Geografia 2026 — poziom rozszerzony

1. 1
   Zlokalizuj skrzyżowanie

   Z nazw i kierunków na drogowskazach oraz warunku położenia na północ od 49°44′N wynika przełęcz Kowiorek, czyli wariant B.

2. 2
   Wyznacz kierunek północny

   Z przełęczy prowadzimy kierunek o azymucie 0–10°, niemal na północ. W tym sektorze leży schronisko PTTK na Szyndzielni oznaczone numerem 3.

Typowy błąd: Wskazanie obiektu najbliższego skrzyżowaniu bez wyznaczenia azymutu od kierunku północnego.

Punktowanie: 1 pkt za obie poprawne części odpowiedzi.

1. 1
   Prześledź zielony szlak

   Na mapie śledzimy trasę od drogi wojewódzkiej w D2 aż do schroniska na Klimczoku, nie skracając jej linią prostą.

2. 2
   Odczytaj cechy przyrodnicze

   Poziomice wskazują wzrost wysokości i duże deniwelacje, a sygnatura pokrycia terenu pokazuje przewagę lasu. To dwie cechy środowiska: marsz pod górę i przez teren leśny.

Typowy błąd: Podanie elementów infrastruktury, np. drogi lub schroniska, zamiast dwóch cech środowiska przyrodniczego.

Punktowanie: 1 pkt za dwie poprawne cechy środowiska przyrodniczego.

1. 1
   Porównaj dane śnieżne

   Stanowisko B ma grubszą pokrywę i więcej dni ze śniegiem, co wskazuje na wyższe położenie przy górnej stacji wyciągu.

2. 2
   Wyjaśnij grubość pokrywy

   Wraz z wysokością w Beskidach rośnie suma opadów, w tym śniegu, więc pokrywa na B jest grubsza.

3. 3
   Wyjaśnij czas zalegania

   Wyżej jest chłodniej, dlatego śnieg topnieje wolniej i utrzymuje się dłużej. Są to dwa odrębne elementy klimatu: opady i temperatura.

Typowy błąd: Dwukrotne opisanie samej temperatury innymi słowami zamiast wskazania dwóch różnych elementów klimatu.

Punktowanie: 2 pkt za B i dwa uzasadnienia odnoszące się do różnych elementów klimatu; 1 pkt za B i jedno takie uzasadnienie.

1. 1
   Połącz warunek z procesem

   Częste przejścia temperatury przez 0°C powodują naprzemienne zamarzanie i rozmarzanie wody, więc właściwe jest wietrzenie mrozowe.

2. 2
   Wyjaśnij rozpad skały

   Woda wnika w szczeliny, a podczas zamarzania zwiększa objętość i wywiera nacisk. Powtarzanie cyklu poszerza szczeliny i odspaja fragmenty zlepieńca.

Typowy błąd: Wybór wietrzenia insolacyjnego tylko na podstawie zmian temperatury, mimo że zadanie podkreśla wahania wokół punktu zamarzania wody.

Punktowanie: 2 pkt za właściwy proces i wyjaśnienie; 1 pkt za samo poprawne rozstrzygnięcie.

1. 1
   Znajdź cechy wspólne Karpat

   Tatry i Beskid Śląski powstały w obrębie orogenezy alpejskiej, a ich rzeźbę przekształcają wody płynące. Wspólne są więc A i C.

2. 2
   Oddziel cechy wysokogórskie

   Dolina U-kształtna wymaga działalności lodowca górskiego, a wysokości ponad 1500 m występują w Tatrach, nie na obszarze mapy Beskidu. To B i E.

Typowy błąd: Wskazanie zapadliska przedkarpackiego jako cechy obu pasm; nie jest ono miejscem ich położenia.

Punktowanie: 2 pkt za oba kompletne wiersze; 1 pkt za jeden poprawny wiersz albo po jednym poprawnym wskazaniu w każdym wierszu. Nadmiar liter w komórce unieważnia odpowiedź.

