie ma tu porównania z «jak», powtórzenia początku zdań ani naśladowania dźwięku.

Punktowanie i źródło

1 pkt za wskazanie metafory (Г).

Strona arkusza: 5

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 9

37 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Zadanie 9 — dwa alternatywne tematy

Model realizuje temat 2. Temat 1 wymaga fragmentu i całego poematu «Новая зямля» oraz wybranego tekstu kultury.

Polecenie i teksty

Заданне 9. (0–37)
Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie

Tэмa 1. У чым заключаецца aсаблівая сувязь чалавека з малой айчынай?
Паразважай над пытаннем, абапіраючыся на фрагмент паэмы Якуба
Коласа Новая зямля, увесь твор і выбраны тэкст культуры. Твая праца
павінна налічваць не менш за 250 слоў.

Якуб Колас
Новая зямля
(урывак)

ХVІІІ. Зіма ў Парэччы

Далёка я ад межаў родных
І дзён галодных і халодных
Пражыў нямала. Я гадаю,
Я родны край успамінаю,
Я ім жыву, я ў ім душою
І сэрцам кожнаю парою,
Як той нявольнік прагне волі,
Так прагну я ступіць на ролі
Сваіх палеткаў, ніў благенькіх,
Дарог і сцежачак крывенькіх,
Што гожа ўюцца спомеж жыта
Або срэдзь лесу самавіта.
І ўстануць з'явы, як жывыя,
Малюнкі сэрцу дарагія,
І моцна душу парываюць.
“Ідзі да нас! ідзі”, – гукаюць.
Благаславёны час той будзе,
Калі я ў родным сваім людзе
Куточак бацькаў прывітаю
І радасць жыцця там пазнаю.

О родны край! О край пакуты,
Нягодай цяжкаю прыгнуты!
Калі ж ты збудзеш тое гора,
Што і цяпер там, як і ўчора,
Як і даўней, цябе знішчае
І горкім смуткам авявае?
І ў час вялікі разбурэння
Не сцерпіць нават і каменне
Тваіх палёў, глухіх абшараў,
Дзе след вайны агнём пажараў
Пранёсся дзіка і няшчадна,
Каб не заплакаць з таго здзеку,
Што чалавек – звер чалавеку –
Так злосна чыніць, неўспагадна!..

EMBB-P0-100

О край мой мілы! Ўсёй душою
Хачу злучыцца я з табою,
Ў тваіх палях пазычыць сілу,
Ў тваёй зямлі сысці ў магілу…
Дзяціны час!.. Я памятаю
Зімы прыход у нашым краю.
Стаіць над лесам шум маркотны;
Па небе хмары, як палотны,
Паўночны вецер рассцілае,
І бель над далямі звісае,
І ціха стане на падворку,
І лес жалобную гаворку,
Свой гоман восені канчае
І моўчкі зіму сустракае.
А сетка белая гусцее
І бліжай, бліжай снегам сее.
І вось над хатай, над гуменцам
Сняжынкі жвавыя гуляюць,
Садок і дворык засцілаюць
Бялюткім, чыстым палаценцам.
І тут у хаце не ўтрываеш:
Кажух на плечы накідаеш,
Бяжыш на двор, як той шалёны,
Крычыш, гукаеш здавалёны,
Зямлі не чуеш пад сабою
І ловіш белы пух рукою.
Я. Колас, Новая зямля, knihi.com

Тэма 2. Зрабі аналіз верша. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. Твая
праца павінна налічваць не менш за 250 слоў.

Якуб Колас
Родныя вобразы

Вобразы мілыя роднага краю,
Смутак і радасць мая!
Што маё сэрца да вас парывае?
Чым так прыкованы я

К вам, мае ўзгорачкі роднага поля,
Рэчкі, курганы, лясы,
Поўныя смутку і жальбы нядолі,
Поўныя сумнай красы?

Толькі я лягу і вочы закрыю,
Бачу я вас прад сабой.
Ціха праходзіце вы, як жывыя,
Ззяючы мілай красой.

EMBB-P0-100

Чуецца гоман мне спелае нівы,
Ціхая жальба палёў,
Лесу высокага шум-гуд шчаслівы,
Песня магутных дубоў…

Вобразы мілыя, вобразы смутныя,
Родныя вёскі і люд,
Песні цягучыя, песні пакутныя!..
Бачу і чую вас тут.

1908
Я. Колас, Родныя вобразы, knihi.com

Выберы адну з дзвюх тэм і напішы па-беларуску не менш за 250 слоў. Поўнае заданне і абодва тэксты змешчаны ніжэй.

