Zadanie 1.12 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków E i X, symbol bloku konfiguracyjnego,
do którego należy każdy z pierwiastków, oraz podaj sumaryczną liczbę elektronów
w podpowłokach walencyjnych.
Symbol Symbol bloku Sumaryczna liczba elektronów
pierwiastka konfiguracyjnego w podpowłokach walencyjnych
Pierwiastek E
Pierwiastek X
O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że:
• elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich
jest całkowicie zapełnionych
• konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia
poniższy zapis.
↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑
1s 2s 2p 3s 3p 3d
Pokaż odpowiedź
Symbol Symbol bloku Sumaryczna liczba elektronów
pierwiastka konfiguracyjnego w podpowłokach walencyjnych
Pierwiastek E Si LUB krzem p 4
Pierwiastek X Cl LUB chlor p 7Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź etap 1Symbol Symbol bloku Sumaryczna liczba elektronów
pierwiastka konfiguracyjnego w podpowłokach walencyjnych
Pierwiastek E Si LUB krzem p 4
Pierwiastek X Cl LUB chlor p 7
- 3
Przeprowadź etap 2Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności
symboli pierwiastków E i X oraz dla każdego z nich: symbolu bloku konfiguracyjnego
i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka,
symbolu bloku konfiguracyjnego i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach
walencyjnych
ALBO
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli pierwiastków
i symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli pierwiastków i sumarycznej liczby
elektronów w podpowłokach walencyjnych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
- 4
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Symbol Symbol bloku Sumaryczna liczba elektronów
pierwiastka konfiguracyjnego w podpowłokach walencyjnych
Pierwiastek E Si LUB krzem p 4
Pierwiastek X Cl LUB chlor p 7
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności
symboli pierwiastków E i X oraz dla każdego z nich: symbolu bloku konfiguracyjnego
i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka,
symbolu bloku konfiguracyjnego i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach
walencyjnych
ALBO
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli pierwiastków
i symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli pierwiastków i sumarycznej liczby
elektronów w podpowłokach walencyjnych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Zadanie 1.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij tabelę. Napisz wartości dwóch liczb kwantowych: głównej i pobocznej, które
opisują stan kwantowy jednego z niesparowanych elektronów atomu E w stanie
podstawowym.
Liczby kwantowe
główna liczba kwantowa 𝑛 poboczna liczba kwantowa 𝑙
Wartości liczb kwantowych
O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że:
• elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich
jest całkowicie zapełnionych
• konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia
poniższy zapis.
↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑
1s 2s 2p 3s 3p 3d
Pokaż odpowiedź
Liczby kwantowe
główna liczba kwantowa 𝑛 poboczna liczba kwantowa 𝑙
Wartości liczb kwantowych 3 1Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieLiczby kwantowe
główna liczba kwantowa 𝑛 poboczna liczba kwantowa 𝑙
Wartości liczb kwantowych 3 1
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Liczby kwantowe
główna liczba kwantowa 𝑛 poboczna liczba kwantowa 𝑙
Wartości liczb kwantowych 3 1
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 1.31 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Przedstaw pełną konfigurację elektronową jonu X− w stanie podstawowym. Zastosuj
zapis konfiguracji elektronowej z uwzględnieniem podpowłok.
O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że:
• elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich
jest całkowicie zapełnionych
• konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia
poniższy zapis.
↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑
1s 2s 2p 3s 3p 3d
Pokaż odpowiedź
1s22s22p63s23p6 ALBO 1s22s2p63s2p6Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanie1s22s22p63s23p6 ALBO 1s22s2p63s2p6
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne napisanie pełnej konfiguracji elektronowej jonu chlorkowego Cl– w stanie
podstawowym.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1s22s22p63s23p6 ALBO 1s22s2p63s2p6
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie pełnej konfiguracji elektronowej jonu chlorkowego Cl– w stanie
podstawowym.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 2.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
92 141
W jednej z reakcji rozszczepienia jąder 235U powstają Kr oraz Ba.
Uzupełnij schemat tak, aby otrzymać równanie opisanej przemiany, która prowadzi do 2.1.
powstania jąder kryptonu i baru. 235 92 141
U + n n .... n + Kr n+ Ba
Ba
92 36 56
Niektóre ciężkie jądra ulegają reakcjom rozszczepienia. Takie jądra bombardowane
neutronami ulegają podziałowi na dwa lżejsze fragmenty. Tej przemianie towarzyszy emisja
dwóch lub trzech neutronów.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Pokaż odpowiedź
235 1 1 92 141
U + n n 3 n + Kr n+ Ba
Ba
92 0 0 36 56Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanie235 1 1 92 141
U + n n 3 n + Kr n+ Ba
Ba
92 0 0 36 56
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 235 1 1 92 141
U + n n 3 n + Kr n+ Ba
Ba
92 0 0 36 56
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 2.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. 235
Jeżeli po pochłonięciu jednego neutronu przez jądro U następuje jego rozszczepienie,
93
w wyniku którego powstaje jądro Sr i są emitowane 3 neutrony, to równocześnie tworzy się
139 140 140
jądro ( I / Xe / Ba). Wśród jąder biorących udział w tej przemianie większy
235 93
stosunek liczby neutronów do liczby protonów ma jądro ( U / Sr).
Informacja do zadań 3.–4.
Jod tworzy wiele połączeń z tlenem np. tlenek jodu(V), który jest białym ciałem stałym.
W reakcji tego związku z wodą powstaje jednoprotonowy kwas. Opisany tlenek jest
stosowany do wykrywania i oznaczania zawartości tlenku węgla(II) w powietrzu.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Niektóre ciężkie jądra ulegają reakcjom rozszczepienia. Takie jądra bombardowane
neutronami ulegają podziałowi na dwa lżejsze fragmenty. Tej przemianie towarzyszy emisja
dwóch lub trzech neutronów.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Pokaż odpowiedź
Powstaje jądro ¹⁴⁰Xe; większy stosunek liczby neutronów do protonów ma jądro ²³⁵U.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązaniePowstaje jądro ¹⁴⁰Xe; większy stosunek liczby neutronów do protonów ma jądro ²³⁵U.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Powstaje jądro ¹⁴⁰Xe; większy stosunek liczby neutronów do protonów ma jądro ²³⁵U.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 3.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Napisz w formie cząsteczkowej równanie opisanej reakcji tlenku jodu(V) z wodą.
Pokaż odpowiedź
I2O5 + H2O → 2HIO3Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieI2O5 + H2O → 2HIO3
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: I2O5 + H2O → 2HIO3
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 3.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Przeprowadzono doświadczenie. W kolbie ustawionej pod wyciągiem umieszczono tlenek
jodu(V), a następnie wprowadzono do niej tlenek węgla(II) i szczelnie ją zamknięto. Wygląd
zawartości kolby, w której zachodzi reakcja utleniania-redukcji, przedstawiono na zdjęciu.
3.2. Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji tlenku jodu(V) z tlenkiem węgla(II).
Pokaż odpowiedź
I2O5 + 5CO → I2 + 5CO2Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieI2O5 + 5CO → I2 + 5CO2
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: I2O5 + 5CO → I2 + 5CO2
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 42 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
W jednym z tlenków jodu masa tlenu stanowi 20,14 % masy tego tlenku. W jego wzorze
rzeczywistym liczba atomów jodu jest dwa razy większa niż we wzorze empirycznym.
Na podstawie obliczeń ustal i napisz wzór empiryczny oraz wzór rzeczywisty 4.
opisanego tlenku. Obliczenia:
Wzór empiryczny: Wzór rzeczywisty:
Pokaż odpowiedź
Sposób 1.
Wzór empiryczny:
W 100,00 g tlenku znajduje się 20,14 g tlenu oraz 79,86 g jodu.
20,14 g 79,86 g
𝑛O = 16,00 g ∙ mol–1 =1,26 mol 𝑛I = 126,90 g ∙ mol–1 = 0,63 mol
Stosunek molowy jodu do tlenu jest równy 1 : 2.
Wzór empiryczny: IO2
Wzór rzeczywisty: I2O4
Sposób 2.
IxOy MI = 126,90 g ∙ mol–1
16,00𝑦
= 0,2014
126,90𝑥 + 16,00𝑦
16𝑦 = 25,5577𝑥 + 3,222𝑦
12,7776𝑦 = 25,5577𝑥
𝑥 1
=
𝑦 2
Wzór empiryczny: IO2
Wzór rzeczywisty: I2O4Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieSposób 1.
Wzór empiryczny:
W 100,00 g tlenku znajduje się 20,14 g tlenu oraz 79,86 g jodu.
20,14 g 79,86 g
𝑛O = 16,00 g ∙ mol–1 =1,26 mol 𝑛I = 126,90 g ∙ mol–1 = 0,63 mol
Stosunek molowy jodu do tlenu jest równy 1 : 2.
Wzór empiryczny: IO2
Wzór rzeczywisty: I2O4
Sposób 2.
IxOy MI = 126,90 g ∙ mol–1
16,00𝑦
= 0,2014
126,90𝑥 + 16,00𝑦
16𝑦 = 25,5577𝑥 + 3,222𝑦
12,7776𝑦 = 25,5577𝑥
𝑥 1
=
𝑦 2
Wzór empiryczny: IO2
Wzór rzeczywisty: I2O4
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie wzoru
empirycznego oraz wzoru rzeczywistego tlenku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia tylko wzoru empirycznego
albo tylko wzoru rzeczywistego tlenku
ALBO
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do
wyznaczenia stosunku molowego jodu do tlenu wyrażonego liczbami całkowitymi
i brak ustalenia wzorów albo błędne ustalenie wzorów.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Zadanie 5.12 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Trichlorek jodu został po raz pierwszy otrzymany w reakcji, której schemat przedstawiono
poniżej.