1. 1
   Rozpoznaj budowę fliszu

   Flisz tworzą naprzemienne warstwy przepuszczalnych piaskowców i słabiej przepuszczalnych łupków, ułożone zgodnie ze spadkiem stoku.

2. 2
   Wskaż powierzchnię poślizgu

   Woda przenika przez spękane piaskowce i zatrzymuje się na łupkach, zmniejszając tarcie. Nachylone, nawodnione warstwy ułatwiają zsuwanie materiału pod wpływem grawitacji.

Typowy błąd: Ogólne stwierdzenie, że góry są strome, bez odniesienia do naprzemiennych warstw fliszu i ich przepuszczalności.

Punktowanie: 1 pkt za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do cechy fliszu.

1. 1
   Ogranicz wodę w stoku

   Drenaż i rowy odwadniające zmniejszają nawodnienie warstw oraz ciśnienie wody na powierzchni poślizgu.

2. 2
   Wzmocnij albo omiń stok

   Zachowanie roślinności stabilizuje grunt korzeniami. Innym poprawnym rozwiązaniem jest poprowadzenie drogi poza osuwiskiem lub tunelem.

Typowy błąd: Powtórzenie konstrukcji widocznej na fotografii zamiast podania dwóch innych sposobów ograniczenia ryzyka.

Punktowanie: 1 pkt za dwa poprawne, różne sposoby.

1. 1
   Odczytaj kierunek trasy

   Na mapie Małe Skrzyczne leży względem stacji X w kierunku przeciwnym do zachodniego, więc pierwsze zdanie jest fałszywe.

2. 2
   Przelicz odległość

   W skali 1:50 000 jeden centymetr odpowiada 0,5 km. Pomiar odcinka Skrzyczne–Małe Skrzyczne po przeliczeniu przekracza 1,25 km, więc drugie zdanie jest prawdziwe.

Typowy błąd: Zmiana kolejności ocen albo pomiar krętej trasy szlaku, gdy pytanie dotyczy odległości w linii prostej.

Punktowanie: 1 pkt za obie poprawne oceny.

1. 1
   Odczytaj szerokość

   Położenie X na siatce mapy daje szerokość geograficzną 49°41′N.

2. 2
   Zastosuj wzór dla równonocy

   Deklinacja Słońca wynosi 0°, więc wysokość górowania h=90°−φ.

3. 3
   Wykonaj odejmowanie

   90°00′−49°41′=40°19′. Słońce góruje po południowej stronie nieba.

Typowy błąd: Użycie długości geograficznej zamiast szerokości albo błędne odejmowanie minut kątowych.

Punktowanie: 2 pkt za szerokość 49°41′, poprawną metodę i wynik; 1 pkt za poprawną metodę bez poprawnego wyniku. Użycie długości geograficznej zamiast szerokości daje 0 pkt.

1. 1
   Rozpoznaj ciała

   Z wyglądu i położenia orbitalnego A to Wenus, B to Mars, a C to Ziemia.

2. 2
   Sprawdź skład i gęstość

   Wszystkie trzy są planetami skalistymi; żadna nie jest gazowym ciałem z wodoru i helu o gęstości mniejszej od wody.

3. 3
   Porównaj orbitę i temperaturę

   Mars ma większą maksymalną odległość od Słońca niż Ziemia, a Wenus ma wyższą średnią temperaturę powierzchni. Odpowiedź: nie występuje; większa; A.

Typowy błąd: Uznanie Wenus za planetę gazową z powodu grubej atmosfery; jej wnętrze i średnia gęstość są typowe dla planety skalistej.

Punktowanie: 2 pkt za trzy poprawne uzupełnienia; 1 pkt za dwa poprawne uzupełnienia.

1. 1
   Wskaż miejsce tworzenia skorupy

   W ryfcie magma wydostaje się na powierzchnię, krzepnie i tworzy nową bazaltową skorupę oceaniczną.

