Przeczytaj poniższe zdania.
Zdanie 1.: Wiedza przyrodnicza opiera się na empiryzmie.
Zdanie 2.: Materialista to filozof, który ma naturę cielesną.
a) Nazwij błąd językowo-logiczny zawarty w obu zdaniach.
b) Popraw każde zdanie tak, aby nie zawierało błędu.
Zdanie 1.:
Zdanie 2.:
Teksty do zadań 10.–12.
Józef Maria Bocheński
Ku filozoficznemu myśleniu
Dziś podejmujemy inny problem, a mianowicie pytanie: co to jest prawda? To stare,
Chrystusowi ongiś przez Piłata postawione pytanie, jest jednym z najbardziej interesujących,
choć zarazem najtrudniejszych zagadnień filozoficznych.
Co to znaczy, gdy mówimy, że jakieś zdanie, czy jakiś sąd jest prawdziwy – albo że jakiś
człowiek jest prawdziwym przyjacielem? Łatwo pojąć, co mamy tutaj na myśli: sądzimy, że
coś jest prawdziwe, jeżeli się zgadza. Mówimy na przykład, że Fryderyk jest prawdziwym
przyjacielem, gdy zgadza się z naszym ideałem prawdziwego przyjaciela, gdy swoją osobą
odpowiada temu ideałowi.
Nietrudno zauważyć, że ta zgodność może występować, że tak powiem, w dwu kierunkach.
Po pierwsze tak, że jakaś rzecz odpowiada jakiejś idei – to na przykład ma miejsce, kiedy
mówimy: ten metal jest prawdziwym złotem, albo: ten człowiek jest prawdziwym bohaterem.
Wtedy rzecz odpowiada idei. Ten rodzaj prawdziwości i prawdy filozofowie zwykli byli
czasami nazywać „ontologicznym” – chodzi o tak zwaną prawdę ontologiczną. I odwrotnie:
myśl, sąd, zdanie i tak dalej nazywa się prawdziwymi wtedy, gdy odpowiadają danej rzeczy.
Ten drugi rodzaj prawdziwości ma cechę, po której łatwo ją poznać: w tym drugim znaczeniu
prawdziwe są jedynie myśli, sądy, zdania – ale nie rzeczy istniejące w świecie. Ten drugi rodzaj
prawdy nazywają filozofowie „prawdą logiczną”.
Józef Maria Bocheński, Ku filozoficznemu myśleniu, Warszawa 1986, s. 28.
MFI_1R
Arystoteles
Metafizyka
Prawda i fałsz zależą od złożenia i rozdziału w rzeczach, tak że być w prawdzie to uważać
rozdzielone za rozdzielone, a złączone za złączone; być w błędzie zaś to sądzić inaczej, aniżeli
mają się rzeczy. Kiedy więc zachodzi tak rozumiana prawda, a kiedy fałsz? Bo trzeba rozważyć,
co się przez to rozumie. Nie dlatego bowiem, iż uważamy, że jesteś biały, jesteś taki faktycznie,
lecz odwrotnie, ponieważ jesteś biały, my stwierdzając to, mówimy prawdę. […] W odniesieniu
zatem do tego, co może się mieć tak lub inaczej, ta sama opinia i ta sama wypowiedź może być
prawdziwa i fałszywa: raz może to być prawda, a kiedy indziej fałsz. Jeśli jednak chodzi
o rzeczy, które nie mogą się mieć inaczej, to nie ma o nich raz prawdy, a kiedy indziej fałszu,
lecz te same wypowiedzi są o nich zawsze prawdziwe albo zawsze fałszywe.
Arystoteles, Metafizyka, IX.10, 1051b2-17.
Pokaż oficjalne rozwiązanie i omówienie źródłowe
a) Nazwa błędu językowo-logicznego: błąd przesunięcia kategorialnego (błąd kategorialny).
b) Przykładowe przekształcenie pierwszego zdania:
Wiedza przyrodnicza opiera się na empirii (doświadczeniu).
Przykładowe przekształcenie drugiego zdania:
Materialista to filozof, który twierdzi, że wszystko (człowiek) ma naturę cielesną.
Odpowiedź, przykładowe rozwiązanie lub rubryka pochodzą z przypisanych oficjalnych zasad CKE dla MFI-R1_1P-182, zadanie 9. To źródłowe opracowanie pierwszego przebiegu, nie niezależne rozwiązanie autorskie ani druga akceptacja redakcyjna.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
- Odczytaj wszystkie warunki polecenia
Przeczytaj poniższe zdania. Zdanie 1.: Wiedza przyrodnicza opiera się na empiryzmie. Zdanie 2.: Materialista to filozof, który ma naturę cielesną. a) Nazwij błąd językowo-logiczny zawarty w obu zdaniach. b) Popraw każde zdanie tak, aby nie zawierało błędu. Zdanie 1.: Zdanie 2.: Teksty do zadań 10.–12. Józef Maria Bocheński Ku… Przy rozwiązywaniu zachowaj wszystkie wskazane dane, ograniczenia, jednostki i wymaganą formę odpowiedzi.
- Prześledź oficjalne rozwiązanie lub klucz
Przypisane zasady CKE podają: a) Nazwa błędu językowo-logicznego: błąd przesunięcia kategorialnego (błąd kategorialny). b) Przykładowe przekształcenie pierwszego zdania: Wiedza przyrodnicza opiera się na empirii (doświadczeniu). Przykładowe przekształcenie drugiego zdania: Materialista to filozof, który twierdzi, że wszystko (człowiek) ma naturę cielesną.
- Sprawdź zapis i punktowanie
Zadanie 9: 0–2 pkt. Pełne oficjalne kryteria, warianty akceptowane i przykładowe rozwiązanie zachowano w polu odpowiedzi; należy stosować je łącznie. Przed zakończeniem porównaj odpowiedź z dokładnym poleceniem oraz dopuszczalnymi wariantami wskazanymi w zasadach.
Nie ograniczaj rozwiązania do końcowego wyniku. Zachowaj warunki, jednostki, tok rozumowania i wszystkie elementy wymagane przez kryteria punktowania.
Punktowanie i źródło
Zadanie 9: 0–2 pkt. Pełne oficjalne kryteria, warianty akceptowane i przykładowe rozwiązanie zachowano w polu odpowiedzi; należy stosować je łącznie.
Strona arkusza: 6
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.