–
IO–3 + I2 + H+ + Cl → ICl3 + H2O
5.1. Napisz w formie jonowej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równanie reakcji redukcji zachodzącej
podczas tej przemiany. Uwzględnij środowisko reakcji. Uzupełnij współczynniki
stechiometryczne w poniższym schemacie.
Równanie reakcji redukcji:
–
….. IO–3 + ….. I2 + ….. H+ + ….. Cl → ….. ICl3 + ….. H2O
W odpowiednich warunkach fluorowce mogą ze sobą reagować i tworzyć tzw. związki
międzyhalogenowe o wzorze ogólnym AX𝑦 , w którym 𝑦 przyjmuje wartość 1, 3, 5 lub 7.
W tym wzorze A oznacza pierwiastek o mniejszej elektroujemności, a X – pierwiastek
o większej elektroujemności.
Przykładem związku międzyhalogenowego jest trichlorek jodu o wzorze ICl3 .
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Pokaż odpowiedź
Równanie reakcji redukcji: IO–3 + 3Cl– + 6H+ + 2e– → ICl3 + 3H2 O
3IO–3 + (1)I2 + 18H+ + 15Cl– → 5ICl3 + 9H2 OOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź etap 1Równanie reakcji redukcji: IO–3 + 3Cl– + 6H+ + 2e– → ICl3 + 3H2 O
3IO–3 + (1)I2 + 18H+ + 15Cl– → 5ICl3 + 9H2 O
- 3
Przeprowadź etap 2Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz poprawne
uzupełnienie współczynników w schemacie.
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz niepoprawne
uzupełnienie współczynników w schemacie albo brak uzupełnienia schematu
ALBO
1 pkt – niepoprawne napisanie albo brak równania reakcji redukcji oraz poprawne
uzupełnienie współczynników w schemacie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
- 4
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Równanie reakcji redukcji: IO–3 + 3Cl– + 6H+ + 2e– → ICl3 + 3H2 O
3IO–3 + (1)I2 + 18H+ + 15Cl– → 5ICl3 + 9H2 O
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz poprawne
uzupełnienie współczynników w schemacie.
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz niepoprawne
uzupełnienie współczynników w schemacie albo brak uzupełnienia schematu
ALBO
1 pkt – niepoprawne napisanie albo brak równania reakcji redukcji oraz poprawne
uzupełnienie współczynników w schemacie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Zadanie 5.22 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Metoda VSEPR pozwala określać kształt cząsteczek zbudowanych z atomów pierwiastków
grup 1.–2. oraz 13.–18. W cząsteczce należy wyróżnić atom centralny (np. atom tlenu
w cząsteczce H2O) i ustalić liczbę wolnych par elektronowych na jego zewnętrznej
powłoce (𝑦). Następnie trzeba zsumować liczbę podstawników związanych z atomem
centralnym (𝑥 ) i liczbę jego wolnych par elektronowych (𝑦). W ten sposób otrzymuje się
tzw. liczbę przestrzenną (𝐿p = 𝑥 + 𝑦), która decyduje o kształcie cząsteczki. Ponieważ
zarówno wolne, jak i wiążące pary elektronowe wzajemnie się odpychają, wszystkie
elementy składające się na liczbę przestrzenną (podstawniki i wolne pary elektronowe)
zajmują jak najbardziej odległe od siebie położenia wokół atomu centralnego.
Na podstawie: R.J. Gillespie, Coordination Chemistry Reviews, 252 (2008) 1315,
oraz J.D. Lee, Zwięzła chemia nieorganiczna, Warszawa 1997.
Przedstawiony obok model jest ilustracją kształtu
cząsteczki zbudowanej z atomu centralnego związanego
z trzema podstawnikami (𝑥 = 3), dla 𝐿p = 4.
Narysuj wzór elektronowy cząsteczki trichlorku jodu ICl3. Zaznacz kreskami pary 5.2.
elektronowe wiązań chemicznych oraz wolne pary elektronowe. Następnie rozstrzygnij, czy przedstawiony model jest ilustracją kształtu cząsteczki ICl3. Napisz
wartość liczby przestrzennej cząsteczki ICl3.
Rozstrzygnięcie: Liczba przestrzenna ICl3 : 𝐿p =
W odpowiednich warunkach fluorowce mogą ze sobą reagować i tworzyć tzw. związki
międzyhalogenowe o wzorze ogólnym AX𝑦 , w którym 𝑦 przyjmuje wartość 1, 3, 5 lub 7.
W tym wzorze A oznacza pierwiastek o mniejszej elektroujemności, a X – pierwiastek
o większej elektroujemności.
Przykładem związku międzyhalogenowego jest trichlorek jodu o wzorze ICl3 .
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Pokaż odpowiedź
Wzór elektronowy:
Cl
Cl I Cl
Rozstrzygnięcie: nie
𝑳𝐩 = (𝟑 + 𝟐) = 𝟓Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieWzór elektronowy:
Cl
Cl I Cl
Rozstrzygnięcie: nie
𝑳𝐩 = (𝟑 + 𝟐) = 𝟓
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego cząsteczki, poprawne rozstrzygnięcie
oraz poprawne napisanie liczby przestrzennej cząsteczki ICl3.
1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego cząsteczki
ALBO
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne napisanie liczby przestrzennej cząsteczki
ICl3.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Wzór elektronowy:
Cl
Cl I Cl
Rozstrzygnięcie: nie
𝑳𝐩 = (𝟑 + 𝟐) = 𝟓
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego cząsteczki, poprawne rozstrzygnięcie
oraz poprawne napisanie liczby przestrzennej cząsteczki ICl3.
1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego cząsteczki
ALBO
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne napisanie liczby przestrzennej cząsteczki
ICl3.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Zadanie 61 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uczniowie wykonali dwuetapowe doświadczenie, którego celem było otrzymanie czystego
tlenku miedzi(II). W pierwszym etapie strącili wodorotlenek miedzi(II), a w drugim etapie
przeprowadzili jego rozkład termiczny w łaźni wodnej. Następnie uzyskaną mieszaninę
przesączyli, żeby wyodrębnić stały produkt.
Na poniższym schemacie przedstawiono pierwszy etap doświadczenia.
Probówka I Probówka II
Ba(OH)2 (aq) Ba(OH)2 (aq)
CuCl2 (aq) CuSO4 (aq)
6. Rozstrzygnij, w której probówce (I czy II) otrzymano osad tylko tlenku metalu. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie: (W probówce) IOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieRozstrzygnięcie: (W probówce) I
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia oraz poprawne napisanie uzasadnienia
zawierającego porównanie procesów zachodzących w probówkach I i II albo opis
przebiegu reakcji zachodzących w probówce II.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Rozstrzygnięcie: (W probówce) I
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia oraz poprawne napisanie uzasadnienia
zawierającego porównanie procesów zachodzących w probówkach I i II albo opis
przebiegu reakcji zachodzących w probówce II.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 7.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Zawiesiny otrzymane w probówkach I i II posłużyły do przeprowadzenia doświadczenia
zgodnie ze schematem.
Probówka I
HCl (aq) H2SO4 (aq)
zawiesina barwy białej klarowny roztwór zawiesina
Probówka II
HCl (aq) H2SO4 (aq)
zawiesina barwy białej klarowny roztwór klarowny roztwór
Uzupełnij tabelę. Spośród wodorotlenków wymienionych w informacji wstępnej 7.1.
wybierz te, których zawiesiny znajdowały się na początku doświadczenia w probówkach I i II. Napisz wzory tych związków.
Wzór wodorotlenku w probówce I Wzór wodorotlenku w probówce II
W probówkach oznaczonych numerami I–IV umieszczono oddzielnie, w przypadkowej
kolejności, wodne roztwory soli różnych metali. Do probówek wprowadzono roztwór
wodorotlenku sodu, w wyniku czego w każdej z nich pojawiła się zawiesina innego
wodorotlenku:
Cr(OH)3 Ca(OH)2 Cu(OH)2 Al(OH)3
Pokaż odpowiedź
Wzór wodorotlenku w probówce I Wzór wodorotlenku w probówce II
Ca(OH)2 Al(OH)3Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieWzór wodorotlenku w probówce I Wzór wodorotlenku w probówce II
Ca(OH)2 Al(OH)3
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Wzór wodorotlenku w probówce I Wzór wodorotlenku w probówce II
Ca(OH)2 Al(OH)3
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 7.22 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Probówkę III umieszczono na pewien czas w łaźni wodnej.
Wygląd zawartości tej probówki po ogrzaniu przedstawiono na
zdjęciu A.
Do zawiesiny wodorotlenku znajdującego się w probówce IV
dodano roztwór wodorotlenku sodu – wygląd zawartości tej
probówki przedstawiono na zdjęciu B.
A B
Napisz równania reakcji: 7.2.
• w formie cząsteczkowej – termicznego rozkładu wodorotlenku znajdującego się w probówce III (reakcja 1.)
• w formie jonowej skróconej – roztwarzania wodorotlenku znajdującego się
w probówce IV (reakcja 2.).
