Maj 2023 · Formuła 2015

Filozofia 2023 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

Pracuj we własnym tempie. Sprawdź oficjalne odpowiedzi i dostępne objaśnienia. Wyjaśnienia pozostające w opracowaniu są oznaczone przy zadaniach.

Przejdź do zadań ↓Materiały CKE

Zadania / części: 15
Punkty na stronie: 50
Poziom: Rozszerzony

Zachowany status źródłowy: ten arkusz nie ma jeszcze zatwierdzenia redakcyjnego całego zestawu. Dostępne odpowiedzi i opracowania pozostają oznaczone przy zadaniach.

Pracuj z arkuszem

Zadania, odpowiedzi i opracowania

Zadanie 1

1 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 1

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 1. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

René Descartes jest przedstawicielem

A. empiryzmu.
B. racjonalizmu.
C. monizmu.
D. agnostycyzmu.

Istotny fragment

rzeczy, które pojmujemy bardzo jasno i bardzo wyraźnie, są wszystkie prawdziwe

Do którego kierunku filozoficznego należy René Descartes?

Pokaż odpowiedź i omówienie

B — racjonalizm

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 1. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 2. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „rzeczy, które pojmujemy bardzo jasno i bardzo wyraźnie, są wszystkie prawdziwe”. Do którego kierunku filozoficznego należy René Descartes? Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Kartezjusz szuka pewnego poznania poprzez rozumowanie, metodyczne wątpienie i idee ujmowane jasno oraz wyraźnie. To cechy racjonalizmu, a nie empiryzmu opartego przede wszystkim na doświadczeniu zmysłowym.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie myl dualizmu Kartezjusza ze wskazanym w C monizmem Spinozy; pytanie dotyczy kierunku jego teorii poznania. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 2.

Nie myl dualizmu Kartezjusza ze wskazanym w C monizmem Spinozy; pytanie dotyczy kierunku jego teorii poznania.

Punktowanie i źródło

1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 5 · Strona zasad oceniania: 2

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 2

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 2

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 2. (0–2)
Na podstawie przytoczonego fragmentu Rozprawy o metodzie i wiedzy własnej
rozstrzygnij, czy zdania w tabeli są zgodne z poglądami René Descartes’a. Zaznacz
T (tak), jeśli stwierdzenie jest z nimi zgodne, albo N (nie) – jeśli nie jest.

1. Poznanie duszy jest uprzednie względem poznania Boga. T N

Nie wszystkiego, czego można być pewnym moralnie, można być też
2. T N
pewnym metafizycznie.

3. Dla teisty i ateisty istnienie ciał może być pewne metafizycznie. T N

Istotny fragment

mniej są pewne wszystkie inne rzeczy

Oceń trzy zdania o duszy, pewności moralnej i metafizycznej.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. T; 2. T; 3. N

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 2. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 2. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „mniej są pewne wszystkie inne rzeczy”. Oceń trzy zdania o duszy, pewności moralnej i metafizycznej. Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Najpierw pewne jest myślące ja, następnie Kartezjusz rozważa Boga. Można mieć praktyczną, moralną pewność ciała i świata, lecz sen podważa ich pewność metafizyczną. Dopiero istnienie niezawodnego Boga uzasadnia prawdziwość jasnego i wyraźnego poznania; ateista nie może użyć tego argumentu w tej konstrukcji.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie utożsamiaj codziennej pewności posiadania ciała z niewzruszoną pewnością metafizyczną, ani nie zakładaj, że teista i ateista mają w tekście tę samą podstawę gwarancji. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 2.

Nie utożsamiaj codziennej pewności posiadania ciała z niewzruszoną pewnością metafizyczną, ani nie zakładaj, że teista i ateista mają w tekście tę samą podstawę gwarancji.

Punktowanie i źródło

rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt – zaznaczenie trzech poprawnych odpowiedzi.
1 pkt – zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 5 · Strona zasad oceniania: 2

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 3

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 3

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 3. (0–2)
Zdanie myślę, więc jestem, przywołane w przytoczonym fragmencie tekstu, stanowi
punkt dojścia oryginalnej procedury poznawczej, której twórcą był René Descartes.
Podaj nazwę tej procedury oraz wyjaśnij, na czym ona polegała.

Nazwa: ……………………………………………………………………………………………………………………

Wyjaśnienie: …………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………

Nr zadania 1. 2. 3.
Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 2
egzaminator
Uzyskana liczba pkt

EFIP-R0_100

Istotny fragment

myślę, więc jestem

Nazwij i wyjaśnij procedurę prowadzącą do cogito.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Sceptycyzm metodyczny: systematyczne poddawanie w wątpliwość źródeł wiedzy, aby znaleźć twierdzenie, którego nie da się podważyć — pewność własnego myślenia i istnienia.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 3. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 3. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „myślę, więc jestem”. Nazwij i wyjaśnij procedurę prowadzącą do cogito. Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Krok pierwszy: zawieś zaufanie do świadectwa zmysłów i do tego, co mogłoby być snem. Krok drugi: sprawdź, czy samo wątpienie da się zakwestionować. Nie: podmiot wątpiący musi istnieć jako myślący. Stąd cogito jest punktem dojścia metody, a nie jej nazwą.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Samo hasło „myślę, więc jestem” nie wyjaśnia sposobu dojścia do niego. Za pełne 2 pkt potrzebna jest nazwa oraz opis systematycznego wątpienia. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 3.

