Maj 2025 · Formuła 2023

Chemia 2025 — poziom rozszerzony

Wszystkie podpunkty mają opracowanie w lekkiej wersji internetowej z podpowiedziami i rozwiązaniami. Część materiałów do czytania jest autorskim streszczeniem. Strona pozostaje poza indeksem do czasu końcowej recenzji merytorycznej.

Poziom
Rozszerzony
Kod arkusza
MCHP-R0-100-A-2505
Dokumenty
3

Pierwsze opracowanie · komplet podpunktów

Zadania, odpowiedzi i tok rozumowania

Te zadania przeszły pierwszy przegląd treści i rozwiązania, ale cały arkusz pozostaje poza indeksem do czasu pełnej recenzji merytorycznej.

Zadanie 1.12 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków E i X, symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy każdy z pierwiastków, oraz podaj sumaryczną liczbę elektronów w podpowłokach walencyjnych. Symbol Symbol bloku Sumaryczna liczba elektronów pierwiastka konfiguracyjnego w podpowłokach walencyjnych Pierwiastek E Pierwiastek X

O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że: • elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich jest całkowicie zapełnionych • konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia poniższy zapis. ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ 1s 2s 2p 3s 3p 3d

Pokaż odpowiedź
Symbol Symbol bloku Sumaryczna liczba elektronów pierwiastka konfiguracyjnego w podpowłokach walencyjnych Pierwiastek E Si LUB krzem p 4 Pierwiastek X Cl LUB chlor p 7

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    Symbol Symbol bloku Sumaryczna liczba elektronów pierwiastka konfiguracyjnego w podpowłokach walencyjnych Pierwiastek E Si LUB krzem p 4 Pierwiastek X Cl LUB chlor p 7

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności symboli pierwiastków E i X oraz dla każdego z nich: symbolu bloku konfiguracyjnego i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka, symbolu bloku konfiguracyjnego i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych ALBO 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli pierwiastków i symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli pierwiastków i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Symbol Symbol bloku Sumaryczna liczba elektronów pierwiastka konfiguracyjnego w podpowłokach walencyjnych Pierwiastek E Si LUB krzem p 4 Pierwiastek X Cl LUB chlor p 7

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności symboli pierwiastków E i X oraz dla każdego z nich: symbolu bloku konfiguracyjnego i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka, symbolu bloku konfiguracyjnego i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych ALBO 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli pierwiastków i symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli pierwiastków i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Zadanie 1.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij tabelę. Napisz wartości dwóch liczb kwantowych: głównej i pobocznej, które opisują stan kwantowy jednego z niesparowanych elektronów atomu E w stanie podstawowym. Liczby kwantowe główna liczba kwantowa 𝑛 poboczna liczba kwantowa 𝑙 Wartości liczb kwantowych

O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że: • elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich jest całkowicie zapełnionych • konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia poniższy zapis. ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ 1s 2s 2p 3s 3p 3d

Pokaż odpowiedź
Liczby kwantowe główna liczba kwantowa 𝑛 poboczna liczba kwantowa 𝑙 Wartości liczb kwantowych 3 1

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Liczby kwantowe główna liczba kwantowa 𝑛 poboczna liczba kwantowa 𝑙 Wartości liczb kwantowych 3 1

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Liczby kwantowe główna liczba kwantowa 𝑛 poboczna liczba kwantowa 𝑙 Wartości liczb kwantowych 3 1

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 1.31 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Przedstaw pełną konfigurację elektronową jonu X− w stanie podstawowym. Zastosuj zapis konfiguracji elektronowej z uwzględnieniem podpowłok.

O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że: • elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich jest całkowicie zapełnionych • konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia poniższy zapis. ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ 1s 2s 2p 3s 3p 3d

Pokaż odpowiedź
1s22s22p63s23p6 ALBO 1s22s2p63s2p6

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    1s22s22p63s23p6 ALBO 1s22s2p63s2p6 Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne napisanie pełnej konfiguracji elektronowej jonu chlorkowego Cl– w stanie podstawowym. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1s22s22p63s23p6 ALBO 1s22s2p63s2p6

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie pełnej konfiguracji elektronowej jonu chlorkowego Cl– w stanie podstawowym. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 2.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

92 141 W jednej z reakcji rozszczepienia jąder 235U powstają Kr oraz Ba. Uzupełnij schemat tak, aby otrzymać równanie opisanej przemiany, która prowadzi do 2.1. powstania jąder kryptonu i baru. 235 92 141 U + n n .... n + Kr n+ Ba Ba 92 36 56

Niektóre ciężkie jądra ulegają reakcjom rozszczepienia. Takie jądra bombardowane neutronami ulegają podziałowi na dwa lżejsze fragmenty. Tej przemianie towarzyszy emisja dwóch lub trzech neutronów. Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Pokaż odpowiedź
235 1 1 92 141 U + n n 3 n + Kr n+ Ba Ba 92 0 0 36 56

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    235 1 1 92 141 U + n n 3 n + Kr n+ Ba Ba 92 0 0 36 56

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 235 1 1 92 141 U + n n 3 n + Kr n+ Ba Ba 92 0 0 36 56

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 2.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. 235 Jeżeli po pochłonięciu jednego neutronu przez jądro U następuje jego rozszczepienie, 93 w wyniku którego powstaje jądro Sr i są emitowane 3 neutrony, to równocześnie tworzy się 139 140 140 jądro ( I / Xe / Ba). Wśród jąder biorących udział w tej przemianie większy 235 93 stosunek liczby neutronów do liczby protonów ma jądro ( U / Sr). Informacja do zadań 3.–4. Jod tworzy wiele połączeń z tlenem np. tlenek jodu(V), który jest białym ciałem stałym. W reakcji tego związku z wodą powstaje jednoprotonowy kwas. Opisany tlenek jest stosowany do wykrywania i oznaczania zawartości tlenku węgla(II) w powietrzu. Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Niektóre ciężkie jądra ulegają reakcjom rozszczepienia. Takie jądra bombardowane neutronami ulegają podziałowi na dwa lżejsze fragmenty. Tej przemianie towarzyszy emisja dwóch lub trzech neutronów. Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Pokaż odpowiedź
Powstaje jądro ¹⁴⁰Xe; większy stosunek liczby neutronów do protonów ma jądro ²³⁵U.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Powstaje jądro ¹⁴⁰Xe; większy stosunek liczby neutronów do protonów ma jądro ²³⁵U.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Powstaje jądro ¹⁴⁰Xe; większy stosunek liczby neutronów do protonów ma jądro ²³⁵U.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 3.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Napisz w formie cząsteczkowej równanie opisanej reakcji tlenku jodu(V) z wodą.

Pokaż odpowiedź
I2O5 + H2O → 2HIO3

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    I2O5 + H2O → 2HIO3 Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: I2O5 + H2O → 2HIO3

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 3.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Przeprowadzono doświadczenie. W kolbie ustawionej pod wyciągiem umieszczono tlenek jodu(V), a następnie wprowadzono do niej tlenek węgla(II) i szczelnie ją zamknięto. Wygląd zawartości kolby, w której zachodzi reakcja utleniania-redukcji, przedstawiono na zdjęciu. 3.2. Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji tlenku jodu(V) z tlenkiem węgla(II).

Pokaż odpowiedź
I2O5 + 5CO → I2 + 5CO2

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    I2O5 + 5CO → I2 + 5CO2 Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: I2O5 + 5CO → I2 + 5CO2

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 42 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

W jednym z tlenków jodu masa tlenu stanowi 20,14 % masy tego tlenku. W jego wzorze rzeczywistym liczba atomów jodu jest dwa razy większa niż we wzorze empirycznym. Na podstawie obliczeń ustal i napisz wzór empiryczny oraz wzór rzeczywisty 4. opisanego tlenku. Obliczenia: Wzór empiryczny: Wzór rzeczywisty:

Pokaż odpowiedź
Sposób 1. Wzór empiryczny: W 100,00 g tlenku znajduje się 20,14 g tlenu oraz 79,86 g jodu. 20,14 g 79,86 g 𝑛O = 16,00 g ∙ mol–1 =1,26 mol 𝑛I = 126,90 g ∙ mol–1 = 0,63 mol Stosunek molowy jodu do tlenu jest równy 1 : 2. Wzór empiryczny: IO2 Wzór rzeczywisty: I2O4 Sposób 2. IxOy MI = 126,90 g ∙ mol–1 16,00𝑦 = 0,2014 126,90𝑥 + 16,00𝑦 16𝑦 = 25,5577𝑥 + 3,222𝑦 12,7776𝑦 = 25,5577𝑥 𝑥 1 = 𝑦 2 Wzór empiryczny: IO2 Wzór rzeczywisty: I2O4

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Sposób 1. Wzór empiryczny: W 100,00 g tlenku znajduje się 20,14 g tlenu oraz 79,86 g jodu. 20,14 g 79,86 g 𝑛O = 16,00 g ∙ mol–1 =1,26 mol 𝑛I = 126,90 g ∙ mol–1 = 0,63 mol Stosunek molowy jodu do tlenu jest równy 1 : 2. Wzór empiryczny: IO2 Wzór rzeczywisty: I2O4 Sposób 2. IxOy MI = 126,90 g ∙ mol–1 16,00𝑦 = 0,2014 126,90𝑥 + 16,00𝑦 16𝑦 = 25,5577𝑥 + 3,222𝑦 12,7776𝑦 = 25,5577𝑥 𝑥 1 = 𝑦 2 Wzór empiryczny: IO2 Wzór rzeczywisty: I2O4