Reakcja 1.: Reakcja 2.:
W probówkach oznaczonych numerami I–IV umieszczono oddzielnie, w przypadkowej
kolejności, wodne roztwory soli różnych metali. Do probówek wprowadzono roztwór
wodorotlenku sodu, w wyniku czego w każdej z nich pojawiła się zawiesina innego
wodorotlenku:
Cr(OH)3 Ca(OH)2 Cu(OH)2 Al(OH)3
Pokaż odpowiedź
(𝑡𝑒𝑚𝑝𝑒𝑟𝑎𝑡𝑢𝑟𝑎)
Reakcja 1.: Cu(OH)2 → CuO + H2O
– –
Reakcja 2.: Cr(OH)3 + OH → [Cr(OH)4]
–Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanie(𝑡𝑒𝑚𝑝𝑒𝑟𝑎𝑡𝑢𝑟𝑎)
Reakcja 1.: Cu(OH)2 → CuO + H2O
– –
Reakcja 2.: Cr(OH)3 + OH → [Cr(OH)4]
–
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: (𝑡𝑒𝑚𝑝𝑒𝑟𝑎𝑡𝑢𝑟𝑎)
Reakcja 1.: Cu(OH)2 → CuO + H2O
– –
Reakcja 2.: Cr(OH)3 + OH → [Cr(OH)4]
–
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Zadanie 82 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
W celu otrzymania kwasu bromowodorowego
przeprowadzono doświadczenie z użyciem
stężony H2SO4
zestawu, który zilustrowano rysunkiem obok.
Do kolby stożkowej zawierającej 9,5 g
czystego stałego bromku potasu
wprowadzono kroplami pewną ilość
stężonego kwasu siarkowego(VI). KBr (s)
Zaszła reakcja opisana poniższym
równaniem.
KBr + H2SO4 → KHSO4 + HBr
woda destylowana
W wyniku całkowitego pochłonięcia wydzielonego bromowodoru otrzymano w cylindrze 80 cm3
kwasu bromowodorowego. Z tego roztworu pobrano próbkę 1,0 cm3 , którą rozcieńczono wodą.
Do jej zobojętnienia zużyto 6,9 cm3 roztworu wodorotlenku potasu o pH = 13.
8. Oblicz, jaka część użytego w doświadczeniu KBr uległa reakcji z H2 SO4. Wynik podaj w procentach.
Obliczenia:
Pokaż odpowiedź
Sposób 1.
[OH − ] = 10−1 mol ∙ dm−3 = 0,1 mol ∙ dm−3
𝑛KOH = c ∙ V = 0,00069 mol
𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu)
𝑘
𝑛HBr = 𝑛KBr = 0,0552 mol
𝑘
𝑚KBr = 119 g ∙ mol−1 ∙ 0,0552 mol = 6,57 g
𝑚𝑘 6,57
%KBr = 𝑚KBr
𝑝 = = 0,692 = 69,2 (%)
KBr 9,5
Sposób 2.
𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu)
𝑘
𝑛HBr = 𝑛KBr = 0,0552 mol
𝑝 9,5 g
𝑛KBr = 119 g ∙ mol−1 = 0,0798 mol
𝑛𝑘 0,0552 mol
%KBr = 𝑛KBr
𝑝 = 0,0798 mol = 0,692 = 69,2 (%)
KBrOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź etap 1Sposób 1.
[OH − ] = 10−1 mol ∙ dm−3 = 0,1 mol ∙ dm−3
𝑛KOH = c ∙ V = 0,00069 mol
𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu)
𝑘
𝑛HBr = 𝑛KBr = 0,0552 mol
𝑘
𝑚KBr = 119 g ∙ mol−1 ∙ 0,0552 mol = 6,57 g
𝑚𝑘 6,57
%KBr = 𝑚KBr
𝑝 = = 0,692 = 69,2 (%)
KBr 9,5
- 3
Przeprowadź etap 2Sposób 2.
𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu)
𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu)
𝑘
𝑛HBr = 𝑛KBr = 0,0552 mol
𝑝 9,5 g
𝑛KBr = 119 g ∙ mol−1 = 0,0798 mol
𝑛𝑘 0,0552 mol
%KBr = 𝑛KBr
𝑝 = 0,0798 mol = 0,692 = 69,2 (%)
KBr
- 4
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi
w zadaniu a szukaną w zadaniu, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów obliczeniowych
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia poprawnych wartości
liczby moli KBr lub HBr albo poprawnych wartości masy KBr lub HBr w 80 cm3
roztworu.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Zadanie 92 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Pod wyciągiem przeprowadzono dwa doświadczenia, których celem było zbadanie przebiegu
reakcji metali z kwasami. Użyto poniższych odczynników:
cynk srebro kwas solny kwas azotowy(V)
Każdy z reagentów został użyty tylko raz. Przebieg doświadczeń przedstawiono na
poniższych zdjęciach.
Doświadczenie 1. Doświadczenie 2.
Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzących podczas 9.
doświadczeń 1. i 2. Doświadczenie 1.: Doświadczenie 2.:
Pokaż odpowiedź
Doświadczenie 1.:
Ag + NO–3 + 2H+ → Ag+ + NO2 + H2 O ALBO Ag + NO–3 + 2H3 O+ → Ag+ + NO2 + 3H2 O
Doświadczenie 2.:
Zn + 2H+ → Zn2+ + H2 ALBO Zn + 2H3 O+ → Zn2+ + H2 + 2H2 OOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieDoświadczenie 1.:
Ag + NO–3 + 2H+ → Ag+ + NO2 + H2 O ALBO Ag + NO–3 + 2H3 O+ → Ag+ + NO2 + 3H2 O
Doświadczenie 2.:
Zn + 2H+ → Zn2+ + H2 ALBO Zn + 2H3 O+ → Zn2+ + H2 + 2H2 O
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Doświadczenie 1.:
Ag + NO–3 + 2H+ → Ag+ + NO2 + H2 O ALBO Ag + NO–3 + 2H3 O+ → Ag+ + NO2 + 3H2 O
Doświadczenie 2.:
Zn + 2H+ → Zn2+ + H2 ALBO Zn + 2H3 O+ → Zn2+ + H2 + 2H2 O
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Zadanie 10.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest
fałszywe.
Zmniejszenie objętości reaktora w warunkach izotermicznych, przy
1. niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje P F
wzrostem szybkości opisanej reakcji.
Wzrost temperatury w reaktorze w warunkach izobarycznych, przy
2. niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje P F
spadkiem szybkości opisanej reakcji.
W zamkniętym reaktorze zachodzi reakcja opisana równaniem:
X2 (g) + 2Y2 (g) → 2XY2 (g)
Zależność szybkości tej reakcji od stężenia opisuje poniższe równanie kinetyczne.
𝑣 = 𝑘 ∙ 𝑐X𝒂2 ∙ 𝑐Y𝒃2
Aby wyznaczyć wykładniki 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, przeprowadzono serię pomiarów:
w temperaturze 𝑇 mierzono zależność szybkości reakcji od stężenia jednego z substratów
przy stałym stężeniu drugiego. Na podstawie wyników pomiarów sporządzono poniższe
wykresy zależności szybkości reakcji od:
• stężenia substratu X2 przy stałym stężeniu 𝑐Y2 = 1 mol ∙ dm–3 (linia czerwona)
• stężenia substratu Y2 przy stałym stężeniu 𝑐X2 = 1 mol ∙ dm–3 (linia zielona).
5,20
4,80
4,40
∙ s–1
4,00
–3 𝒄𝐘𝟐
Szybkość reakcji, mol ∙ dm
3,60
3,20
2,80
2,40
2,00
𝒄𝐗𝟐
1,60
1,20
0,80
0,40
0,00
0,00 0,20 0,40 0,60 0,80 1,00 1,20 1,40 1,60 1,80 2,00 2,20
–3
Stężenie molowe, mol ∙ dm
Pokaż odpowiedź
1. P, 2. F.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanie1. P, 2. F.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1. P, 2. F.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 10.24 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
W reaktorze o pojemności 4,0 dm3 umieszczono stechiometryczną mieszaninę, zawierającą
łącznie 12,0 mol gazów X2 i Y2, i zainicjowano reakcję syntezy gazu XY2. W układzie
utrzymywano temperaturę 𝑇.
Na podstawie analizy wykresów ustal i napisz wartości wykładników 𝒂 i 𝒃. Następnie 10.2.
oblicz wartość stałej szybkości reakcji 𝒌 oraz oblicz szybkość tej reakcji –
w temperaturze 𝑻 w chwili, gdy w reaktorze znajdowało się łącznie 9,0 mol wszystkich
gazów.
Równanie kinetyczne:
𝑣 = 𝑘 ∙ 𝑐X2 ∙ 𝑐Y2
Obliczenia:
W zamkniętym reaktorze zachodzi reakcja opisana równaniem:
X2 (g) + 2Y2 (g) → 2XY2 (g)
Zależność szybkości tej reakcji od stężenia opisuje poniższe równanie kinetyczne.
𝑣 = 𝑘 ∙ 𝑐X𝒂2 ∙ 𝑐Y𝒃2
Aby wyznaczyć wykładniki 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, przeprowadzono serię pomiarów:
w temperaturze 𝑇 mierzono zależność szybkości reakcji od stężenia jednego z substratów
przy stałym stężeniu drugiego. Na podstawie wyników pomiarów sporządzono poniższe
wykresy zależności szybkości reakcji od:
• stężenia substratu X2 przy stałym stężeniu 𝑐Y2 = 1 mol ∙ dm–3 (linia czerwona)
• stężenia substratu Y2 przy stałym stężeniu 𝑐X2 = 1 mol ∙ dm–3 (linia zielona).