Samo hasło „myślę, więc jestem” nie wyjaśnia sposobu dojścia do niego. Za pełne 2 pkt potrzebna jest nazwa oraz opis systematycznego wątpienia.

Punktowanie i źródło

2 pkt – podanie poprawnej nazwy i wyjaśnienia.
1 pkt – podanie poprawnej nazwy ALBO poprawnego wyjaśnienia.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 5 · Strona zasad oceniania: 3

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 4

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 4

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 4. (0–2)
Zaznacz odpowiedź A, B albo C i jej rozwinięcie 1., 2. albo 3. tak, aby powstało zdanie,
które jest prawdziwe w świetle przytoczonego fragmentu tekstu. Swoją odpowiedź
uzasadnij, odwołując się do tekstu źródłowego.

„Istnieją przedmioty
A 1. metafizycznej.
materialne”
jest zdaniem będącym
B „Istnieją dusze” 2. epistemologicznej.
podstawą pewności

C „Istnieje Bóg” 3. moralnej.

Uzasadnienie: …………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Istotny fragment

jest tylko dzięki temu pewna, że Bóg jest czy też istnieje

Które zdanie stanowi podstawę pewności metafizycznej w przedstawionym wywodzie?

Pokaż odpowiedź i omówienie

C1 — „Istnieje Bóg” jest podstawą pewności metafizycznej. Kartezjusz uznaje doskonałego, niezwodniczego Boga za gwaranta, że jasne i wyraźne idee są prawdziwe.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 4. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 4. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „jest tylko dzięki temu pewna, że Bóg jest czy też istnieje”. Które zdanie stanowi podstawę pewności metafizycznej w przedstawionym wywodzie? Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
W tekście nawet jasna i wyraźna idea potrzebuje gwarancji, że nie pochodzi od zwodziciela. Istnienie doskonałego Boga dostarcza tej gwarancji, a dopiero dzięki niej rozumowanie zyskuje rangę pewności metafizycznej.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie wybieraj C3: pewność moralna dotyczy praktycznego przekonania o ciałach i świecie, które nadal może zostać podważone argumentem ze snu. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 4.

Nie wybieraj C3: pewność moralna dotyczy praktycznego przekonania o ciałach i świecie, które nadal może zostać podważone argumentem ze snu.

Punktowanie i źródło

2 pkt – zaznaczenie poprawnej odpowiedzi wraz z uzasadnieniem.
1 pkt – zaznaczenie poprawnej odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 6 · Strona zasad oceniania: 4

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 5

3 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 5

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 5. (0–3)
W przytoczonym fragmencie tekstu René Descartes przedstawia określone kryterium
prawdy. Wskaż, co według niego stanowi kryterium prawdy, oraz rozstrzygnij, czy to
kryterium można uzgodnić z klasyczną koncepcją prawdy. Uzasadnij swoją
odpowiedź, odwołując się do rozróżnienia między kryterium a istotą prawdy.

Kryterium prawdy: ……………………………………………………………………………………………………..

Rozstrzygnięcie: ……………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Uzasadnienie: …………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………….

EFIP-R0_100

Istotny fragment

rzeczy, które pojmujemy bardzo jasno i bardzo wyraźnie, są wszystkie prawdziwe

Podaj kryterium prawdy i odróżnij je od istoty prawdy.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Kryterium: jasność i wyraźność (oczywistość). Tak, można je uzgodnić z klasyczną koncepcją: zgodność myśli z rzeczywistością mówi, czym jest prawda, natomiast jasność i wyraźność wskazują, po czym ją rozpoznać.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 5. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 4. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „rzeczy, które pojmujemy bardzo jasno i bardzo wyraźnie, są wszystkie prawdziwe”. Podaj kryterium prawdy i odróżnij je od istoty prawdy. Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Rozdziel dwa pytania. Istota prawdy w ujęciu klasycznym to relacja zgodności sądu z rzeczywistością; kryterium jest testem rozpoznawania prawdziwego sądu. Kartezjańska oczywistość jest proponowanym testem, więc logicznie nie przeczy klasycznej definicji.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie pisz, że prawda *jest* samą jasnością idei. To zamienia kryterium rozpoznania w definicję i pomija rozróżnienie wymagane dla 3 pkt. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 4.

Nie pisz, że prawda *jest* samą jasnością idei. To zamienia kryterium rozpoznania w definicję i pomija rozróżnienie wymagane dla 3 pkt.

Punktowanie i źródło

rozwiązań zadań
Zasady oceniania
3 pkt – poprawna identyfikacja kryterium prawdy wraz z poprawnym rozstrzygnięciem
i uzasadnieniem zawierającym odwołanie do rozróżnienia między kryterium a istotą
prawdy.
2 pkt – poprawna identyfikacja kryterium prawdy wraz z poprawnym rozstrzygnięciem
i uzasadnieniem, bez odwołania się do rozróżnienia między kryterium a istotą prawdy.
1 pkt – poprawna identyfikacja kryterium prawdy.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 6 · Strona zasad oceniania: 4

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 6

3 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 6

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 6. (0–3)
Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu przedstaw stanowisko René
Descartes’a w kwestii istnienia Boga. Podaj nazwę i główną tezę tego stanowiska,
a następnie porównaj jego stanowisko w kwestii natury i istnienia Boga ze
stanowiskiem Barucha Spinozy. Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę.

