Historia 2015 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

Podaj numery, którymi na mapie oznaczono miejsca wzniesienia obiektów opisanych w tekstach. Fragment A. Fragment B. .

Źródło 1. Schemat kartograficzny 5 4 3 1 2 Na podstawie: Atlas historyczny świata, Warszawa 2001, s. 12. Źródło 2. Fragmenty dzieł pisarzy starożytnych Fragment A. Miasto zbudowane było tak porządnie, jak żadne inne ze znanych nam miast. Naprzód biegnie dookoła niego głęboki szeroki rów pełen wody, potem idzie szeroki na pięćdziesiąt królewskich łokci, a wysoki na dwadzieścia łokci mur. [...] Kopiąc rów, sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej z rowu, a skoro wystarczającą ilość cegieł zgarnęli, wypalali je w piecach. [...] Miasto składa się z dwóch części, bo dzieli je rzeka, która zwie się Eufrat. Na podstawie: Herodot, Dzieje, Wrocław 2005, s. 94–95. Fragment B. Świątynia Apollina leży w górach Parnasu na skale stromej ze wszystkich stron. Tutaj rzesze ludzi, które napływały zewsząd z podziwu dla majestatu boskiego, stworzyły miasto i osiadły na tej skale. Dzięki temu świątyni i miasta bronią nie tylko mury, ale i przepaście [...]. W samym środku znajduje się skała tworząca coś w rodzaju teatru [...]. Na tym występie skalnym, niemal w środku wysokości góry, znajduje się mała płaszczyzna, a w niej głęboki otwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni. Na podstawie: G. Chomicki, S. Sprawski, Starożytność. Teksty źródłowe, komentarze i zagadnienia do historii w szkole średniej, Kraków 1999, s. 171–172. Strona 2 z 37 MHI_1R

Wyjaśnij, jaki był wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektów opisanych w tekstach. Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście A. Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście B. Nr zadania 1.1. 1.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 3 z 37

Źródło 1. Schemat kartograficzny 5 4 3 1 2 Na podstawie: Atlas historyczny świata, Warszawa 2001, s. 12. Źródło 2. Fragmenty dzieł pisarzy starożytnych Fragment A. Miasto zbudowane było tak porządnie, jak żadne inne ze znanych nam miast. Naprzód biegnie dookoła niego głęboki szeroki rów pełen wody, potem idzie szeroki na pięćdziesiąt królewskich łokci, a wysoki na dwadzieścia łokci mur. [...] Kopiąc rów, sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej z rowu, a skoro wystarczającą ilość cegieł zgarnęli, wypalali je w piecach. [...] Miasto składa się z dwóch części, bo dzieli je rzeka, która zwie się Eufrat. Na podstawie: Herodot, Dzieje, Wrocław 2005, s. 94–95. Fragment B. Świątynia Apollina leży w górach Parnasu na skale stromej ze wszystkich stron. Tutaj rzesze ludzi, które napływały zewsząd z podziwu dla majestatu boskiego, stworzyły miasto i osiadły na tej skale. Dzięki temu świątyni i miasta bronią nie tylko mury, ale i przepaście [...]. W samym środku znajduje się skała tworząca coś w rodzaju teatru [...]. Na tym występie skalnym, niemal w środku wysokości góry, znajduje się mała płaszczyzna, a w niej głęboki otwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni. Na podstawie: G. Chomicki, S. Sprawski, Starożytność. Teksty źródłowe, komentarze i zagadnienia do historii w szkole średniej, Kraków 1999, s. 171–172. Strona 2 z 37 MHI_1R

Źródło 1. Kwintus Tulliusz Cyceron1, Mały poradnik wyborczy, 64 r. p.n.e. [fragment] Trzy są drogi szczególnie prowadzące do pozyskania ludzkiej przychylności i głosu w wyborach – świadczenie przysług, budzenie nadziei oraz samorzutne szczere przywiązanie. [...] Staraj się [...], by cała kampania wyborcza była pełna blasku, okazała, świetna, miła ludowi, by odznaczała się wspaniałością i godnością. [...] Hojność [...] ma szerokie pole [...]. Staraj się, by dostęp do ciebie był łatwy we dnie i w nocy, by nie tylko bramy domu stały otworem, lecz także przystępne było spojrzenie i wyraz twarzy, które są niejako bramą duszy. Gdy cię o coś proszą – zgadzaj się (jeżeli czegoś nie możesz spełnić, odmów w sposób uprzejmy albo w ogóle nie odmawiaj). [...] Obietnica jest czymś niepewnym, odnosi się do przyszłości i do niewielu stosunkowo ludzi; natomiast odmowa zraża na pewno zaraz, i to większą liczbę osób. Na podstawie: J. Kwapisz, Jak wygrać wybory w Rzymie, [w:] „Mówią Wieki” 2003, nr 5, s. 19, 21, 22. 1 Kwintus Tulliusz Cyceron (102 p.n.e.–43 p.n.e.) – młodszy brat mówcy rzymskiego Marka Tulliusza Cycerona. Źródło 2. Plutarch, Żywoty sławnych mężów [fragment] Pompejusz ma powodzenie, jako wódz […] wszedł do senatu, a przez obywateli został zaszczycony przydomkiem Magnus, tj. Wielki. [...] Gdy był w Rzymie […], unikał tłumu i forum publicznego; niewielu potrzebującym przychodził z pomocą. [...] Krassus […] nie grał nieuchwytnego i nieprzystępnego, lecz obracał się ciągle wśród potrzebujących jego pośrednictwa [...]. I kiedy Cezar w charakterze pretora wybierał się do Hiszpanii, a nie miał pieniędzy, to Krassus [...] poręczył za niego sumą ośmiuset trzydziestu talentów. Na podstawie: G. Chomicki, S. Sprawski, Starożytność. Teksty źródłowe, komentarze i zagadnienia do historii w szkole średniej, Kraków 1999, s. 252. Który polityk rzymski – Pompejusz czy Krassus – postępował zgodnie z zasadami przedstawionymi w źródle 1.? Odpowiedź uzasadnij. Strona 4 z 37 MHI_1R

Podaj przydomek Bolesława wymienionego we fragmencie A. kroniki Galla Anonima.

