Język białoruski 2023 — poziom podstawowy

Zadanie 1

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Вітаўт Чаропка
Ігнат Буйніцкі стварыў беларускі тэатр і памёр у танцы

Яго назавуць бацькам беларускага тэатра. Такая гучная адзнака дзейнасці Ігната Буйніцкага цалкам заслужаная. Хоць трэба ўдакладніць гэтае вызначэнне, не проста беларускага, а нацыянальнага тэатра. Усё ж тэатральная гісторыя на Беларусі сягае ў XVIII стагоддзе, а то і раней. Буйніцкі аднавіў тэатральную традыцыю, закладзеную ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам. […] Поспех тэатра Буйніцкага лагічны і правамерны, ён даў магчымасць беларусам адчуць сябе беларусамі. Яго запальныя танцы пад цымбалы ажыўлялі зачахлы дух гледачоў, напаўнялі іх душы радасцю. Тое, што не магло зрабіць слова, зрабіла яскравае народнае дзейства.

Жыццёвы шлях Ігната пачаўся 10 (22) жніўня 1861 года ў бацькоўскім фальварку Празарокі Дзісенскага павета Віленскай губерні. […] У сваіх Празароках ён ладзіць канцэрты народнай песні і, як заўсёды, заканчвае іх танцамі. У прадстаўленнях удзельнічалі і дочкі Буйніцкага Ванда і Алена. Неўзабаве слава пра танцораў Буйніцкага дасягнула і Вільні. Іх запрасілі на беларускую вечарынку, якую ладзіла рэдакцыя „Нашай Нівы” 12 лютага 1910 года. Вялізная зала чыгуначнага гуртка была забіта народам. Прыйшлі не толькі беларусы, але чуліся літоўская, руская, польская мовы. Публіка чакала чагосьці незвычайнага. […] Сапраўднай феерыяй стала выступленне танцавальнай групы Буйніцкага. Пад жвавую музыку скрыпак і цымбалаў пачаліся танцы: „Лявоніха”, „Мяцеліца”, „Юрка” і „Верабей”. «Трэба прызнацца, што яны ўдаліся на хвалу! – пісала „Наша Ніва”. – Публіка проста адурэла. Усе без канца крычалі: „Брава! Біс!”». […]

Натхнёны поспехам Буйніцкі хвацка ўзяўся за справу, як умеў і любіў рабіць. Дзівацтва для іншых, адданая любоў і захапленне для самога Ігната Буйніцкага перарасло ў культурную місію, стала яго жыццём. У Палівачах Буйніцкі стварае „сінтэтычны сцэнічны калектыў”, куды ўвайшлі драматычная трупа, хор і танцавальная група, музы́кі. […] Першыя гастролі па Беларусі пачаліся 21 жніўня таго ж 1910 года ў Дзісне. […] І пайшло-паехала! Свянцяны, Паставы, Полацк – усюды тэатр Буйніцкага ўзрушаў гледача, як сапраўдны віхор, які прынёс у глухія правінцыйныя куткі свежае паветра! […]

Небывалы поспех беларускага тэатра ўстрывожыў улады, і ў 1912 годзе, як гэта бывала з усім беларускім, забаранілі гастролі. Гэта быў балючы ўдар. […] Вялікая мара стварыць беларускі народны тэатр, здаецца, загінула. […] Буйніцкі заняўся гаспадарчымі клопатамі, каб паправіць сваё маёмаснае становішча і зноў узяцца за справу жыцця. У маі 1914 года ў „Нашай Ніве” Буйніцкі друкуе абвестку аб наборы беларускай трупы. Аднак вайна перакрэсліла ўсе планы. […] Ён пайшоў у армію […], выкарыстоўваючы гэтую службу дзеля беларускай нацыянальнай прапаганды. […] І на службе ён знаходзіў магчымасць займацца народнай самадзейнасцю і ладзіць канцэрты. Падчас аднаго з такіх канцэртаў ад перанапружання ў Буйніцкага лінула з горла кроў і спынілася сэрца. Нешта глыбока сімвалічнае было ў яго смерці: ён нарадзіўся, каб узвысіць народны танец да класічнага мастацтва, і, апантаны сваёй місіяй, памёр у танцы, як герой на полі бою.

Паводле тэксту з ранейшага імпарту MMBB-P0-100-2305; у аркушы пазначана крыніца zviazda.by.

Дапасуй пытанні да абзацаў 1, 2 і 4 артыкула пра Ігната Буйніцкага.

Pokaż odpowiedź

1 — а; 2 — б; 4 — г.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Ustal główną informację akapitu 1
Pierwszy akapit ocenia rolę Bujnickiego: odnowił tradycję teatralną i pozwolił Białorusinom poczuć własną tożsamość. Odpowiada więc pytaniu а o rolę w rozwoju teatru, nie pytaniu o gospodarstwo.
Połącz akapit 2 z początkiem kariery
Drugi akapit prowadzi od koncertów w rodzinnych Prazarokach do zaproszenia na wieczór w Wilnie i sukcesu grupy tanecznej. To bezpośrednio odpowiada pytaniu б o początek działalności scenicznej.
Rozpoznaj przyczynę przerwania działalności
Czwarty akapit wymienia zakaz występów w 1912 roku, następnie wojnę przekreślającą plany. Dlatego pasuje pytanie г. Pytania в i д pozostają dystraktorami bez odpowiadających im wskazanych akapitów.

Nie dopasowuj pytań na podstawie pojedynczego wspólnego słowa; wybierz temat całego akapitu.

Punktowanie i źródło

1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
1–а
2–б
4–г

Strona arkusza: 6

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 2

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Вітаўт Чаропка
Ігнат Буйніцкі стварыў беларускі тэатр і памёр у танцы

Яго назавуць бацькам беларускага тэатра. Такая гучная адзнака дзейнасці Ігната Буйніцкага цалкам заслужаная. Хоць трэба ўдакладніць гэтае вызначэнне, не проста беларускага, а нацыянальнага тэатра. Усё ж тэатральная гісторыя на Беларусі сягае ў XVIII стагоддзе, а то і раней. Буйніцкі аднавіў тэатральную традыцыю, закладзеную ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам. […] Поспех тэатра Буйніцкага лагічны і правамерны, ён даў магчымасць беларусам адчуць сябе беларусамі. Яго запальныя танцы пад цымбалы ажыўлялі зачахлы дух гледачоў, напаўнялі іх душы радасцю. Тое, што не магло зрабіць слова, зрабіла яскравае народнае дзейства.

Жыццёвы шлях Ігната пачаўся 10 (22) жніўня 1861 года ў бацькоўскім фальварку Празарокі Дзісенскага павета Віленскай губерні. […] У сваіх Празароках ён ладзіць канцэрты народнай песні і, як заўсёды, заканчвае іх танцамі. У прадстаўленнях удзельнічалі і дочкі Буйніцкага Ванда і Алена. Неўзабаве слава пра танцораў Буйніцкага дасягнула і Вільні. Іх запрасілі на беларускую вечарынку, якую ладзіла рэдакцыя „Нашай Нівы” 12 лютага 1910 года. Вялізная зала чыгуначнага гуртка была забіта народам. Прыйшлі не толькі беларусы, але чуліся літоўская, руская, польская мовы. Публіка чакала чагосьці незвычайнага. […] Сапраўднай феерыяй стала выступленне танцавальнай групы Буйніцкага. Пад жвавую музыку скрыпак і цымбалаў пачаліся танцы: „Лявоніха”, „Мяцеліца”, „Юрка” і „Верабей”. «Трэба прызнацца, што яны ўдаліся на хвалу! – пісала „Наша Ніва”. – Публіка проста адурэла. Усе без канца крычалі: „Брава! Біс!”». […]