Nazwa stanowiska:…………………………………………………………………………………………………….

Teza: ………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Podobieństwo: ………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Różnica: ………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Istotny fragment

od istoty, której natura rzeczywiście była doskonalsza

Porównaj teizm Kartezjusza ze stanowiskiem Spinozy.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Stanowisko: teizm; teza: Bóg istnieje. Podobieństwo: obaj uznają Boga za byt konieczny, którego istnienia można dowieść. Różnica: Bóg Kartezjusza jest niematerialny i nierozciągły, a u Spinozy rozciągłość jest jednym z atrybutów Boga.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 6. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 5. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „od istoty, której natura rzeczywiście była doskonalsza”. Porównaj teizm Kartezjusza ze stanowiskiem Spinozy. Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Najpierw nazwij i sformułuj tezę Kartezjusza. Następnie porównuj jedną wspólną cechę (konieczne istnienie Boga) i jedną rzeczywistą różnicę ontologiczną (status rozciągłości), zamiast tylko zestawiać nazwiska.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Samo „Kartezjusz: dualizm, Spinoza: monizm” nie spełnia żądania nazwy stanowiska w sprawie istnienia Boga ani nie wyjaśnia różnicy w naturze Boga. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 5.

Samo „Kartezjusz: dualizm, Spinoza: monizm” nie spełnia żądania nazwy stanowiska w sprawie istnienia Boga ani nie wyjaśnia różnicy w naturze Boga.

Punktowanie i źródło

3 pkt – poprawne podanie nazwy stanowiska, tezy oraz wskazanie podobieństwa i różnicy.
2 pkt – poprawne podanie nazwy stanowiska i tezy oraz podobieństwa ALBO poprawne
podanie nazwy stanowiska i tezy oraz różnicy.
1 pkt – poprawne podanie nazwy stanowiska i tezy.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 7 · Strona zasad oceniania: 5

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 7

1 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 7

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 7. (0–1)
Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu lub wiedzy własnej wyjaśnij, jaką rolę
w odniesieniu do kryterium prawdy odgrywa – według René Descartes’a – Bóg.

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Nr zadania 4. 5. 6. 7.
Wypełnia Maks. liczba pkt 2 3 3 1
egzaminator
Uzyskana liczba pkt

EFIP-R0_100

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Tadeusz Kotarbiński
Medytacje o życiu godziwym

Cóż twierdzą fataliści? Twierdzą […], że od niczyich działań nic w przyszłości nie zależy,
ponieważ wszystko jest z góry wyznaczone przez przyczyny wcześniejsze od naszych
postanowień. Po cóż więc działać, skoro wszelkie nasze postanowienie będzie bądź zbędne,
bądź daremne: zbędne – jeżeli to, co zechcemy osiągnąć, jest już i tak wyznaczone
przyczynowo; daremne, jeżelibyśmy zapragnęli czegoś z tym niezgodnego. Fatalista przeto
[…] postanawia powstrzymywać się od jakichkolwiek postanowień, co zresztą, nawiasem
mówiąc, dostarcza – z pozoru przynajmniej – dobrego przykładu niekonsekwencji, gdyż
postanowienie powstrzymania się od postanowień samo jest właśnie pewnym
postanowieniem.
Jak widać, fatalizm opiera się na determinizmie, czyli na przeświadczeniu, że każde
zdarzenie ma przyczynę i jest tej przyczyny całkowicie określonym i koniecznym skutkiem.
[…] W jednej z najbardziej rozpowszechnionych postaci pogląd ten utożsamia owo
wyznaczenie przyczynowe z jakowymś wyrokiem bogów, przed wiekami zapadłym […].
Umysł wszechwiedzący, powiada [fatalista], mógłby z góry przewidzieć, co się kiedy
stanie. Jakże tedy ma być możliwe nie to właśnie. Skoro ściana będzie pomalowana na
niebiesko, to nie było nigdy i nie jest, i nie będzie możliwe, by była właśnie wtedy
pomalowana na zielono, gdyż nie jest możliwe nic niezgodnego z tym, co stwierdza sąd
prawdziwy […]. Jednak to nowe – inne zgoła – rozumienie możliwości nie kwestionuje
racjonalności przedsiębrania działań. Bo nieprawda, że czyn jest daremny, jeżeli można
słusznie przewidzieć jego dokonanie. Słusznie przewidujemy z góry, że dobrze
przygotowany uczeń dobrze zda egzamin, choć potrzebne jest jego działanie, jego
odpowiadanie na pytania egzaminowe, aby egzamin udany doszedł do skutku.
Czemuż tedy przyczynowe wyznaczenie naszych postanowień i ruchów dowolnych
uchodzi w oczach fatalisty za dowód niemożności wyboru? Niech nam wolno będzie
wypowiedzieć domysł. Dzieje się tak dlatego, że fatalista traktuje bezzasadnie
uprzyczynowienie jako wymuszenie […]. Jawne to jednak złudzenie.