5,20
4,80
4,40
∙ s–1
4,00
–3 𝒄𝐘𝟐
Szybkość reakcji, mol ∙ dm
3,60
3,20
2,80
2,40
2,00
𝒄𝐗𝟐
1,60
1,20
0,80
0,40
0,00
0,00 0,20 0,40 0,60 0,80 1,00 1,20 1,40 1,60 1,80 2,00 2,20
–3
Stężenie molowe, mol ∙ dm
Pokaż odpowiedź
Równanie kinetyczne: 𝒗 = 𝒌 ∙ 𝒄𝐗 𝟐 ∙ 𝒄𝟐𝐘𝟐 ALBO 𝒗 = 𝒌 ∙ 𝒄𝟏𝐗 𝟐 ∙ 𝒄𝟐𝐘𝟐
1 = 𝑘 ∙ 1 ∙ 12 ⟹ k = 1 (𝐦𝐨𝐥−𝟐 ∙ 𝐝𝐦𝟔 ∙ 𝐬−𝟏 )
Początkowe liczby moli reagentów: 𝑛X2 + 𝑛Y2 = 12 mol
𝑛X2 : 𝑛Y2 = 1 : 2 ⟹ 𝑛X2 = 4 mol; 𝑛Y2 = 8 mol
Liczba moli początkowa zmiana końcowa
X2 4 –𝑥 4–𝑥=1
Y2 8 –2𝑥 8 – 2𝑥 = 2
XY2 0 +2𝑥 2𝑥
Łączna liczba moli po reakcji: 4 – 𝑥 + 8 – 2 𝑥 + 2 𝑥 = 9 ⟹ 𝑥 = 3 mol
1
[X2 ] = 1 mol : 4 dm3 = 4 mol ∙ dm−3
1
[Y2 ] = 2 mol : 4 dm3 = 2 mol ∙ dm−3
1 1
𝑣 = 𝑘[X2 ]1 ∙ [Y2 ]2 = 1 ∙ (4)1 ∙ (2)2 = 0,0625
𝑣 = 𝟔, 𝟐𝟓 ∙ 𝟏𝟎–𝟐 𝐦𝐨𝐥 ∙ 𝐝𝐦−𝟑 ∙ 𝐬−𝟏
Uwaga 1.: Obliczenie szybkości reakcji nie podlega ocenie, jeżeli zastosowano błędną
metodę do wyznaczenia wartości 𝑘 i/lub wartości stężeń.
Uwaga 2.: Podanie poprawnej wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 przy braku ustalenia
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym wymaga wyjaśnienia odnoszącego się do
informacji, że dla stężeń reagentów równych 1 mol ∙ dm–3 stała szybkości reakcji
jest równa szybkości tej reakcji ( 𝑘 = 𝑣).Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź etap 1Równanie kinetyczne: 𝒗 = 𝒌 ∙ 𝒄𝐗 𝟐 ∙ 𝒄𝟐𝐘𝟐 ALBO 𝒗 = 𝒌 ∙ 𝒄𝟏𝐗 𝟐 ∙ 𝒄𝟐𝐘𝟐
1 = 𝑘 ∙ 1 ∙ 12 ⟹ k = 1 (𝐦𝐨𝐥−𝟐 ∙ 𝐝𝐦𝟔 ∙ 𝐬−𝟏 )
Początkowe liczby moli reagentów: 𝑛X2 + 𝑛Y2 = 12 mol
𝑛X2 : 𝑛Y2 = 1 : 2 ⟹ 𝑛X2 = 4 mol; 𝑛Y2 = 8 mol
Liczba moli początkowa zmiana końcowa
X2 4 –𝑥 4–𝑥=1
Y2 8 –2𝑥 8 – 2𝑥 = 2
XY2 0 +2𝑥 2𝑥
Łączna liczba moli po reakcji: 4 – 𝑥 + 8 – 2 𝑥 + 2 𝑥 = 9 ⟹ 𝑥 = 3 mol
1
[X2 ] = 1 mol : 4 dm3 = 4 mol ∙ dm−3
1
[Y2 ] = 2 mol : 4 dm3 = 2 mol ∙ dm−3
1 1
𝑣 = 𝑘[X2 ]1 ∙ [Y2 ]2 = 1 ∙ (4)1 ∙ (2)2 = 0,0625
𝑣 = 𝟔, 𝟐𝟓 ∙ 𝟏𝟎–𝟐 𝐦𝐨𝐥 ∙ 𝐝𝐦−𝟑 ∙ 𝐬−𝟏
Uwaga 1.: Obliczenie szybkości reakcji nie podlega ocenie, jeżeli zastosowano błędną
metodę do wyznaczenia wartości 𝑘 i/lub wartości stężeń.
- 3
Przeprowadź etap 2Uwaga 2.: Podanie poprawnej wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 przy braku ustalenia
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym wymaga wyjaśnienia odnoszącego się do
informacji, że dla stężeń reagentów równych 1 mol ∙ dm–3 stała szybkości reakcji
jest równa szybkości tej reakcji ( 𝑘 = 𝑣).
- 4
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 4 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 4 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami
danymi a szukanym równaniem kinetycznym oraz poprawne: ustalenie i napisanie
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 ,
wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych
w zadaniu, obliczenie szybkości reakcji w temperaturze 𝑇, napisanie wyniku
z poprawną jednostką.
3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami
danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 ,
wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych
w zadaniu, obliczenie szybkości reakcji w temperaturze 𝑇, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych
LUB
• napisanie błędnej jednostki dla stałej szybkości reakcji 𝑘
LUB
• napisanie wyniku końcowego z błędną jednostką albo bez jednostki
ALBO
3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami
danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, poprawne obliczenie wartości stałej
szybkości reakcji 𝑘 , poprawne wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń
reagentów w warunkach określonych w zadaniu, ale:
• błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia
wielkości.
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami
danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 ,
wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych
w zadaniu, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych lub napisanie błędnej jednostki dla stałej szybkości
reakcji 𝑘
• błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia
wielkości
ALBO
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami
danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, poprawne obliczenie wartości stałej
szybkości reakcji 𝑘 , ale:
• błędne wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężenia reagentów albo brak
wyznaczenia wielkości
• błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia
wielkości
ALBO
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami
danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, poprawne wyznaczenie liczby moli reagentów
lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu, ale:
• błędne obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 albo brak obliczenia wielkości 2
• błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia
wielkości.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami
danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘
ale:
• popełnienie błędów rachunkowych lub napisanie błędnej jednostki dla stałej szybkości
reakcji 𝑘
• błędne wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach
określonych w zadaniu albo brak wyznaczenia wielkości
• błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia
wielkości
ALBO
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami
danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie
wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, wyznaczenie liczby moli reagentów lub
stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych
• błędne obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 albo brak obliczenia wielkości 2
• błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia
wielkości
ALBO
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami
danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne wyznaczenie liczby moli
reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu oraz błędne
wyznaczenie albo brak wyznaczenia: wartości 𝑎 lub 𝑏 w równaniu kinetycznym,
wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 oraz szybkości reakcji w temperaturze 𝑇.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Zadanie 112 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
W temperaturze 𝑇 przygotowano wodne roztwory wodoroortofosforanu(V) sodu
i diwodoroortofosforanu(V) sodu o jednakowych stężeniach molowych i zbadano ich odczyn
za pomocą dwóch wskaźników: fenoloftaleiny oraz czerwieni obojętnej.
Wyniki doświadczenia przedstawiono na poniższych zdjęciach.
Fenoloftaleina Czerwień obojętna
Na2HPO4
NaH2PO4
11. Wpisz do schematów wzory odpowiednich drobin tak, aby powstały równania reakcji decydujących o odczynie wodnego roztworu wodoroortofosforanu(V) sodu oraz
o odczynie wodnego roztworu diwodoroortofosforanu(V) sodu. Zastosuj definicję
kwasu i zasady Brønsteda.
Równanie reakcji zachodzącej w roztworze Na2HPO4:
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
+ ⇄ +
Równanie reakcji zachodzącej w roztworze NaH2PO4:
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
+ ⇄ +
Pokaż odpowiedź
Równanie reakcji zachodzącej w roztworze Na2HPO4:
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
+ ⇄ +
H2 O HPO2−
4 OH− H2 PO−
4
Równanie reakcji zachodzącej w roztworze NaH2PO4:
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
+ ⇄ +
H2 PO−
4 H2 O HPO2−
4 H3 O+Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź etap 1Równanie reakcji zachodzącej w roztworze Na2HPO4:
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
+ ⇄ +
H2 O HPO2−
4 OH− H2 PO−
4
Równanie reakcji zachodzącej w roztworze NaH2PO4:
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
+ ⇄ +
H2 PO−
4 H2 O HPO2−
4 H3 O+
- 3
Przeprowadź etap 2Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – poprawne uzupełnienie schematów – napisanie we właściwej formie dwóch równań
reakcji.
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – napisanie we właściwej formie jednego równania
reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
- 4
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Równanie reakcji zachodzącej w roztworze Na2HPO4:
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
+ ⇄ +
H2 O HPO2−
4 OH− H2 PO−
4
Równanie reakcji zachodzącej w roztworze NaH2PO4:
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
+ ⇄ +
H2 PO−
4 H2 O HPO2−
4 H3 O+
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie schematów – napisanie we właściwej formie dwóch równań
reakcji.
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – napisanie we właściwej formie jednego równania
reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Zadanie 123 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Próbkę chlorku amonu o masie 0,10 g rozpuszczono w wodzie i otrzymano 100 cm3 roztworu.
W powstałym roztworze kationy amonowe w pewnym stopniu ulegają przemianie zgodnie
z poniższym równaniem.
NH+4 + H2O ⇄ NH3 + H3 O+
Niewielką objętość przygotowanego roztworu umieszczono w probówce, do której dodano
kilka kropel błękitu bromotymolowego.