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie wzoru empirycznego oraz wzoru rzeczywistego tlenku. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia tylko wzoru empirycznego albo tylko wzoru rzeczywistego tlenku ALBO 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do wyznaczenia stosunku molowego jodu do tlenu wyrażonego liczbami całkowitymi i brak ustalenia wzorów albo błędne ustalenie wzorów. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Zadanie 5.12 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Trichlorek jodu został po raz pierwszy otrzymany w reakcji, której schemat przedstawiono poniżej. – IO–3 + I2 + H+ + Cl → ICl3 + H2O 5.1. Napisz w formie jonowej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równanie reakcji redukcji zachodzącej podczas tej przemiany. Uwzględnij środowisko reakcji. Uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie. Równanie reakcji redukcji: – ….. IO–3 + ….. I2 + ….. H+ + ….. Cl → ….. ICl3 + ….. H2O

W odpowiednich warunkach fluorowce mogą ze sobą reagować i tworzyć tzw. związki międzyhalogenowe o wzorze ogólnym AX𝑦 , w którym 𝑦 przyjmuje wartość 1, 3, 5 lub 7. W tym wzorze A oznacza pierwiastek o mniejszej elektroujemności, a X – pierwiastek o większej elektroujemności. Przykładem związku międzyhalogenowego jest trichlorek jodu o wzorze ICl3 . Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Pokaż odpowiedź
Równanie reakcji redukcji: IO–3 + 3Cl– + 6H+ + 2e– → ICl3 + 3H2 O 3IO–3 + (1)I2 + 18H+ + 15Cl– → 5ICl3 + 9H2 O

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    Równanie reakcji redukcji: IO–3 + 3Cl– + 6H+ + 2e– → ICl3 + 3H2 O 3IO–3 + (1)I2 + 18H+ + 15Cl– → 5ICl3 + 9H2 O

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz poprawne uzupełnienie współczynników w schemacie. 1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz niepoprawne uzupełnienie współczynników w schemacie albo brak uzupełnienia schematu ALBO 1 pkt – niepoprawne napisanie albo brak równania reakcji redukcji oraz poprawne uzupełnienie współczynników w schemacie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Równanie reakcji redukcji: IO–3 + 3Cl– + 6H+ + 2e– → ICl3 + 3H2 O 3IO–3 + (1)I2 + 18H+ + 15Cl– → 5ICl3 + 9H2 O

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz poprawne uzupełnienie współczynników w schemacie. 1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz niepoprawne uzupełnienie współczynników w schemacie albo brak uzupełnienia schematu ALBO 1 pkt – niepoprawne napisanie albo brak równania reakcji redukcji oraz poprawne uzupełnienie współczynników w schemacie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Zadanie 5.22 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Metoda VSEPR pozwala określać kształt cząsteczek zbudowanych z atomów pierwiastków grup 1.–2. oraz 13.–18. W cząsteczce należy wyróżnić atom centralny (np. atom tlenu w cząsteczce H2O) i ustalić liczbę wolnych par elektronowych na jego zewnętrznej powłoce (𝑦). Następnie trzeba zsumować liczbę podstawników związanych z atomem centralnym (𝑥 ) i liczbę jego wolnych par elektronowych (𝑦). W ten sposób otrzymuje się tzw. liczbę przestrzenną (𝐿p = 𝑥 + 𝑦), która decyduje o kształcie cząsteczki. Ponieważ zarówno wolne, jak i wiążące pary elektronowe wzajemnie się odpychają, wszystkie elementy składające się na liczbę przestrzenną (podstawniki i wolne pary elektronowe) zajmują jak najbardziej odległe od siebie położenia wokół atomu centralnego. Na podstawie: R.J. Gillespie, Coordination Chemistry Reviews, 252 (2008) 1315, oraz J.D. Lee, Zwięzła chemia nieorganiczna, Warszawa 1997. Przedstawiony obok model jest ilustracją kształtu cząsteczki zbudowanej z atomu centralnego związanego z trzema podstawnikami (𝑥 = 3), dla 𝐿p = 4. Narysuj wzór elektronowy cząsteczki trichlorku jodu ICl3. Zaznacz kreskami pary 5.2. elektronowe wiązań chemicznych oraz wolne pary elektronowe. Następnie rozstrzygnij, czy przedstawiony model jest ilustracją kształtu cząsteczki ICl3. Napisz wartość liczby przestrzennej cząsteczki ICl3. Rozstrzygnięcie: Liczba przestrzenna ICl3 : 𝐿p =

W odpowiednich warunkach fluorowce mogą ze sobą reagować i tworzyć tzw. związki międzyhalogenowe o wzorze ogólnym AX𝑦 , w którym 𝑦 przyjmuje wartość 1, 3, 5 lub 7. W tym wzorze A oznacza pierwiastek o mniejszej elektroujemności, a X – pierwiastek o większej elektroujemności. Przykładem związku międzyhalogenowego jest trichlorek jodu o wzorze ICl3 . Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Pokaż odpowiedź
Wzór elektronowy: Cl Cl I Cl Rozstrzygnięcie: nie 𝑳𝐩 = (𝟑 + 𝟐) = 𝟓

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Wzór elektronowy: Cl Cl I Cl Rozstrzygnięcie: nie 𝑳𝐩 = (𝟑 + 𝟐) = 𝟓 Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego cząsteczki, poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne napisanie liczby przestrzennej cząsteczki ICl3. 1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego cząsteczki ALBO 2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne napisanie liczby przestrzennej cząsteczki ICl3. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Wzór elektronowy: Cl Cl I Cl Rozstrzygnięcie: nie 𝑳𝐩 = (𝟑 + 𝟐) = 𝟓

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego cząsteczki, poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne napisanie liczby przestrzennej cząsteczki ICl3. 1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego cząsteczki ALBO 2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne napisanie liczby przestrzennej cząsteczki ICl3. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Zadanie 61 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uczniowie wykonali dwuetapowe doświadczenie, którego celem było otrzymanie czystego tlenku miedzi(II). W pierwszym etapie strącili wodorotlenek miedzi(II), a w drugim etapie przeprowadzili jego rozkład termiczny w łaźni wodnej. Następnie uzyskaną mieszaninę przesączyli, żeby wyodrębnić stały produkt. Na poniższym schemacie przedstawiono pierwszy etap doświadczenia. Probówka I Probówka II Ba(OH)2 (aq) Ba(OH)2 (aq) CuCl2 (aq) CuSO4 (aq) 6. Rozstrzygnij, w której probówce (I czy II) otrzymano osad tylko tlenku metalu. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie: (W probówce) I

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Rozstrzygnięcie: (W probówce) I Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia oraz poprawne napisanie uzasadnienia zawierającego porównanie procesów zachodzących w probówkach I i II albo opis przebiegu reakcji zachodzących w probówce II. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Rozstrzygnięcie: (W probówce) I

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia oraz poprawne napisanie uzasadnienia zawierającego porównanie procesów zachodzących w probówkach I i II albo opis przebiegu reakcji zachodzących w probówce II. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 7.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Zawiesiny otrzymane w probówkach I i II posłużyły do przeprowadzenia doświadczenia zgodnie ze schematem. Probówka I HCl (aq) H2SO4 (aq) zawiesina barwy białej klarowny roztwór zawiesina Probówka II HCl (aq) H2SO4 (aq) zawiesina barwy białej klarowny roztwór klarowny roztwór Uzupełnij tabelę. Spośród wodorotlenków wymienionych w informacji wstępnej 7.1. wybierz te, których zawiesiny znajdowały się na początku doświadczenia w probówkach I i II. Napisz wzory tych związków. Wzór wodorotlenku w probówce I Wzór wodorotlenku w probówce II

W probówkach oznaczonych numerami I–IV umieszczono oddzielnie, w przypadkowej kolejności, wodne roztwory soli różnych metali. Do probówek wprowadzono roztwór wodorotlenku sodu, w wyniku czego w każdej z nich pojawiła się zawiesina innego wodorotlenku: Cr(OH)3 Ca(OH)2 Cu(OH)2 Al(OH)3

Pokaż odpowiedź
Wzór wodorotlenku w probówce I Wzór wodorotlenku w probówce II Ca(OH)2 Al(OH)3

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Wzór wodorotlenku w probówce I Wzór wodorotlenku w probówce II Ca(OH)2 Al(OH)3

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Wzór wodorotlenku w probówce I Wzór wodorotlenku w probówce II Ca(OH)2 Al(OH)3

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 7.22 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Probówkę III umieszczono na pewien czas w łaźni wodnej. Wygląd zawartości tej probówki po ogrzaniu przedstawiono na zdjęciu A. Do zawiesiny wodorotlenku znajdującego się w probówce IV dodano roztwór wodorotlenku sodu – wygląd zawartości tej probówki przedstawiono na zdjęciu B. A B Napisz równania reakcji: 7.2. • w formie cząsteczkowej – termicznego rozkładu wodorotlenku znajdującego się w probówce III (reakcja 1.) • w formie jonowej skróconej – roztwarzania wodorotlenku znajdującego się w probówce IV (reakcja 2.). Reakcja 1.: Reakcja 2.:

W probówkach oznaczonych numerami I–IV umieszczono oddzielnie, w przypadkowej kolejności, wodne roztwory soli różnych metali. Do probówek wprowadzono roztwór wodorotlenku sodu, w wyniku czego w każdej z nich pojawiła się zawiesina innego wodorotlenku: Cr(OH)3 Ca(OH)2 Cu(OH)2 Al(OH)3