Tadeusz Kotarbiński, Medytacje o życiu godziwym, Warszawa 1976.

Istotny fragment

jest tylko dzięki temu pewna, że Bóg jest czy też istnieje

Jaką rolę pełni Bóg wobec kryterium prawdy?

Pokaż odpowiedź i omówienie

Bóg gwarantuje prawdziwość tego, co poznajemy jasno i wyraźnie: jako byt doskonały nie zwodzi człowieka.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 7. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 6. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „jest tylko dzięki temu pewna, że Bóg jest czy też istnieje”. Jaką rolę pełni Bóg wobec kryterium prawdy? Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Zasada jasności i wyraźności potrzebuje uzasadnienia. Jeśli nasze jasne idee pochodzą od doskonałego Boga, nie mogą być fałszywe przez jego oszustwo; dlatego Bóg zabezpiecza wiarygodność kryterium.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie odpowiadaj tylko „Bóg istnieje”. Pytanie dotyczy funkcji Boga jako gwaranta poznania. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 6.

Nie odpowiadaj tylko „Bóg istnieje”. Pytanie dotyczy funkcji Boga jako gwaranta poznania.

Punktowanie i źródło

1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 7 · Strona zasad oceniania: 6

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 8

1 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 8

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 8. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź tak, aby zdanie było zgodne z treścią
przytoczonego fragmentu tekstu źródłowego.

W podanym tekście jego autor

A. przedstawia tezę fatalizmu, ale nie zajmuje wobec niej własnego stanowiska.
B. przedstawia tezę fatalizmu i jej broni.
C. przedstawia i krytykuje tezę fatalizmu.
D. rozstrzyga problem istnienia umysłu wszechwiedzącego.

EFIP-R0_100

Istotny fragment

Jawne to jednak złudzenie

Jak autor tekstu ocenia fatalizm?

Pokaż odpowiedź i omówienie

C — przedstawia tezę fatalizmu i ją krytykuje.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 8. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 6. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „Jawne to jednak złudzenie”. Jak autor tekstu ocenia fatalizm? Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Kotarbiński najpierw rekonstruuje rozumowanie fatalisty, lecz potem odrzuca wniosek, że przyczynowe wyznaczenie czyni działanie daremnym. Przykład ucznia pokazuje, że przewidziany wynik może nadal wymagać działania.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie wybieraj A: wyrażenia „nieprawda” i „złudzenie” ujawniają własne stanowisko autora, a nie neutralne streszczenie. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 6.

Nie wybieraj A: wyrażenia „nieprawda” i „złudzenie” ujawniają własne stanowisko autora, a nie neutralne streszczenie.

Punktowanie i źródło

1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 8 · Strona zasad oceniania: 6

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 9

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 9

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 9. (0–2)
Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu lub wiedzy własnej podaj tezę
determinizmu przyczynowego oraz tezę fatalizmu.

Teza determinizmu przyczynowego: …………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Teza fatalizmu: …………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Istotny fragment

każde zdarzenie ma przyczynę i jest tej przyczyny całkowicie określonym i koniecznym skutkiem

Odróżnij determinizm przyczynowy od fatalizmu.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Determinizm przyczynowy: każde zdarzenie jest określone przez wcześniejsze przyczyny. Fatalizm: działania ludzi niczego nie zmieniają w przyszłości lub pewne przyszłe zdarzenia są od nich niezależne.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 9. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 7. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „każde zdarzenie ma przyczynę i jest tej przyczyny całkowicie określonym i koniecznym skutkiem”. Odróżnij determinizm przyczynowy od fatalizmu. Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Pierwsza teza dotyczy związku zdarzeń z przyczynami. Druga dodaje mocniejsze twierdzenie o bezskuteczności ludzkiego działania. Kotarbiński rozdziela je: nawet jeśli zdanie egzaminu jest przewidywalne, uczeń musi odpowiedzieć na pytania, by do niego doszło.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie definiuj obu pojęć identycznie jako „wszystko jest z góry ustalone”. Właśnie przejście od przyczynowości do rzekomej daremności działań jest przedmiotem sporu. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 7.

Nie definiuj obu pojęć identycznie jako „wszystko jest z góry ustalone”. Właśnie przejście od przyczynowości do rzekomej daremności działań jest przedmiotem sporu.

Punktowanie i źródło

2 pkt – poprane podanie definicji determinizmu przyczynowego i fatalizmu.
1 pkt – poprane podanie definicji determinizmu przyczynowego ALBO fatalizmu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 9 · Strona zasad oceniania: 7

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 10

1 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 10

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 10. (0–1)
Podaj wybrany argument, który przypisuje fataliście Tadeusz Kotarbiński
w przytoczonym fragmencie tekstu.