Pokaż autorski model i omówienie

Autorska interpretacja — temat 2 (nie jest pracą CKE):

Родныя вобразы як памяць і пачуццё прыналежнасці

У вершы Якуба Коласа «Родныя вобразы» лірычны герой звяртаецца да краявіду, які застаўся далёка ад яго. На маю думку, гэты краявід азначае больш, чым прыгожую прыроду: ён захоўвае памяць пра людзей і дапамагае герою адчуваць сувязь з роднай зямлёй нават у разлуцы з ёю.

Ужо першыя радкі злучаюць супрацьлеглыя пачуцці. Герой называе родныя вобразы сваім смуткам і радасцю. Ён радуецца, што можа ўспомніць знаёмыя мясціны, але сумуе, бо цяпер не знаходзіцца побач з імі. Пытанні пра тое, што прыкоўвае яго сэрца да ўзгоркаў і палёў, не патрабуюць простага геаграфічнага адказу. Яны паказваюць моц пачуцця, якое цяжка растлумачыць адным словам.

Паэт пералічвае рэчкі, курганы і лясы. Гэта не выпадковыя ўпрыгожанні пейзажу. Курганы нагадваюць пра мінулае, а палі і лясы — пра штодзённае жыццё людзей. Важнае і паўтарэнне звароту да родных вобразаў: яно надае ўспамінам асабістую інтанацыю. Калі герой заплюшчвае вочы, вобразы праходзяць перад ім «як жывыя». Параўнанне падкрэслівае, што памяць не знікла, хоць сам чалавек аддалены ад радзімы.

Родны край у вершы можна не толькі ўбачыць, але і пачуць. Герою чуецца гоман спелай нівы, жальба палёў і шум дубоў. Гукі робяць успамін больш выразным, а адухаўленне прыроды дазваляе ўспрымаць яе нібы суразмоўцу. Аднак гэтыя гукі не заўсёды вясёлыя. Словы пра нядолю і пакутныя песні нагадваюць, што любоў да радзімы не азначае забыцця яе цяжкага лёсу.

У апошняй страфе побач з вёскамі з'яўляюцца людзі. Таму родныя вобразы — гэта не толькі зямля, вада і дрэвы, але і супольнасць, з якой герой сябе атаясамлівае. Смутак не разбурае сувязі з ёю, а паказвае яе глыбіню. Так паэт стварае цэласны вобраз малой айчыны: яна жыве ў зрокавай і слыхавой памяці чалавека і застаецца важнай часткай яго асобы.

Model jest pierwszą redakcją do niezależnej recenzji białoruskiej i merytorycznej; nie jest oficjalną odpowiedzią CKE ani gwarancją punktów. Wybierz jeden temat i napisz własną pracę.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Rozdziel dwa tematy
Temat 1 pyta o małą ojczyznę i wymaga «Новая зямля» jako fragmentu oraz całego utworu, a także wybranego tekstu kultury. Temat 2 polega na interpretacji wiersza «Родныя вобразы» z tezą i uzasadnieniem. Model odpowiada tylko na temat 2.
Postaw tezę interpretacyjną
W modelu rodzinny krajobraz jest nośnikiem pamięci, wspólnoty oraz jednoczesnej radości i smutku. Nie sprowadzaj wiersza do katalogu przyrodniczych obrazów.
Powiąż środki wyrazu z sensem
Pytania, powtórzenia, porównanie «як жывыя», obrazy dźwiękowe i personifikacja pokazują, że wspomnienia są żywe mimo rozłąki. Przy każdym środku trzeba wyjaśnić jego funkcję, nie tylko podać nazwę.
Uwzględnij ludzi i trudny los kraju
Końcowa strofa przywołuje rodzime wsie i ludzi; wcześniejsze określenia smutku i niedoli nie pozwalają czytać krajobrazu jako czysto idyllicznego.
Sprawdź długość i kryteria
Model ma 279 słów z tytułem i przekracza minimum 250. To przykład interpretacji wymagający recenzji; CKE nie oceniał tego tekstu.

Nie mieszaj tematów. W temacie 2 nie wystarczy streszczyć strofy ani wymienić środki stylistyczne bez wskazania, jak budują więź z małą ojczyzną.

Punktowanie i źródło

Do 37 pkt: stanowisko/koncepcja 0–6, uzasadnienie 0–12, poprawność rzeczowa 0–2, kompozycja 0–4, spójność 0–2, styl 0–3, język 0–4, zapis 0–4. Minimum 250 słów; poniżej limitu oceniane są tylko kategorie A–C. Błąd kardynalny może wyzerować pracę.

Strona arkusza: 6

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Język białoruski 2021 — poziom podstawowy — Formuła 2015

Zadania, odpowiedzi i opracowania

Zadanie 1

Zadanie 2

Zadanie 3

Zadanie 4

Zadanie 5

Zadanie 6

Zadanie 7

Zadanie 8

Zadanie 9

Zadanie 9 — dwa alternatywne tematy

Polecenie i teksty

Materiały CKE