Pokaż odpowiedź
(𝑡𝑒𝑚𝑝𝑒𝑟𝑎𝑡𝑢𝑟𝑎) Reakcja 1.: Cu(OH)2 → CuO + H2O – – Reakcja 2.: Cr(OH)3 + OH → [Cr(OH)4] –

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    (𝑡𝑒𝑚𝑝𝑒𝑟𝑎𝑡𝑢𝑟𝑎) Reakcja 1.: Cu(OH)2 → CuO + H2O – – Reakcja 2.: Cr(OH)3 + OH → [Cr(OH)4] – Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji. 1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: (𝑡𝑒𝑚𝑝𝑒𝑟𝑎𝑡𝑢𝑟𝑎) Reakcja 1.: Cu(OH)2 → CuO + H2O – – Reakcja 2.: Cr(OH)3 + OH → [Cr(OH)4] –

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji. 1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Zadanie 82 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

W celu otrzymania kwasu bromowodorowego przeprowadzono doświadczenie z użyciem stężony H2SO4 zestawu, który zilustrowano rysunkiem obok. Do kolby stożkowej zawierającej 9,5 g czystego stałego bromku potasu wprowadzono kroplami pewną ilość stężonego kwasu siarkowego(VI). KBr (s) Zaszła reakcja opisana poniższym równaniem. KBr + H2SO4 → KHSO4 + HBr woda destylowana W wyniku całkowitego pochłonięcia wydzielonego bromowodoru otrzymano w cylindrze 80 cm3 kwasu bromowodorowego. Z tego roztworu pobrano próbkę 1,0 cm3 , którą rozcieńczono wodą. Do jej zobojętnienia zużyto 6,9 cm3 roztworu wodorotlenku potasu o pH = 13. 8. Oblicz, jaka część użytego w doświadczeniu KBr uległa reakcji z H2 SO4. Wynik podaj w procentach. Obliczenia:

Pokaż odpowiedź
Sposób 1. [OH − ] = 10−1 mol ∙ dm−3 = 0,1 mol ∙ dm−3 𝑛KOH = c ∙ V = 0,00069 mol 𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu) 𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu) 𝑘 𝑛HBr = 𝑛KBr = 0,0552 mol 𝑘 𝑚KBr = 119 g ∙ mol−1 ∙ 0,0552 mol = 6,57 g 𝑚𝑘 6,57 %KBr = 𝑚KBr 𝑝 = = 0,692 = 69,2 (%) KBr 9,5 Sposób 2. 𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu) 𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu) 𝑘 𝑛HBr = 𝑛KBr = 0,0552 mol 𝑝 9,5 g 𝑛KBr = 119 g ∙ mol−1 = 0,0798 mol 𝑛𝑘 0,0552 mol %KBr = 𝑛KBr 𝑝 = 0,0798 mol = 0,692 = 69,2 (%) KBr

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    Sposób 1. [OH − ] = 10−1 mol ∙ dm−3 = 0,1 mol ∙ dm−3 𝑛KOH = c ∙ V = 0,00069 mol 𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu) 𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu) 𝑘 𝑛HBr = 𝑛KBr = 0,0552 mol 𝑘 𝑚KBr = 119 g ∙ mol−1 ∙ 0,0552 mol = 6,57 g 𝑚𝑘 6,57 %KBr = 𝑚KBr 𝑝 = = 0,692 = 69,2 (%) KBr 9,5

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Sposób 2. 𝑛KOH = 𝑛HBr = 0,00069 mol (liczba moli HBr w 1 cm3 roztworu) 𝑛HBr = 80 ∙ 0,00069 = 0,0552 mol (liczba moli HBr w 80 cm3 roztworu) 𝑘 𝑛HBr = 𝑛KBr = 0,0552 mol 𝑝 9,5 g 𝑛KBr = 119 g ∙ mol−1 = 0,0798 mol 𝑛𝑘 0,0552 mol %KBr = 𝑛KBr 𝑝 = 0,0798 mol = 0,692 = 69,2 (%) KBr

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukaną w zadaniu, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów obliczeniowych ALBO – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia poprawnych wartości liczby moli KBr lub HBr albo poprawnych wartości masy KBr lub HBr w 80 cm3 roztworu. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Zadanie 92 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Pod wyciągiem przeprowadzono dwa doświadczenia, których celem było zbadanie przebiegu reakcji metali z kwasami. Użyto poniższych odczynników: cynk srebro kwas solny kwas azotowy(V) Każdy z reagentów został użyty tylko raz. Przebieg doświadczeń przedstawiono na poniższych zdjęciach. Doświadczenie 1. Doświadczenie 2. Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji zachodzących podczas 9. doświadczeń 1. i 2. Doświadczenie 1.: Doświadczenie 2.:

Pokaż odpowiedź
Doświadczenie 1.: Ag + NO–3 + 2H+ → Ag+ + NO2 + H2 O ALBO Ag + NO–3 + 2H3 O+ → Ag+ + NO2 + 3H2 O Doświadczenie 2.: Zn + 2H+ → Zn2+ + H2 ALBO Zn + 2H3 O+ → Zn2+ + H2 + 2H2 O

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Doświadczenie 1.: Ag + NO–3 + 2H+ → Ag+ + NO2 + H2 O ALBO Ag + NO–3 + 2H3 O+ → Ag+ + NO2 + 3H2 O Doświadczenie 2.: Zn + 2H+ → Zn2+ + H2 ALBO Zn + 2H3 O+ → Zn2+ + H2 + 2H2 O Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji. 1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Doświadczenie 1.: Ag + NO–3 + 2H+ → Ag+ + NO2 + H2 O ALBO Ag + NO–3 + 2H3 O+ → Ag+ + NO2 + 3H2 O Doświadczenie 2.: Zn + 2H+ → Zn2+ + H2 ALBO Zn + 2H3 O+ → Zn2+ + H2 + 2H2 O

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji. 1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Zadanie 10.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Zmniejszenie objętości reaktora w warunkach izotermicznych, przy 1. niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje P F wzrostem szybkości opisanej reakcji. Wzrost temperatury w reaktorze w warunkach izobarycznych, przy 2. niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje P F spadkiem szybkości opisanej reakcji.

W zamkniętym reaktorze zachodzi reakcja opisana równaniem: X2 (g) + 2Y2 (g) → 2XY2 (g) Zależność szybkości tej reakcji od stężenia opisuje poniższe równanie kinetyczne. 𝑣 = 𝑘 ∙ 𝑐X𝒂2 ∙ 𝑐Y𝒃2 Aby wyznaczyć wykładniki 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, przeprowadzono serię pomiarów: w temperaturze 𝑇 mierzono zależność szybkości reakcji od stężenia jednego z substratów przy stałym stężeniu drugiego. Na podstawie wyników pomiarów sporządzono poniższe wykresy zależności szybkości reakcji od: • stężenia substratu X2 przy stałym stężeniu 𝑐Y2 = 1 mol ∙ dm–3 (linia czerwona) • stężenia substratu Y2 przy stałym stężeniu 𝑐X2 = 1 mol ∙ dm–3 (linia zielona). 5,20 4,80 4,40 ∙ s–1 4,00 –3 𝒄𝐘𝟐 Szybkość reakcji, mol ∙ dm 3,60 3,20 2,80 2,40 2,00 𝒄𝐗𝟐 1,60 1,20 0,80 0,40 0,00 0,00 0,20 0,40 0,60 0,80 1,00 1,20 1,40 1,60 1,80 2,00 2,20 –3 Stężenie molowe, mol ∙ dm

Pokaż odpowiedź
1. P, 2. F.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    1. P, 2. F.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1. P, 2. F.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 10.24 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

W reaktorze o pojemności 4,0 dm3 umieszczono stechiometryczną mieszaninę, zawierającą łącznie 12,0 mol gazów X2 i Y2, i zainicjowano reakcję syntezy gazu XY2. W układzie utrzymywano temperaturę 𝑇. Na podstawie analizy wykresów ustal i napisz wartości wykładników 𝒂 i 𝒃. Następnie 10.2. oblicz wartość stałej szybkości reakcji 𝒌 oraz oblicz szybkość tej reakcji – w temperaturze 𝑻 w chwili, gdy w reaktorze znajdowało się łącznie 9,0 mol wszystkich gazów. Równanie kinetyczne: 𝑣 = 𝑘 ∙ 𝑐X2 ∙ 𝑐Y2 Obliczenia:

W zamkniętym reaktorze zachodzi reakcja opisana równaniem: X2 (g) + 2Y2 (g) → 2XY2 (g) Zależność szybkości tej reakcji od stężenia opisuje poniższe równanie kinetyczne. 𝑣 = 𝑘 ∙ 𝑐X𝒂2 ∙ 𝑐Y𝒃2 Aby wyznaczyć wykładniki 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, przeprowadzono serię pomiarów: w temperaturze 𝑇 mierzono zależność szybkości reakcji od stężenia jednego z substratów przy stałym stężeniu drugiego. Na podstawie wyników pomiarów sporządzono poniższe wykresy zależności szybkości reakcji od: • stężenia substratu X2 przy stałym stężeniu 𝑐Y2 = 1 mol ∙ dm–3 (linia czerwona) • stężenia substratu Y2 przy stałym stężeniu 𝑐X2 = 1 mol ∙ dm–3 (linia zielona). 5,20 4,80 4,40 ∙ s–1 4,00 –3 𝒄𝐘𝟐 Szybkość reakcji, mol ∙ dm 3,60 3,20 2,80 2,40 2,00 𝒄𝐗𝟐 1,60 1,20 0,80 0,40 0,00 0,00 0,20 0,40 0,60 0,80 1,00 1,20 1,40 1,60 1,80 2,00 2,20 –3 Stężenie molowe, mol ∙ dm