……………………………………………………………………………………………………………

Istotny fragment

wszelkie nasze postanowienie będzie bądź zbędne, bądź daremne

Podaj jeden argument przypisywany fataliście.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Argument fatalisty: skoro przyszłość jest całkowicie wyznaczona przez przyczyny wcześniejsze od naszych decyzji, nasze postanowienia niczego nie zmieniają — osiągnięcie celu nastąpiłoby i tak albo jest niemożliwe.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 10. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 7. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „wszelkie nasze postanowienie będzie bądź zbędne, bądź daremne”. Podaj jeden argument przypisywany fataliście. Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Odtwórz przesłankę i wniosek: wcześniejsze przyczyny mają wyznaczać przyszłe zdarzenia, więc działanie nie miałoby wpływu na rezultat. Właśnie taki wniosek autor potem podważa.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie przedstawiaj argumentu fatalisty jako tezy samego Kotarbińskiego. Zadanie pyta o stanowisko, które autor relacjonuje i krytykuje. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 7.

Nie przedstawiaj argumentu fatalisty jako tezy samego Kotarbińskiego. Zadanie pyta o stanowisko, które autor relacjonuje i krytykuje.

Punktowanie i źródło

1 pkt – podanie poprawnego argumentu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 9 · Strona zasad oceniania: 7

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 11

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 11

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 11. (0–2)
Zaznacz nazwę zarzutu przeciwko fatalizmowi, który pada w pierwszym akapicie
przytoczonego fragmentu tekstu, a następnie wyjaśnij, na czym polega ten zarzut.

Nazwa zarzutu:

A. ad vanitatem.
B. ekwiwokacja.
C. sprzeczność wewnętrzna.
D. ignotum per ignotum.

Wyjaśnienie: …………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….
Nr zadania 8. 9. 10. 11.
Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 1 2
egzaminator
Uzyskana liczba pkt

EFIP-R0_100

Istotny fragment

postanowienie powstrzymania się od postanowień samo jest właśnie pewnym postanowieniem

Jak nazywa się zarzut wobec postanowienia, by nie podejmować postanowień?

Pokaż odpowiedź i omówienie

C — sprzeczność wewnętrzna: fatalista ma postanowić, że nie będzie podejmował żadnych postanowień, choć samo to jest postanowieniem.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 11. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 8. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „postanowienie powstrzymania się od postanowień samo jest właśnie pewnym postanowieniem”. Jak nazywa się zarzut wobec postanowienia, by nie podejmować postanowień? Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Zidentyfikuj czynność zalecaną przez fatalistę i sprawdź, czy nie przeczy własnemu zakazowi. Powstrzymanie się od decyzji jest tu również decyzją, więc zalecenie podważa samo siebie.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie wybieraj ekwiwokacji: problem nie polega na dwóch znaczeniach wyrazu, lecz na sprzeczności treści zalecenia z jego wykonaniem. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 8.

Nie wybieraj ekwiwokacji: problem nie polega na dwóch znaczeniach wyrazu, lecz na sprzeczności treści zalecenia z jego wykonaniem.

Punktowanie i źródło

2 pkt – poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu oraz poprawne wyjaśnienie.
1 pkt – poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 9 · Strona zasad oceniania: 8

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 12

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 12

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 12. (0–2)
Według Niccola Machiavellego ludzie jedynie z konieczności zdolni są do czynienia dobra;
jeśli zaś pozostawić im swobodę wyboru i dać sposobność do swawoli, od razu wszędzie
zapanują nieporządek i rozpasanie.

Opisaną przez Niccola Machiavellego niedoskonałość natury ludzkiej dostrzegali także
filozofowie wcześniejsi. Podaj przyczynę tej niedoskonałości wskazaną przez Platona
i przyczynę tej niedoskonałości wskazaną przez św. Augustyna z Hippony.

Przyczyna wskazana przez Platona: ……………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………

Przyczyna wskazana przez św. Augustyna z Hippony: ……………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………

Istotny fragment

Według Niccola Machiavellego ludzie jedynie z konieczności zdolni są do czynienia dobra

Jak Platon i Augustyn wyjaśniają niedoskonałość natury ludzkiej?

Pokaż odpowiedź i omówienie

Platon: upadek duszy ze świata Idei i połączenie z ciałem. Augustyn: grzech pierworodny lub utrata łaski Bożej.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 12. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 8. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „Według Niccola Machiavellego ludzie jedynie z konieczności zdolni są do czynienia dobra”. Jak Platon i Augustyn wyjaśniają niedoskonałość natury ludzkiej? Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Przypisz wyjaśnienia osobno: w ujęciu platońskim dusza zostaje związana z ciałem, co odsuwa ją od świata Idei; u Augustyna źródłem skażenia jest wydarzenie religijne — grzech pierworodny i utrata łaski.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie zamieniaj autorów miejscami ani nie podawaj Machiavellego jako źródła obu wyjaśnień; jego teza jest tylko punktem wyjścia pytania. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 8.

Nie zamieniaj autorów miejscami ani nie podawaj Machiavellego jako źródła obu wyjaśnień; jego teza jest tylko punktem wyjścia pytania.

Punktowanie i źródło

rozwiązań zadań
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne podanie przyczyny wskazanej przez Platona i przez św. Augustyna
z Hippony.
1 pkt – poprawne podanie przyczyny wskazanej przez Platona ALBO przez św. Augustyna
z Hippony.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 10 · Strona zasad oceniania: 8

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 13

1 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 13

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 13. (0–1)
Sformułuj główną tezę umiarkowanego realizmu pojęciowego w sporze o uniwersalia
oraz podaj starożytnego przedstawiciela tego stanowiska.