Натхнёны поспехам Буйніцкі хвацка ўзяўся за справу, як умеў і любіў рабіць. Дзівацтва для іншых, адданая любоў і захапленне для самога Ігната Буйніцкага перарасло ў культурную місію, стала яго жыццём. У Палівачах Буйніцкі стварае „сінтэтычны сцэнічны калектыў”, куды ўвайшлі драматычная трупа, хор і танцавальная група, музы́кі. […] Першыя гастролі па Беларусі пачаліся 21 жніўня таго ж 1910 года ў Дзісне. […] І пайшло-паехала! Свянцяны, Паставы, Полацк – усюды тэатр Буйніцкага ўзрушаў гледача, як сапраўдны віхор, які прынёс у глухія правінцыйныя куткі свежае паветра! […]

Небывалы поспех беларускага тэатра ўстрывожыў улады, і ў 1912 годзе, як гэта бывала з усім беларускім, забаранілі гастролі. Гэта быў балючы ўдар. […] Вялікая мара стварыць беларускі народны тэатр, здаецца, загінула. […] Буйніцкі заняўся гаспадарчымі клопатамі, каб паправіць сваё маёмаснае становішча і зноў узяцца за справу жыцця. У маі 1914 года ў „Нашай Ніве” Буйніцкі друкуе абвестку аб наборы беларускай трупы. Аднак вайна перакрэсліла ўсе планы. […] Ён пайшоў у армію […], выкарыстоўваючы гэтую службу дзеля беларускай нацыянальнай прапаганды. […] І на службе ён знаходзіў магчымасць займацца народнай самадзейнасцю і ладзіць канцэрты. Падчас аднаго з такіх канцэртаў ад перанапружання ў Буйніцкага лінула з горла кроў і спынілася сэрца. Нешта глыбока сімвалічнае было ў яго смерці: ён нарадзіўся, каб узвысіць народны танец да класічнага мастацтва, і, апантаны сваёй місіяй, памёр у танцы, як герой на полі бою.

Паводле тэксту з ранейшага імпарту MMBB-P0-100-2305; у аркушы пазначана крыніца zviazda.by.

Ацані тры сцверджанні пра стыль артыкула: пазнач ТАК або НЕ.

Pokaż odpowiedź

1 — НЕ; 2 — ТАК; 3 — ТАК.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Oddziel styl publicystyczny od naukowego
Tekst przedstawia biografię i ocenę znaczenia Bujnickiego językiem kierowanym do szerokiego odbiorcy. Nie dominuje w nim specjalistyczna terminologia ani bezosobowy wywód naukowy, więc pierwsze zdanie jest fałszywe.
Znajdź ekspresję autora
Zwroty takie jak „І пайшло-паехала!”, „балючы ўдар” oraz wykrzyknienia wyrażają emocje i ocenę. Potwierdzają obecność leksyki emocjonalno-ekspresywnej, dlatego drugie zdanie jest prawdziwe.
Wskaż środki obrazowe
Tekst zawiera epitety i porównania, m.in. teatr działający „як сапраўдны віхор” i śmierć „як герой на полі бою”. Trzecie zdanie również jest prawdziwe.

Nie nazywaj tekstu naukowym tylko dlatego, że zawiera daty i fakty biograficzne.

Punktowanie i źródło

2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla

egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. poz. 1246).

Rozwiązanie
НЕ
ТАК
ТАК

Strona arkusza: 6

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 3

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Вітаўт Чаропка
Ігнат Буйніцкі стварыў беларускі тэатр і памёр у танцы

Яго назавуць бацькам беларускага тэатра. Такая гучная адзнака дзейнасці Ігната Буйніцкага цалкам заслужаная. Хоць трэба ўдакладніць гэтае вызначэнне, не проста беларускага, а нацыянальнага тэатра. Усё ж тэатральная гісторыя на Беларусі сягае ў XVIII стагоддзе, а то і раней. Буйніцкі аднавіў тэатральную традыцыю, закладзеную ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам. […] Поспех тэатра Буйніцкага лагічны і правамерны, ён даў магчымасць беларусам адчуць сябе беларусамі. Яго запальныя танцы пад цымбалы ажыўлялі зачахлы дух гледачоў, напаўнялі іх душы радасцю. Тое, што не магло зрабіць слова, зрабіла яскравае народнае дзейства.

Жыццёвы шлях Ігната пачаўся 10 (22) жніўня 1861 года ў бацькоўскім фальварку Празарокі Дзісенскага павета Віленскай губерні. […] У сваіх Празароках ён ладзіць канцэрты народнай песні і, як заўсёды, заканчвае іх танцамі. У прадстаўленнях удзельнічалі і дочкі Буйніцкага Ванда і Алена. Неўзабаве слава пра танцораў Буйніцкага дасягнула і Вільні. Іх запрасілі на беларускую вечарынку, якую ладзіла рэдакцыя „Нашай Нівы” 12 лютага 1910 года. Вялізная зала чыгуначнага гуртка была забіта народам. Прыйшлі не толькі беларусы, але чуліся літоўская, руская, польская мовы. Публіка чакала чагосьці незвычайнага. […] Сапраўднай феерыяй стала выступленне танцавальнай групы Буйніцкага. Пад жвавую музыку скрыпак і цымбалаў пачаліся танцы: „Лявоніха”, „Мяцеліца”, „Юрка” і „Верабей”. «Трэба прызнацца, што яны ўдаліся на хвалу! – пісала „Наша Ніва”. – Публіка проста адурэла. Усе без канца крычалі: „Брава! Біс!”». […]

Натхнёны поспехам Буйніцкі хвацка ўзяўся за справу, як умеў і любіў рабіць. Дзівацтва для іншых, адданая любоў і захапленне для самога Ігната Буйніцкага перарасло ў культурную місію, стала яго жыццём. У Палівачах Буйніцкі стварае „сінтэтычны сцэнічны калектыў”, куды ўвайшлі драматычная трупа, хор і танцавальная група, музы́кі. […] Першыя гастролі па Беларусі пачаліся 21 жніўня таго ж 1910 года ў Дзісне. […] І пайшло-паехала! Свянцяны, Паставы, Полацк – усюды тэатр Буйніцкага ўзрушаў гледача, як сапраўдны віхор, які прынёс у глухія правінцыйныя куткі свежае паветра! […]

Небывалы поспех беларускага тэатра ўстрывожыў улады, і ў 1912 годзе, як гэта бывала з усім беларускім, забаранілі гастролі. Гэта быў балючы ўдар. […] Вялікая мара стварыць беларускі народны тэатр, здаецца, загінула. […] Буйніцкі заняўся гаспадарчымі клопатамі, каб паправіць сваё маёмаснае становішча і зноў узяцца за справу жыцця. У маі 1914 года ў „Нашай Ніве” Буйніцкі друкуе абвестку аб наборы беларускай трупы. Аднак вайна перакрэсліла ўсе планы. […] Ён пайшоў у армію […], выкарыстоўваючы гэтую службу дзеля беларускай нацыянальнай прапаганды. […] І на службе ён знаходзіў магчымасць займацца народнай самадзейнасцю і ладзіць канцэрты. Падчас аднаго з такіх канцэртаў ад перанапружання ў Буйніцкага лінула з горла кроў і спынілася сэрца. Нешта глыбока сімвалічнае было ў яго смерці: ён нарадзіўся, каб узвысіць народны танец да класічнага мастацтва, і, апантаны сваёй місіяй, памёр у танцы, як герой на полі бою.

Паводле тэксту з ранейшага імпарту MMBB-P0-100-2305; у аркушы пазначана крыніца zviazda.by.

Вызнач, у якім слоўнікавым значэнні ў трэцім абзацы ўжыта слова «драматычны».

