Filozofia 2021 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

1. Ustal warunki polecenia

   Do jakiego kierunku należy Hume i który filozof także go reprezentuje? Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Hume wymaga wskazania impresji, z której pochodzi idea. Zależność idei od doświadczenia jest cechą empiryzmu, a nie aprioryzmu. W tabeli jedyna para odpowiadająca temu kierunkowi to A3 z Lockiem.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie wybieraj Sekstusa Empiryka tylko ze względu na przydomek: w tym układzie pytanie wymaga właściwej pary litery i cyfry. Własne zasady oceniania na stronie 2 wskazują wymagane elementy.

Nie wybieraj Sekstusa Empiryka tylko ze względu na przydomek: w tym układzie pytanie wymaga właściwej pary litery i cyfry.

1. Ustal warunki polecenia

   Jakie twierdzenie o substancji umysłu krytykuje Hume? Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Najpierw odtwórz pogląd przeciwnika, nie stanowisko Hume'a. Zwolennik substancjalnej duszy twierdzi, że ma ideę podmiotu trwającego pod zmiennymi przeżyciami. Hume pyta, z której impresji taka idea miałaby powstać.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie pisz jako odpowiedzi „nie ma substancji umysłu”; zadanie prosi o twierdzenie, przeciw któremu Hume argumentuje, a nie o jego konkluzję. Własne zasady oceniania na stronie 3 wskazują wymagane elementy.

Nie pisz jako odpowiedzi „nie ma substancji umysłu”; zadanie prosi o twierdzenie, przeciw któremu Hume argumentuje, a nie o jego konkluzję.

1. Ustal warunki polecenia

   Jak uzupełnić sylogizm o substancji i czy Hume uznaje jego wniosek? Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Zapisz schemat: jeśli S(x), to B(x); S(percepcji); zatem B(percepcji). Wynikanie jest poprawne. Następnie odróżnij ocenę formy argumentu od stanowiska autora: Hume wykorzystuje niepożądany rezultat jako krytykę definicji substancji, nie jako własną ontologię percepcji.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie utożsamiaj logicznej poprawności argumentu z akceptacją jego przesłanek i wniosku przez Hume'a. Własne zasady oceniania na stronie 4 wskazują wymagane elementy.

Nie utożsamiaj logicznej poprawności argumentu z akceptacją jego przesłanek i wniosku przez Hume'a.

1. Ustal warunki polecenia

   Co Hume sądzi o naturze umysłu i jak różni się od Kartezjusza? Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Hume nie znajduje impresji samej substancji umysłu; ma dostęp do konkretnych treści świadomości. Kartezjusz z cogito wyprowadza pewność myślącego podmiotu i opisuje go jako substancję. To różnica dotycząca poznawalności i ontologicznego statusu jaźni, a nie tylko dwóch nazw szkół.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie przypisuj Hume'owi Kartezjańskiej pewności istnienia duszy jako odrębnej substancji. Własne zasady oceniania na stronie 5 wskazują wymagane elementy.

Nie przypisuj Hume'owi Kartezjańskiej pewności istnienia duszy jako odrębnej substancji.

1. Ustal warunki polecenia

   Podaj sceptyczną konsekwencję ontologiczną empiryzmu Hume'a inną niż spór o substancję. Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Empiryczne wrażenia są tym, co bezpośrednio dane. Samo ich posiadanie nie dowodzi jeszcze w sposób pewny istnienia odpowiadających im rzeczy niezależnych od poznającego. To konsekwencja sceptyczna o świecie zewnętrznym, a nie ponowne nazwanie problemu substancji duszy.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie odpowiadaj „nie wiemy, czy dusza jest substancją”, bo polecenie wyraźnie wyłącza naturę substancji. Własne zasady oceniania na stronie 6 wskazują wymagane elementy.

Nie odpowiadaj „nie wiemy, czy dusza jest substancją”, bo polecenie wyraźnie wyłącza naturę substancji.

1. Ustal warunki polecenia

   Na czym polega sceptycyzm metodyczny i czy Hume go podziela? Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   U Kartezjusza wątpienie jest narzędziem rozpoczynającym poszukiwanie niepodważalnego fundamentu. U Hume'a sceptyczny rezultat pojawia się po zbadaniu źródeł idei i granic doświadczenia. Zbieżne słowo „wątpliwość” nie czyni ich projektów epistemologicznych tym samym.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie utożsamiaj każdego sceptycyzmu ze sceptycyzmem metodycznym i nie przypisuj Hume'owi Kartezjańskiego celu pewności metafizycznej. Własne zasady oceniania na stronie 7 wskazują wymagane elementy.

Nie utożsamiaj każdego sceptycyzmu ze sceptycyzmem metodycznym i nie przypisuj Hume'owi Kartezjańskiego celu pewności metafizycznej.