Teza: ……………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Przedstawiciel: ………………………………………………………………………………………………………….

EFIP-R0_100

Istotny fragment

umiarkowanego realizmu pojęciowego w sporze o uniwersalia

Gdzie istnieją uniwersalia według umiarkowanego realizmu pojęciowego?

Pokaż odpowiedź i omówienie

Uniwersalia istnieją w rzeczach jednostkowych, nie jako osobne byty poza nimi. Starożytnym przedstawicielem jest Arystoteles.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 13. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 9. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „umiarkowanego realizmu pojęciowego w sporze o uniwersalia”. Gdzie istnieją uniwersalia według umiarkowanego realizmu pojęciowego? Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Porównaj dwa skrajne odczytania: odrębne istnienie idei poza rzeczami byłoby bliższe Platonowi, a negowanie realności ogólności nominalizmowi. Arystotelesowska odpowiedź wiąże to, co ogólne, z konkretnymi bytami.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
Nie podawaj Platona jako przedstawiciela umiarkowanego realizmu; sam pogląd bez nazwiska także nie daje punktu w tym zadaniu. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 9.

Nie podawaj Platona jako przedstawiciela umiarkowanego realizmu; sam pogląd bez nazwiska także nie daje punktu w tym zadaniu.

Punktowanie i źródło

1 pkt – podanie poprawnej tezy i przedstawiciela.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 10 · Strona zasad oceniania: 9

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 14

2 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Arkusz EFIP-R0-100-2305 — tekst i polecenie do zadania 14

Przytoczony fragment jest wskazówką z własnego arkusza lub zasad CKE; przed odpowiedzią przeczytaj całe polecenie poniżej. Opracowanie jest pierwszą redakcją.

Polecenie CKE

Zadanie 14. (0–2)
Wskaż, które spośród zdań A–C wynika logicznie ze zbioru zdań I–II. Uzasadnij swoją
odpowiedź.

I. Jeśli publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie, to będzie wrażliwa na piękno.
II. Jeśli publiczność będzie wrażliwa na piękno, to na dzisiejszym wieczorze literackim czeka
nas niezapomniane przeżycie estetyczne.

A. Na dzisiejszym wieczorze literackim czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne.
B. Jeśli publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie, to na dzisiejszym wieczorze
literackim czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne.
C. Jeśli na dzisiejszym wieczorze literackim czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne,
to publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie.

Ze zbioru zdań I–II wynika logicznie zdanie …………………………………………………………………..

Uzasadnienie: …………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………….

Istotny fragment

Jeśli publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie, to będzie wrażliwa na piękno

Który wniosek wynika z dwóch zdań warunkowych?

Pokaż odpowiedź i omówienie

B — jeśli publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie, czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne.

Autorskie opracowanie EFIP-R0-100-2305, zadanie 14. Treść i kryteria przypięte do własnej Formuły 2015, zasady s. 9. Wymaga niezależnej recenzji merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odczytaj punkt wyjścia
Własny arkusz zawiera istotne sformułowanie: „Jeśli publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie, to będzie wrażliwa na piękno”. Który wniosek wynika z dwóch zdań warunkowych? Najpierw oddziel dane z polecenia i źródła od wniosku, który trzeba samodzielnie sformułować.
Wyprowadź odpowiedź z tekstu i wiedzy
Oznacz: p = przygotowanie literackie, q = wrażliwość na piękno, r = przeżycie estetyczne. Przesłanki to p→q oraz q→r, z których przez sylogizm hipotetyczny wynika p→r. Tę strukturę ma zdanie B.
Sprawdź typową pułapkę i kryterium
A bezwarunkowo stwierdza r, choć przesłanki nie dają p. C odwraca kierunek implikacji i również nie wynika z I–II. Odpowiedź porównaj z własnymi zasadami CKE na stronie 9.

A bezwarunkowo stwierdza r, choć przesłanki nie dają p. C odwraca kierunek implikacji i również nie wynika z I–II.

Punktowanie i źródło

2 pkt – poprawne wskazanie, które ze zdań A–C wynika logicznie ze zbioru I–II oraz
poprawne uzasadnienie.
1 pkt – poprawne wskazanie, które ze zdań A–C wynika logicznie ze zbioru I–II.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Strona arkusza: 11 · Strona zasad oceniania: 9

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 15

25 pkt

Filozofia — odpowiedź według zasad CKE

Własny arkusz EFIP-R0-100-2305 — wypracowanie 15

Dwa odrębne tematy. Przykłady i analiza pozostają ukryte do rozwinięcia odpowiedzi.

Polecenie i oba tematy CKE

Zadanie 15. (0–25)
Napisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.

Temat 1.
Możesz uwolnić się od niesłychanie wielu strapień, bo wszystkie tkwią w twoim sądzie.
A wnet też zyskasz szeroki pogląd, gdy myślą ogarniesz wszechświat, a obejmiesz nią
niezmierzoną wieczność, a pomyślisz o szybkiej zmianie części każdego przedmiotu, jak on
krótko trwa od urodzenia do rozkładu, jaka jest krótka otchłań czasu przed jego urodzeniem
i jaka również przepaść czasu po jego rozkładzie.
Marek Aureliusz

Do jakich wniosków prowadzi według Ciebie filozoficzny namysł nad ogromem świata
i krótkością życia? Czy zgadzasz się z Markiem Aureliuszem, że pozwala on uwolnić się od
rozmaitych strapień? Przedstaw swoje stanowisko, odwołując się do znanych Ci poglądów
filozoficznych na ten temat.