Oblicz pH otrzymanego roztworu. Wynik podaj w zaokrągleniu do jednego miejsca po 12.
przecinku. Następnie wybierz zdjęcie, na którym przedstawiono wygląd zawartości –
probówki po dodaniu do niej wskaźnika, i zaznacz literę A, B albo C.
Obliczenia:
A B C
Pokaż odpowiedź
Sposób 1.
1 ∙ 10−14
KNH3 = 1,78 ∙ 10−5 KNH+4 = 1,78 ∙ 10−5 = 5,62 ∙ 10−10
1 mol NH4Cl 53,5 g
𝑛 mol 0,10 g
𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl
0,00187
cNH+4 = = 0,0187 ≈ 0,02 (mol ∙ dm–3 )
0,10
[NH3 ] ∙ [H3 O+] 𝑥2
K NH+4 = =
[NH+4 ] 0,02 – 𝑥
𝑥 = [H3 O+] = 3,35 · 10–6 (mol ∙ dm–3 )
pH = 5,5
Zdjęcie: B
Sposób 2.
p𝐾NH+ = 14 – pKNH = 9,25
4 3
𝐾NH+4 = 5,62 ∙ 10−10
1 mol NH4Cl 53,5 g
𝑛 mol 0,10 g
𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl
0,00187
cNH+4 = = 0,0187 (mol ∙ dm–3 )
0,10
[NH3 ] ∙ [H3 O+] 𝑥2
𝐾NH+4 = =
cNH+4 0,0187
𝑥 = [H3 O+] = 3,24 · 10–6 (mol ∙ dm–3 )
pH = 5,5
Zdjęcie: B
Sposób 3.
p𝐾NH+ = 14 – pKNH = 9,25
4 3
1 mol NH4Cl 53,5 g
𝑛 mol 0,10 g
𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl
0,00187
cNH+4 = = 0,0187 ≈ 0,02 (mol ∙ dm–3 )
0,10
1 1
pH = 2 pK NH+ – 2logcNH+4 ⟹ pH = 5,5
4
Zdjęcie: B
Uwaga 1.: W obliczeniach można zastosować uproszczony wzór prowadzący do obliczenia
stężenia jonów H+.
Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Uwaga 3.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający otrzyma wynik pH z przedziału
[6,0; 7,0), powinien wybrać zdjęcie A. Za takie rozwiązanie przyznaje się 2 pkt.
Uwaga 4.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający uzyska wynik pH ≥ 7, to za takie
rozwiązanie otrzymuje 1 pkt.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź etap 1Sposób 1.
1 ∙ 10−14
KNH3 = 1,78 ∙ 10−5 KNH+4 = 1,78 ∙ 10−5 = 5,62 ∙ 10−10
1 mol NH4Cl 53,5 g
𝑛 mol 0,10 g
𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl
0,00187
cNH+4 = = 0,0187 ≈ 0,02 (mol ∙ dm–3 )
0,10
[NH3 ] ∙ [H3 O+] 𝑥2
K NH+4 = =
[NH+4 ] 0,02 – 𝑥
𝑥 = [H3 O+] = 3,35 · 10–6 (mol ∙ dm–3 )
pH = 5,5
Zdjęcie: B
- 3
Przeprowadź etap 2Sposób 2.
p𝐾NH+ = 14 – pKNH = 9,25
4 3
𝐾NH+4 = 5,62 ∙ 10−10
1 mol NH4Cl 53,5 g
𝑛 mol 0,10 g
𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl
0,00187
cNH+4 = = 0,0187 (mol ∙ dm–3 )
0,10
[NH3 ] ∙ [H3 O+] 𝑥2
𝐾NH+4 = =
cNH+4 0,0187
𝑥 = [H3 O+] = 3,24 · 10–6 (mol ∙ dm–3 )
pH = 5,5
Zdjęcie: B
- 4
Przeprowadź etap 3Sposób 3.
p𝐾NH+ = 14 – pKNH = 9,25
4 3
1 mol NH4Cl 53,5 g
𝑛 mol 0,10 g
𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl
0,00187
cNH+4 = = 0,0187 ≈ 0,02 (mol ∙ dm–3 )
0,10
1 1
pH = 2 pK NH+ – 2logcNH+4 ⟹ pH = 5,5
4
Zdjęcie: B
Uwaga 1.: W obliczeniach można zastosować uproszczony wzór prowadzący do obliczenia
stężenia jonów H+. Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
- 5
Przeprowadź etap 4Uwaga 3.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający otrzyma wynik pH z przedziału
[6,0; 7,0), powinien wybrać zdjęcie A. Za takie rozwiązanie przyznaje się 2 pkt. Uwaga 4.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający uzyska wynik pH ≥ 7, to za takie
rozwiązanie otrzymuje 1 pkt.
- 6
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 3 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 ,
poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku w zaokrągleniu
do jednego miejsca po przecinku i poprawny wybór zdjęcia.
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 ,
poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku w zaokrągleniu
do jednego miejsca po przecinku i błędny wybór zdjęcia albo brak wyboru
ALBO
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 ,
ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
i poprawny wybór zdjęcia
ALBO
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 ,
poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do obliczenia wartości stężenia jonów
H+ i poprawny wybór zdjęcia.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 ,
ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
i błędny wybór zdjęcia albo brak wyboru
ALBO
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 ,
poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do obliczenia wartości stężenia jonów
H+ i błędny wybór albo brak wyboru zdjęcia.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Zadanie 132 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
W celu wyznaczenia stężeniowej stałej równowagi syntezy amoniaku w temperaturze 𝑇 do
reaktora o stałej pojemności wprowadzono azot i wodór. Początkowe stężenie azotu było
równe 0,20 mol ⋅ dm–3 , a początkowe stężenie wodoru wynosiło 0,60 mol ⋅ dm–3 .
Następnie reaktor zamknięto i utrzymywano stałą temperaturę 𝑇. W reaktorze zaszła reakcja
opisana poniższym równaniem.
N2 + 3H2 ⇄ 2NH3
Po pewnym czasie stwierdzono, że ciśnienie w reaktorze obniżyło się do 75 % początkowej
wartości i już się nie zmieniało.
13. Oblicz stężeniową stałą równowagi syntezy amoniaku w temperaturze 𝑻.
Obliczenia:
Pokaż odpowiedź
𝑝
(𝑝𝑉 = 𝑛𝑅𝑇 𝑖 𝑇 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡, 𝑉 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡, 𝑅 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡 ⟹ = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡 ⟹
𝑐
𝑝0 𝑝 𝑐 ⋅𝑝 𝑝r
= 𝑐r ⟹ 𝑐r = 0𝑝 r ⟹ = 0,75)
𝑐0 r 0 𝑝0
Stężenie molowe, mol ∙ dm–3 początkowe zmiana równowagowe
N2 0,2 –𝑥 0,2 – 𝑥
H2 0,6 –3𝑥 0,6 – 3𝑥
NH3 0 2𝑥 2𝑥
łączne 0,8 –2𝑥 0,8 – 2𝑥
Łączne stężenie gazów w stanie równowagi:
𝑐r = 0,75𝑐0 ⟹ 𝑐r = 0,75 ⋅ 0,8 = 0,6 i 𝑐r = 0,8 – 2𝑥 ⟹ 0,8 – 2𝑥 = 0,6
𝑥 = 0,1 (mol ∙ dm–3 )
[NH3] = 0,2 (mol ∙ dm–3)
[N2] = 0,1 (mol ∙ dm–3)
[H2] = 0,3 (mol ∙ dm–3)
[NH ]2 0,22
𝐾 = [N ][H3 ]3 ⟹ 𝐾 = 0,1 ⋅ 0,33 = 𝟏𝟒, 𝟖
2 2
Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Uwaga 2.: Zdający w obliczeniach nie może dokonać zmiany warunków prowadzenia
procesu.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź etap 1𝑝
(𝑝𝑉 = 𝑛𝑅𝑇 𝑖 𝑇 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡, 𝑉 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡, 𝑅 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡 ⟹ = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡 ⟹
𝑐
𝑝0 𝑝 𝑐 ⋅𝑝 𝑝r
= 𝑐r ⟹ 𝑐r = 0𝑝 r ⟹ = 0,75)
𝑐0 r 0 𝑝0
Stężenie molowe, mol ∙ dm–3 początkowe zmiana równowagowe
N2 0,2 –𝑥 0,2 – 𝑥
H2 0,6 –3𝑥 0,6 – 3𝑥
NH3 0 2𝑥 2𝑥
łączne 0,8 –2𝑥 0,8 – 2𝑥
Łączne stężenie gazów w stanie równowagi:
𝑐r = 0,75𝑐0 ⟹ 𝑐r = 0,75 ⋅ 0,8 = 0,6 i 𝑐r = 0,8 – 2𝑥 ⟹ 0,8 – 2𝑥 = 0,6
𝑥 = 0,1 (mol ∙ dm–3 )
[NH3] = 0,2 (mol ∙ dm–3)
[N2] = 0,1 (mol ∙ dm–3)
[H2] = 0,3 (mol ∙ dm–3)
[NH ]2 0,22
𝐾 = [N ][H3 ]3 ⟹ 𝐾 = 0,1 ⋅ 0,33 = 𝟏𝟒, 𝟖
2 2
Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
- 3
Przeprowadź etap 2Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń. Uwaga 2.: Zdający w obliczeniach nie może dokonać zmiany warunków prowadzenia
procesu.
- 4
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku
jako wielkości bezwymiarowej.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
LUB
• podanie wyniku z jednostką inną niż dm6 ∙ mol–2
ALBO
1 pkt – poprawne wyznaczenie wartości stężeń N2, H2, NH3 w stanie równowagi.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Zadanie 14.12 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Następnie napisz, z którym półogniwem (B albo C) w warunkach standardowych
należy połączyć półogniwo A, aby podczas pracy ogniwa malało pH roztworu w tym
półogniwie.