2. 2
   Połącz wiek z ruchem płyt

   Rozsuwające się płyty wynoszą wcześniej utworzoną skorupę na obie strony grzbietu. Materiał położony dalej powstał wcześniej, więc jest starszy.

Typowy błąd: Stwierdzenie tylko, że skorupa jest młoda przy grzbiecie, bez wyjaśnienia jej powstawania i odsuwania wraz z płytami.

Punktowanie: 1 pkt za poprawne wyjaśnienie.

1. 1
   Ustal typ skorupy

   Polska leży na kontynencie, więc jej skorupa jest kontynentalna — B.

2. 2
   Porównaj grubość

   Skorupa kontynentalna jest przeciętnie znacznie grubsza od oceanicznej. Poprawną cechą jest 1, zatem B1.

Typowy błąd: Wybór cechy bazaltowej skorupy oceanicznej dla Polski albo założenie, że skorupa kontynentalna musi być młodsza od grzbietu oceanicznego.

Punktowanie: 1 pkt za oba poprawne wskazania.

1. 1
   Wyjaśnij suchość stacji A

   Zachodnie wybrzeże południowej Afryki pozostaje pod wpływem chłodnego prądu Benguelskiego. Ochładza on dolną warstwę powietrza, ogranicza parowanie i rozwój chmur opadowych.

2. 2
   Wyjaśnij większe opady stacji B

   Stacja B leży wyżej i dalej w głębi lądu, bliżej sezonowego oddziaływania wilgotnych mas równikowych oraz ITCZ. Konwekcja i wynoszenie powietrza zwiększają tam opady.

Typowy błąd: Wyjaśnienie obu stacji wyłącznie odległością od oceanu bez uwzględnienia temperatury prądu morskiego i cyrkulacji atmosferycznej.

Punktowanie: 2 pkt za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do obu stacji; 1 pkt za poprawne wyjaśnienie opadów na jednej stacji albo wskazanie właściwego czynnika bez pełnego związku przyczynowego.

1. 1
   Zlokalizuj wodospady

   Wodospady Wiktorii leżą na rzece Zambezi, na granicy Zambii i Zimbabwe.

2. 2
   Rozpoznaj reżim

   W zasilaniu Zambezi dominuje opad deszczu o sezonowym rytmie, dlatego jest to reżim prosty. Rzeki Europy Środkowo-Wschodniej mają zwykle zasilanie deszczowo-śnieżne, czyli złożone.

Typowy błąd: Wskazanie Konga na podstawie dużych przepływów albo uznanie sezonowości za dowód reżimu złożonego.

Punktowanie: 1 pkt za dwa poprawne uzupełnienia.

1. 1
   Oceń rolę lasu

   Roślinność i gleba leśna przechwytują opad, zwiększają infiltrację i magazynowanie wody w zlewni.

2. 2
   Wyjaśnij skutek w porze suchej

   Po wylesieniu więcej wody szybko odpływa powierzchniowo w porze deszczowej, a mniej zasila wody podziemne. W porze suchej maleje więc dopływ podziemny do rzeki i jej przepływ.

Typowy błąd: Opis wyłącznie większej fali wezbraniowej po deszczu bez powiązania wylesienia z mniejszym zasilaniem rzeki w porze suchej.

Punktowanie: 1 pkt za poprawny związek przyczynowo-skutkowy.

1. 1
   Porównaj szerokości

   Roczne zmiany długości dnia rosną wraz z bezwzględną szerokością geograficzną, a punkt 1 nie leży najdalej od równika. Pierwsze zdanie jest fałszywe.

2. 2
   Ustal półkulę punktu 4

   Punkt 4 leży na półkuli południowej, gdzie przesilenie letnie i najdłuższy dzień przypadają w grudniu. Drugie zdanie jest prawdziwe.

Typowy błąd: Przeniesienie pór roku z półkuli północnej na południową albo ocenianie zmian długości dnia według długości geograficznej.