Gall Anonim, Kronika polska Fragment A. Bolesław więc, zawładnąwszy przebogatym miastem Kijowem i potężnym królestwem ruskim, [...] ustanowił tam panem w swoim zastępstwie pewnego Rusina ze swego rodu Świętopełka i powracał z resztą skarbów do Polski. Na podstawie: Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 23. Fragment B. Bolesław Śmiały, jako zdobywca wkroczył do stolicy królestwa Rusinów, znamienitego miasta Kijowa [...]. Tam też osadził na tronie królewskim pewnego Rusina ze swego rodu Izasława, któremu należały się rządy, a wszystkich, którzy nie byli mu posłuszni, usunął od władzy. Na podstawie: Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 48.

Porównaj metody realizacji celów polityki zagranicznej, którymi posługiwali się obaj Bolesławowie. Nr zadania 2. 3.1. 3.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 5 z 37

Gall Anonim, Kronika polska Fragment A. Bolesław więc, zawładnąwszy przebogatym miastem Kijowem i potężnym królestwem ruskim, [...] ustanowił tam panem w swoim zastępstwie pewnego Rusina ze swego rodu Świętopełka i powracał z resztą skarbów do Polski. Na podstawie: Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 23. Fragment B. Bolesław Śmiały, jako zdobywca wkroczył do stolicy królestwa Rusinów, znamienitego miasta Kijowa [...]. Tam też osadził na tronie królewskim pewnego Rusina ze swego rodu Izasława, któremu należały się rządy, a wszystkich, którzy nie byli mu posłuszni, usunął od władzy. Na podstawie: Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 48.

Źródło: Konny portret króla Władysława Jagiełły, fresk z kaplicy Świętej Trójcy na zamku w Lublinie, 1418 r. Polska. Pejzaż, sztuka, historia, red. R. Andruszko, Kraków 2004, s. 243. Wyjaśnij wymowę ideową fresku, interpretując jego elementy graficzne. Strona 6 z 37 MHI_1R

Źródło 1. Statut warcki, 1423 r. [fragment] Nieużytecznego sołtysa pan w dziedzictwie mając albo krnąbrnego może rozkazać mu sołectwo jego sprzedać, który gdyby nie mógł mieć nabywcy, wtedy ów dziedzic [...] powinien […] wybrać dwie osoby roztropne, żadnej ze stron niepodejrzane, które w ten sposób wartość sołectwa na jedną sumę taksując, oznajmią jej wysokość temuż panu lub dziedzicowi do zapłacenia. Na podstawie: Wiek V–XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i nauczycieli, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2003, s. 187. Źródło 2. Statuty piotrkowskie, 1496 r. [fragment] Zaradzając dowolności młodzieży plebejskiej, jak i opustoszeniu dóbr, postanowiliśmy, aby tylko jeden syn ze wsi od ojca mógł odchodzić do służby, a szczególnie do nauki albo do rzemiosła. [...] Dalej postanawiamy, że mieszczanom i plebejuszom nie wolno dóbr ziemskich kupować, dzierżawić lub posiadać [...]. Na podstawie: Wiek V–XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i nauczycieli, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2003, s. 194–195. Wyjaśnij wpływ decyzji zawartych w źródłach 1. i 2. na gospodarkę folwarczno- pańszczyźnianą. • • Nr zadania 4. 5. Wypełnia Maks. liczba pkt 3 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 7 z 37

Wyjaśnij, jak autorzy obu wierszy oceniali króla Henryka Walezego i co mogło mieć wpływ na ich opinie.

Źródło 1. Fragment wiersza francuskiego poety dworskiego Pierre’a Ronsarda, XVI w. Kiedy zostałeś wybrany monarchą Polski, [...] Nigdym nie głosił chwały takiej elekcyi, Tym bardziej, iż pozbawiała Francuzów światła, Co w cudzym kraju miało wprzódy świecić. Po twym powrocie zaś błyszczy jak słońce […]. Poeta, ogrzany słońcem, śpiewa twoją chwałę [...]. Na podstawie: F. Rosset, Drzewo Kraków. Mit polski w literaturze francuskiej 1573–1896, Kraków 1997, s. 32. Źródło 2. Fragment wiersza francuskiego poety kalwińskiego Agrippy d’Aubignégo, XVI w. O Sarmaci bez króla! O zacni przybysze Z kraju, który swym władcom twarde prawa pisze, [...] Czyż obłęd podgolone wam głowy zepsował, Żeście wzięli nierządcę, by rządy sprawował? Ów tylko czyhał na to. Że źle mu się wiodło, Tym skorzej chciał uświetnić personę swą podłą Królewskim płaszczem waszym, i pragnął ujść klęski, Przed pomstą za swe zbrodnie kryjąc strach niemęski. [...] Na podstawie: F. Rosset, Drzewo Kraków. Mit polski w literaturze francuskiej 1573–1896, Kraków 1997, s. 33.