Aby podczas pracy ogniwa malało pH roztworu w półogniwie A, stężenie jonów H+ musi się
(zwiększać / zmniejszać). Oznacza to, że w tym półogniwie zachodzi proces
(redukcji / utleniania), a drugie półogniwo pełni funkcję (anody / katody).
Opisany warunek spełnia ogniwo zbudowane z półogniwa A połączonego
z półogniwem .
W trzech standardowych półogniwach A, B i C ustalają się równowagi opisane poniższymi
równaniami.
półogniwo A MnO–4 + 8H+ + 5e– ⇄ Mn2+ + 4H2O
–
półogniwo B Br2 + 2e– ⇄ 2Br
półogniwo C Co3+ + e– ⇄ Co2+
Pokaż odpowiedź
Stężenie jonów H⁺ musi się zwiększać, w półogniwie A zachodzi utlenianie, a drugie półogniwo jest katodą. Warunek spełnia połączenie półogniw A i C.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieStężenie jonów H⁺ musi się zwiększać, w półogniwie A zachodzi utlenianie, a drugie półogniwo jest katodą. Warunek spełnia połączenie półogniw A i C.
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań oraz poprawny wybór półogniwa.
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań, błędny wybór albo brak wyboru półogniwa
ALBO
– poprawny wybór półogniwa, błędne uzupełnienie zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Stężenie jonów H⁺ musi się zwiększać, w półogniwie A zachodzi utlenianie, a drugie półogniwo jest katodą. Warunek spełnia połączenie półogniw A i C.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań oraz poprawny wybór półogniwa.
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań, błędny wybór albo brak wyboru półogniwa
ALBO
– poprawny wybór półogniwa, błędne uzupełnienie zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Zadanie 14.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij poniższy zapis tak, aby powstał schemat ogniwa galwanicznego zbudowanego z półogniw B oraz C generującego prąd w warunkach standardowych.
(–) Pt Pt (+)
Informacja do zadań 15.–16.
Gaz LPG, stosowany do napędu samochodów, jest mieszaniną propanu i butanu.
W zbiorniku z LPG panuje ciśnienie 𝑝, w którym ta mieszanina jest cieczą. W zależności
od pory roku stosuje się dwa rodzaje LPG: zimowy i letni. Skład przykładowych ciekłych
mieszanin LPG (w przeliczeniu na stosunek molowy) i odpowiadające im gęstości
zestawiono w tabeli.
Rodzaj mieszaniny
zimowy LPG letni LPG
𝑛propanu ∶ 𝑛butanu 70 : 30 30 : 70
Gęstość, g ∙ cm−3
0,54 0,56
(T = 273 K)
Na podstawie: https://www.e-petrol.pl
Standardowe entalpie spalania propanu i butanu podano poniżej.
o
• ∆𝐻propan (g) = – 2219 kJ · mol
–1
o
• ∆𝐻butan (g) = – 2878 kJ · mol
–1
W trzech standardowych półogniwach A, B i C ustalają się równowagi opisane poniższymi
równaniami.
półogniwo A MnO–4 + 8H+ + 5e– ⇄ Mn2+ + 4H2O
–
półogniwo B Br2 + 2e– ⇄ 2Br
półogniwo C Co3+ + e– ⇄ Co2+
Pokaż odpowiedź
(–) Pt Br– , Br2 Co , Co Pt (+) (–) Pt Br– Br2 Co , Co Pt (+)
3+ 2+ 3+ 2+
ALBOOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanie(–) Pt Br– , Br2 Co , Co Pt (+) (–) Pt Br– Br2 Co , Co Pt (+)
3+ 2+ 3+ 2+
ALBO
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: (–) Pt Br– , Br2 Co , Co Pt (+) (–) Pt Br– Br2 Co , Co Pt (+)
3+ 2+ 3+ 2+
ALBO
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu ogniwa.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 152 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Wykonano doświadczenie. Próbkę 1,0 dm3 letniego LPG przeprowadzono w stan gazowy
i spalono.
15. Oblicz energię, która wydzieli się do otoczenia w wyniku całkowitego spalenia 1,0 𝐝𝐦𝟑 letniego LPG. Wynik podaj w kilodżulach. Przyjmij, że wartości entalpii spalania
węglowodorów są takie same jak w warunkach standardowych. Załóż, że powyższe
wartości nie ulegają zmianie wraz ze zmianą temperatury oraz że energia jest
wymieniana z otoczeniem wyłącznie na sposób ciepła.
Obliczenia:
Pokaż odpowiedź
Sposób 1.
𝑀propan = 44 g ∙ mol–1 𝑀butan = 58 g ∙ mol–1 𝑚 = 560 g
𝑚
𝑑=
𝑉
44 ⋅ 𝑛propan + 58 ∙ 𝑛butan = 560 44 ∙ 3
{ 3 ⇒ 560 = ∙ 𝑛butan + 58 ∙ 𝑛butan
𝑛propan = 𝑛butan ⋅ 7 7
𝑛butan = 7,286 mol
𝑛propan = 3,123 mol
𝐸 = 7,286 ∙ 2878 + 3,123 ∙ 2219 = 27 899,05 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉)
Sposób 2.
Założenie: Mieszanina zawiera 0,3 mol C3H8 i 0,7 mol C4H10.
Energia wydzielona ze spalenia takiej mieszaniny:
𝐸 = 0,3 mol ∙ (2219 kJ ∙ mol−1 ) + 0,7 mol ∙ (2878 kJ ∙ mol−1 ) = 2 680 kJ
Masa tej mieszaniny:
𝑚 = 0,3 mol ∙ 44 g ∙ mol−1 + 0,7 mol ∙ 58 g ∙ mol−1 = 53,8 g
Objętość tej mieszaniny:
53,8 g
𝑉= = 96,1 cm3
0,56 g ∙ cm−3
96,1 cm3 2 680 kJ
1000 cm3 𝑥
𝑥 = 27 887,62 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉)
Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny uznaje się każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Uwaga 2.: Podanie wyniku końcowego ze znakiem minus skutkuje utratą 1 pkt.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź etap 1Sposób 1.
𝑀propan = 44 g ∙ mol–1 𝑀butan = 58 g ∙ mol–1 𝑚 = 560 g
𝑚
𝑑=
𝑉
44 ⋅ 𝑛propan + 58 ∙ 𝑛butan = 560 44 ∙ 3
{ 3 ⇒ 560 = ∙ 𝑛butan + 58 ∙ 𝑛butan
𝑛propan = 𝑛butan ⋅ 7 7
𝑛butan = 7,286 mol
𝑛propan = 3,123 mol
𝐸 = 7,286 ∙ 2878 + 3,123 ∙ 2219 = 27 899,05 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉)
- 3
Przeprowadź etap 2Sposób 2.
Założenie: Mieszanina zawiera 0,3 mol C3H8 i 0,7 mol C4H10.
Energia wydzielona ze spalenia takiej mieszaniny:
𝐸 = 0,3 mol ∙ (2219 kJ ∙ mol−1 ) + 0,7 mol ∙ (2878 kJ ∙ mol−1 ) = 2 680 kJ
Masa tej mieszaniny:
𝑚 = 0,3 mol ∙ 44 g ∙ mol−1 + 0,7 mol ∙ 58 g ∙ mol−1 = 53,8 g
Objętość tej mieszaniny:
53,8 g
𝑉= = 96,1 cm3
0,56 g ∙ cm−3
96,1 cm3 2 680 kJ
1000 cm3 𝑥
𝑥 = 27 887,62 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉)
Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny uznaje się każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Uwaga 2.: Podanie wyniku końcowego ze znakiem minus skutkuje utratą 1 pkt.
- 4
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
LUB
• podanie wyniku z jednostką inną niż kJ
ALBO
1 pkt – poprawne obliczenie liczby moli C3H8 i C4H10 w 1 dm3 letniego LPG.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Zadanie 161 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Ilość energii wydzielana podczas całkowitego spalania 1,0 dm3 zimowego LPG
jest (mniejsza niż / taka sama jak / większa niż) ilość energii wydzielana podczas
całkowitego spalania tej samej objętości letniego LPG.
Ilość CO2 emitowanego do atmosfery podczas spalania 1,0 dm3 LPG jest większa
w przypadku (letniego / zimowego) LPG.
Pokaż odpowiedź
Energia ze spalania 1,0 dm³ zimowego LPG jest mniejsza niż dla letniego LPG. Więcej CO₂ emituje spalanie letniego LPG.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieEnergia ze spalania 1,0 dm³ zimowego LPG jest mniejsza niż dla letniego LPG. Więcej CO₂ emituje spalanie letniego LPG.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Energia ze spalania 1,0 dm³ zimowego LPG jest mniejsza niż dla letniego LPG. Więcej CO₂ emituje spalanie letniego LPG.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 17.12 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij poniższe schematy. Napisz w każdym z nich:
• wzór półstrukturalny (grupowy) alkenu – organicznego substratu przemiany
• niezbędne warunki prowadzenia procesu.
OH
H2O
CH3 CH2 C CH2 CH3
CH2
CH3
OH
H2O
CH3 CH2 CH CH2
CH3
Reakcja addycji halogenowodorów do niesymetrycznych alkenów zwykle przebiega zgodnie
z regułą Markownikowa. Również przyłączenie cząsteczki wody do podwójnego wiązania,
które zachodzi w środowisku kwasowym, prowadzi do powstania alkoholu o możliwie
najwyższej rzędowości. Odstępstwa od tej reguły obserwuje się w reakcjach addycji wody
przebiegających z udziałem wodorku boru (BH3) i nadtlenku wodoru (H2O2) w obecności jonów
wodorotlenkowych (OH– ). Takie postępowanie pozwala uzyskać alkohol, który jest produktem
reakcji przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa.
Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.
Pokaż odpowiedź
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanie2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu.
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Zadanie 17.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Kamfen jest składnikiem wielu olejków eterycznych.
Uzupełnij wzory produktów przemian opisanych poniższymi schematami: 17.2.
• addycji HBr przebiegającej zgodnie z regułą Markownikowa • addycji H2O przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa.
CH CH
CH2 CH2
H2C C H2C C
HBr
CH2 CH2
H2C C CH3 H2C C CH3
CH CH3 CH CH3
kamfen
CH CH
CH2 CH2
H2C C H2C C
H2O
CH2 CH2
H2C C CH3 H2C C CH3
CH CH3 CH CH3
kamfen
Informacja do zadań 18.–20.
Poniżej przedstawiono wzór 1,4-dimetylobenzenu, czyli p-ksylenu.
CH3
CH3
Ten związek reaguje z bromem zarówno pod wpływem światła, jak i w obecności żelaza.
Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.
Reakcja addycji halogenowodorów do niesymetrycznych alkenów zwykle przebiega zgodnie
z regułą Markownikowa. Również przyłączenie cząsteczki wody do podwójnego wiązania,
które zachodzi w środowisku kwasowym, prowadzi do powstania alkoholu o możliwie
najwyższej rzędowości. Odstępstwa od tej reguły obserwuje się w reakcjach addycji wody
przebiegających z udziałem wodorku boru (BH3) i nadtlenku wodoru (H2O2) w obecności jonów
wodorotlenkowych (OH– ). Takie postępowanie pozwala uzyskać alkohol, który jest produktem
reakcji przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa.
Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.
Pokaż odpowiedź
H
Br
CH CH
CH2 CH2
H2C C H2C C
HBr
CH2 CH2
H2C C CH H2C C CH3
3
CH CH3 CH CH3
kamfen
OH
H
CH CH
CH2 CH
2
H2C C HC C
2
H2O
CH2 CH2
H2C C CH3 H2C C CH
3
CH CH3 CH CH3
kamfenOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieH
Br
CH CH
CH2 CH2
H2C C H2C C
HBr
CH2 CH2
H2C C CH H2C C CH3
3
CH CH3 CH CH3
kamfen
OH
H
CH CH
CH2 CH
2
H2C C HC C
2
H2O
CH2 CH2
H2C C CH3 H2C C CH
3
CH CH3 CH CH3
kamfen
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: H
Br
CH CH
CH2 CH2
H2C C H2C C
HBr
CH2 CH2
H2C C CH H2C C CH3
3
CH CH3 CH CH3
kamfen
OH
H
CH CH
CH2 CH
2
H2C C HC C
2
H2O
CH2 CH2
H2C C CH3 H2C C CH
3
CH CH3 CH CH3
kamfen
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wzorów produktów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 181 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij tabelę. Napisz nazwę typu reakcji p-ksylenu z bromem pod wpływem światła
i w obecności żelaza (addycja, eliminacja albo substytucja) oraz nazwę mechanizmu
(elektrofilowy, nukleofilowy albo rodnikowy), według którego przebiega każda z tych
reakcji.
Reakcja p-ksylenu z bromem
pod wpływem światła w obecności Fe
Typ reakcji
Mechanizm reakcji
Pokaż odpowiedź
Reakcja p-ksylenu z bromem
pod wpływem światła w obecności Fe
Typ reakcji substytucja
Mechanizm reakcji rodnikowy elektrofilowyOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieReakcja p-ksylenu z bromem
pod wpływem światła w obecności Fe
Typ reakcji substytucja
Mechanizm reakcji rodnikowy elektrofilowy
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Reakcja p-ksylenu z bromem
pod wpływem światła w obecności Fe
Typ reakcji substytucja
Mechanizm reakcji rodnikowy elektrofilowy
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 191 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Napisz równanie reakcji monobromowania p-ksylenu pod wpływem światła. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Pokaż odpowiedź
CH3 CH2Br
(światło)
+ Br2 + HBr
CH3 CH3Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieCH3 CH2Br
(światło)
+ Br2 + HBr
CH3 CH3
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: CH3 CH2Br
(światło)
+ Br2 + HBr
CH3 CH3
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 201 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
W wyniku katalitycznego utlenienia p-ksylenu otrzymuje się kwas tereftalowy, czyli kwas
benzeno-1,4-dikarboksylowy.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) lub uproszczony opisanego kwasu. 20.
Informacja do zadań 21.–23.
Borowodorek sodu o wzorze NaBH4 jest odczynnikiem stosowanym w chemii organicznej.
Ten związek selektywnie i z dużą wydajnością redukuje grupy karbonylowe w aldehydach
i w ketonach do grup hydroksylowych, natomiast nie redukuje grup karboksylowych ani
estrowych. Schemat redukcji grupy karbonylowej przedstawiono poniżej.
O OH
NaBH4
R C R CH R1
R1
Na podstawie: L.G. Wade, Organic chemistry, Pearson Ed. 2006.
Pokaż odpowiedź
COOH
COOHOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieCOOH
COOH
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego kwasu tereftalowego.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: COOH
COOH
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego kwasu tereftalowego.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 211 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij schemat reakcji otrzymywania 2,2-dimetylopropan-1-olu opisaną metodą.
Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
NaBH4
→
Pokaż odpowiedź
CH3 CH3
O
NaBH4
H3C C C → H3C C CH2 OH
H
CH3 CH3Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieCH3 CH3
O
NaBH4
H3C C C → H3C C CH2 OH
H
CH3 CH3
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu (napisanie wzorów półstrukturalnych aldehydu
i alkoholu).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: CH3 CH3
O
NaBH4
H3C C C → H3C C CH2 OH
H
CH3 CH3
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu (napisanie wzorów półstrukturalnych aldehydu
i alkoholu).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 221 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Przeprowadzono dwie reakcje: propan-2-onu oraz butan-2-onu – każda z borowodorkiem
sodu. W jednej z tych przemian otrzymano mieszaninę enancjomerów.
22. Rozstrzygnij, w której reakcji – z propan-2-onem czy z butan-2-onem – otrzymano mieszaninę enancjomerów. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie: z butan-2-onemOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieRozstrzygnięcie: z butan-2-onem
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia i poprawne napisanie uzasadnienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia i poprawne napisanie uzasadnienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 232 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Wzory szkieletowe związków organicznych odzwierciedlają kształt cząsteczek. W tych
wzorach pomija się symbole atomów węgla i połączonych z nimi atomów wodoru, a szkielet
węglowy rysuje się jako linię łamaną oraz zaznacza – występujące w cząsteczce – wiązania
wielokrotne. Zapisuje się symbole podstawników innych niż wodór oraz wzory grup
funkcyjnych.
Borowodorek sodu jest stosowany w przemyśle farmaceutycznym do syntezy feksofenadyny
– leku przeciwhistaminowego.
Na schemacie przedstawiono za pomocą wzorów szkieletowych końcowy etap syntezy tego
związku.
COOH COOH
O OH
NaBH4
N N
HO HO
feksofenadyna
Na podstawie: C.T. Goralski, B. Singaram, Organic Process Research & Development, 10 (2006) 947.
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. 23.
W reakcji otrzymywania feksofenadyny redukcja jednego mola substratu wymaga udziału
(dwóch / trzech) moli elektronów.
Orbitalom walencyjnym atomu węgla ulegającego redukcji przypisuje się w cząsteczce
substratu hybrydyzację (sp / sp2 / sp3), a w cząsteczce produktu – hybrydyzację
(sp / sp2 / sp3).
Pokaż odpowiedź
Redukcja jednego mola substratu wymaga dwóch moli elektronów. Atom węgla ma hybrydyzację sp² w substracie i sp³ w produkcie.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieRedukcja jednego mola substratu wymaga dwóch moli elektronów. Atom węgla ma hybrydyzację sp² w substracie i sp³ w produkcie.
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Redukcja jednego mola substratu wymaga dwóch moli elektronów. Atom węgla ma hybrydyzację sp² w substracie i sp³ w produkcie.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Zadanie 241 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Poniżej podano wzory trzech estrów.
A. O CH3
CH3 C O C CH3
CH3
B. O
CH3 C O CH2 CH2 CH2 CH3
C. O CH3
CH3 C O CH CH2 CH3
24. Uszereguj podane estry zgodnie ze wzrostem ich temperatur wrzenia. Użyj oznaczeń literowych (A–C).
najniższa temperatura wrzenia najwyższa temperatura wrzenia
Pokaż odpowiedź
A. C. B.
najniższa temperatura wrzenia najwyższa temperatura wrzeniaOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieA. C. B.
najniższa temperatura wrzenia najwyższa temperatura wrzenia
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: A. C. B.
najniższa temperatura wrzenia najwyższa temperatura wrzenia
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uszeregowanie trzech estrów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 25.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij poniższy schemat tak, aby przedstawiał on wzory obu enancjomerów kwasu
mlekowego.
lustro
COOH COOH
C C
Poli(kwas mlekowy), oznaczany symbolem PLA, jest biodegradowalnym termoplastycznym
poliestrem wytwarzanym z surowców naturalnych. Można go otrzymać w reakcji
polikondensacji kwasu mlekowego (kwasu 2-hydroksypropanowego).