Pokaż odpowiedź
Równanie kinetyczne: 𝒗 = 𝒌 ∙ 𝒄𝐗 𝟐 ∙ 𝒄𝟐𝐘𝟐 ALBO 𝒗 = 𝒌 ∙ 𝒄𝟏𝐗 𝟐 ∙ 𝒄𝟐𝐘𝟐 1 = 𝑘 ∙ 1 ∙ 12 ⟹ k = 1 (𝐦𝐨𝐥−𝟐 ∙ 𝐝𝐦𝟔 ∙ 𝐬−𝟏 ) Początkowe liczby moli reagentów: 𝑛X2 + 𝑛Y2 = 12 mol 𝑛X2 : 𝑛Y2 = 1 : 2 ⟹ 𝑛X2 = 4 mol; 𝑛Y2 = 8 mol Liczba moli początkowa zmiana końcowa X2 4 –𝑥 4–𝑥=1 Y2 8 –2𝑥 8 – 2𝑥 = 2 XY2 0 +2𝑥 2𝑥 Łączna liczba moli po reakcji: 4 – 𝑥 + 8 – 2 𝑥 + 2 𝑥 = 9 ⟹ 𝑥 = 3 mol 1 [X2 ] = 1 mol : 4 dm3 = 4 mol ∙ dm−3 1 [Y2 ] = 2 mol : 4 dm3 = 2 mol ∙ dm−3 1 1 𝑣 = 𝑘[X2 ]1 ∙ [Y2 ]2 = 1 ∙ (4)1 ∙ (2)2 = 0,0625 𝑣 = 𝟔, 𝟐𝟓 ∙ 𝟏𝟎–𝟐 𝐦𝐨𝐥 ∙ 𝐝𝐦−𝟑 ∙ 𝐬−𝟏 Uwaga 1.: Obliczenie szybkości reakcji nie podlega ocenie, jeżeli zastosowano błędną metodę do wyznaczenia wartości 𝑘 i/lub wartości stężeń. Uwaga 2.: Podanie poprawnej wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 przy braku ustalenia wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym wymaga wyjaśnienia odnoszącego się do informacji, że dla stężeń reagentów równych 1 mol ∙ dm–3 stała szybkości reakcji jest równa szybkości tej reakcji ( 𝑘 = 𝑣).

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    Równanie kinetyczne: 𝒗 = 𝒌 ∙ 𝒄𝐗 𝟐 ∙ 𝒄𝟐𝐘𝟐 ALBO 𝒗 = 𝒌 ∙ 𝒄𝟏𝐗 𝟐 ∙ 𝒄𝟐𝐘𝟐 1 = 𝑘 ∙ 1 ∙ 12 ⟹ k = 1 (𝐦𝐨𝐥−𝟐 ∙ 𝐝𝐦𝟔 ∙ 𝐬−𝟏 ) Początkowe liczby moli reagentów: 𝑛X2 + 𝑛Y2 = 12 mol 𝑛X2 : 𝑛Y2 = 1 : 2 ⟹ 𝑛X2 = 4 mol; 𝑛Y2 = 8 mol Liczba moli początkowa zmiana końcowa X2 4 –𝑥 4–𝑥=1 Y2 8 –2𝑥 8 – 2𝑥 = 2 XY2 0 +2𝑥 2𝑥 Łączna liczba moli po reakcji: 4 – 𝑥 + 8 – 2 𝑥 + 2 𝑥 = 9 ⟹ 𝑥 = 3 mol 1 [X2 ] = 1 mol : 4 dm3 = 4 mol ∙ dm−3 1 [Y2 ] = 2 mol : 4 dm3 = 2 mol ∙ dm−3 1 1 𝑣 = 𝑘[X2 ]1 ∙ [Y2 ]2 = 1 ∙ (4)1 ∙ (2)2 = 0,0625 𝑣 = 𝟔, 𝟐𝟓 ∙ 𝟏𝟎–𝟐 𝐦𝐨𝐥 ∙ 𝐝𝐦−𝟑 ∙ 𝐬−𝟏 Uwaga 1.: Obliczenie szybkości reakcji nie podlega ocenie, jeżeli zastosowano błędną metodę do wyznaczenia wartości 𝑘 i/lub wartości stężeń.

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Uwaga 2.: Podanie poprawnej wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 przy braku ustalenia wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym wymaga wyjaśnienia odnoszącego się do informacji, że dla stężeń reagentów równych 1 mol ∙ dm–3 stała szybkości reakcji jest równa szybkości tej reakcji ( 𝑘 = 𝑣).

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 4 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 4 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami danymi a szukanym równaniem kinetycznym oraz poprawne: ustalenie i napisanie wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 , wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu, obliczenie szybkości reakcji w temperaturze 𝑇, napisanie wyniku z poprawną jednostką. 3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 , wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu, obliczenie szybkości reakcji w temperaturze 𝑇, ale: • popełnienie błędów rachunkowych LUB • napisanie błędnej jednostki dla stałej szybkości reakcji 𝑘 LUB • napisanie wyniku końcowego z błędną jednostką albo bez jednostki ALBO 3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, poprawne obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 , poprawne wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu, ale: • błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia wielkości. 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 , wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu, ale: • popełnienie błędów rachunkowych lub napisanie błędnej jednostki dla stałej szybkości reakcji 𝑘 • błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia wielkości ALBO 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, poprawne obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 , ale: • błędne wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężenia reagentów albo brak wyznaczenia wielkości • błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia wielkości ALBO 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, poprawne wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu, ale: • błędne obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 albo brak obliczenia wielkości 2 • błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia wielkości. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 ale: • popełnienie błędów rachunkowych lub napisanie błędnej jednostki dla stałej szybkości reakcji 𝑘 • błędne wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu albo brak wyznaczenia wielkości • błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia wielkości ALBO 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne ustalenie i napisanie wartości 𝑎 i 𝑏 w równaniu kinetycznym, wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu, ale: • popełnienie błędów rachunkowych • błędne obliczenie wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 albo brak obliczenia wielkości 2 • błędne obliczenie wartości szybkości reakcji w temperaturze 𝑇 albo brak obliczenia wielkości ALBO 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między wielkościami danymi a szukanym równaniem kinetycznym, poprawne wyznaczenie liczby moli reagentów lub stężeń reagentów w warunkach określonych w zadaniu oraz błędne wyznaczenie albo brak wyznaczenia: wartości 𝑎 lub 𝑏 w równaniu kinetycznym, wartości stałej szybkości reakcji 𝑘 oraz szybkości reakcji w temperaturze 𝑇. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Zadanie 112 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

W temperaturze 𝑇 przygotowano wodne roztwory wodoroortofosforanu(V) sodu i diwodoroortofosforanu(V) sodu o jednakowych stężeniach molowych i zbadano ich odczyn za pomocą dwóch wskaźników: fenoloftaleiny oraz czerwieni obojętnej. Wyniki doświadczenia przedstawiono na poniższych zdjęciach. Fenoloftaleina Czerwień obojętna Na2HPO4 NaH2PO4 11. Wpisz do schematów wzory odpowiednich drobin tak, aby powstały równania reakcji decydujących o odczynie wodnego roztworu wodoroortofosforanu(V) sodu oraz o odczynie wodnego roztworu diwodoroortofosforanu(V) sodu. Zastosuj definicję kwasu i zasady Brønsteda. Równanie reakcji zachodzącej w roztworze Na2HPO4: kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + ⇄ + Równanie reakcji zachodzącej w roztworze NaH2PO4: kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + ⇄ +

Pokaż odpowiedź
Równanie reakcji zachodzącej w roztworze Na2HPO4: kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + ⇄ + H2 O HPO2− 4 OH− H2 PO− 4 Równanie reakcji zachodzącej w roztworze NaH2PO4: kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + ⇄ + H2 PO− 4 H2 O HPO2− 4 H3 O+

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    Równanie reakcji zachodzącej w roztworze Na2HPO4: kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + ⇄ + H2 O HPO2− 4 OH− H2 PO− 4 Równanie reakcji zachodzącej w roztworze NaH2PO4: kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + ⇄ + H2 PO− 4 H2 O HPO2− 4 H3 O+

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – poprawne uzupełnienie schematów – napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji. 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Równanie reakcji zachodzącej w roztworze Na2HPO4: kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + ⇄ + H2 O HPO2− 4 OH− H2 PO− 4 Równanie reakcji zachodzącej w roztworze NaH2PO4: kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + ⇄ + H2 PO− 4 H2 O HPO2− 4 H3 O+

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie schematów – napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji. 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Zadanie 123 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Próbkę chlorku amonu o masie 0,10 g rozpuszczono w wodzie i otrzymano 100 cm3 roztworu. W powstałym roztworze kationy amonowe w pewnym stopniu ulegają przemianie zgodnie z poniższym równaniem. NH+4 + H2O ⇄ NH3 + H3 O+ Niewielką objętość przygotowanego roztworu umieszczono w probówce, do której dodano kilka kropel błękitu bromotymolowego. Oblicz pH otrzymanego roztworu. Wynik podaj w zaokrągleniu do jednego miejsca po 12. przecinku. Następnie wybierz zdjęcie, na którym przedstawiono wygląd zawartości – probówki po dodaniu do niej wskaźnika, i zaznacz literę A, B albo C. Obliczenia: A B C