Na jaką cechę ustroju Rzeczypospolitej zwrócił uwagę autor źródła 2.? Odpowiedź uzasadnij. Strona 8 z 37 MHI_1R

Źródło 1. Fragment wiersza francuskiego poety dworskiego Pierre’a Ronsarda, XVI w. Kiedy zostałeś wybrany monarchą Polski, [...] Nigdym nie głosił chwały takiej elekcyi, Tym bardziej, iż pozbawiała Francuzów światła, Co w cudzym kraju miało wprzódy świecić. Po twym powrocie zaś błyszczy jak słońce […]. Poeta, ogrzany słońcem, śpiewa twoją chwałę [...]. Na podstawie: F. Rosset, Drzewo Kraków. Mit polski w literaturze francuskiej 1573–1896, Kraków 1997, s. 32. Źródło 2. Fragment wiersza francuskiego poety kalwińskiego Agrippy d’Aubignégo, XVI w. O Sarmaci bez króla! O zacni przybysze Z kraju, który swym władcom twarde prawa pisze, [...] Czyż obłęd podgolone wam głowy zepsował, Żeście wzięli nierządcę, by rządy sprawował? Ów tylko czyhał na to. Że źle mu się wiodło, Tym skorzej chciał uświetnić personę swą podłą Królewskim płaszczem waszym, i pragnął ujść klęski, Przed pomstą za swe zbrodnie kryjąc strach niemęski. [...] Na podstawie: F. Rosset, Drzewo Kraków. Mit polski w literaturze francuskiej 1573–1896, Kraków 1997, s. 33.

Źródło: Fragment obrazu Taniec śmierci z kościoła oo. bernardynów w Krakowie Na podstawie: Polska. Pejzaż, sztuka, historia, red. R. Andruszko, Kraków 2003, s. 133. Udowodnij tezę o związku ideologii sarmackiej z treścią przedstawionej ilustracji. Nr zadania 6.1. 6.2. 7. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 9 z 37

Czy spełniło się życzenie, które znalazło wyraz w treści napisu wyrytego na nagrobku pradziadka Jana III Sobieskiego: Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor [A kiedyś niech powstanie mściciel z naszych kości]? Odpowiedź uzasadnij.

Źródło 1. Fragment tablicy genealogicznej rodzin Żółkiewskich i Sobieskich Stanisław Żółkiewski (1547–1620) hetman wielki koronny & Regina z Herburtów Zofia z Żółkiewskich (1590–1634) & Jan Daniłowicz wojewoda ruski Zofia Teofila z Daniłowiczów (1607–1661) & Jakub Sobieski (1580–1646) wojewoda ruski, kasztelan krakowski Marek Sobieski Jan Sobieski (1629–1696) (1628–1652) hetman wielki koronny, król Polski 1674–1696 & Maria Kazimiera d’Arquien (1641–1716) Jakub Sobieski Teresa Sobieska Aleksander Sobieski Konstanty Sobieski (1667–1737) (1676–1730) (1677–1714) (1680–1726) Na podstawie: „Mówią Wieki” 2013, nr 9, s. 21. Objaśnienie: & – małżeństwo; w nawiasach podano lata życia; obok nazwisk podano tylko niektóre funkcje i urzędy pełnione przez wymienione osoby. Źródło 2. Bernard O’Connor1, Historia Polski [fragmenty] Władca ten pochodził ze szlachetnej i starożytnej rodziny. Matką króla Jana III Sobieskiego była jedna z wnuczek hetmana wielkiego koronnego, który odważnie walczył w pamiętnej bitwie pod Cecorą, gdzie został w końcu zabity. Jan Sobieski poślubił Marię de la Grange, córkę markiza Arquien. W 1676 r. Jan Sobieski oraz królowa Maria zostali ukoronowani z wielką pompą i przepychem na zamku w Krakowie. Synom króla poświęcano niewiele więcej uwagi niż innym szlachcicom i traktowano ich bardzo familiarnie. Polacy mawiali, że synowie króla według prawa są jedynie szlachcicami i jeśli nadaje się im tytuł księcia lub Jego Wysokości, to bardziej z uprzejmości względem nich oraz szacunku dla króla niż z obowiązku. Książąt Aleksandra i Konstantego, którzy urodzili się po elekcji króla, darzono większym szacunkiem niż Jakuba, który urodził się wcześniej. Na podstawie: B. O’Connor, Historia Polski, Warszawa 2012, s. 185, 191, 205. 1 Bernard O’Connor – Irlandczyk, nadworny lekarz króla Jana III Sobieskiego. Strona 10 z 37 MHI_1R

Wyjaśnij, dlaczego − zdaniem Bernarda O’Connora − szlachta z większym szacunkiem odnosiła się do młodszych synów Jana III Sobieskiego niż do starszego Jakuba.