Temat 2.
Byt i dobro są zamienne. Czy zgadzasz się z tą średniowieczną maksymą? Rozważ
problem, odwołując się do znanych Ci koncepcji filozoficznych.

Wybierz jeden temat: (1) namysł nad ogromem świata, krótkością życia i strapieniami według Marka Aureliusza albo (2) ocenę tezy «byt i dobro są zamienne».

Pokaż dwa autorskie modele i omówienie

Temat 1 — autorski przykład eseju

Perspektywa kosmosu a ciężar codzienności

Marek Aureliusz zachęca, by spojrzeć na własne troski z perspektywy ogromu świata i krótkiego ludzkiego życia. Zgadzam się, że taki namysł może osłabić część strapień, zwłaszcza związanych z ambicją i opinią innych. Nie sądzę jednak, że usuwa każdy lęk i cierpienie. Wielka skala świata nie przekreśla wartości jednostkowego doświadczenia.

Pierwszy argument wypływa ze stoickiego rozróżnienia między tym, co zależy od naszego osądu i działania, a tym, na co nie mamy wpływu. Jeśli martwię się, że ktoś źle ocenił moje wystąpienie, wyobrażenie o wieczności pozwala zobaczyć, jak nietrwała jest cudza opinia. Mogę poprawić następne wystąpienie, ale nie mogę sterować myślami słuchaczy. Spokój wynika więc nie z obojętności wobec pracy, lecz z porzucenia roszczenia do kontroli jej całego wyniku.

Podobną praktyczną korzyść daje refleksja Epikura nad śmiercią. Strach przed nieistnieniem może zabierać czas obecnemu życiu, choć po śmierci nie będziemy już doświadczać utraty. Krótkość życia nie musi skłaniać do rozpaczy: może uzasadniać pielęgnowanie przyjaźni i ograniczenie pragnień, których zaspokojenie nigdy nie daje trwałego spokoju. Tak rozumiana filozofia nie obiecuje nieśmiertelności, ale uczy mądrzej gospodarować skończonym czasem.

Istnieje jednak poważny kontrargument. Dla Pascala ogrom przestrzeni mógł być również źródłem trwogi: człowiek odkrywa własną kruchość, a nie tylko błahość problemów. Perspektywa kosmiczna nie uleczy żałoby ani ciężkiej choroby. W „Trenach” Kochanowskiego filozoficzne przekonania ojca nie powstrzymują bólu po śmierci dziecka. Gdyby odpowiedzieć mu, że cierpienie jest małe w skali wszechświata, pomylilibyśmy skalę fizyczną z moralnym znaczeniem więzi.

Ten zarzut nie obala całej myśli stoickiej, lecz ogranicza jej zasięg. Rozumowy dystans pomaga nazwać i uporządkować emocje, ale nie nakazuje zaprzeczać ich istnieniu. Wobec czyjejś straty ważniejsze od łatwego pocieszenia może być konkretne wsparcie. Krótkie życie nadaje takim działaniom pilność: nie warto odkładać pomocy ani rozmowy, skoro okazja może minąć.

Świadomość przemijania nie jest więc gotową receptą na każdy kryzys. Działa raczej jak pytanie o priorytety: czy dzisiejszy spór chroni ważną relację, czy jedynie chwilową ambicję? Odpowiedź zależy od sytuacji i nie może zastąpić uważności wobec osoby, która cierpi.

Wniosek jest więc warunkowy. Namysł nad wielkością świata uwalnia od niektórych strapień zrodzonych z naszych ocen i wygórowanych oczekiwań. Nie usuwa cierpienia związanego z miłością, utratą czy odpowiedzialnością. Właściwie rozumiana perspektywa Marka Aureliusza łączy skromność wobec kosmosu z troską o to, co możemy zrobić tu i teraz.

Dwa alternatywne modele do analizy, nie oficjalny wzór CKE ani prace ocenione przez egzaminatora. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji filozoficznej i językowej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Wybierz jeden problem i postaw jawną tezę
W temacie 1 rozstrzygnij, czy kosmiczna perspektywa naprawdę łagodzi cierpienia; w temacie 2 od razu rozróżnij dobro ontologiczne od moralnego. Pierwszy akapit każdego modelu pokazuje stanowisko, które późniejsze akapity mogą uzasadniać i ograniczać.
Zbuduj racje za stanowiskiem
Model 1 wykorzystuje stoickie rozróżnienie tego, co zależne od człowieka, oraz epikurejską refleksję nad śmiercią. Model 2 porównuje arystotelesowskie spełnienie natury, Tomaszową aktualność bytu i Augustyński brak dobra. Każde odniesienie służy konkretnej tezie, nie jest listą nazwisk.
Wprowadź ważny kontrargument i odpowiedz na niego
W pierwszym eseju Pascal i żałoba z „Trenów” pokazują granice stoickiego dystansu. W drugim rozróżnienie Hume’a między opisem a powinnością oraz „Dżuma” podważają moralną wersję maksymy. Odpowiedź nie ignoruje zarzutów, tylko zawęża tezę do tego, co pozostaje uzasadnione.