Punktowanie: 1 pkt za dwie poprawne oceny.

1. 1
   Rozpoznaj jezioro A

   Nieregularna misa związana z akumulacją lądolodu wskazuje na jezioro morenowe.

2. 2
   Rozpoznaj jezioro B

   Mały, zwykle owalny zbiornik w zagłębieniu po martwym lodzie jest jeziorem wytopiskowym.

3. 3
   Ustal położenie

   Większość pokazanych jezior leży w młodoglacjalnej północnej Polsce, na północ od granicy Niziny Północnomazowieckiej.

Typowy błąd: Rozpoznawanie typu jeziora na podstawie rozmiaru obrazu, mimo że fotografie mają różne skale.

Punktowanie: 2 pkt za trzy poprawne uzupełnienia; 1 pkt za dwa poprawne uzupełnienia.

1. 1
   Porównaj przepuszczalność

   Pod obszarem B znajdują się przepuszczalne osady fluwioglacjalne, więc związki z nawozów łatwo infiltrują do warstwy wodonośnej. Glina pod A ogranicza przenikanie.

2. 2
   Odczytaj kierunek przepływu

   Wody podziemne spod B płyną ku jezioru i mogą wnosić biogeny. Przy A kierunek jest przeciwny. Większy wpływ ma zatem obszar B.

Typowy błąd: Wskazanie pola bliższego jezioru bez sprawdzenia przepuszczalności podłoża i kierunku przepływu wód podziemnych.

Punktowanie: 1 pkt za poprawne wyjaśnienie uwzględniające oba obszary.

1. 1
   Wskaż erozję

   Na zewnętrznym brzegu zakola nurt ma większą prędkość, podcina brzeg i powoduje jego cofanie.

2. 2
   Wskaż akumulację

   Po stronie wewnętrznej prędkość przepływu spada, więc odkładają się osady i narasta łacha.

3. 3
   Połącz skutki

   Jednoczesne podcinanie i nadbudowywanie przeciwległych brzegów zwiększa krzywiznę oraz przesuwa meander.

Typowy błąd: Zamiana stron zakola: akumulacja nie dominuje na zewnętrznym brzegu, a erozja boczna na wewnętrznym.

Punktowanie: 2 pkt za wskazanie erozji bocznej i akumulacji oraz wyjaśnienie ich wpływu; 1 pkt za poprawne omówienie jednego procesu albo za samo poprawne podanie nazw obu procesów.

1. 1
   Oceń upwelling

   Podczas El Niño osłabiają się pasaty, a ciepłe wody przesuwają się na wschód i hamują wynoszenie chłodnych wód u Ameryki Południowej. Zdanie 1 jest fałszywe.

2. 2
   Oceń opady

   Cieplejsza powierzchnia oceanu zwiększa parowanie i sprzyja konwekcji oraz opadom przy zachodnim wybrzeżu kontynentu. Zdanie 2 jest prawdziwe.

Typowy błąd: Uznanie, że cieplejsza woda wzmacnia upwelling; podczas El Niño ciepła warstwa właśnie go ogranicza.

Punktowanie: 1 pkt za dwie poprawne oceny.

1. 1
   Wyjaśnij dzień

   Chmury odbijają i pochłaniają część promieniowania słonecznego, więc podłoże słabiej się nagrzewa, a dzienne maksimum temperatury jest niższe.

2. 2
   Wyjaśnij noc

   Chmury pochłaniają promieniowanie długofalowe Ziemi i kierują część z powrotem, dlatego nocne minimum jest wyższe. Różnica maksimum–minimum maleje.

Typowy błąd: Opis tylko niższej temperatury w dzień bez pokazania, jak wpływa to na amplitudę dobową, albo twierdzenie, że nocą chmury zawsze ochładzają podłoże.

Punktowanie: 1 pkt za poprawny związek przyczynowo-skutkowy.