1. Ustal warunki polecenia

   Zbuduj dedukcję o śmiertelności Hume'a i odróżnij ją od wnioskowania niededukcyjnego. Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Podstaw do ogólnej przesłanki indywidualny przypadek: jeżeli każdy człowiek ma własność śmiertelności, a Hume jest człowiekiem, wniosek musi zachodzić, o ile przesłanki są prawdziwe. Indukcja z wielu obserwowanych ludzi nie dawałaby tej samej gwarancji logicznej.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie podawaj tylko poprawnego wniosku; zadanie wymaga dwóch przesłanek i osobnego wyjaśnienia różnicy rodzajów wnioskowania. Własne zasady oceniania na stronie 8 wskazują wymagane elementy.

Nie podawaj tylko poprawnego wniosku; zadanie wymaga dwóch przesłanek i osobnego wyjaśnienia różnicy rodzajów wnioskowania.

1. Ustal warunki polecenia

   Oceń trzy twierdzenia o teleologii św. Tomasza. Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   1. Tekst mówi o niektórych bytach bez poznania, zwłaszcza ciałach naturalnych, nie o wszystkich — F. 2. Mówi, że bardzo często działają podobnie ku temu, co najlepsze, nie że nigdy nie występuje przypadek — F. 3. Sam przywołuje strzałę kierowaną przez łucznika jako analogię do prowadzenia bytów ku celowi — P.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie zamieniaj kwantyfikatora „niektóre” na „wszystkie” ani „bardzo często” na „zawsze”. Własne zasady oceniania na stronie 8 wskazują wymagane elementy.

Nie zamieniaj kwantyfikatora „niektóre” na „wszystkie” ani „bardzo często” na „zawsze”.

1. Ustal warunki polecenia

   Jakie stanowisko o istnieniu Boga wspierają pięć dróg Tomasza? Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Droga z celowości nie jest tylko opisem ruchu przyrody. Wniosek Tomasza w podanym fragmencie wskazuje intelektualnego kierującego rzeczami naturalnymi i utożsamia go z Bogiem. Stąd nazwa stanowiska i jego podstawowa teza.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie odpowiadaj tylko „celowość” ani „teleologia”; pytanie dotyczy stanowiska w sporze o istnienie Boga. Własne zasady oceniania na stronie 9 wskazują wymagane elementy.

Nie odpowiadaj tylko „celowość” ani „teleologia”; pytanie dotyczy stanowiska w sporze o istnienie Boga.

1. Ustal warunki polecenia

   Przedstaw jedną z dróg Tomasza inną niż droga z celowości. Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Zachowaj trzy części punktowane osobno: obserwacja ruchu, zasada wymagająca poruszyciela i odrzucenie regresu bez pierwszej podstawy, następnie wniosek o pierwszym poruszycielu. To rekonstruowanie argumentu Tomasza, nie niezależna współczesna demonstracja fizyczna.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie opisuj ponownie drogi z celowości z cytowanego tekstu i nie podawaj jedynie wniosku „Bóg istnieje”. Własne zasady oceniania na stronie 10 wskazują wymagane elementy.

Nie opisuj ponownie drogi z celowości z cytowanego tekstu i nie podawaj jedynie wniosku „Bóg istnieje”.

1. Ustal warunki polecenia

   Jak Anzelm określa Boga w dowodzie ontologicznym? Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Formuła Anzelma definiuje Boga przez najwyższy możliwy do pomyślenia stopień wielkości, a nie przez celowe kierowanie przyrodą. Pytanie wymaga przytoczenia sensu określenia, nie przeprowadzenia całego dowodu ontologicznego.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie przepisuj określenia Boga z drogi z celowości Tomasza; to inne rozumowanie i inny autor. Własne zasady oceniania na stronie 11 wskazują wymagane elementy.

Nie przepisuj określenia Boga z drogi z celowości Tomasza; to inne rozumowanie i inny autor.

1. Ustal warunki polecenia

   Nazwij Popperowską koncepcję zgodności z faktami i jej dwóch reprezentantów. Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Definicja wiąże prawdziwość zdania z odpowiadającym mu stanem rzeczy. To klasyczna relacja korespondencji, nie kryterium użyteczności. Z podanych nazwisk klucz przypisuje tej tradycji Arystotelesa i Tomasza; potrzebna jest zarówno nazwa, jak i dwie osoby.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie wpisuj Williama Jamesa jako reprezentanta tej koncepcji tylko dlatego, że również pisał o prawdzie; jego pragmatyzm ma inny punkt ciężkości. Własne zasady oceniania na stronie 12 wskazują wymagane elementy.

Nie wpisuj Williama Jamesa jako reprezentanta tej koncepcji tylko dlatego, że również pisał o prawdzie; jego pragmatyzm ma inny punkt ciężkości.