Pokaż odpowiedź

1 — які мае адносіны да драмы; у тэксце: «драматычная трупа».

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj bezpośrednie połączenie
W trzecim akapicie słowo występuje w wyrażeniu „драматычная трупа”, czyli zespół wystawiający dramaty. Nie opisuje dramatycznego wydarzenia ani barwy głosu śpiewaka.
Dopasuj część znaczenia słownikowego
Pierwsza definicja obejmuje to, co odnosi się do dramatu jako rodzaju sztuki: teatr, utwór lub trupa dramatyczna. To dokładnie ten zakres użycia.
Zapisz numer i krótkie uzasadnienie
Wymagany wybór to 1. Dodanie cytowanego połączenia kontroluje, że odpowiedź wynika z kontekstu, a nie z przypadkowego skojarzenia ze słowem „dramatyczny”.

Znaczenie 2 dotyczy sytuacji pełnej dramatyzmu, a nie nazwy rodzaju zespołu teatralnego.

Punktowanie i źródło

3. Poznawanie pojęć służących do 2) rozpoznaje wyrazy wieloznaczne
opisywania języka jako narzędzia i rozumie ich znaczenia w tekście.
komunikacji.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Strona arkusza: 6

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 4

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Вітаўт Чаропка
Ігнат Буйніцкі стварыў беларускі тэатр і памёр у танцы

Яго назавуць бацькам беларускага тэатра. Такая гучная адзнака дзейнасці Ігната Буйніцкага цалкам заслужаная. Хоць трэба ўдакладніць гэтае вызначэнне, не проста беларускага, а нацыянальнага тэатра. Усё ж тэатральная гісторыя на Беларусі сягае ў XVIII стагоддзе, а то і раней. Буйніцкі аднавіў тэатральную традыцыю, закладзеную ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам. […] Поспех тэатра Буйніцкага лагічны і правамерны, ён даў магчымасць беларусам адчуць сябе беларусамі. Яго запальныя танцы пад цымбалы ажыўлялі зачахлы дух гледачоў, напаўнялі іх душы радасцю. Тое, што не магло зрабіць слова, зрабіла яскравае народнае дзейства.

Жыццёвы шлях Ігната пачаўся 10 (22) жніўня 1861 года ў бацькоўскім фальварку Празарокі Дзісенскага павета Віленскай губерні. […] У сваіх Празароках ён ладзіць канцэрты народнай песні і, як заўсёды, заканчвае іх танцамі. У прадстаўленнях удзельнічалі і дочкі Буйніцкага Ванда і Алена. Неўзабаве слава пра танцораў Буйніцкага дасягнула і Вільні. Іх запрасілі на беларускую вечарынку, якую ладзіла рэдакцыя „Нашай Нівы” 12 лютага 1910 года. Вялізная зала чыгуначнага гуртка была забіта народам. Прыйшлі не толькі беларусы, але чуліся літоўская, руская, польская мовы. Публіка чакала чагосьці незвычайнага. […] Сапраўднай феерыяй стала выступленне танцавальнай групы Буйніцкага. Пад жвавую музыку скрыпак і цымбалаў пачаліся танцы: „Лявоніха”, „Мяцеліца”, „Юрка” і „Верабей”. «Трэба прызнацца, што яны ўдаліся на хвалу! – пісала „Наша Ніва”. – Публіка проста адурэла. Усе без канца крычалі: „Брава! Біс!”». […]

Натхнёны поспехам Буйніцкі хвацка ўзяўся за справу, як умеў і любіў рабіць. Дзівацтва для іншых, адданая любоў і захапленне для самога Ігната Буйніцкага перарасло ў культурную місію, стала яго жыццём. У Палівачах Буйніцкі стварае „сінтэтычны сцэнічны калектыў”, куды ўвайшлі драматычная трупа, хор і танцавальная група, музы́кі. […] Першыя гастролі па Беларусі пачаліся 21 жніўня таго ж 1910 года ў Дзісне. […] І пайшло-паехала! Свянцяны, Паставы, Полацк – усюды тэатр Буйніцкага ўзрушаў гледача, як сапраўдны віхор, які прынёс у глухія правінцыйныя куткі свежае паветра! […]

Небывалы поспех беларускага тэатра ўстрывожыў улады, і ў 1912 годзе, як гэта бывала з усім беларускім, забаранілі гастролі. Гэта быў балючы ўдар. […] Вялікая мара стварыць беларускі народны тэатр, здаецца, загінула. […] Буйніцкі заняўся гаспадарчымі клопатамі, каб паправіць сваё маёмаснае становішча і зноў узяцца за справу жыцця. У маі 1914 года ў „Нашай Ніве” Буйніцкі друкуе абвестку аб наборы беларускай трупы. Аднак вайна перакрэсліла ўсе планы. […] Ён пайшоў у армію […], выкарыстоўваючы гэтую службу дзеля беларускай нацыянальнай прапаганды. […] І на службе ён знаходзіў магчымасць займацца народнай самадзейнасцю і ладзіць канцэрты. Падчас аднаго з такіх канцэртаў ад перанапружання ў Буйніцкага лінула з горла кроў і спынілася сэрца. Нешта глыбока сімвалічнае было ў яго смерці: ён нарадзіўся, каб узвысіць народны танец да класічнага мастацтва, і, апантаны сваёй місіяй, памёр у танцы, як герой на полі бою.

Паводле тэксту з ранейшага імпарту MMBB-P0-100-2305; у аркушы пазначана крыніца zviazda.by.

Ацані тры сцверджанні пра дзейнасць Ігната Буйніцкага: пазнач П або Н.

Pokaż odpowiedź

1 — Н; 2 — П; 3 — Н.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Sprawdź, czy był absolutnie pierwszy
Artykuł przypomina wcześniejszą tradycję teatralną sięgającą XVIII wieku i działalność Dunina-Marcinkiewicza. Bujnicki ją odnowił, dlatego twierdzenie, że pierwszy zaczął rozwijać teatr na ziemiach białoruskich, jest fałszywe.
Ustal miejsce początków
W rodzinnych Prazarokach organizował koncerty pieśni ludowej i tańce, z których wyrosła dalsza działalność. Drugie zdanie jest więc prawdziwe.
Oddziel środek od celu życia
Po zakazie występów zajął się gospodarstwem, aby poprawić sytuację materialną i wrócić do teatru. Sprawą życia była misja kulturalna, nie dobrobyt odziedziczonego gospodarstwa; trzecie zdanie jest fałszywe.

Nie utożsamiaj określenia „ojciec teatru narodowego” z twierdzeniem, że przed nim nie istniała żadna tradycja teatralna.

Punktowanie i źródło

Заданне 4. (0–2)

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe
II. Kształcenie językowe. 4. Odbiór przekazu językowego. Zdający:
5. Pogłębianie umiejętności 4) odczytuje sens tekstów artystycznych,
porozumiewania się […]. publicystycznych […], uwzględniając
zawarte w nich informacje zarówno jawne,
jak i ukryte.

Zasady oceniania
2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Н
П
Н

Strona arkusza: 7

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 5

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Вітаўт Чаропка
Ігнат Буйніцкі стварыў беларускі тэатр і памёр у танцы

Яго назавуць бацькам беларускага тэатра. Такая гучная адзнака дзейнасці Ігната Буйніцкага цалкам заслужаная. Хоць трэба ўдакладніць гэтае вызначэнне, не проста беларускага, а нацыянальнага тэатра. Усё ж тэатральная гісторыя на Беларусі сягае ў XVIII стагоддзе, а то і раней. Буйніцкі аднавіў тэатральную традыцыю, закладзеную ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам. […] Поспех тэатра Буйніцкага лагічны і правамерны, ён даў магчымасць беларусам адчуць сябе беларусамі. Яго запальныя танцы пад цымбалы ажыўлялі зачахлы дух гледачоў, напаўнялі іх душы радасцю. Тое, што не магло зрабіць слова, зрабіла яскравае народнае дзейства.