1. 1
   Porównaj szerokość

   Tundra Alaski leży znacznie dalej od równika niż sawanna Etiopii, więc pierwsze wskazanie to B.

2. 2
   Rozpoznaj rytm opadów

   Na sawannie pory deszczowa i sucha wyznaczają rytm wegetacji, dlatego drugie wskazanie to A.

3. 3
   Porównaj próchnicę

   Gleby stepowe mają wyjątkowo miąższy poziom próchniczny. Gleby sawanny i tundry mają go mniej miąższy, więc wybieramy „mniejszej”.

Typowy błąd: Uznanie dużej biomasy sawanny za dowód grubszej próchnicy niż w czarnoziemach stepowych.

Punktowanie: 2 pkt za trzy poprawne uzupełnienia; 1 pkt za dwa poprawne uzupełnienia.

1. 1
   Rozpoznaj piramidy

   Szeroka podstawa A oznacza młodą, szybko rosnącą populację Nigerii. Wąska podstawa i starzenie C odpowiadają Litwie. Stabilniejsza B pasuje do USA.

2. 2
   Dopasuj procesy

   Nigeria ma niski wskaźnik feminizacji w wieku poprodukcyjnym ze względu na małą liczebność tej grupy. Litwa traci ludność przez ubytek naturalny i emigrację, a USA mają relatywnie stabilne zasoby pracy.

3. 3
   Zapisz komplet

   Otrzymujemy: A–Nigeria, C–Litwa, B–Stany Zjednoczone w kolejności trzech opisów.

Typowy błąd: Dopasowanie Kataru tylko na podstawie przewagi mężczyzn bez sprawdzenia kształtu wskazanych piramid i pozostałych opisów.

Punktowanie: 2 pkt za trzy poprawne wiersze; 1 pkt za dwa poprawne wiersze albo jedną kompletną poprawną kolumnę.

1. 1
   Wskaż migrację do miast

   W państwach Ameryki Łacińskiej masowy napływ ludności ze wsi do metropolii zwiększył udział mieszkańców miast, często szybciej niż rozwój miejsc pracy i infrastruktury.

2. 2
   Połącz z przemianami wsi

   Mechanizacja i koncentracja rolnictwa ograniczały zatrudnienie na wsi, wzmacniając migracje. Nadurbanizacja podniosła wskaźniki powyżej poziomu Polski.

Typowy błąd: Wyjaśnienie wysokiej urbanizacji wyłącznie większą liczbą ludności; wskaźnik jest udziałem procentowym, a nie liczbą mieszkańców miast.

Punktowanie: 1 pkt za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do wysokiego poziomu urbanizacji wskazanych państw.

1. 1
   Rozpoznaj kraj portugalskojęzyczny

   Spośród zaznaczonych państw portugalski i dominacja katolicyzmu wskazują Brazylię.

2. 2
   Rozpoznaj państwo azjatyckie

   Archipelag o wielkiej różnorodności językowej, dominacji islamu i języku indonezyjskim jako urzędowym to Indonezja.

3. 3
   Rozpoznaj państwo Afryki

   Najludniejsze państwo Afryki, z islamem i chrześcijaństwem oraz angielskim urzędowym, to Nigeria.

Typowy błąd: Wybór Madagaskaru jako państwa portugalskojęzycznego albo pomylenie Nigerii z innym dużym krajem Afryki.

Punktowanie: 2 pkt za trzy poprawne odpowiedzi; 1 pkt za dwie poprawne odpowiedzi.

1. 1
   Oceń klimat

   Klimat monsunowy zapewnia wysokie temperatury, długi okres wegetacyjny i obfite opady potrzebne m.in. do uprawy ryżu.

2. 2
   Oceń podłoże i wodę

   Bangladesz leży w rozległej delcie, gdzie rzeki dostarczają wody i odkładają żyzne mady. Nizinny teren ułatwia prowadzenie upraw.