1. Ustal warunki polecenia

   Zastosuj schemat Tarskiego do zdania o śniegu w Zakopanem oraz do zmiennej p. Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Po lewej stronie mówisz o zdaniu jako wyrażeniu, a po prawej stwierdzasz stan rzeczy, którego ono dotyczy. Nie twierdzisz bez danych meteorologicznych, że opad faktycznie wystąpił. Zachowaj pełną datę z polecenia; w przykładowym kluczu powtórzenie wydarzenia skraca ją do „31 grudnia”, ale istotna jest identyczność warunku.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie ustalaj pogody z pamięci i nie pomijaj różnicy między cytowanym zdaniem a warunkiem prawdziwości. Skrót daty w kluczu nie upoważnia do zmiany sensu zdania. Własne zasady oceniania na stronie 13 wskazują wymagane elementy.

Nie ustalaj pogody z pamięci i nie pomijaj różnicy między cytowanym zdaniem a warunkiem prawdziwości. Skrót daty w kluczu nie upoważnia do zmiany sensu zdania.

1. Ustal warunki polecenia

   Podaj konkurencyjną wobec korespondencyjnej koncepcję prawdy. Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Korespondencja mówi o relacji zdania do faktu. Odpowiedź pragmatyczna przesuwa akcent na praktyczne konsekwencje użycia idei. Nazwij koncepcję i objaśnij jej kryterium, zamiast tylko powtórzyć słowo „użyteczna”.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie przedstawiaj pragmatyzmu jako innej nazwy zgodności zdania z faktami; właśnie o konkurencyjne ujęcie pyta zadanie. Własne zasady oceniania na stronie 14 wskazują wymagane elementy.

Nie przedstawiaj pragmatyzmu jako innej nazwy zgodności zdania z faktami; właśnie o konkurencyjne ujęcie pyta zadanie.

1. Ustal warunki polecenia

   Odróżnij definicję prawdy od jej kryterium i zilustruj kryterium. Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Oddziel pytanie znaczeniowe od poznawczego. Korespondencja określa prawdę, a zgoda powszechna jest jedną z proponowanych metod rozpoznania. Podany przykład ilustruje metodę, nie dowodzi jej niezawodności; wielu ludzi może zgodnie się mylić. Pełne trzy punkty wymagają definicji różnicy, nazwy i przykładu.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie twierdź, że powszechna zgoda tworzy fakt astronomiczny. To kryterium epistemiczne, które można krytykować, a nie definicja korespondencji. Własne zasady oceniania na stronie 14 wskazują wymagane elementy.

Nie twierdź, że powszechna zgoda tworzy fakt astronomiczny. To kryterium epistemiczne, które można krytykować, a nie definicja korespondencji.

1. Ustal warunki polecenia

   Odróżnij społeczeństwo otwarte od zamkniętego i wskaż dwóch krytykowanych filozofów. Rozdziel wymagane człony odpowiedzi, zanim porównasz je z kluczem.

2. Wyprowadź odpowiedź

   Porównaj sposób organizowania władzy i stosunek do krytyki, nie tylko same nazwy. Potem wybierz dokładnie dwa nazwiska z listy, zgodnie z kluczem. John Stuart Mill, którego obrona wolności jest bliższa otwartości, nie należy do tej pary.

3. Sprawdź granicę rozumowania

   Nie wybieraj Arystotelesa lub Milla zamiast Hegla tylko na podstawie chronologii; zadanie sprawdza konkretną ocenę Poppera. Własne zasady oceniania na stronie 15 wskazują wymagane elementy.

Nie wybieraj Arystotelesa lub Milla zamiast Hegla tylko na podstawie chronologii; zadanie sprawdza konkretną ocenę Poppera.

1. Wybierz jeden problem i postaw tezę

   Temat 1 wymaga analizy napięcia między konwencją a autentycznym spotkaniem z odwołaniem do filozofów współczesnych. Temat 2 dotyczy warunków tożsamości bytu mimo zmiany. Nie łącz tematów w jedną pracę.

2. Uzasadnij i skonfrontuj stanowiska

   Pierwszy model zestawia Heideggera i Bubera, rozważa samotność doświadczenia i wykorzystuje literacki przykład Gombrowicza. Drugi odróżnia tożsamość materiału od ciągłości procesu, a Heraklita zestawia z Parmenidesem i Arystotelesem. W każdym modelu kontrargument otrzymuje odpowiedź.

3. Alternatywny model tematu 2

   Poniższa praca odnosi się wyłącznie do drugiego tematu o tożsamości i zmienności bytu.