Alternatywny model tematu 2

Poniższy esej dotyczy innego tematu i nie jest dalszym ciągiem tekstu o Marku Aureliuszu. Pokazuje, jak tę samą rubrykę zastosować do sporu metafizyczno-etycznego.

Czy wszystko, co istnieje, jest dobre?

Średniowieczna maksyma „byt i dobro są zamienne” brzmi niepokojąco, jeśli odczytać ją jako pochwałę każdego istniejącego zdarzenia. Przyjmuję ją tylko w sensie ontologicznym: rzecz, o ile istnieje i urzeczywistnia własne możliwości, ma pewną doskonałość. Odrzucam natomiast wniosek, że każda istniejąca rzecz lub czyn są moralnie dobre.

W filozofii Arystotelesa dobro wiąże się z celem i spełnieniem natury bytu. Dobre oko dobrze widzi, a rozwijające się drzewo realizuje możliwości wpisane w jego formę. Istnienie nie jest tu pustym faktem: żywa rzecz ma zdolności, których urzeczywistnienie można nazwać jej dobrem. Tomasz z Akwinu rozwinął tę intuicję, ujmując byt jako godny pożądania ze względu na jego aktualność i doskonałość. W tym znaczeniu nie ma osobnej „substancji dobra” doklejanej do rzeczy; dobro i byt wskazują na ten sam podmiot pod różnymi względami.

Augustyńska koncepcja zła jako braku pomaga wyjaśnić, dlaczego teza nie zmusza do uznania krzywdy za cnotę. Krzywda jest realnym czynem sprawcy, ale jej zło polega na braku należnego ładu woli i relacji do drugiego człowieka. Lekarz przywracający zdrowie oraz choroba są rzeczywiste; nie znaczy to, że są jednakowo dobre dla pacjenta. Obrońca maksymy może więc powiedzieć, że byt choroby ma pewne własności, lecz z perspektywy organizmu oznacza utratę sprawności.

Pojawia się kontrargument: przejście od „istnieje” do „powinno istnieć” jest logicznie nieuprawnione. Hume zwrócił uwagę, że opis faktów sam nie dostarcza normy moralnej. Istnienie okrucieństwa nie czyni go godnym aprobaty. „Dżuma” Camusa pokazuje, że realne cierpienie domaga się sprzeciwu i solidarnego działania, a nie uznania epidemii za dobro tylko dlatego, że jest częścią świata.

Ten kontrargument trafia w zbyt szeroką interpretację maksymy, ale nie w jej węższy sens metafizyczny. Ocena moralna wymaga pytań o cel działania, wolność i jego skutek dla innych; nie wolno jej wyprowadzić z samej aktualności bytu. Jednocześnie nawet walka z chorobą zakłada wartość życia i sprawności, które chcemy ochronić. Ontologiczne dobro nie zastępuje etyki, lecz może wskazać, dlaczego troska o istniejące osoby ma sens.

Zatem zgadzam się z maksymą jako tezą o bycie rozumianym przez jego aktualność i możliwą doskonałość. Nie zgadzam się z jej uproszczeniem do zdania „wszystko, co się wydarza, jest moralnie dobre”. Rozróżnienie dwóch znaczeń dobra pozwala zachować zarówno metafizyczną intuicję średniowiecza, jak i obowiązek krytyki realnego zła.

Sprawdź kryteria i samodzielność
Modele mają odpowiednio 375 i 368 wyrazów; w tym arkuszu nie ma odrębnego limitu liczby wyrazów. Własna rubryka daje 3+18+2+2=25 pkt, z wysoką wagą adekwatności, kontrargumentów, krytyczności i związków z kulturą. Nie przepisuj modeli i nie traktuj ich jako gwarancji oceny.

Nie pisz ogólnego wypracowania o stoicyzmie bez odpowiedzi na pytanie o strapienia ani nie utożsamiaj metafizycznego dobra z moralną aprobatą dla każdego zdarzenia. Samo przywołanie filozofów nie zastępuje argumentu i kontrargumentu.

Punktowanie i źródło

Własne zasady EFIP-R0-100-2305, zadanie 15 (25 pkt): sformułowanie stanowiska 0–3; uzasadnienie łącznie do 18 — adekwatność 0–3, trafność 0–4, pogłębienie 0–4, krytyczność 0–4, nawiązania do innych dziedzin kultury 0–3; kompozycja 0–2; poprawność językowa 0–2. Za pełną argumentację nie wystarczy sama lista nazwisk: potrzebne są argumenty i kontrargumenty oraz ich krytyczne rozważenie. Poniższe dwa teksty są alternatywnymi autorskimi modelami nauki, nie oficjalnymi odpowiedziami CKE ani gwarancją 25 pkt. Na egzaminie wybierz jeden temat i napisz samodzielnie.

Strona arkusza: 11 · Strona zasad oceniania: 10

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Oficjalne dokumenty

Materiały CKE

Dokumenty otwierają się na żądanie.

EFIP-R0-100-2305