Pokaż odpowiedź
Sposób 1. 1 ∙ 10−14 KNH3 = 1,78 ∙ 10−5 KNH+4 = 1,78 ∙ 10−5 = 5,62 ∙ 10−10 1 mol NH4Cl 53,5 g 𝑛 mol 0,10 g 𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl 0,00187 cNH+4 = = 0,0187 ≈ 0,02 (mol ∙ dm–3 ) 0,10 [NH3 ] ∙ [H3 O+] 𝑥2 K NH+4 = = [NH+4 ] 0,02 – 𝑥 𝑥 = [H3 O+] = 3,35 · 10–6 (mol ∙ dm–3 ) pH = 5,5 Zdjęcie: B Sposób 2. p𝐾NH+ = 14 – pKNH = 9,25 4 3 𝐾NH+4 = 5,62 ∙ 10−10 1 mol NH4Cl 53,5 g 𝑛 mol 0,10 g 𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl 0,00187 cNH+4 = = 0,0187 (mol ∙ dm–3 ) 0,10 [NH3 ] ∙ [H3 O+] 𝑥2 𝐾NH+4 = = cNH+4 0,0187 𝑥 = [H3 O+] = 3,24 · 10–6 (mol ∙ dm–3 ) pH = 5,5 Zdjęcie: B Sposób 3. p𝐾NH+ = 14 – pKNH = 9,25 4 3 1 mol NH4Cl 53,5 g 𝑛 mol 0,10 g 𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl 0,00187 cNH+4 = = 0,0187 ≈ 0,02 (mol ∙ dm–3 ) 0,10 1 1 pH = 2 pK NH+ – 2logcNH+4 ⟹ pH = 5,5 4 Zdjęcie: B Uwaga 1.: W obliczeniach można zastosować uproszczony wzór prowadzący do obliczenia stężenia jonów H+. Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń. Uwaga 3.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający otrzyma wynik pH z przedziału [6,0; 7,0), powinien wybrać zdjęcie A. Za takie rozwiązanie przyznaje się 2 pkt. Uwaga 4.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający uzyska wynik pH ≥ 7, to za takie rozwiązanie otrzymuje 1 pkt.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    Sposób 1. 1 ∙ 10−14 KNH3 = 1,78 ∙ 10−5 KNH+4 = 1,78 ∙ 10−5 = 5,62 ∙ 10−10 1 mol NH4Cl 53,5 g 𝑛 mol 0,10 g 𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl 0,00187 cNH+4 = = 0,0187 ≈ 0,02 (mol ∙ dm–3 ) 0,10 [NH3 ] ∙ [H3 O+] 𝑥2 K NH+4 = = [NH+4 ] 0,02 – 𝑥 𝑥 = [H3 O+] = 3,35 · 10–6 (mol ∙ dm–3 ) pH = 5,5 Zdjęcie: B

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Sposób 2. p𝐾NH+ = 14 – pKNH = 9,25 4 3 𝐾NH+4 = 5,62 ∙ 10−10 1 mol NH4Cl 53,5 g 𝑛 mol 0,10 g 𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl 0,00187 cNH+4 = = 0,0187 (mol ∙ dm–3 ) 0,10 [NH3 ] ∙ [H3 O+] 𝑥2 𝐾NH+4 = = cNH+4 0,0187 𝑥 = [H3 O+] = 3,24 · 10–6 (mol ∙ dm–3 ) pH = 5,5 Zdjęcie: B

  4. 4
    Przeprowadź etap 3

    Sposób 3. p𝐾NH+ = 14 – pKNH = 9,25 4 3 1 mol NH4Cl 53,5 g 𝑛 mol 0,10 g 𝑛 = 0,00187 mol NH4Cl 0,00187 cNH+4 = = 0,0187 ≈ 0,02 (mol ∙ dm–3 ) 0,10 1 1 pH = 2 pK NH+ – 2logcNH+4 ⟹ pH = 5,5 4 Zdjęcie: B Uwaga 1.: W obliczeniach można zastosować uproszczony wzór prowadzący do obliczenia stężenia jonów H+. Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

  5. 5
    Przeprowadź etap 4

    Uwaga 3.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający otrzyma wynik pH z przedziału [6,0; 7,0), powinien wybrać zdjęcie A. Za takie rozwiązanie przyznaje się 2 pkt. Uwaga 4.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający uzyska wynik pH ≥ 7, to za takie rozwiązanie otrzymuje 1 pkt.

  6. 6
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 3 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 , poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku i poprawny wybór zdjęcia. 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 , poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku i błędny wybór zdjęcia albo brak wyboru ALBO 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 , ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego i poprawny wybór zdjęcia ALBO 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 , poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do obliczenia wartości stężenia jonów H+ i poprawny wybór zdjęcia. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 , ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego i błędny wybór zdjęcia albo brak wyboru ALBO 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾 , poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do obliczenia wartości stężenia jonów H+ i błędny wybór albo brak wyboru zdjęcia. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Zadanie 132 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

W celu wyznaczenia stężeniowej stałej równowagi syntezy amoniaku w temperaturze 𝑇 do reaktora o stałej pojemności wprowadzono azot i wodór. Początkowe stężenie azotu było równe 0,20 mol ⋅ dm–3 , a początkowe stężenie wodoru wynosiło 0,60 mol ⋅ dm–3 . Następnie reaktor zamknięto i utrzymywano stałą temperaturę 𝑇. W reaktorze zaszła reakcja opisana poniższym równaniem. N2 + 3H2 ⇄ 2NH3 Po pewnym czasie stwierdzono, że ciśnienie w reaktorze obniżyło się do 75 % początkowej wartości i już się nie zmieniało. 13. Oblicz stężeniową stałą równowagi syntezy amoniaku w temperaturze 𝑻. Obliczenia:

Pokaż odpowiedź
𝑝 (𝑝𝑉 = 𝑛𝑅𝑇 𝑖 𝑇 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡, 𝑉 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡, 𝑅 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡 ⟹ = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡 ⟹ 𝑐 𝑝0 𝑝 𝑐 ⋅𝑝 𝑝r = 𝑐r ⟹ 𝑐r = 0𝑝 r ⟹ = 0,75) 𝑐0 r 0 𝑝0 Stężenie molowe, mol ∙ dm–3 początkowe zmiana równowagowe N2 0,2 –𝑥 0,2 – 𝑥 H2 0,6 –3𝑥 0,6 – 3𝑥 NH3 0 2𝑥 2𝑥 łączne 0,8 –2𝑥 0,8 – 2𝑥 Łączne stężenie gazów w stanie równowagi: 𝑐r = 0,75𝑐0 ⟹ 𝑐r = 0,75 ⋅ 0,8 = 0,6 i 𝑐r = 0,8 – 2𝑥 ⟹ 0,8 – 2𝑥 = 0,6 𝑥 = 0,1 (mol ∙ dm–3 ) [NH3] = 0,2 (mol ∙ dm–3) [N2] = 0,1 (mol ∙ dm–3) [H2] = 0,3 (mol ∙ dm–3) [NH ]2 0,22 𝐾 = [N ][H3 ]3 ⟹ 𝐾 = 0,1 ⋅ 0,33 = 𝟏𝟒, 𝟖 2 2 Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń. Uwaga 2.: Zdający w obliczeniach nie może dokonać zmiany warunków prowadzenia procesu.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    𝑝 (𝑝𝑉 = 𝑛𝑅𝑇 𝑖 𝑇 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡, 𝑉 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡, 𝑅 = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡 ⟹ = 𝑐𝑜𝑛𝑠𝑡 ⟹ 𝑐 𝑝0 𝑝 𝑐 ⋅𝑝 𝑝r = 𝑐r ⟹ 𝑐r = 0𝑝 r ⟹ = 0,75) 𝑐0 r 0 𝑝0 Stężenie molowe, mol ∙ dm–3 początkowe zmiana równowagowe N2 0,2 –𝑥 0,2 – 𝑥 H2 0,6 –3𝑥 0,6 – 3𝑥 NH3 0 2𝑥 2𝑥 łączne 0,8 –2𝑥 0,8 – 2𝑥 Łączne stężenie gazów w stanie równowagi: 𝑐r = 0,75𝑐0 ⟹ 𝑐r = 0,75 ⋅ 0,8 = 0,6 i 𝑐r = 0,8 – 2𝑥 ⟹ 0,8 – 2𝑥 = 0,6 𝑥 = 0,1 (mol ∙ dm–3 ) [NH3] = 0,2 (mol ∙ dm–3) [N2] = 0,1 (mol ∙ dm–3) [H2] = 0,3 (mol ∙ dm–3) [NH ]2 0,22 𝐾 = [N ][H3 ]3 ⟹ 𝐾 = 0,1 ⋅ 0,33 = 𝟏𝟒, 𝟖 2 2 Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń. Uwaga 2.: Zdający w obliczeniach nie może dokonać zmiany warunków prowadzenia procesu.

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku jako wielkości bezwymiarowej. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale: • popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego LUB • podanie wyniku z jednostką inną niż dm6 ∙ mol–2 ALBO 1 pkt – poprawne wyznaczenie wartości stężeń N2, H2, NH3 w stanie równowagi. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Zadanie 14.12 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Następnie napisz, z którym półogniwem (B albo C) w warunkach standardowych należy połączyć półogniwo A, aby podczas pracy ogniwa malało pH roztworu w tym półogniwie. Aby podczas pracy ogniwa malało pH roztworu w półogniwie A, stężenie jonów H+ musi się (zwiększać / zmniejszać). Oznacza to, że w tym półogniwie zachodzi proces (redukcji / utleniania), a drugie półogniwo pełni funkcję (anody / katody). Opisany warunek spełnia ogniwo zbudowane z półogniwa A połączonego z półogniwem .