Жыццёвы шлях Ігната пачаўся 10 (22) жніўня 1861 года ў бацькоўскім фальварку Празарокі Дзісенскага павета Віленскай губерні. […] У сваіх Празароках ён ладзіць канцэрты народнай песні і, як заўсёды, заканчвае іх танцамі. У прадстаўленнях удзельнічалі і дочкі Буйніцкага Ванда і Алена. Неўзабаве слава пра танцораў Буйніцкага дасягнула і Вільні. Іх запрасілі на беларускую вечарынку, якую ладзіла рэдакцыя „Нашай Нівы” 12 лютага 1910 года. Вялізная зала чыгуначнага гуртка была забіта народам. Прыйшлі не толькі беларусы, але чуліся літоўская, руская, польская мовы. Публіка чакала чагосьці незвычайнага. […] Сапраўднай феерыяй стала выступленне танцавальнай групы Буйніцкага. Пад жвавую музыку скрыпак і цымбалаў пачаліся танцы: „Лявоніха”, „Мяцеліца”, „Юрка” і „Верабей”. «Трэба прызнацца, што яны ўдаліся на хвалу! – пісала „Наша Ніва”. – Публіка проста адурэла. Усе без канца крычалі: „Брава! Біс!”». […]

Натхнёны поспехам Буйніцкі хвацка ўзяўся за справу, як умеў і любіў рабіць. Дзівацтва для іншых, адданая любоў і захапленне для самога Ігната Буйніцкага перарасло ў культурную місію, стала яго жыццём. У Палівачах Буйніцкі стварае „сінтэтычны сцэнічны калектыў”, куды ўвайшлі драматычная трупа, хор і танцавальная група, музы́кі. […] Першыя гастролі па Беларусі пачаліся 21 жніўня таго ж 1910 года ў Дзісне. […] І пайшло-паехала! Свянцяны, Паставы, Полацк – усюды тэатр Буйніцкага ўзрушаў гледача, як сапраўдны віхор, які прынёс у глухія правінцыйныя куткі свежае паветра! […]

Небывалы поспех беларускага тэатра ўстрывожыў улады, і ў 1912 годзе, як гэта бывала з усім беларускім, забаранілі гастролі. Гэта быў балючы ўдар. […] Вялікая мара стварыць беларускі народны тэатр, здаецца, загінула. […] Буйніцкі заняўся гаспадарчымі клопатамі, каб паправіць сваё маёмаснае становішча і зноў узяцца за справу жыцця. У маі 1914 года ў „Нашай Ніве” Буйніцкі друкуе абвестку аб наборы беларускай трупы. Аднак вайна перакрэсліла ўсе планы. […] Ён пайшоў у армію […], выкарыстоўваючы гэтую службу дзеля беларускай нацыянальнай прапаганды. […] І на службе ён знаходзіў магчымасць займацца народнай самадзейнасцю і ладзіць канцэрты. Падчас аднаго з такіх канцэртаў ад перанапружання ў Буйніцкага лінула з горла кроў і спынілася сэрца. Нешта глыбока сімвалічнае было ў яго смерці: ён нарадзіўся, каб узвысіць народны танец да класічнага мастацтва, і, апантаны сваёй місіяй, памёр у танцы, як герой на полі бою.

Паводле тэксту з ранейшага імпарту MMBB-P0-100-2305; у аркушы пазначана крыніца zviazda.by.

Падбяры антонімы да слоў «разбурыць», «правал» і «чужы».

Pokaż odpowiedź

разбурыць — аднавіць; правал — поспех; чужы — свой.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Zachowaj część mowy
Do czasownika „разбурыць” dobieramy czasownik o przeciwnym znaczeniu: „аднавіць”. Rzeczownik lub opis całym zdaniem nie zachowałby wymaganej relacji gramatycznej.
Przeciwstaw wynik działania
„Правал” oznacza niepowodzenie, więc jego antonimem jest „поспех”. Nie należy wybierać słowa oznaczającego jedynie brak przeszkód.
Rozróżnij obcy i własny
Przymiotnik „чужы” przeciwstawia się słowu „свой”. Odpowiedzi tworzą trzy pary semantyczne zgodne z przykładowym kluczem.

Nie podawaj polskich tłumaczeń; wymagane są białoruskie antonimy w odpowiednich częściach mowy.

Punktowanie i źródło

5. Pogłębianie umiejętności Zdający:
porozumiewania się […]. 1) sprawnie posługuje się oficjalną
i nieoficjalną odmianą języka narodowego
[…].

Zasady oceniania
2 pkt – dobranie trzech antonimów.
1 pkt – dobranie dwóch antonimów.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Przykładowa odpowiedź
разбурыць – аднавіць
правал – поспех
чужы – свой

Strona arkusza: 7

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 6

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Вітаўт Чаропка
Ігнат Буйніцкі стварыў беларускі тэатр і памёр у танцы

Яго назавуць бацькам беларускага тэатра. Такая гучная адзнака дзейнасці Ігната Буйніцкага цалкам заслужаная. Хоць трэба ўдакладніць гэтае вызначэнне, не проста беларускага, а нацыянальнага тэатра. Усё ж тэатральная гісторыя на Беларусі сягае ў XVIII стагоддзе, а то і раней. Буйніцкі аднавіў тэатральную традыцыю, закладзеную ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам. […] Поспех тэатра Буйніцкага лагічны і правамерны, ён даў магчымасць беларусам адчуць сябе беларусамі. Яго запальныя танцы пад цымбалы ажыўлялі зачахлы дух гледачоў, напаўнялі іх душы радасцю. Тое, што не магло зрабіць слова, зрабіла яскравае народнае дзейства.

Жыццёвы шлях Ігната пачаўся 10 (22) жніўня 1861 года ў бацькоўскім фальварку Празарокі Дзісенскага павета Віленскай губерні. […] У сваіх Празароках ён ладзіць канцэрты народнай песні і, як заўсёды, заканчвае іх танцамі. У прадстаўленнях удзельнічалі і дочкі Буйніцкага Ванда і Алена. Неўзабаве слава пра танцораў Буйніцкага дасягнула і Вільні. Іх запрасілі на беларускую вечарынку, якую ладзіла рэдакцыя „Нашай Нівы” 12 лютага 1910 года. Вялізная зала чыгуначнага гуртка была забіта народам. Прыйшлі не толькі беларусы, але чуліся літоўская, руская, польская мовы. Публіка чакала чагосьці незвычайнага. […] Сапраўднай феерыяй стала выступленне танцавальнай групы Буйніцкага. Пад жвавую музыку скрыпак і цымбалаў пачаліся танцы: „Лявоніха”, „Мяцеліца”, „Юрка” і „Верабей”. «Трэба прызнацца, што яны ўдаліся на хвалу! – пісала „Наша Ніва”. – Публіка проста адурэла. Усе без канца крычалі: „Брава! Біс!”». […]

Натхнёны поспехам Буйніцкі хвацка ўзяўся за справу, як умеў і любіў рабіць. Дзівацтва для іншых, адданая любоў і захапленне для самога Ігната Буйніцкага перарасло ў культурную місію, стала яго жыццём. У Палівачах Буйніцкі стварае „сінтэтычны сцэнічны калектыў”, куды ўвайшлі драматычная трупа, хор і танцавальная група, музы́кі. […] Першыя гастролі па Беларусі пачаліся 21 жніўня таго ж 1910 года ў Дзісне. […] І пайшло-паехала! Свянцяны, Паставы, Полацк – усюды тэатр Буйніцкага ўзрушаў гледача, як сапраўдны віхор, які прынёс у глухія правінцыйныя куткі свежае паветра! […]