Źródło 1. Fragment tablicy genealogicznej rodzin Żółkiewskich i Sobieskich Stanisław Żółkiewski (1547–1620) hetman wielki koronny & Regina z Herburtów Zofia z Żółkiewskich (1590–1634) & Jan Daniłowicz wojewoda ruski Zofia Teofila z Daniłowiczów (1607–1661) & Jakub Sobieski (1580–1646) wojewoda ruski, kasztelan krakowski Marek Sobieski Jan Sobieski (1629–1696) (1628–1652) hetman wielki koronny, król Polski 1674–1696 & Maria Kazimiera d’Arquien (1641–1716) Jakub Sobieski Teresa Sobieska Aleksander Sobieski Konstanty Sobieski (1667–1737) (1676–1730) (1677–1714) (1680–1726) Na podstawie: „Mówią Wieki” 2013, nr 9, s. 21. Objaśnienie: & – małżeństwo; w nawiasach podano lata życia; obok nazwisk podano tylko niektóre funkcje i urzędy pełnione przez wymienione osoby. Źródło 2. Bernard O’Connor1, Historia Polski [fragmenty] Władca ten pochodził ze szlachetnej i starożytnej rodziny. Matką króla Jana III Sobieskiego była jedna z wnuczek hetmana wielkiego koronnego, który odważnie walczył w pamiętnej bitwie pod Cecorą, gdzie został w końcu zabity. Jan Sobieski poślubił Marię de la Grange, córkę markiza Arquien. W 1676 r. Jan Sobieski oraz królowa Maria zostali ukoronowani z wielką pompą i przepychem na zamku w Krakowie. Synom króla poświęcano niewiele więcej uwagi niż innym szlachcicom i traktowano ich bardzo familiarnie. Polacy mawiali, że synowie króla według prawa są jedynie szlachcicami i jeśli nadaje się im tytuł księcia lub Jego Wysokości, to bardziej z uprzejmości względem nich oraz szacunku dla króla niż z obowiązku. Książąt Aleksandra i Konstantego, którzy urodzili się po elekcji króla, darzono większym szacunkiem niż Jakuba, który urodził się wcześniej. Na podstawie: B. O’Connor, Historia Polski, Warszawa 2012, s. 185, 191, 205. 1 Bernard O’Connor – Irlandczyk, nadworny lekarz króla Jana III Sobieskiego. Strona 10 z 37 MHI_1R

Oceń, czy poniższe zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F – jeśli jest ono fałszywe. Elekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się 1. P F w tym samym roku. 2. Ojciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie. P F Jan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co 3. P F jego pradziadek po kądzieli. Nr zadania 8.1. 8.2. 8.3. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 11 z 37

Źródło 1. Fragment tablicy genealogicznej rodzin Żółkiewskich i Sobieskich Stanisław Żółkiewski (1547–1620) hetman wielki koronny & Regina z Herburtów Zofia z Żółkiewskich (1590–1634) & Jan Daniłowicz wojewoda ruski Zofia Teofila z Daniłowiczów (1607–1661) & Jakub Sobieski (1580–1646) wojewoda ruski, kasztelan krakowski Marek Sobieski Jan Sobieski (1629–1696) (1628–1652) hetman wielki koronny, król Polski 1674–1696 & Maria Kazimiera d’Arquien (1641–1716) Jakub Sobieski Teresa Sobieska Aleksander Sobieski Konstanty Sobieski (1667–1737) (1676–1730) (1677–1714) (1680–1726) Na podstawie: „Mówią Wieki” 2013, nr 9, s. 21. Objaśnienie: & – małżeństwo; w nawiasach podano lata życia; obok nazwisk podano tylko niektóre funkcje i urzędy pełnione przez wymienione osoby. Źródło 2. Bernard O’Connor1, Historia Polski [fragmenty] Władca ten pochodził ze szlachetnej i starożytnej rodziny. Matką króla Jana III Sobieskiego była jedna z wnuczek hetmana wielkiego koronnego, który odważnie walczył w pamiętnej bitwie pod Cecorą, gdzie został w końcu zabity. Jan Sobieski poślubił Marię de la Grange, córkę markiza Arquien. W 1676 r. Jan Sobieski oraz królowa Maria zostali ukoronowani z wielką pompą i przepychem na zamku w Krakowie. Synom króla poświęcano niewiele więcej uwagi niż innym szlachcicom i traktowano ich bardzo familiarnie. Polacy mawiali, że synowie króla według prawa są jedynie szlachcicami i jeśli nadaje się im tytuł księcia lub Jego Wysokości, to bardziej z uprzejmości względem nich oraz szacunku dla króla niż z obowiązku. Książąt Aleksandra i Konstantego, którzy urodzili się po elekcji króla, darzono większym szacunkiem niż Jakuba, który urodził się wcześniej. Na podstawie: B. O’Connor, Historia Polski, Warszawa 2012, s. 185, 191, 205. 1 Bernard O’Connor – Irlandczyk, nadworny lekarz króla Jana III Sobieskiego. Strona 10 z 37 MHI_1R

Źródło 1. Kołacz królewski – alegoria I rozbioru, wersja 1. z 1773 r. [fragment] Źródło 2. Kołacz królewski – alegoria I rozbioru, wersja 2. z 1774 r. [fragment] Postaci na obu miedziorytach (od lewej): caryca Katarzyna II, król Stanisław August Poniatowski, cesarz Józef II, król Fryderyk II Wielki. Objaśnienie: W Paryżu w 1773 roku Jean-Michel Moreau le Jeune zaprojektował, a Nicolas Noël Le Mire wykonał miedzioryt pt. „Kołacz królewski” (źródło 1). Negatywna reakcja opinii publicznej spowodowała, że na życzenie władcy Prus – Fryderyka II Wielkiego – wykonano drugą wersję miedziorytu (źródło 2). Na podstawie: Ilustrowany atlas historii Polski, Warszawa 2006, s. 156; K. Zielińska, Z. Kozłowska, U źródeł współczesności. Czasy nowożytne, Warszawa 2000, s. 291. Strona 12 z 37 MHI_1R Wyjaśnij, w jakim celu Fryderyk II Wielki polecił wprowadzenie zmian w treści miedziorytu. Odpowiedz, odwołując się do obu wersji miedziorytu.