   Ta sama rzeka, inne wody
   
   Zdanie przypisywane Heraklitowi przedstawia spór o to, czy rzecz może pozostać sobą, kiedy się zmienia. Moje stanowisko jest następujące: rzeka może być tą samą rzeką w sensie ciągłości określonego procesu i miejsca, choć nie zawiera tej samej wody. Tożsamość w czasie nie wymaga niezmienności wszystkich składników, ale nie może też oznaczać wyłącznie dowolnie nadanej nazwy. Trzeba wskazać, co w danym rodzaju bytu zachowuje ciągłość.
   
   Pierwszy argument na rzecz zmienności jest prosty. Między dwoma wejściami w nurt przepływa woda, zmieniają się temperatura, poziom i kształt brzegów. Osoba wchodząca ponownie także nie jest w dokładnie tym samym stanie. Gdyby „ta sama” znaczyło „identyczna pod każdym względem”, ponowne wejście do tej samej rzeki byłoby niemożliwe. Heraklitejska intuicja chroni przed wyobrażeniem, że rzeczywistość jest nieruchomym zbiorem gotowych przedmiotów. Rzeka istnieje właśnie jako przepływ; zatrzymanie całej wody odebrałoby jej ważną cechę.
   
   Z tego nie wynika jednak, że każde zdanie o trwałości jest fałszywe. Mogę wrócić nad Wisłę, mimo że nie dotykam tych samych cząsteczek. Rozpoznaję ciągłość biegu, dopływów i historycznie ukształtowanego koryta. To nie jest tożsamość materiału, lecz procesu powiązanego przyczynowo z wcześniejszym stanem. Literatura także potrafi uchwycić jednoczesność powtórzenia i różnicy: wiersz Wisławy Szymborskiej „Nic dwa razy” podkreśla niepowtarzalność doświadczenia. Tytuł nie rozstrzyga ontologii rzeki, ale przypomina, że powrót w to samo miejsce nie przywraca identycznej chwili.
   
   Przeciw takiemu ujęciu można postawić radykalniejszą tezę Parmenidesa: byt jako byt nie powstaje z niebytu i nie przechodzi w niebyt, więc zmiana jest pozorna lub wymaga odróżnienia tego, co jawi się zmysłom, od tego, co daje się pomyśleć bez sprzeczności. Jeżeli każda zmiana oznaczałaby, że to samo jest i nie jest w tym samym sensie, opis procesu wydawałby się logicznie wadliwy. To ważne ostrzeżenie: nie wolno powiedzieć jednocześnie, że rzeka jest niezmienna oraz zmienna pod dokładnie tym samym względem.
   
   Odpowiedź polega na rozróżnieniu względów. Arystoteles opisuje rzecz jako podmiot, któremu w różnych momentach przysługują różne własności; odróżnia też materię od formy i zmianę przypadłościową od powstania lub zniszczenia bytu określonego rodzaju. Człowiek może zachować tożsamość, chociaż zmieni kolor włosów. W przypadku rzeki nie należy mechanicznie przypisywać jej statusu substancji w takim samym sensie jak żywemu organizmowi. Analogia pokazuje jednak, że odmienność cechy w dwóch chwilach nie jest sprzecznością, jeśli jawnie uwzględnimy czas i rodzaj zmiany.
   
   Pozostaje trudność: jeśli rzeka zmieni bieg tak dalece, że stare koryto wyschnie, czy nadal mówimy o tej samej? Moja odpowiedź nie daje jednej granicy dla wszystkich przypadków. Wymaga ustalenia, czy istnieje wystarczająca ciągłość procesu, przyczyn i funkcji; w przypadkach granicznych spór o nazwę może być nierozstrzygalny bez przyjęcia dodatkowych kryteriów. Ta nieostrość nie dowodzi, że zwykłe sądy o tożsamości są bezsensowne. Oznacza, że pojęcie „ta sama” działa inaczej dla rzeki, osoby i porcji wody.
   
   Heraklit ma więc rację przeciw wizji rzeczy całkowicie zastygłych, ale dosłowne odrzucenie każdej tożsamości uniemożliwiłoby nawet opowieść o zmianie jednej rzeki. Parmenides przypomina o wymogu niesprzeczności, a Arystoteles dostarcza narzędzia do odróżnienia trwania podmiotu od zmiany jego stanów. Można wejść drugi raz do tej samej rzeki jako trwającego procesu, lecz nigdy do tej samej konfiguracji wód i zdarzeń.

4. Sprawdź kryteria i samodzielność

   Modele mają 473 i 505 wyrazów. Własna rubryka daje 3+18+2+2=25 pkt; przykład służy uczeniu się argumentacji, nie przepisywaniu gotowej pracy.

Nie utożsamiaj każdej konwencji z fałszem i nie przypisuj Heraklitowi bez zastrzeżenia tezy, że w żadnym sensie nie ma tej samej rzeki. Wypracowanie wymaga własnego stanowiska, argumentów i krytycznej odpowiedzi na zarzut.