Небывалы поспех беларускага тэатра ўстрывожыў улады, і ў 1912 годзе, як гэта бывала з усім беларускім, забаранілі гастролі. Гэта быў балючы ўдар. […] Вялікая мара стварыць беларускі народны тэатр, здаецца, загінула. […] Буйніцкі заняўся гаспадарчымі клопатамі, каб паправіць сваё маёмаснае становішча і зноў узяцца за справу жыцця. У маі 1914 года ў „Нашай Ніве” Буйніцкі друкуе абвестку аб наборы беларускай трупы. Аднак вайна перакрэсліла ўсе планы. […] Ён пайшоў у армію […], выкарыстоўваючы гэтую службу дзеля беларускай нацыянальнай прапаганды. […] І на службе ён знаходзіў магчымасць займацца народнай самадзейнасцю і ладзіць канцэрты. Падчас аднаго з такіх канцэртаў ад перанапружання ў Буйніцкага лінула з горла кроў і спынілася сэрца. Нешта глыбока сімвалічнае было ў яго смерці: ён нарадзіўся, каб узвысіць народны танец да класічнага мастацтва, і, апантаны сваёй місіяй, памёр у танцы, як герой на полі бою.

Паводле тэксту з ранейшага імпарту MMBB-P0-100-2305; у аркушы пазначана крыніца zviazda.by.

Растлумач параўнанне тэатра Буйніцкага з віхрам, які прынёс свежае паветра.

Pokaż odpowiedź

Прадстаўленні Буйніцкага былі новай і моцнай з’явай: узрушалі публіку і ажыўлялі культурнае жыццё правінцыі.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj wspólną cechę porównania
Wicher działa gwałtownie i zmienia zastaną sytuację. Podobnie teatr wywoływał silne emocje, a nie tylko spokojnie dostarczał publiczności informacji.
Wyjaśnij metaforę świeżego powietrza
„Свежае паветра” oznacza odnowę: przedstawienia wnosiły nową energię, język i narodową kulturę do prowincjonalnych miejscowości. Nie chodzi o dosłowną zmianę pogody.
Połącz oba obrazy w jeden wniosek
Pełne wyjaśnienie obejmuje siłę oddziaływania i nowość zjawiska. Samo powtórzenie słów o wichrze nie tłumaczy sensu porównania własnymi słowami.

Nie objaśniaj porównania dosłownie jako gwałtownej pogody podczas spektakli.

Punktowanie i źródło

Заданне 6. (0–1)

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe
II. Kształcenie językowe. 4. Odbiór przekazu językowego. Zdający:
5. Pogłębianie umiejętności 6) formułuje wnioski wynikające
porozumiewania się […]. z przesłanek zawartych w tekście.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne sformułowanie wniosku.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowa odpowiedź
Тэатр Буйніцкага параўноўваецца з віхрам паводле ўздзеяння, якое аказваў
на гледача. Прадстаўленні былі чымсьці новым, узрушалі публіку.

Część 2. Test ze znajomości lektur i kontekstów

Strona arkusza: 7

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 7

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Дапасуй творы да эпохі або метаду: Скарына — «Прадмова да ўсёй Бібліі», Гарэцкі — «Рускі», Баршчэўскі — «Плачка».

А.рэалізм
Б.рамантызм
В.Адраджэнне
Г.сентыменталізм

Pokaż odpowiedź

1 — В: Адраджэнне; 2 — А: рэалізм; 3 — Б: рамантызм.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Umieść Skarynę w renesansie
Francysk Skaryna działał w epoce Odrodzenia, a jego przedmowy łączą humanistyczne zainteresowanie człowiekiem, edukacją i tekstem biblijnym. Dlatego pierwszy utwór otrzymuje literę В.
Rozpoznaj realistyczną prozę Hareckiego
Opowiadanie „Рускі” ukazuje doświadczenie żołnierza i historyczny absurd wojny w realistycznym świecie przedstawionym. Odpowiada metodzie realizmu — А.
Przypisz Barszczewskiego romantyzmowi
„Плачка” należy do romantyzmu i wykorzystuje charakterystyczne zainteresowanie tajemniczością, folklorem oraz niezwykłością. Trzecia odpowiedź to Б; sentymentalizm pozostaje niewykorzystany.

Nie odczytuj cyrylickiego В jak polskiego B; w tym zestawie oznacza ono trzecią opcję — Odrodzenie.

Punktowanie i źródło

Заданне 7. (0–2)

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe
ІII. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Analiza i interpretacja utworów
1) Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
i interpretacji utworów literackich […]. 2) zna prądy literackie i artystyczne
w epokach literackich […].

Zasady oceniania
2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi.
1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
1. В
2. А
3. Б

Strona arkusza: 8

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 8

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Прачытай прыведзены ніжэй фрагмент Тараса на Парнасе Канстанціна Вераніцына.

Няптун з прыгожанькай наядай
Пайшоў упрысядку „казака”;
Нябось, і ў старога гада
Кроў грае, як і ў дзецюка,
А во й сам Юпітар з Вестай, –
Пусціўся, стары хрэн, у пляс,
Як бы жаніх перад нявестай,
Заткнуў ён рукі за паяс.
А во й Марс у новых ботах;
Ён, мусіць, ботаў не жалеў,
Бо з німфамі скакаў да поту,
Гуляў у жмуркі і шалеў.
Канстанцін Вераніцын, Тарас на Парнасе, knihi.com

Давядзі адным аргументам, што ў «Тарасе на Парнасе» прысутнічае гумар.

Pokaż odpowiedź

Антычныя багі паказаны ў камічных сітуацыях і паводзяць сябе, як простыя людзі: танцуюць народныя танцы, гуляюць у жмуркі і шалёюць.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Zderz rangę postaci z zachowaniem
Neptun, Jowisz i Mars są wzniosłymi bogami antycznymi, lecz w fragmencie tańczą „kozaka”, bawią się w ciuciubabkę i zachowują rubasznie. Kontrast tworzy komizm.
Wskaż konkretny przykład
Jowisz zostaje nazwany „стары хрэн”, a Mars skacze z nimfami aż do potu. Potoczne określenia i przyziemne sytuacje obniżają mitologiczny ton.
Zbuduj argument, nie etykietę
Odpowiedź powinna połączyć element tekstu z efektem humorystycznym. Samo zdanie „utwór jest zabawny” nie wyjaśnia, w jaki sposób humor został osiągnięty.

Nie wystarczy wymienić nazw bogów; trzeba pokazać komiczny kontrast między ich statusem a zachowaniem.

Punktowanie i źródło

Заданне 8. (0–1)

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe
ІII. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Analiza i interpretacja utworów
1) Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
i interpretacji utworów literackich […]. 6) rozpoznaje w utworze sposoby
kreowania bohatera i świata
przedstawionego […] oraz różne sposoby
pokazywania świata przedstawionego […].

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.

Przykładowa odpowiedź
Антычныя багі прадстаўлены ў камічных сітуацыях, вядуць сябе, як простыя сяляне.

Strona arkusza: 8

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 9.1

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Заданне 9.
Прачытай прыведзены ніжэй фрагмент паэмы Курган Янкі Купалы.

Акалічны народ гуслі знаў гусляра;
Песня-дума за сэрца хапала;
Вакол гэтай думы дудара-званара
Ка́зак дзіўных злажылась нямала.