Źródło: Fragment biografii Katarzyny II Wielkiej Obawa o siebie, syna i naród skłoniła carycę Katarzynę II do zbadania nowej, kontrowersyjnej metody szczepienia przeciwko ospie. [...] Doktor Thomas Dimsdale 12 października 1768 r. zaszczepił Katarzynę w oba ramiona [...]. Za przykładem Katarzyny poszło 140 osób [...]. W Petersburgu, Moskwie, Kazaniu, Irkucku […] utworzono kliniki zajmujące się szczepieniami. Do roku 1780 zaszczepiono 20 tysięcy Rosjan [...]. Trzy lata po osobistej konfrontacji Katarzyny z ospą Rosja musiała się zmierzyć z jeszcze straszliwszą chorobą – dżumą. [...] [Przerażeni mieszkańcy Moskwy] odmawiali przestrzegania zakazu gromadzenia się na placach i w kościołach, gdzie w nadziei na ochronę całowano rzekomo cudowne ikony [...]. Arcybiskup Moskwy ojciec Ambrozjusz [...] postanowił przeciwdziałać infekcjom [...]. Nakazał pod osłoną nocy usunąć ikonę przedstawiającą Dziewicę Warwarską z miejskiej bramy i ukryć. [...] Decyzja podjęta w najlepszej wierze sprowokowała zamieszki. [...] Ambrozjusz schronił się w klasztornej celi, jednak tłum wywlókł go z niej [...]. Zamieszki stłumiło wojsko. Na podstawie: R.K. Massie, Katarzyna Wielka. Portret kobiety, Kraków 2012, s. 368–369, 370. Jakie elementy mentalności XVIII-wiecznego społeczeństwa rosyjskiego, według autora tekstu, pomogły w walce z ospą, a jakie – przeszkodziły w walce z dżumą? Uzasadnij swoją odpowiedź. • • Nr zadania 9. 10. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 13 z 37

Źródło 1. Fragment pracy francuskiego historyka Rozpoczęta w 1808 wojna [...] zakończyła się pięć lat później odwrotem armii francuskiej. Wydarzenia te drążyły cały system, [...] podsycając ośmielone ludowym powstaniem na Półwyspie Iberyjskim najróżniejsze nacjonalizmy, mobilizując setki tysięcy ludzi w czasie, gdy Wielka Armia zapuszczała się w głąb rosyjskich stepów […]. Na podstawie: T. Lenz, Napoleon odkłamany, Warszawa 2009, s. 26. Źródło 2. Karykatura z pierwszej połowy XIX w. Madryt, Fontainebleau1, Moskwa... „Mówią Wieki” 2003, numer specjalny Ów rok 1812, s. 13. 1 Fontainebleau – rezydencja władców Francji, siedziba Napoleona I Bonaparte. Czy treść rysunku satyrycznego ukazuje polityczne konsekwencje wydarzeń, o których mowa w tekście? Odpowiedź uzasadnij, interpretując elementy rysunku. Strona 14 z 37 MHI_1R

Źródło 1. Rajnold Suchodolski, Źródło 2. Mazur [...] Polonez Kościuszki (ulotka anonimowa) Patrz, Kościuszko, na nas z nieba, Nasz Chłopicki wojak dzielny, śmiały Jak w krwi wrogów będziem brodzić, Wykonywać rozkazy i szturmem brać wały, Twego miecza nam potrzeba, Lecz by całym wojskiem władać, By ojczyznę oswobodzić! Trzeba coś więcej posiadać. [...] Więc bez niego w imię Boga Z naszym duchem i orężem Pobijemy wroga! Polak ziemię oswobodzi. Zdrajca pierzchnie, my zwyciężym, Sześć tygodni siedział, dumał, drzymał, Bo Chłopicki nam przewodzi! Bez granic dyktaturę w słabym ręku trzymał Tylko razem, tylko w zgodzie, I z Lubeckim będąc w zmowie, A powstańców będziem wzorem. Oczekiwał, co Car powie; Wszak dyktator przy narodzie, A tymczasem, ach dlaboga!, Cały naród z dyktatorem! Puścił z kraju wroga. Na podstawie: Poezja powstania listopadowego, oprac. A. Zieliński, Wrocław 1971, s. 35–36, 233. Udowodnij, że z treści fragmentów utworów wynika, że źródło 2. powstało później niż źródło 1. Nr zadania 11. 12. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 15 z 37

Rozpoznaj wodza, którego spotkanie z królem Wiktorem Emanuelem opisano w źródle 2. Strona 16 z 37 MHI_1R