Typowy błąd: Podanie dwóch wersji tego samego argumentu o wysokich opadach zamiast dwóch różnych warunków przyrodniczych.

Punktowanie: 1 pkt za dwa poprawne argumenty odnoszące się do warunków przyrodniczych.

1. 1
   Wyjaśnij spadek rolnictwa i części przemysłu

   Mechanizacja i automatyzacja zwiększyły wydajność, więc tę samą produkcję można było uzyskać przy mniejszym zatrudnieniu. Restrukturyzacja zamknęła też część nierentownych zakładów.

2. 2
   Wyjaśnij wzrost usług

   Gospodarka rynkowa, napływ inwestycji, wzrost dochodów i rozwój nowych potrzeb zwiększyły popyt na handel, finanse, transport i inne usługi. Ich udział wzrósł do 63,9%.

Typowy błąd: Przepisanie zmian procentowych z tabeli bez wyjaśnienia mechanizmu gospodarczego po 1989 r.

Punktowanie: 2 pkt za dwa poprawne argumenty; 1 pkt za jeden argument albo samo podanie dwóch zmian widocznych w tabeli.

1. 1
   Porównaj liczbę ludności

   Śląskie ma większą populację, więc mimo niskiej dzietności całkowita liczba urodzeń jest większa niż w mniej ludnym podkarpackim.

2. 2
   Porównaj urbanizację

   W silnie zurbanizowanym śląskim większość ludności i urodzeń skupia się w miastach. W podkarpackim niższa urbanizacja daje bardziej zbliżone liczby urodzeń miejskich i wiejskich.

Typowy błąd: Wnioskowanie, że większa liczba urodzeń musi oznaczać wyższy współczynnik urodzeń; zadanie porównuje liczby bezwzględne i strukturę miasto–wieś.

Punktowanie: 2 pkt za wyjaśnienie obejmujące populację i urbanizację obu województw; 1 pkt za oba czynniki w jednym województwie albo jeden czynnik w obu województwach.

1. 1
   Rozpoznaj podkarpackie

   Rozdrobnione rolnictwo i klaster lotniczy wskazują Podkarpacie. Wysoki udział pracujących w rolnictwie przy małym udziale regionu w PKB odpowiada literze C.

2. 2
   Rozpoznaj śląskie

   Koncentracja górnictwa, hutnictwa, energetyki i motoryzacji wskazuje śląskie. Duży udział w PKB i mały udział rolnictwa odpowiadają A.

Typowy błąd: Dopasowanie litery tylko według udziału rolnictwa w PKB bez sprawdzenia zatrudnienia, B+R i profilu przemysłowego.

Punktowanie: 2 pkt za dwa poprawne wiersze; 1 pkt za jeden poprawny wiersz albo jedną kompletną poprawną kolumnę.

1. 1
   Porównaj użytki

   Podlaskie ma większy udział łąk i pastwisk niż dolnośląskie, także ze względu na podmokłe tereny.

2. 2
   Połącz z produkcją

   Użytki zielone dostarczają taniej bazy paszowej dla bydła, dlatego w podlaskim produkcja mleka i mięsa zwiększa udział produkcji zwierzęcej.

Typowy błąd: Stwierdzenie tylko, że Podlasie hoduje więcej bydła, bez powiązania tego z odmienną strukturą użytków rolnych.

Punktowanie: 1 pkt za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do różnicy w strukturze użytków rolnych.

1. 1
   Wskaż żyzne gleby Lubelszczyzny

   Czarnoziemy i rędziny mają dużą zasobność oraz sprzyjają wysokim plonom pszenicy.

2. 2
   Wskaż gleby Pomorza Zachodniego

   Duży udział uboższych gleb bielicowych i płowych na utworach polodowcowych ogranicza plonowanie, dlatego wyniki są niższe.

Typowy błąd: Podanie jednego typu gleby lub opis tylko jednego województwa, choć kryterium wymaga dwóch typów i porównania obu regionów.