Кажуць, толькі як выйдзе і ўдарыць як ён
Па струнах з неадступнаю песняй, –
Сон злятае з павек, болю цішыцца стогн,
Не шумяць ясакары, чарэсні […]

Вось настроіў, навёў тон у струнах як след,
Не зірнуўшы на гулі ні разу,
І сядзіць гэты сумны, як лунь, белы дзед,
І чакае ад князя прыказу.

Янка Купала, Курган, knihi.com

Назаві троп у словах «сумны, як лунь».

А.метафара
Б.гіпербала
В.параўнанне
Г.супрацьпастаўленне

Pokaż odpowiedź

В — параўнанне.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Znajdź wskaźnik porównania
Konstrukcja „сумны, як лунь” zawiera spójnik „як”, który bezpośrednio zestawia wygląd starca z siwym błotniakiem. Jest to typowa budowa porównania.
Odrzuć pozostałe środki
Nie jest to metafora bez wskaźnika zestawienia ani hiperbola zwiększająca skalę zjawiska. Nie przeciwstawiono tu również dwóch sprzecznych obrazów.
Zachowaj alfabet odpowiedzi
Poprawna litera to cyrylickie В — trzecia pozycja w zestawie, choć w przetworzonym kluczu znak wygląda jak łacińskie B. Treść środka stylistycznego rozstrzyga niejednoznaczność zapisu.

Nie wybieraj hiperboli tylko dlatego, że wcześniejsze wersy wyolbrzymiają wpływ muzyki; polecenie dotyczy wyróżnionego zestawienia z „як”.

Punktowanie i źródło

Заданне 9.1 (0–1)

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe
ІII. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Analiza i interpretacja utworów
1) Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
i interpretacji utworów literackich […]. 4) wskazuje zastosowane w utworze
językowe środki wyrazu artystycznego oraz
inne wyznaczniki poetyki danego utworu
[…].

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
B

Strona arkusza: 9

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 9.2

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Заданне 9.
Прачытай прыведзены ніжэй фрагмент паэмы Курган Янкі Купалы.

Акалічны народ гуслі знаў гусляра;
Песня-дума за сэрца хапала;
Вакол гэтай думы дудара-званара
Ка́зак дзіўных злажылась нямала.

Кажуць, толькі як выйдзе і ўдарыць як ён
Па струнах з неадступнаю песняй, –
Сон злятае з павек, болю цішыцца стогн,
Не шумяць ясакары, чарэсні […]

Вось настроіў, навёў тон у струнах як след,
Не зірнуўшы на гулі ні разу,
І сядзіць гэты сумны, як лунь, белы дзед,
І чакае ад князя прыказу.

Янка Купала, Курган, knihi.com

Падай два аргументы, што гусляр з паэмы «Курган» з’яўляецца рамантычным героем.

Pokaż odpowiedź

1. Гусляр мае выключны талент, яго песня ўплывае на людзей і нават на прыроду. 2. Ён верны высокім ідэалам і праўдзе, супрацьстаіць князю і гіне, але не адмаўляецца ад сваіх перакананняў.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Wskaż niezwykłość bohatera
Pieśń guslarza porywa ludzi, uspokaja ból i w poetyckim wyolbrzymieniu zatrzymuje szum drzew. Wyjątkowy dar oddziela go od zwykłego otoczenia i odpowiada romantycznej kreacji jednostki.
Pokaż konflikt wartości
Bohater nie podporządkowuje sztuki woli księcia. Staje po stronie prawdy i wolności, dlatego wchodzi w konflikt z władzą. Nie chodzi wyłącznie o to, że jest stary lub smutny.
Dodaj konsekwencję wyboru
W całym poemacie pozostaje wierny ideałom mimo groźby śmierci i ginie. Drugi argument musi więc dotyczyć postawy moralnej, a nie powtarzać pierwszego argumentu o talencie.

Dwa przykłady niezwykłej muzyki nie tworzą dwóch odrębnych cech; drugi argument powinien dotyczyć ideałów, buntu i tragicznego losu.

Punktowanie i źródło

Заданне 9.2 (0–2)

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe
ІII. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Analiza i interpretacja utworów
1) Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
i interpretacji utworów literackich […]. 2) zna prądy literackie i artystyczne
w epokach literackich, określa ich cechy;
6) rozpoznaje w utworze sposoby
kreowania bohatera i świata
przedstawionego.

Zasady oceniania
2 pkt – podanie dwóch cech bohatera romantycznego.
1 pkt – podanie jednej cechy bohatera romantycznego.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.

Przykładowa odpowiedź
Гусляр з’яўляецца рамантычным героем, паколькі валодае незвычайнымі рысамі
(напрыклад, выключным талентам), а таксама мае высокія ідэалы, за якія памірае.

Strona arkusza: 9

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 10.1

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Заданне 10.
Прачытай прыведзены ніжэй верш Ларысы Геніюш Маці мая сялянская…

***
Маці мая сялянская,
маці мая славянская,
ветлівая, гасцінная,
ў крыўдзе чужой
непавінная.
Ураджайная і зялёная,
хлебам слаўная ад вякоў,
неспакойная, неўгамонная
ды бунтарская ў жылах кроў.
Гаспадарыла
ды батрачыла –
намагалася за дваіх.
Не хачу я чужое
мачыхі
аглядаць
на слядох тваіх!
Ты – мой боль круты,
ты – мой шлях святы,
сцежка верная ў цішыне.
Ўсё мне дорага,
што прыдбала ты
працай, сілаю для мяне.
Ты – як праўда праўд,
ўсюды свой і брат,
мовы роднае
звонкі дар.
Ты – мой шлях круты,
ты – мой боль святы,
Беларусь мая,
мой алтар.
Ларысa Геніюш, Маці мая сялянская…, rv-blr.com

10.1.

Вызнач тып лірыкі верша Ларысы Геніюш «Маці мая сялянская…».

А.філасофская
Б.інтымная
В.грамадзянская
Г.пейзажная

Pokaż odpowiedź

В — грамадзянская лірыка.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Rozpoznaj właściwy adresat
Matka w wierszu stopniowo ujawnia się jako symbol Białorusi. Utwór mówi o wspólnocie, języku, pracy i narodowej godności, a nie o prywatnej relacji z konkretną osobą.
Powiąż temat z typem liryki
Liryka obywatelska podejmuje sprawy narodu, ojczyzny i odpowiedzialności zbiorowej. Wers „Беларусь мая, мой алтар” potwierdza właśnie taki zakres.
Wyjaśnij zapis litery
Poprawna jest cyrylicka litera В, czyli trzecia opcja. W przetworzonym kluczu pojawia się łaciński znak B o takim samym kształcie; sens wiersza wyklucza lirykę intymną z opcji Б.

Nie klasyfikuj wiersza jako intymnego tylko z powodu słowa „маці”; obraz matki reprezentuje ojczyznę.

Punktowanie i źródło

Заданне 10.1 (0–1)

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe
ІII. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Analiza i interpretacja utworów
1) Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
i interpretacji utworów literackich […]. 6) rozpoznaje w utworze sposoby
kreowania bohatera i świata
przedstawionego.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
B

Strona arkusza: 10

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 10.2

1 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Заданне 10.
Прачытай прыведзены ніжэй верш Ларысы Геніюш Маці мая сялянская…

***
Маці мая сялянская,
маці мая славянская,
ветлівая, гасцінная,
ў крыўдзе чужой
непавінная.
Ураджайная і зялёная,
хлебам слаўная ад вякоў,
неспакойная, неўгамонная
ды бунтарская ў жылах кроў.
Гаспадарыла
ды батрачыла –
намагалася за дваіх.
Не хачу я чужое
мачыхі
аглядаць
на слядох тваіх!
Ты – мой боль круты,
ты – мой шлях святы,
сцежка верная ў цішыне.
Ўсё мне дорага,
што прыдбала ты
працай, сілаю для мяне.
Ты – як праўда праўд,
ўсюды свой і брат,
мовы роднае
звонкі дар.
Ты – мой шлях круты,
ты – мой боль святы,
Беларусь мая,
мой алтар.
Ларысa Геніюш, Маці мая сялянская…, rv-blr.com

10.1.