Źródło 1. Mapa. Zjednoczenie Włoch terytorium państwa w 1861 r. granice krajów obszary przyłączone do 1870 r. 1866 daty przyłączenia krajów dawne posiadłości Habsburgów uderzenia wojsk sardyńskich dawne posiadłości Burbonów trasy „czerwonych koszul” Na podstawie: M. Wawrykowa, Historia powszechna 1850–1914, Warszawa 1998, s. 31. Źródło 2. Fragment biografii Uścisk rąk króla Sardynii i wodza był znakiem zgody pomiędzy monarchią i narodową rewolucją [...]. Kiedy zbliżyli się do siebie na koniach, wódz [...] powiedział: „Pozdrawiam króla Włoch”. Wiktor Emanuel na takie powitanie zdobył się jedynie na banalne: „Jakże się pan miewa [...]?” – „Bardzo dobrze, Wasza Królewska Mość [...]” – odpowiedział równie zdawkowo wódz „czerwonych koszul”. [...] Powody oschłości króla były zrozumiałe. [...] To prastare królestwo składał mu w darze czerwony generał [...]. Przyjmować koronę [...] z rąk takiego człowieka nawet dla bardzo liberalnego monarchy nie było rzeczą zręczną. [...] Gaeta broniła się do lutego 1861 r. i skapitulowała dopiero po wyjeździe Franciszka II Burbona do Rzymu. Na podstawie: T. Wituch, [...], Wrocław 1983, s. 238–239.

Podaj numer, którym na mapie oznaczono miejsce spotkania opisanego w źródle 2.

Źródło 1. Mapa. Zjednoczenie Włoch terytorium państwa w 1861 r. granice krajów obszary przyłączone do 1870 r. 1866 daty przyłączenia krajów dawne posiadłości Habsburgów uderzenia wojsk sardyńskich dawne posiadłości Burbonów trasy „czerwonych koszul” Na podstawie: M. Wawrykowa, Historia powszechna 1850–1914, Warszawa 1998, s. 31. Źródło 2. Fragment biografii Uścisk rąk króla Sardynii i wodza był znakiem zgody pomiędzy monarchią i narodową rewolucją [...]. Kiedy zbliżyli się do siebie na koniach, wódz [...] powiedział: „Pozdrawiam króla Włoch”. Wiktor Emanuel na takie powitanie zdobył się jedynie na banalne: „Jakże się pan miewa [...]?” – „Bardzo dobrze, Wasza Królewska Mość [...]” – odpowiedział równie zdawkowo wódz „czerwonych koszul”. [...] Powody oschłości króla były zrozumiałe. [...] To prastare królestwo składał mu w darze czerwony generał [...]. Przyjmować koronę [...] z rąk takiego człowieka nawet dla bardzo liberalnego monarchy nie było rzeczą zręczną. [...] Gaeta broniła się do lutego 1861 r. i skapitulowała dopiero po wyjeździe Franciszka II Burbona do Rzymu. Na podstawie: T. Wituch, [...], Wrocław 1983, s. 238–239.

Na podstawie źródła 1. podaj nazwę prastarego królestwa, o którym mowa w źródle 2.

Źródło 1. Mapa. Zjednoczenie Włoch terytorium państwa w 1861 r. granice krajów obszary przyłączone do 1870 r. 1866 daty przyłączenia krajów dawne posiadłości Habsburgów uderzenia wojsk sardyńskich dawne posiadłości Burbonów trasy „czerwonych koszul” Na podstawie: M. Wawrykowa, Historia powszechna 1850–1914, Warszawa 1998, s. 31. Źródło 2. Fragment biografii Uścisk rąk króla Sardynii i wodza był znakiem zgody pomiędzy monarchią i narodową rewolucją [...]. Kiedy zbliżyli się do siebie na koniach, wódz [...] powiedział: „Pozdrawiam króla Włoch”. Wiktor Emanuel na takie powitanie zdobył się jedynie na banalne: „Jakże się pan miewa [...]?” – „Bardzo dobrze, Wasza Królewska Mość [...]” – odpowiedział równie zdawkowo wódz „czerwonych koszul”. [...] Powody oschłości króla były zrozumiałe. [...] To prastare królestwo składał mu w darze czerwony generał [...]. Przyjmować koronę [...] z rąk takiego człowieka nawet dla bardzo liberalnego monarchy nie było rzeczą zręczną. [...] Gaeta broniła się do lutego 1861 r. i skapitulowała dopiero po wyjeździe Franciszka II Burbona do Rzymu. Na podstawie: T. Wituch, [...], Wrocław 1983, s. 238–239.

Źródło 1. Reklama prasowa z 1904 r. „Wiadomości Historyczne” 2013, nr 5, s. 38. Źródło 2. Eliza Orzeszkowa o sytuacji kobiet w zaborze rosyjskim na przełomie XIX i XX w. Tylko elementarne wychowanie jest jednakowe dla chłopców i dziewcząt; gimnazjalne nie jest ani tak rozprzestrzenione, ani tak kompletne dla ostatnich, jak dla pierwszych. Co do wyższego wykształcenia, jeżeli Polka chce odbywać uniwersyteckie studia, musi udawać się do Petersburga lub na uniwersytety zachodniej Europy. [...] Brakiem gimnazjów żeńskich jest kompletne ignorowanie łaciny i greckiego, wskutek czego kończące je uczennice nieprzystosowane są ani do uniwersytetów rosyjskich, ani też zachodnioeuropejskich. Na podstawie: G. Chomicki, L. Śliwa, Wiek XIX. Teksty źródłowe. Tematy lekcji i zagadnienia do historii w szkole średniej, Kraków 2001, s. 297, 298. Udowodnij, że przedstawiona reklama prasowa zawiera treści potwierdzające opinię Elizy Orzeszkowej o szansach edukacyjnych kobiet w zaborze rosyjskim. Nr zadania 13.1. 13.2. 13.3. 14. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 17 z 37

Podaj stosowaną w historiografii nazwę odezwy, której dotyczą oba źródła.