Punktowanie: 1 pkt za pełne poprawne wyjaśnienie.

1. 1
   Uszereguj udział ryżu

   W suchym Kazachstanie udział ryżu w zbiorach zbóż jest najmniejszy, w nawadnianym Pakistanie większy, a w monsunowym Wietnamie największy.

2. 2
   Uszereguj udział trzody

   W muzułmańskiej Turcji chów trzody jest bardzo ograniczony, w Argentynie mięso pochodzi głównie z bydła, a w Hiszpanii trzoda ma największe znaczenie. Kolejność rosnąca to Turcja–Argentyna–Hiszpania.

Typowy błąd: Układanie według całkowitej wielkości produkcji zamiast udziału danego produktu w odpowiedniej strukturze.

Punktowanie: 2 pkt za dwa poprawne szeregi; 1 pkt za jeden poprawny szereg.

1. 1
   Rozpoznaj kawowiec

   Używka pochodząca z Wyżyny Abisyńskiej to kawowiec. Brazylia, Wietnam i Kolumbia są czołowymi producentami, więc pasuje tabela D.

2. 2
   Rozpoznaj oliwkę

   Wieloletnia roślina oleista przystosowana do suchego lata śródziemnomorskiego to drzewo oliwne. Hiszpania, Włochy i Maroko wskazują tabelę A.

Typowy błąd: Pomylenie kawowca z herbatą na podstawie samego określenia „używka” bez sprawdzenia pochodzenia i listy producentów.

Punktowanie: 2 pkt za dwa poprawne wiersze; 1 pkt za jeden poprawny wiersz albo jedną kompletną poprawną kolumnę.

1. 1
   Porównaj położenie

   Elektrownia pływowa wymaga wybrzeża morskiego, najlepiej ujścia lub zatoki z dużą amplitudą pływów. Szczytowo-pompowa może leżeć w głębi lądu.

2. 2
   Porównaj warunki rzeźby i wód

   Pływowa wykorzystuje okresowe zmiany poziomu morza, a szczytowo-pompowa wymaga dwóch zbiorników o dużej różnicy wysokości.

3. 3
   Wyjaśnij bilans energii

   Przy małym zapotrzebowaniu energia zasila pompy tłoczące wodę w górę, więc jest zużywana. Przy dużym zapotrzebowaniu spływająca woda napędza turbiny i energia jest produkowana.

Typowy błąd: Traktowanie elektrowni szczytowo-pompowej jako pierwotnego źródła energii; pełni głównie funkcję magazynu i odzyskuje mniej energii, niż zużywa na pompowanie.

Punktowanie: 3 pkt za dwie różnice i wyjaśnienie; 2 pkt za jedną różnicę z wyjaśnieniem albo dwie różnice; 1 pkt za jedną różnicę albo samo poprawne wyjaśnienie.

1. 1
   Rozpoznaj środki transportu

   Największa masa i przewaga krótkich tras wskazują transport samochodowy A. Duży udział tras 150–499 km wskazuje kolej B, a mały wolumen i krótkie trasy — żeglugę śródlądową C.

2. 2
   Oceń zdania

   B nie jest transportem wodnym, a C morskim, więc pierwsze zdanie jest fałszywe. W A udziały maleją wraz z kolejnymi strefami odległości, więc drugie jest prawdziwe.

Typowy błąd: Utożsamienie małego wolumenu C z transportem morskim mimo że tabela dotyczy przewozów krajowych i profilu odległości żeglugi śródlądowej.

Punktowanie: 1 pkt za dwie poprawne oceny.

1. 1
   Oceń dostępność Nigru

   Kraj nie ma dostępu do morza, a północne obszary pustynne mają słabo rozwiniętą sieć kolei i dróg utwardzonych, co utrudnia transport lądowy.

2. 2
   Wskaż szybkość

   Transport lotniczy szybko pokonuje dużą odległość z kopalni do odbiorcy we Francji.