Растлумач функцыю вобраза маці ў вершы Ларысы Геніюш.

Pokaż odpowiedź

Вобраз маці з’яўляецца сімвалам Беларусі: узмацняе тэму Радзімы, падкрэслівае блізкасць, павагу і адказнасць лірычнай гераіні перад роднай зямлёй.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Śledź rozwój obrazu
Pierwsze strofy opisują matkę jako pracowitą, gościnną i skrzywdzoną. Kolejne wersy rozszerzają sens o ziemię, język i wspólnotę, aż pojawia się bezpośrednie „Беларусь мая”.
Nazwij funkcję symbolu
Matka uosabia ojczyznę. Dzięki temu abstrakcyjna więź narodowa staje się osobistą relacją opartą na miłości, bólu, wdzięczności i obowiązku.
Połącz symbol z głównym tematem
Obraz wzmacnia temat Białorusi jako źródła życia, pracy i języka. Odpowiedź o samej matczynej trosce byłaby niepełna, bo pomija ujawniony patriotyczny sens.

Nie traktuj postaci wyłącznie jako biograficznej matki poetki; finał wprost identyfikuje ją z Białorusią.

Punktowanie i źródło

Заданне 10.2 (0–1)

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe
ІII. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Analiza i interpretacja utworów
1) Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
i interpretacji utworów literackich […]. 6) rozpoznaje w utworze sposoby
kreowania bohatera i świata
przedstawionego;
7) rozpoznaje podstawowe motywy […].

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowa odpowiedź
Вобраз маці – часты ў беларускай літаратуры – з’яўляецца тут вобразам-сімвалам, які
ўзмацняе галоўную тэму верша – тэму Радзімы.

Strona arkusza: 11

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 11

2 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Materiał źródłowy do zadania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Tekst lub fragment

Прачытай прыведзены фрагмент апавядання Рускі Максіма Гарэцкага.

А таму хвораму на грудзі салдату-беларусу, што прывезлі з аўстрыйскага фронту,
болей выпадае ляжаць у бальніцы для нервовахворых, чым тут, у нас. Ён ляжыць
на Саксанавым месцы.
Наша палата празвала яго Рускім, бо ён, калі яго забірае хвароба, крычыць шмат
разоў бесперастанку:
– Я рускі! Я рускі! Рускі, рускі!..
На выгляд гэта ёсць даволі здаровы мужчына. Ён сярэдняга росту, добрага складу,
шыракаплечы, і грудзі ў яго звычайныя. На твары ніякай хваравітасці не відаць, – пэўна
ж, калі ўважаць на тое, што чалавек прыехаў не з гасцей, а з акопаў. І толькі ў вачах
гаротніка ё штосьці такое, што выдае цяжкую хваробу, і му́ку, і безнадзейнасць. Вочы
ў яго праваліліся, зрабіліся маленькімі. Галоўнае ж, яны страшэнна змарнаваныя,
нейкія змятыя, сцёртыя. Трэба прыгледзецца да іх, і тады відаць у іх боль.
Дзіўная гісторыя з гэтым нешчаслівым чалавекам выйшла.

Максім Гарэцкі, Рускі, knihi.com

Назаві гістарычную падзею ў апавяданні «Рускі» і коратка абгрунтуй адказ.

Pokaż odpowiedź

Падзея: Першая сусветная вайна. Абгрунтаванне: беларусы і ўкраінцы служылі ў арміях варагуючых імперый; беларускага салдата раніў украінец з аўстрыйскага войска, хоць абодва народы не мелі ўласнай дзяржавы і былі ўцягнуты ў чужую вайну.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Wykorzystaj wskazówkę frontu
Fragment mówi o żołnierzu przywiezionym z frontu austriackiego. Taki układ przeciwników wskazuje na pierwszą wojnę światową, nie na drugą wojnę ani powstanie narodowe.
Przywołaj dalszy konflikt opowiadania
W całym utworze Białorusin i Ukrainiec znaleźli się po przeciwnych stronach, ponieważ służyli w armiach zaborczych imperiów. Absurd tego układu napędza tragedię bohatera.
Połącz wydarzenie z dowodem
Za pełne 2 punkty trzeba podać nazwę wojny i uzasadnienie wynikające z losu postaci. Samo powtórzenie, że bohater wrócił z okopów, nie wyjaśnia historycznego kontekstu.

Nie wystarczy napisać ogólnie „wojna”; wymagane jest rozpoznanie pierwszej wojny światowej i odwołanie do różnych armii.

Punktowanie i źródło

Заданне 11. (0–2)

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe
ІII. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Analiza i interpretacja utworów
1) Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
i interpretacji utworów literackich […]. 9) wykorzystuje w interpretacji utworu
konteksty: literacki, kulturowy […].

Zasady oceniania
2 pkt – wskazanie wydarzenia historycznego z uzasadnieniem.
1 pkt – wskazanie wydarzenia historycznego.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowa odpowiedź
Падзея: першая сусветная вайна.
Абгунтаванне: падчас першай сусветнай вайны беларусы і ўкраінцы апынуліся
ў складзе розных войск. Гэтая недарэчнасць і з’яўляецца рухавіком падзей, якія
адбыліся з беларускім жаўнерам “Рускім”.

Część 3. Wypracowanie

Strona arkusza: 11

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 12

30 pkt

Język białoruski — odpowiedź według zasad CKE

Pełne polecenie i materiały do wypracowania

Tekst zachowany w istniejącym imporcie TXT/JSON MMBB-P0-100-2305; bez ponownego otwierania ani konwersji PDF.

Dwa alternatywne tematy

Заданне 12. (0–30)

Część 3. Wypracowanie

Выберы адну з прыведзеных ніжэй тэм і напішы сачыненне.

• У сачыненні паразважай над праблемай, зададзенай у тэме. Выкладзі сваю думку
і абгрунтуй яе.
• У развагах прадстаў аргументы, спасылаючыся на літаратурны твор, згаданы
ў тэме, і на іншы твор беларускай літаратуры.
• Твая праца павінна складацца не менш чым з 250 слоў.
• Нумар выбранай тэмы ўпішы ў рамку.
• Запішы сачыненне ў адпаведным месцы. Не пішы на палях.
• Сачыненне напішы па-беларуску.

Тэма 1.
Вобразы Беларусі ў беларускай літаратуры. Прадстаў тэму на падставе верша
Уладзіміра Караткевіча На Беларусі Бог жыве… і выбранага твора беларускай
літаратуры.

Уладзімір Караткевіч
На Беларусі Бог жыве…

„На Беларусі Бог жыве”, –
Так кажа мой просты народ.
Тую праўду сцвярджае раса ў траве
І адвечны зор карагод.
Тую праўду сцвярджае
Упартасць хваль,
І продкаў запавет,
І мовы залатая сталь,
І нашых дум сусвет.
Тую праўду сцвярджае
Ўсё зноў і зноў
Ўсім лёсам, –
Няхай спакваля, –
У хмарах дубоў,
У вясёлках агнёў
Купальская наша зямля.
І няхай давядзе мне
Іншая кроў,
Што брашу,
Як сабачы сын, –
А няма нідзе
Вярнейшых сяброў
І прыгажэйшых жанчын.
Гэта край раскрытых душ і дзвярэй,

Гэты край –
Твой дом і сабор…
Ў нас дваццаць з лішнім тысяч рэк,
Адзінаццаць тысяч азёр.
Нам ёсць што піць,
З падмосткаў ліць,
Чым палі свае акрапіць,
А як давядзе, то ёсць нам дзе
І ворага ўтапіць.
І тая памяць жыве не ў царкве,
А ў кожнай жыве галаве:
„На Беларусі Бог жыве…” –
І хай сабе жыве.
А калі ён шле на нас кару і гнеў, –
Ну што ж, – мы з ім свае:
Ў вяршыні самых гонкіх дрэў
Маланка з неба б’е.