Źródło 1. Rysunek satyryczny Bogdana Nowakowskiego, 1916 r. Orzeł w kajdanach Czasy wojen i pokoju. Karykatura polska 1914–1939, Warszawa 2004, s. 42. Źródło 2. Fragment wspomnień legionisty Romana Starzyńskiego […] ukazały się odezwy generał-gubernatorów warszawskiego i lubelskiego, wzywające do ochotniczego wstępowania w szeregi armii polskiej. A więc tak im śpieszno! Przed powołaniem jakiejkolwiek legalnej władzy polskiej ustawodawczej, czy wykonawczej, która jedynie ma prawo do szafowania krwią polską, władze okupacyjne nie zdołały nawet zachować jakiej takiej przyzwoitości i tak bez żadnych obsłonek wskazują, o co im chodzi. […] Legioniści śpiewali: Wyszedł rozkaz Beselera1, wyszedł rozkaz Kuka2, Polska musi dać rekruta, dreißig3 marek sztuka! Na podstawie: R. Starzyński, Cztery lata wojny w służbie komendanta. Przeżycia wojenne 1914–1918, Warszawa 2012, s. 333. 1 Hans von Beseler (1850–1921) – generalny gubernator warszawski. 2 Karl Kuk (1853–1935) – generalny gubernator lubelski. 3 Dreißig – trzydzieści. Strona 18 z 37 MHI_1R

Czy wymowa ideowa rysunku satyrycznego jest zbieżna z wyrażoną w źródle 2. opinią o decyzji władz niemieckich i austriackich z 1916 r.? Odpowiedź uzasadnij.

Źródło 1. Rysunek satyryczny Bogdana Nowakowskiego, 1916 r. Orzeł w kajdanach Czasy wojen i pokoju. Karykatura polska 1914–1939, Warszawa 2004, s. 42. Źródło 2. Fragment wspomnień legionisty Romana Starzyńskiego […] ukazały się odezwy generał-gubernatorów warszawskiego i lubelskiego, wzywające do ochotniczego wstępowania w szeregi armii polskiej. A więc tak im śpieszno! Przed powołaniem jakiejkolwiek legalnej władzy polskiej ustawodawczej, czy wykonawczej, która jedynie ma prawo do szafowania krwią polską, władze okupacyjne nie zdołały nawet zachować jakiej takiej przyzwoitości i tak bez żadnych obsłonek wskazują, o co im chodzi. […] Legioniści śpiewali: Wyszedł rozkaz Beselera1, wyszedł rozkaz Kuka2, Polska musi dać rekruta, dreißig3 marek sztuka! Na podstawie: R. Starzyński, Cztery lata wojny w służbie komendanta. Przeżycia wojenne 1914–1918, Warszawa 2012, s. 333. 1 Hans von Beseler (1850–1921) – generalny gubernator warszawski. 2 Karl Kuk (1853–1935) – generalny gubernator lubelski. 3 Dreißig – trzydzieści. Strona 18 z 37 MHI_1R

Źródło: Produkcja samochodów w USA i udział w rynku General Motors Company, Forda i Chryslera, 1921–1937 Udział wielkiej trójki Liczba w rynku, w procentach Rok samochodów General w tys. Motors Ford Chrysler Company 1921 1518 12,7 55,7 – 1923 3624 20,2 46,1 – 1927 4587 43,5 9,3 6,2 1931 1973 43,9 24,9 12,4 1935 3252 39,2 28,0 22,7 1937 3916 41,8 21,4 25,4 M. Kopczyński, Ludzie i technika. Szkice z dziejów cywilizacji przemysłowej, Warszawa 2009, s. 272. Oceń, czy poniższe zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F – jeśli jest ono fałszywe. Rynek samochodowy w USA nie odczuł negatywnych skutków 1. P F wielkiego kryzysu gospodarczego. Już przed krachem na giełdzie w Nowym Jorku Ford przestał być 2. P F liderem wśród producentów samochodów w USA. W latach 1921–1937, mimo okresowych wahań, roczna produkcja 3. P F samochodów w USA wzrosła ponaddwukrotnie. Nr zadania 15.1. 15.2. 16. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 19 z 37

Źródło: Marian Hemar1, Racja stanu [fragment] Kiedy w Katyniu ziemia na światło wydała Mierzwę trupów – pobite, porzucone ciała […] Jak skwapliwie psykali2 nasi politycy, Realni demokraci, trzeźwi anglofile, Żeby tyle nie mówić o byle mogile... Żeby nie psuć humoru angielskiej ulicy... Żeby nie robić gwałtu z jednego Katynia […] Bo pan Goebbels o Katyń Sowiety obwinia – Więc jak nam, demokratom, popierać Goebbelsa? Jak – za Goebbelsem – Rosję oskarżać przed światem? Jak nam Anglię przed takim stawiać dylematem? Szyki psuć Churchillowi? [...] A jeszcze kto napisze: „Polacy faszyści! Basują Goebbelsowi z wspólnej nienawiści Do sowieckiego raju ... ręka rękę myje”... Jak polski demokrata ten zarzut przeżyje? Więc trzeźwi, polityczni, realni i mili Zrobili tak, że właśnie – wiemy, jak zrobili. Na podstawie: M. Hemar, Satyry patetyczne, Londyn 1947, s. 48–49. 1 Marian Hemar (1901–1972) – polski poeta, satyryk, autor tekstów piosenek, od 1939 r. przebywał na emigracji. 2 Psykać – wydawać dźwięki pss! lub psyt! w celu uciszenia kogoś lub wyrażenia dezaprobaty. Podaj dwie przyczyny, które – zdaniem autora wiersza – utrudniały politykom emigracyjnym domaganie się wyjaśnienia sprawy katyńskiej. • • Strona 20 z 37 MHI_1R