3. 3
   Wskaż bezpieczeństwo i wartość

   Ruda uranu jest ładunkiem wartościowym i wymagającym ochrony. Krótszy czas oraz kontrolowany łańcuch przewozu ograniczają ryzyko wypadku lub przejęcia.

Typowy błąd: Podanie trzech zalet lotnictwa bez wymaganego argumentu o położeniu i infrastrukturze transportowej Nigru.

Punktowanie: 2 pkt za trzy poprawne argumenty; 1 pkt za dwa poprawne argumenty.

1. 1
   Porównaj poziom rozwoju

   Niger ma bardzo niskie dochody i słabe wskaźniki zdrowia oraz edukacji, Tajlandia wartości średnio-wysokie, a Australia bardzo wysokie.

2. 2
   Ułóż rosnąco

   Od najniższego do najwyższego HDI otrzymujemy Niger, następnie Tajlandię i Australię.

Typowy błąd: Uporządkowanie według liczby ludności lub wielkości gospodarki zamiast trzech składowych HDI.

Punktowanie: 1 pkt za pełne poprawne uporządkowanie.

1. 1
   Rozpoznaj zaletę cieniowania

   Cieniowanie wzmacnia różnice wysokości i nachylenia, dlatego rzeźba terenu jest czytelniejsza niż na obrazie fotograficznym.

2. 2
   Podaj dwie informacje

   Na modelu łatwiej rozpoznać linie grzbietowe i doliny, a także szczyty, osuwiska lub antropogeniczne formy wyrobiska. Wystarczą dwie różne cechy.

Typowy błąd: Podanie barwy roślinności lub rodzaju pokrycia terenu, które zwykle lepiej pokazuje ortofotomapa, a nie model rzeźby.

Punktowanie: 1 pkt za dwie poprawne informacje.

1. 1
   Wskaż zmianę rzeźby

   Usuwanie skał tworzy wyrobiska, ściany i hałdy, trwale przekształcając naturalną rzeźbę oraz krajobraz.

2. 2
   Wskaż drugi skutek

   Wycinka i zdjęcie gleby niszczą siedliska. Dodatkowo eksploatacja może powodować hałas, pył, osuwiska albo obniżenie zwierciadła wód.

Typowy błąd: Podanie dwóch skutków gospodarczych lub społecznych zamiast dwóch zmian w środowisku przyrodniczym.

Punktowanie: 1 pkt za dwa poprawne skutki dla środowiska przyrodniczego.

1. 1
   Odrzuć małe rynki

   Singapur i ZEA mają niewielką produkcję rolną, a Korea Południowa jest dużym importerem żywności, więc nie pasują do dodatniego salda przy ogromnej liczbie konsumentów.

2. 2
   Rozpoznaj Indie

   Rozległe obszary uprawne, zróżnicowany klimat i wielka skala rolnictwa pozwalają Indiom osiągać nadwyżki eksportowe części produktów mimo dużej populacji. Odpowiedź A.

Typowy błąd: Wybór Singapuru na podstawie wysokiego poziomu handlu ogółem, mimo bardzo małej krajowej bazy rolniczej.

Punktowanie: 1 pkt za poprawną odpowiedź.

1. 1
   Wybierz grupę z deficytem

   Japonia jest eksporterem maszyn i środków transportu, dlatego w tej grupie może mieć nadwyżkę. Ujemne saldo dotyczy surowców mineralnych i paliw — B.

2. 2
   Połącz z warunkami naturalnymi

   Kraj ma ograniczone eksploatowane zasoby paliw i wielu surowców mineralnych. Przemysł oraz energetyka wymagają więc dużego importu, przewyższającego eksport.

Typowy błąd: Uzasadnienie deficytu wyłącznie dużym zużyciem bez wskazania niedoboru krajowych złóż wynikającego z warunków geologicznych.

Punktowanie: 1 pkt za poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.