W trzech standardowych półogniwach A, B i C ustalają się równowagi opisane poniższymi równaniami. półogniwo A MnO–4 + 8H+ + 5e– ⇄ Mn2+ + 4H2O – półogniwo B Br2 + 2e– ⇄ 2Br półogniwo C Co3+ + e– ⇄ Co2+

Pokaż odpowiedź
Stężenie jonów H⁺ musi się zwiększać, w półogniwie A zachodzi utlenianie, a drugie półogniwo jest katodą. Warunek spełnia połączenie półogniw A i C.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Stężenie jonów H⁺ musi się zwiększać, w półogniwie A zachodzi utlenianie, a drugie półogniwo jest katodą. Warunek spełnia połączenie półogniw A i C. Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań oraz poprawny wybór półogniwa. 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań, błędny wybór albo brak wyboru półogniwa ALBO – poprawny wybór półogniwa, błędne uzupełnienie zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Stężenie jonów H⁺ musi się zwiększać, w półogniwie A zachodzi utlenianie, a drugie półogniwo jest katodą. Warunek spełnia połączenie półogniw A i C.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań oraz poprawny wybór półogniwa. 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań, błędny wybór albo brak wyboru półogniwa ALBO – poprawny wybór półogniwa, błędne uzupełnienie zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Zadanie 14.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij poniższy zapis tak, aby powstał schemat ogniwa galwanicznego zbudowanego z półogniw B oraz C generującego prąd w warunkach standardowych. (–) Pt    Pt (+) Informacja do zadań 15.–16. Gaz LPG, stosowany do napędu samochodów, jest mieszaniną propanu i butanu. W zbiorniku z LPG panuje ciśnienie 𝑝, w którym ta mieszanina jest cieczą. W zależności od pory roku stosuje się dwa rodzaje LPG: zimowy i letni. Skład przykładowych ciekłych mieszanin LPG (w przeliczeniu na stosunek molowy) i odpowiadające im gęstości zestawiono w tabeli. Rodzaj mieszaniny zimowy LPG letni LPG 𝑛propanu ∶ 𝑛butanu 70 : 30 30 : 70 Gęstość, g ∙ cm−3 0,54 0,56 (T = 273 K) Na podstawie: https://www.e-petrol.pl Standardowe entalpie spalania propanu i butanu podano poniżej. o • ∆𝐻propan (g) = – 2219 kJ · mol –1 o • ∆𝐻butan (g) = – 2878 kJ · mol –1

W trzech standardowych półogniwach A, B i C ustalają się równowagi opisane poniższymi równaniami. półogniwo A MnO–4 + 8H+ + 5e– ⇄ Mn2+ + 4H2O – półogniwo B Br2 + 2e– ⇄ 2Br półogniwo C Co3+ + e– ⇄ Co2+

Pokaż odpowiedź
(–) Pt  Br– , Br2  Co , Co  Pt (+) (–) Pt  Br–  Br2  Co , Co  Pt (+) 3+ 2+ 3+ 2+ ALBO

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    (–) Pt  Br– , Br2  Co , Co  Pt (+) (–) Pt  Br–  Br2  Co , Co  Pt (+) 3+ 2+ 3+ 2+ ALBO

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: (–) Pt  Br– , Br2  Co , Co  Pt (+) (–) Pt  Br–  Br2  Co , Co  Pt (+) 3+ 2+ 3+ 2+ ALBO

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu ogniwa. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 152 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Wykonano doświadczenie. Próbkę 1,0 dm3 letniego LPG przeprowadzono w stan gazowy i spalono. 15. Oblicz energię, która wydzieli się do otoczenia w wyniku całkowitego spalenia 1,0 𝐝𝐦𝟑 letniego LPG. Wynik podaj w kilodżulach. Przyjmij, że wartości entalpii spalania węglowodorów są takie same jak w warunkach standardowych. Załóż, że powyższe wartości nie ulegają zmianie wraz ze zmianą temperatury oraz że energia jest wymieniana z otoczeniem wyłącznie na sposób ciepła. Obliczenia:

Pokaż odpowiedź
Sposób 1. 𝑀propan = 44 g ∙ mol–1 𝑀butan = 58 g ∙ mol–1 𝑚 = 560 g 𝑚 𝑑= 𝑉 44 ⋅ 𝑛propan + 58 ∙ 𝑛butan = 560 44 ∙ 3 { 3 ⇒ 560 = ∙ 𝑛butan + 58 ∙ 𝑛butan 𝑛propan = 𝑛butan ⋅ 7 7 𝑛butan = 7,286 mol 𝑛propan = 3,123 mol 𝐸 = 7,286 ∙ 2878 + 3,123 ∙ 2219 = 27 899,05 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉) Sposób 2. Założenie: Mieszanina zawiera 0,3 mol C3H8 i 0,7 mol C4H10. Energia wydzielona ze spalenia takiej mieszaniny: 𝐸 = 0,3 mol ∙ (2219 kJ ∙ mol−1 ) + 0,7 mol ∙ (2878 kJ ∙ mol−1 ) = 2 680 kJ Masa tej mieszaniny: 𝑚 = 0,3 mol ∙ 44 g ∙ mol−1 + 0,7 mol ∙ 58 g ∙ mol−1 = 53,8 g Objętość tej mieszaniny: 53,8 g 𝑉= = 96,1 cm3 0,56 g ∙ cm−3 96,1 cm3 2 680 kJ 1000 cm3 𝑥 𝑥 = 27 887,62 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉) Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny uznaje się każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń. Uwaga 2.: Podanie wyniku końcowego ze znakiem minus skutkuje utratą 1 pkt.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    Sposób 1. 𝑀propan = 44 g ∙ mol–1 𝑀butan = 58 g ∙ mol–1 𝑚 = 560 g 𝑚 𝑑= 𝑉 44 ⋅ 𝑛propan + 58 ∙ 𝑛butan = 560 44 ∙ 3 { 3 ⇒ 560 = ∙ 𝑛butan + 58 ∙ 𝑛butan 𝑛propan = 𝑛butan ⋅ 7 7 𝑛butan = 7,286 mol 𝑛propan = 3,123 mol 𝐸 = 7,286 ∙ 2878 + 3,123 ∙ 2219 = 27 899,05 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉)

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Sposób 2. Założenie: Mieszanina zawiera 0,3 mol C3H8 i 0,7 mol C4H10. Energia wydzielona ze spalenia takiej mieszaniny: 𝐸 = 0,3 mol ∙ (2219 kJ ∙ mol−1 ) + 0,7 mol ∙ (2878 kJ ∙ mol−1 ) = 2 680 kJ Masa tej mieszaniny: 𝑚 = 0,3 mol ∙ 44 g ∙ mol−1 + 0,7 mol ∙ 58 g ∙ mol−1 = 53,8 g Objętość tej mieszaniny: 53,8 g 𝑉= = 96,1 cm3 0,56 g ∙ cm−3 96,1 cm3 2 680 kJ 1000 cm3 𝑥 𝑥 = 27 887,62 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉) Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny uznaje się każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń. Uwaga 2.: Podanie wyniku końcowego ze znakiem minus skutkuje utratą 1 pkt.

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale: • popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego LUB • podanie wyniku z jednostką inną niż kJ ALBO 1 pkt – poprawne obliczenie liczby moli C3H8 i C4H10 w 1 dm3 letniego LPG. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Zadanie 161 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Ilość energii wydzielana podczas całkowitego spalania 1,0 dm3 zimowego LPG jest (mniejsza niż / taka sama jak / większa niż) ilość energii wydzielana podczas całkowitego spalania tej samej objętości letniego LPG. Ilość CO2 emitowanego do atmosfery podczas spalania 1,0 dm3 LPG jest większa w przypadku (letniego / zimowego) LPG.

Pokaż odpowiedź
Energia ze spalania 1,0 dm³ zimowego LPG jest mniejsza niż dla letniego LPG. Więcej CO₂ emituje spalanie letniego LPG.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Energia ze spalania 1,0 dm³ zimowego LPG jest mniejsza niż dla letniego LPG. Więcej CO₂ emituje spalanie letniego LPG.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Energia ze spalania 1,0 dm³ zimowego LPG jest mniejsza niż dla letniego LPG. Więcej CO₂ emituje spalanie letniego LPG.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 17.12 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij poniższe schematy. Napisz w każdym z nich: • wzór półstrukturalny (grupowy) alkenu – organicznego substratu przemiany • niezbędne warunki prowadzenia procesu. OH H2O CH3 CH2 C CH2 CH3 CH2 CH3 OH H2O CH3 CH2 CH CH2 CH3

Reakcja addycji halogenowodorów do niesymetrycznych alkenów zwykle przebiega zgodnie z regułą Markownikowa. Również przyłączenie cząsteczki wody do podwójnego wiązania, które zachodzi w środowisku kwasowym, prowadzi do powstania alkoholu o możliwie najwyższej rzędowości. Odstępstwa od tej reguły obserwuje się w reakcjach addycji wody przebiegających z udziałem wodorku boru (BH3) i nadtlenku wodoru (H2O2) w obecności jonów wodorotlenkowych (OH– ). Takie postępowanie pozwala uzyskać alkohol, który jest produktem reakcji przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa. Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.