У вяршыні маленькіх і ніцых дрэў
Маланка ніколі не б’е.

І пра тое кожны пяе салавей
Росным кветкам у роднай траве:
„На Беларусі Бог жыве”–
І няхай давеку жыве.

Уладзімір Караткевіч, На Беларусі Бог жыве…, knihi.com

Тэма 2.
Што прыносіць вайна звычайным людзям? Паразважай над пытаннем
на падставе апавядання Васіля Быкава Калі хочацца жыць… і выбранага твора
беларускай літаратуры.

Выберы адну з дзвюх тэм і напішы па-беларуску не менш за 250 слоў. Pełne polecenie i materiały znajdują się powyżej.

Pokaż przykładowe wypracowanie

Przykładowe wypracowanie — temat 1 (model do nauki, nie do przepisania na egzaminie):

Беларусь як духоўны дом народа

Вобраз Радзімы ў літаратуры ўзнікае не толькі праз назвы мясцін або апісанне краявідаў. Ён звязвае прыроду, мову, памяць і маральныя каштоўнасці народа. На маю думку, у вершы Уладзіміра Караткевіча «На Беларусі Бог жыве…» Беларусь паўстае адкрытым і прыгожым домам, жыхары якога захоўваюць годнасць нават у цяжкія часы. Падобнае разуменне роднай зямлі знаходзім у вершы Янкі Купалы «Спадчына», дзе сувязь з краінай паказана як дар продкаў і частка асабістай тоеснасці.

Караткевіч пачынае з народнага выслоўя «На Беларусі Бог жыве». Гэтыя словы не трэба разумець як дакладнае сцвярджэнне пра месца знаходжання Бога. Яны выказваюць перакананне, што родная зямля мае асаблівую духоўную вартасць. Праўду выслоўя пацвярджаюць раса ў траве, зорны карагод, упартасць хваль і купальская зямля. Прырода становіцца сведкам існавання краіны і яе доўгай гісторыі.

Аднак Беларусь у творы — гэта не толькі прыгожы краявід. Паэт згадвае запавет продкаў, «залатую сталь» мовы і сусвет народных дум. Так ён паказвае, што радзіма жыве ў культурнай памяці. Мова параўноўваецца з каштоўным і трывалым металам, бо захоўвае досвед пакаленняў і дапамагае народу не страціць сябе. Памяць знаходзіцца не толькі ў храме, але і «ў кожнай галаве», таму адказнасць за яе нясе кожны чалавек.

Важнай рысай Беларусі Караткевіч называе адкрытасць. Гэта «край раскрытых душ і дзвярэй», дом і сабор. Вобразы сяброў, прыгожых жанчын, рэк і азёр ствараюць пачуццё гасціннасці і багацця. Адначасова паэт не паказвае краіну безабароннай. Вада можа карміць палі, але пры неабходнасці становіцца сродкам абароны ад ворага. Так злучаюцца мірная праца, любоў да жыцця і гатоўнасць бараніць свой дом.

Фінальны вобраз маланкі дадае твору сур’ёзны сэнс. Яна б’е ў вяршыні самых высокіх дрэў, а не ў маленькія і ніцые. Гэта можна зразумець як думку пра выпрабаванні, што выпадаюць моцным і годным. Кара і гнеў не адмяняюць блізкасці з роднай зямлёй. Наадварот, народ прымае адказнасць за сваю вышыню і не жадае станавіцца ніцым толькі дзеля бяспекі.

У «Спадчыне» Янкі Купалы радзіма таксама раскрываецца праз канкрэтныя вобразы. Лірычны герой бачыць вясеннія праталіны, лес, дуб, бусла, стары тын і могілкі. Побач знаходзяцца жыццё і памяць пра памерлых. Таму спадчына — не маёмасць аднаго чалавека, а цэлы свет, перададзены продкамі. Ён дапамагае герою пазнаць сябе нават сярод чужых людзей.

Купала параўноўвае сувязь з роднай старонкай з матчынай ласкай. Гэты вобраз падкрэслівае безумоўную блізкасць і падтрымку. Караткевіч часцей гаворыць голасам супольнасці і паказвае актыўную годнасць народа, а Купала звяртаецца да ціхага асабістага пачуцця. Аднак абодва паэты лічаць, што краіна існуе не толькі на карце. Яна жыве ў мове, прыродзе, памяці і ўнутраным выбары чалавека.

Такім чынам, беларуская літаратура паказвае Беларусь як духоўны дом. Яго прыгажосць патрабуе не пасіўнага захаплення, а вернасці, памяці і адказнасці. Чалавек атрымлівае гэты дом ад папярэдніх пакаленняў, але павінен сам падтрымліваць яго жыццё: гаварыць на роднай мове, ведаць культуру, шанаваць прыроду і не адмаўляцца ад годнасці перад выпрабаваннямі.

Autorskie opracowanie MMBB-P0-100-2305, zestawione z zachowanym poleceniem i przypisanymi zasadami CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji językowej, literaturoznawczej i egzaminatorskiej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Rozdziel dwa alternatywne tematy
Temat 1 wymaga omówienia obrazów Białorusi na podstawie wiersza Karatkiewicza i innego utworu białoruskiego. Temat 2 dotyczy skutków wojny w opowiadaniu Bykawa i innym utworze. Model realizuje wyłącznie temat 1.
Sformułuj problemową tezę
Model przedstawia Białoruś jako duchowy dom tworzony przez przyrodę, język, pamięć, otwartość i godność. Teza porządkuje analizę obu wierszy; nie jest wyłącznie powtórzeniem tytułu tematu.
Zinterpretuj obowiązkowy wiersz
Wyjaśniamy sens ludowego powiedzenia, obrazy natury, „złotą stal” języka, otwarte dusze i drzwi oraz symbol błyskawicy. Każdy element prowadzi do wniosku o wspólnocie i odpowiedzialności, zamiast tworzyć listę cytatów.
Dobierz funkcjonalny drugi utwór
„Спадчына” Kupaly pokazuje rodzimą ziemię jako dar przodków i osobistą więź podobną do matczynej miłości. Porównanie wydobywa wspólne znaczenie pamięci oraz różnicę między wspólnotowym tonem Karatkiewicza i intymnym doświadczeniem Kupaly.
Skontroluj kompozycję i kryteria
Praca ma wstęp z tezą, problemowo ułożone akapity, porównanie i wniosek oraz przekracza 250 białoruskich słów. Kryteria przewidują 1 pkt formalny, do 12 za kompetencje, do 7 za kompozycję i do 10 za język. Model nie gwarantuje maksymalnej oceny.

Praca poniżej 250 słów, pominięcie drugiego utworu albo dwa niezależne streszczenia bez wspólnego problemu.

Punktowanie i źródło

Do 30 pkt: spełnienie formalnych warunków 1, kompetencje literackie i kulturowe 12, kompozycja 7, język 10. Przy mniej niż 250 słowach oceniane są tylko dwa pierwsze obszary. Zero za warunki formalne powoduje zero w pozostałych kryteriach.

Strona arkusza: 12

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadania, odpowiedzi i opracowania

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Materiał źródłowy do zadania

Tekst lub fragment

Pełne polecenie i materiały do wypracowania

Dwa alternatywne tematy

Materiały CKE