Pokaż odpowiedź
lustro
COOH COOH
C C
H H
CH3 CH3
OH OHOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanielustro
COOH COOH
C C
H H
CH3 CH3
OH OH
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: lustro
COOH COOH
C C
H H
CH3 CH3
OH OH
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 25.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) poli(kwasu mlekowego).
Poli(kwas mlekowy), oznaczany symbolem PLA, jest biodegradowalnym termoplastycznym
poliestrem wytwarzanym z surowców naturalnych. Można go otrzymać w reakcji
polikondensacji kwasu mlekowego (kwasu 2-hydroksypropanowego).
Pokaż odpowiedź
O
O CH CO
ALBO O C CH
CH3 CH3
n nOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieO
O CH CO
ALBO O C CH
CH3 CH3
n n
Wymagane elementy toku według CKE:
rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) poli(kwasu mlekowego).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: O
O CH CO
ALBO O C CH
CH3 CH3
n n
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) poli(kwasu mlekowego).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 261 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
W celu zidentyfikowania wodnych roztworów trzech substancji: glicerolu (propano-1,2,3-triolu),
kwasu mlekowego (kwasu 2-hydroksypropanowego) i alanyloglicyloalaniny, przeprowadzono
doświadczenie. W trzech probówkach I–III przygotowano świeżo strącony wodorotlenek
miedzi(II) i do każdej z nich wprowadzono po jednym z badanych roztworów w nadmiarze.
Probówki, wraz z zawartością, energicznie wstrząśnięto i we wszystkich zaobserwowano
roztworzenie wodorotlenku miedzi(II). Na poniższych zdjęciach przedstawiono zawartości
probówek po zakończeniu doświadczenia.
I II III
Rozstrzygnij, do której probówki (I, II albo III) wprowadzono roztwór kwasu 26.
mlekowego. Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji, która zaszła w tej probówce podczas opisanego doświadczenia.
Rozstrzygnięcie: Równanie reakcji:
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie: III
Równanie reakcji: 2CH3CHCOOH + Cu(OH)2 → (CH3CHCOO)2Cu + 2H2O
I I
OH OHOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieRozstrzygnięcie: III
Równanie reakcji: 2CH3CHCOOH + Cu(OH)2 → (CH3CHCOO)2Cu + 2H2O
I I
OH OH
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia (numeru probówki) i równania reakcji w formie
cząsteczkowej.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Rozstrzygnięcie: III
Równanie reakcji: 2CH3CHCOOH + Cu(OH)2 → (CH3CHCOO)2Cu + 2H2O
I I
OH OH
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia (numeru probówki) i równania reakcji w formie
cząsteczkowej.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 27.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest
fałszywe.
Grupy –OH w cząsteczce oktopaminy różnią się zdolnością odłączania
1. P F
protonu.
2. Oktopamina może być utleniona do ketonu. P F
Oktopamina jest hormonem występującym w organizmach bezkręgowców. Jej wzór
przedstawiono poniżej.
OH
HO CH
CH2 NH2
Pokaż odpowiedź
1. P, 2. P.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanie1. P, 2. P.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1. P, 2. P.
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 27.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
We wzorze cząsteczki oktopaminy literami A–C zaznaczono wybrane fragmenty jej struktury.
A C
OH
HO CH
CH2 NH2
B
W temperaturze 25 ᵒC przeprowadzono doświadczenie. Do dwóch probówek zawierających
oktopaminę wprowadzono: do jednej rozcieńczony kwas solny, a do drugiej wodny roztwór
chlorku żelaza(III).
27.2. Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Rozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą
(A / B / C).
Fragment struktury oktopaminy oznaczony literą A (uległ / nie uległ) reakcji z chlorkiem
żelaza(III).
Oktopamina jest hormonem występującym w organizmach bezkręgowców. Jej wzór
przedstawiono poniżej.
OH
HO CH
CH2 NH2
Pokaż odpowiedź
Kwas solny reaguje z fragmentem B. Fragment A uległ reakcji z chlorkiem żelaza(III).Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieKwas solny reaguje z fragmentem B. Fragment A uległ reakcji z chlorkiem żelaza(III).
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Kwas solny reaguje z fragmentem B. Fragment A uległ reakcji z chlorkiem żelaza(III).
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 27.31 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Próbkę oktopaminy wprowadzono do zakwaszonego roztworu azotanu(III) potasu. W wyniku
reakcji wydzielił się bezbarwny, niepalny gaz o masie molowej równej 28 g ∙ mol–1 .
Otrzymany w warunkach doświadczenia organiczny produkt X opisanej reakcji –
wprowadzony do probówki zawierającej świeżo strącony osad wodorotlenku miedzi(II)
i nadmiar zasady – spowodował roztworzenie osadu i powstanie klarownego roztworu barwy
ciemnoniebieskiej (szafirowej).
Uzupełnij schemat tak, aby powstało w formie jonowej skróconej równanie reakcji, 27.3.
w której otrzymano organiczny produkt X. Napisz wzory brakujących produktów. OH
HO CH + HNO2
+
CH2 NH3
środowisko kwasowe + ………………. + H3 O+
produkt organiczny X gaz
Oktopamina jest hormonem występującym w organizmach bezkręgowców. Jej wzór
przedstawiono poniżej.
OH
HO CH
CH2 NH2
Pokaż odpowiedź
OH
HO CH + HNO2
+
CH2 NH3
środowisko kwasowe
OH
HO CH + N2 + H3O+
gaz
CH2 OH
produkt organiczny XOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieOH
HO CH + HNO2
+
CH2 NH3
środowisko kwasowe
OH
HO CH + N2 + H3O+
gaz
CH2 OH
produkt organiczny X
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne napisanie wzoru produktu organicznego oraz wzoru gazu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: OH
HO CH + HNO2
+
CH2 NH3
środowisko kwasowe
OH
HO CH + N2 + H3O+
gaz
CH2 OH
produkt organiczny X
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie wzoru produktu organicznego oraz wzoru gazu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 28.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji 1. Zastosuj wzory półstrukturalne
(grupowe) związków organicznych.
W jednej z metod syntezy 𝛼 -aminokwasów pierwszym etapem jest reakcja kwasu
karboksylowego z bromem. W obecności fosforu i w odpowiednich warunkach jeden
z atomów wodoru przy atomie węgla 𝛼 w cząsteczce kwasu jest zastępowany przez
atom bromu. W drugim etapie, pod działaniem stężonego wodnego roztworu amoniaku,
następuje wymiana atomu bromu na grupę aminową. W efekcie powstaje sól amonowa
odpowiedniego aminokwasu.
Przeprowadzono ciąg przemian, w wyniku których z kwasu propanowego (propionowego)
powstał związek B.
Br2, P nadmiar NH3 (aq)
kwas propanowy związek A związek B
reakcja 1. reakcja 2.
Pokaż odpowiedź
Br
(P)
H3C CH2 COOH + Br2 H3C CH COOH + HBrOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieBr
(P)
H3C CH2 COOH + Br2 H3C CH COOH + HBr
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Br
(P)
H3C CH2 COOH + Br2 H3C CH COOH + HBr
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 28.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Związek A reaguje z amoniakiem w stosunku molowym 𝑛A ∶ 𝑛NH3 = 1 ∶ 3 (reakcja 2.).
28.2. Napisz w formie jonowej równanie reakcji 2.
W jednej z metod syntezy 𝛼 -aminokwasów pierwszym etapem jest reakcja kwasu
karboksylowego z bromem. W obecności fosforu i w odpowiednich warunkach jeden
z atomów wodoru przy atomie węgla 𝛼 w cząsteczce kwasu jest zastępowany przez
atom bromu. W drugim etapie, pod działaniem stężonego wodnego roztworu amoniaku,
następuje wymiana atomu bromu na grupę aminową. W efekcie powstaje sól amonowa
odpowiedniego aminokwasu.
Przeprowadzono ciąg przemian, w wyniku których z kwasu propanowego (propionowego)
powstał związek B.
Br2, P nadmiar NH3 (aq)
kwas propanowy związek A związek B
reakcja 1. reakcja 2.
Pokaż odpowiedź
Br NH2
I I – –
H3C–CH–COOH + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH4+ + Br
ALBO
Br NH2
I I
– + – –
H3C–CH–COO + H + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH+4 + BrOdpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieBr NH2
I I – –
H3C–CH–COOH + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH4+ + Br
ALBO
Br NH2
I I
– + – –
H3C–CH–COO + H + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH+4 + Br
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Br NH2
I I – –
H3C–CH–COOH + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH4+ + Br
ALBO
Br NH2
I I
– + – –
H3C–CH–COO + H + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH+4 + Br
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zadanie 291 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE
Poniżej przedstawiono wzory czterech monosacharydów oznaczonych numerami 1–4.
1 2 3 4
H CH 2OH CH2OH H
H O OH H O OH H O H OH O OH
H H H OH
H
H OH H H OH H H
HO H HO H HO OH H H
OH OH H OH H OH H OH
Uzupełnij tabelę. Napisz w drugiej kolumnie tabeli numery wszystkich 29.
monosacharydów spełniających warunki określone w pierwszej kolumnie. Numery
Warunek
monosacharydów
Jest pentozą.
Stanowią parę anomerów.
Pokaż odpowiedź
Numery
Warunek
monosacharydów
Jest pentozą. 1, 4
Stanowią parę anomerów. 2, 3Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal drobiny, przemianę i bilansZidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.
- 2
Przeprowadź rozwiązanieNumery
Warunek
monosacharydów
Jest pentozą. 1, 4
Stanowią parę anomerów. 2, 3
- 3
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowaniaZweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Numery
Warunek
monosacharydów
Jest pentozą. 1, 4
Stanowią parę anomerów. 2, 3
Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.