Pokaż odpowiedź
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu. Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Zadanie 17.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Kamfen jest składnikiem wielu olejków eterycznych. Uzupełnij wzory produktów przemian opisanych poniższymi schematami: 17.2. • addycji HBr przebiegającej zgodnie z regułą Markownikowa • addycji H2O przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa. CH CH CH2 CH2 H2C C H2C C HBr CH2 CH2 H2C C CH3 H2C C CH3 CH CH3 CH CH3 kamfen CH CH CH2 CH2 H2C C H2C C H2O CH2 CH2 H2C C CH3 H2C C CH3 CH CH3 CH CH3 kamfen Informacja do zadań 18.–20. Poniżej przedstawiono wzór 1,4-dimetylobenzenu, czyli p-ksylenu. CH3 CH3 Ten związek reaguje z bromem zarówno pod wpływem światła, jak i w obecności żelaza. Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.

Reakcja addycji halogenowodorów do niesymetrycznych alkenów zwykle przebiega zgodnie z regułą Markownikowa. Również przyłączenie cząsteczki wody do podwójnego wiązania, które zachodzi w środowisku kwasowym, prowadzi do powstania alkoholu o możliwie najwyższej rzędowości. Odstępstwa od tej reguły obserwuje się w reakcjach addycji wody przebiegających z udziałem wodorku boru (BH3) i nadtlenku wodoru (H2O2) w obecności jonów wodorotlenkowych (OH– ). Takie postępowanie pozwala uzyskać alkohol, który jest produktem reakcji przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa. Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.

Pokaż odpowiedź
H Br CH CH CH2 CH2 H2C C H2C C HBr CH2 CH2 H2C C CH H2C C CH3 3 CH CH3 CH CH3 kamfen OH H CH CH CH2 CH 2 H2C C HC C 2 H2O CH2 CH2 H2C C CH3 H2C C CH 3 CH CH3 CH CH3 kamfen

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    H Br CH CH CH2 CH2 H2C C H2C C HBr CH2 CH2 H2C C CH H2C C CH3 3 CH CH3 CH CH3 kamfen OH H CH CH CH2 CH 2 H2C C HC C 2 H2O CH2 CH2 H2C C CH3 H2C C CH 3 CH CH3 CH CH3 kamfen

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: H Br CH CH CH2 CH2 H2C C H2C C HBr CH2 CH2 H2C C CH H2C C CH3 3 CH CH3 CH CH3 kamfen OH H CH CH CH2 CH 2 H2C C HC C 2 H2O CH2 CH2 H2C C CH3 H2C C CH 3 CH CH3 CH CH3 kamfen

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wzorów produktów. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 181 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij tabelę. Napisz nazwę typu reakcji p-ksylenu z bromem pod wpływem światła i w obecności żelaza (addycja, eliminacja albo substytucja) oraz nazwę mechanizmu (elektrofilowy, nukleofilowy albo rodnikowy), według którego przebiega każda z tych reakcji. Reakcja p-ksylenu z bromem pod wpływem światła w obecności Fe Typ reakcji Mechanizm reakcji

Pokaż odpowiedź
Reakcja p-ksylenu z bromem pod wpływem światła w obecności Fe Typ reakcji substytucja Mechanizm reakcji rodnikowy elektrofilowy

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Reakcja p-ksylenu z bromem pod wpływem światła w obecności Fe Typ reakcji substytucja Mechanizm reakcji rodnikowy elektrofilowy

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Reakcja p-ksylenu z bromem pod wpływem światła w obecności Fe Typ reakcji substytucja Mechanizm reakcji rodnikowy elektrofilowy

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 191 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Napisz równanie reakcji monobromowania p-ksylenu pod wpływem światła. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Pokaż odpowiedź
CH3 CH2Br (światło) + Br2 + HBr CH3 CH3

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    CH3 CH2Br (światło) + Br2 + HBr CH3 CH3

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: CH3 CH2Br (światło) + Br2 + HBr CH3 CH3

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 201 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

W wyniku katalitycznego utlenienia p-ksylenu otrzymuje się kwas tereftalowy, czyli kwas benzeno-1,4-dikarboksylowy. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) lub uproszczony opisanego kwasu. 20. Informacja do zadań 21.–23. Borowodorek sodu o wzorze NaBH4 jest odczynnikiem stosowanym w chemii organicznej. Ten związek selektywnie i z dużą wydajnością redukuje grupy karbonylowe w aldehydach i w ketonach do grup hydroksylowych, natomiast nie redukuje grup karboksylowych ani estrowych. Schemat redukcji grupy karbonylowej przedstawiono poniżej. O OH NaBH4 R C R CH R1 R1 Na podstawie: L.G. Wade, Organic chemistry, Pearson Ed. 2006.

Pokaż odpowiedź
COOH COOH

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    COOH COOH Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego kwasu tereftalowego. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: COOH COOH

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego kwasu tereftalowego. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 211 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij schemat reakcji otrzymywania 2,2-dimetylopropan-1-olu opisaną metodą. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych. NaBH4 →

Pokaż odpowiedź
CH3 CH3 O NaBH4 H3C C C → H3C C CH2 OH H CH3 CH3

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    CH3 CH3 O NaBH4 H3C C C → H3C C CH2 OH H CH3 CH3 Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu (napisanie wzorów półstrukturalnych aldehydu i alkoholu). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: CH3 CH3 O NaBH4 H3C C C → H3C C CH2 OH H CH3 CH3

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu (napisanie wzorów półstrukturalnych aldehydu i alkoholu). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 221 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Przeprowadzono dwie reakcje: propan-2-onu oraz butan-2-onu – każda z borowodorkiem sodu. W jednej z tych przemian otrzymano mieszaninę enancjomerów. 22. Rozstrzygnij, w której reakcji – z propan-2-onem czy z butan-2-onem – otrzymano mieszaninę enancjomerów. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia i poprawne napisanie uzasadnienia. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Rozstrzygnięcie: z butan-2-onem

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia i poprawne napisanie uzasadnienia. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 232 punktyForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Wzory szkieletowe związków organicznych odzwierciedlają kształt cząsteczek. W tych wzorach pomija się symbole atomów węgla i połączonych z nimi atomów wodoru, a szkielet węglowy rysuje się jako linię łamaną oraz zaznacza – występujące w cząsteczce – wiązania wielokrotne. Zapisuje się symbole podstawników innych niż wodór oraz wzory grup funkcyjnych. Borowodorek sodu jest stosowany w przemyśle farmaceutycznym do syntezy feksofenadyny – leku przeciwhistaminowego. Na schemacie przedstawiono za pomocą wzorów szkieletowych końcowy etap syntezy tego związku. COOH COOH O OH NaBH4 N N HO HO feksofenadyna Na podstawie: C.T. Goralski, B. Singaram, Organic Process Research & Development, 10 (2006) 947. Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. 23. W reakcji otrzymywania feksofenadyny redukcja jednego mola substratu wymaga udziału (dwóch / trzech) moli elektronów. Orbitalom walencyjnym atomu węgla ulegającego redukcji przypisuje się w cząsteczce substratu hybrydyzację (sp / sp2 / sp3), a w cząsteczce produktu – hybrydyzację (sp / sp2 / sp3).

Pokaż odpowiedź
Redukcja jednego mola substratu wymaga dwóch moli elektronów. Atom węgla ma hybrydyzację sp² w substracie i sp³ w produkcie.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Redukcja jednego mola substratu wymaga dwóch moli elektronów. Atom węgla ma hybrydyzację sp² w substracie i sp³ w produkcie. Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Redukcja jednego mola substratu wymaga dwóch moli elektronów. Atom węgla ma hybrydyzację sp² w substracie i sp³ w produkcie.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Zadanie 241 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Poniżej podano wzory trzech estrów. A. O CH3 CH3 C O C CH3 CH3 B. O CH3 C O CH2 CH2 CH2 CH3 C. O CH3 CH3 C O CH CH2 CH3 24. Uszereguj podane estry zgodnie ze wzrostem ich temperatur wrzenia. Użyj oznaczeń literowych (A–C). najniższa temperatura wrzenia najwyższa temperatura wrzenia

Pokaż odpowiedź
A. C. B. najniższa temperatura wrzenia najwyższa temperatura wrzenia

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    A. C. B. najniższa temperatura wrzenia najwyższa temperatura wrzenia

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: A. C. B. najniższa temperatura wrzenia najwyższa temperatura wrzenia

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uszeregowanie trzech estrów. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 25.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij poniższy schemat tak, aby przedstawiał on wzory obu enancjomerów kwasu mlekowego. lustro COOH COOH C C

Poli(kwas mlekowy), oznaczany symbolem PLA, jest biodegradowalnym termoplastycznym poliestrem wytwarzanym z surowców naturalnych. Można go otrzymać w reakcji polikondensacji kwasu mlekowego (kwasu 2-hydroksypropanowego).

Pokaż odpowiedź
lustro COOH COOH C C H H CH3 CH3 OH OH

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    lustro COOH COOH C C H H CH3 CH3 OH OH

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: lustro COOH COOH C C H H CH3 CH3 OH OH

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 25.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) poli(kwasu mlekowego).

Poli(kwas mlekowy), oznaczany symbolem PLA, jest biodegradowalnym termoplastycznym poliestrem wytwarzanym z surowców naturalnych. Można go otrzymać w reakcji polikondensacji kwasu mlekowego (kwasu 2-hydroksypropanowego).

Pokaż odpowiedź
O O CH CO ALBO O C CH CH3 CH3 n n

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    O O CH CO ALBO O C CH CH3 CH3 n n Wymagane elementy toku według CKE: rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) poli(kwasu mlekowego). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: O O CH CO ALBO O C CH CH3 CH3 n n

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) poli(kwasu mlekowego). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 261 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

W celu zidentyfikowania wodnych roztworów trzech substancji: glicerolu (propano-1,2,3-triolu), kwasu mlekowego (kwasu 2-hydroksypropanowego) i alanyloglicyloalaniny, przeprowadzono doświadczenie. W trzech probówkach I–III przygotowano świeżo strącony wodorotlenek miedzi(II) i do każdej z nich wprowadzono po jednym z badanych roztworów w nadmiarze. Probówki, wraz z zawartością, energicznie wstrząśnięto i we wszystkich zaobserwowano roztworzenie wodorotlenku miedzi(II). Na poniższych zdjęciach przedstawiono zawartości probówek po zakończeniu doświadczenia. I II III Rozstrzygnij, do której probówki (I, II albo III) wprowadzono roztwór kwasu 26. mlekowego. Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji, która zaszła w tej probówce podczas opisanego doświadczenia. Rozstrzygnięcie: Równanie reakcji:

Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie: III Równanie reakcji: 2CH3CHCOOH + Cu(OH)2 → (CH3CHCOO)2Cu + 2H2O I I OH OH

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Rozstrzygnięcie: III Równanie reakcji: 2CH3CHCOOH + Cu(OH)2 → (CH3CHCOO)2Cu + 2H2O I I OH OH Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia (numeru probówki) i równania reakcji w formie cząsteczkowej. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Rozstrzygnięcie: III Równanie reakcji: 2CH3CHCOOH + Cu(OH)2 → (CH3CHCOO)2Cu + 2H2O I I OH OH

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie rozstrzygnięcia (numeru probówki) i równania reakcji w formie cząsteczkowej. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 27.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Grupy –OH w cząsteczce oktopaminy różnią się zdolnością odłączania 1. P F protonu. 2. Oktopamina może być utleniona do ketonu. P F

Oktopamina jest hormonem występującym w organizmach bezkręgowców. Jej wzór przedstawiono poniżej. OH HO CH CH2 NH2

Pokaż odpowiedź
1. P, 2. P.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    1. P, 2. P.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1. P, 2. P.

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 27.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

We wzorze cząsteczki oktopaminy literami A–C zaznaczono wybrane fragmenty jej struktury. A C OH HO CH CH2 NH2 B W temperaturze 25 ᵒC przeprowadzono doświadczenie. Do dwóch probówek zawierających oktopaminę wprowadzono: do jednej rozcieńczony kwas solny, a do drugiej wodny roztwór chlorku żelaza(III). 27.2. Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Rozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą (A / B / C). Fragment struktury oktopaminy oznaczony literą A (uległ / nie uległ) reakcji z chlorkiem żelaza(III).

Oktopamina jest hormonem występującym w organizmach bezkręgowców. Jej wzór przedstawiono poniżej. OH HO CH CH2 NH2

Pokaż odpowiedź
Kwas solny reaguje z fragmentem B. Fragment A uległ reakcji z chlorkiem żelaza(III).

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Kwas solny reaguje z fragmentem B. Fragment A uległ reakcji z chlorkiem żelaza(III).

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Kwas solny reaguje z fragmentem B. Fragment A uległ reakcji z chlorkiem żelaza(III).

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 27.31 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Próbkę oktopaminy wprowadzono do zakwaszonego roztworu azotanu(III) potasu. W wyniku reakcji wydzielił się bezbarwny, niepalny gaz o masie molowej równej 28 g ∙ mol–1 . Otrzymany w warunkach doświadczenia organiczny produkt X opisanej reakcji – wprowadzony do probówki zawierającej świeżo strącony osad wodorotlenku miedzi(II) i nadmiar zasady – spowodował roztworzenie osadu i powstanie klarownego roztworu barwy ciemnoniebieskiej (szafirowej). Uzupełnij schemat tak, aby powstało w formie jonowej skróconej równanie reakcji, 27.3. w której otrzymano organiczny produkt X. Napisz wzory brakujących produktów. OH HO CH + HNO2 + CH2 NH3 środowisko kwasowe + ………………. + H3 O+ produkt organiczny X gaz

Oktopamina jest hormonem występującym w organizmach bezkręgowców. Jej wzór przedstawiono poniżej. OH HO CH CH2 NH2

Pokaż odpowiedź
OH HO CH + HNO2 + CH2 NH3 środowisko kwasowe OH HO CH + N2 + H3O+ gaz CH2 OH produkt organiczny X

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    OH HO CH + HNO2 + CH2 NH3 środowisko kwasowe OH HO CH + N2 + H3O+ gaz CH2 OH produkt organiczny X Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne napisanie wzoru produktu organicznego oraz wzoru gazu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: OH HO CH + HNO2 + CH2 NH3 środowisko kwasowe OH HO CH + N2 + H3O+ gaz CH2 OH produkt organiczny X

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie wzoru produktu organicznego oraz wzoru gazu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 28.11 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji 1. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

W jednej z metod syntezy 𝛼 -aminokwasów pierwszym etapem jest reakcja kwasu karboksylowego z bromem. W obecności fosforu i w odpowiednich warunkach jeden z atomów wodoru przy atomie węgla 𝛼 w cząsteczce kwasu jest zastępowany przez atom bromu. W drugim etapie, pod działaniem stężonego wodnego roztworu amoniaku, następuje wymiana atomu bromu na grupę aminową. W efekcie powstaje sól amonowa odpowiedniego aminokwasu. Przeprowadzono ciąg przemian, w wyniku których z kwasu propanowego (propionowego) powstał związek B. Br2, P nadmiar NH3 (aq) kwas propanowy związek A związek B reakcja 1. reakcja 2.

Pokaż odpowiedź
Br (P) H3C CH2 COOH + Br2 H3C CH COOH + HBr

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Br (P) H3C CH2 COOH + Br2 H3C CH COOH + HBr Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Br (P) H3C CH2 COOH + Br2 H3C CH COOH + HBr

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 28.21 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Związek A reaguje z amoniakiem w stosunku molowym 𝑛A ∶ 𝑛NH3 = 1 ∶ 3 (reakcja 2.). 28.2. Napisz w formie jonowej równanie reakcji 2.

W jednej z metod syntezy 𝛼 -aminokwasów pierwszym etapem jest reakcja kwasu karboksylowego z bromem. W obecności fosforu i w odpowiednich warunkach jeden z atomów wodoru przy atomie węgla 𝛼 w cząsteczce kwasu jest zastępowany przez atom bromu. W drugim etapie, pod działaniem stężonego wodnego roztworu amoniaku, następuje wymiana atomu bromu na grupę aminową. W efekcie powstaje sól amonowa odpowiedniego aminokwasu. Przeprowadzono ciąg przemian, w wyniku których z kwasu propanowego (propionowego) powstał związek B. Br2, P nadmiar NH3 (aq) kwas propanowy związek A związek B reakcja 1. reakcja 2.

Pokaż odpowiedź
Br NH2 I I – – H3C–CH–COOH + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH4+ + Br ALBO Br NH2 I I – + – – H3C–CH–COO + H + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH+4 + Br

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Br NH2 I I – – H3C–CH–COOH + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH4+ + Br ALBO Br NH2 I I – + – – H3C–CH–COO + H + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH+4 + Br

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Br NH2 I I – – H3C–CH–COOH + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH4+ + Br ALBO Br NH2 I I – + – – H3C–CH–COO + H + 3NH3 → H3C–CH–COO + 2NH+4 + Br

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Zadanie 291 punktForma 100Chemia — odpowiedź według zasad CKE

Poniżej przedstawiono wzory czterech monosacharydów oznaczonych numerami 1–4. 1 2 3 4 H CH 2OH CH2OH H H O OH H O OH H O H OH O OH H H H OH H H OH H H OH H H HO H HO H HO OH H H OH OH H OH H OH H OH Uzupełnij tabelę. Napisz w drugiej kolumnie tabeli numery wszystkich 29. monosacharydów spełniających warunki określone w pierwszej kolumnie. Numery Warunek monosacharydów Jest pentozą. Stanowią parę anomerów.

Pokaż odpowiedź
Numery Warunek monosacharydów Jest pentozą. 1, 4 Stanowią parę anomerów. 2, 3

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Ustal drobiny, przemianę i bilans

    Zidentyfikuj reagujące drobiny oraz typ przemiany. Przed obliczeniami zapisz równanie lub zależność stechiometryczną, sprawdź bilans atomów i ładunku, a wielkości fizyczne sprowadź do zgodnych jednostek.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Numery Warunek monosacharydów Jest pentozą. 1, 4 Stanowią parę anomerów. 2, 3

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Numery Warunek monosacharydów Jest pentozą. 1, 4 Stanowią parę anomerów. 2, 3

Typowy błąd: Rozpoczęcie rachunków od nieuzgodnionego równania reakcji, pominięcie ładunku albo użycie stosunku molowego, który nie wynika ze współczynników stechiometrycznych.

Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Status redakcyjny

Komplet podpunktów opracowany w HTML

  1. 1

    Ekstrakcja pytań. 42 jednostek zadaniowych zapisano w drafcie redakcyjnym.

  2. 2

    Odpowiedzi i rozwiązania. 42 z 42 jednostek wariantów ma odpowiedź, trzy podpowiedzi, tok rozumowania, punktowanie i typowy błąd.

  3. 3

    Weryfikacja. Porównamy całość z oficjalnymi zasadami CKE przed indeksacją.

42 z 42 jednostek wariantów ma odpowiedź · bez indeksacji do czasu drugiej recenzji

Dokumenty źródłowe

Oficjalne materiały CKE

PDF-y nie są osadzane ani wczytywane razem ze stroną. Każdy link prowadzi bezpośrednio do dokumentu źródłowego CKE.