Ilustracja zamieszczona na okładce podręcznika szkolnego w Chinach http://static.polskieradio.pl Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Ilustracja jest przejawem typowej metody propagandowej stosowanej w komunistycznych Chinach w okresie nazywanym A. Długim Marszem. B. Wielkim Skokiem Naprzód. C. Rewolucją Kulturalną. D. Otwarciem na Świat. Nr zadania 17. 18. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 21 z 37

Źródło 1. Plakat z 1970 r. M. Kallas, Historia ustroju Polski X–XX w., Warszawa 2001, il. VII. Źródło 2. Komunikat Ośrodka Badania Opinii Publicznej i Studiów Programowych [fragment] Ogólna ocena zaopatrzenia sklepów spożywczych znajdujących się w pobliżu miejsca zamieszkania badanych, dane w procentach Zaopatrzenie IV kwartał 1979 r. III kwartał 1980 r dobre 10 4 takie sobie 29 18 złe 59 77 brak opinii 2 1 A. Dudek, Z. Zblewski, Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu, Bielsko-Biała 2008, s. 286. Strona 22 z 37 MHI_1R Źródło 3. Wiersz Mariana Załuckiego1, Przepis po polsku opublikowany w Strajkowym Biuletynie Informacyjnym „Solidarność”, 25 sierpnia 1980 r. Wziąć to, czego nie ma dodać soli i kminku potem zmieszać z tym czego chwilowo brak na rynku Mieszać długo i dokładnie jak się znudzi przestać i posypać tym na co absolutnie nas nie stać [...] Wszyscy u nas to jedzą dla każdego wystarczy na tym właśnie polega Polski cud gospodarczy Na podstawie: A. Dudek, Z. Zblewski, Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu, Bielsko-Biała 2008, s. 277. 1 Marian Załucki (1920–1979) – polski poeta, satyryk, pisarz. Wyjaśnij, dlaczego w 1980 r. można było uznać wiersz Mariana Załuckiego za satyryczny komentarz do rezultatów polityki gospodarczej państwa z okresu tzw. dekady Gierka. Nr zadania 19. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 23 z 37

Źródło 1. Tabela. Łączne wydatki wojskowe USA, NATO oraz ZSRR i Układu Warszawskiego w latach 1976–1979, dane w mld dolarów Kraj 1976 1977 1978 1979 USA 131,7 137,1 137,9 138,8 łącznie NATO 233,3 240,4 245,0 248,2 ZSRR 124,2 126,1 128,0 129,8 łącznie Układ Warszawski 135,7 138,0 140,2 142,3 W. Roszkowski, Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku, Warszawa 2003, s. 230. Źródło 2. Niemiecki rysunek satyryczny z 1981 r. Objaśnienia: RÜSTUNG (napis na rakietach w języku niemieckim) – zbrojenia; HILFE, ICH WERDE VERFOLGT (tekst w „dymkach” w języku niemieckim) – Ratunku, jestem ścigany. Histoire/Geschichte: L’Europe et le monde depuis 1945, Paryż 2006, s. 110. Udowodnij, że źródło 2. świadczy o kontynuacji polityki, którą obrazują dane statystyczne (źródło 1.). Strona 24 z 37 MHI_1R

Czy dane z wykresu potwierdzają zjawisko przedstawione na rysunku satyrycznym? Odpowiedź uzasadnij.

Źródło 1. Niemiecki rysunek satyryczny z 1989 r. Głosowanie nogami Objaśnienie: WESTEN (napis na drogowskazie w języku niemieckim) – ZACHÓD Źródło 2. Wykres. Ucieczki ludności NRD na Zachód w latach 1989–1990 Histoire/Geschichte: L’Europe et le monde depuis 1945, Paryż 2006, s. 136.

Wyjaśnij sens ideowy tytułu rysunku satyrycznego. Nr zadania 20. 21.1. 21.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 25 z 37

Źródło 1. Niemiecki rysunek satyryczny z 1989 r. Głosowanie nogami Objaśnienie: WESTEN (napis na drogowskazie w języku niemieckim) – ZACHÓD Źródło 2. Wykres. Ucieczki ludności NRD na Zachód w latach 1989–1990 Histoire/Geschichte: L’Europe et le monde depuis 1945, Paryż 2006, s. 136.

Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania. 1. Załamanie się imperium rzymskiego w V w. mogłoby nastąpić nawet bez interwencji barbarzyńskich najeźdźców – Christopher Dawson. Scharakteryzuj wpływ czynników wewnętrznych i zewnętrznych na upadek cesarstwa zachodniorzymskiego i ustosunkuj się do zacytowanej tezy historyka brytyjskiego. 2. Wyjaśnij wpływ uwarunkowań zewnętrznych i lokalnych na gospodarkę polską w okresie rozbicia dzielnicowego. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych (str. 26−28). 3. Rozstrzygnij, czy reformacja stanowiła czynnik dezintegrujący społeczeństwo monarchii polsko-litewskiej za panowania ostatnich Jagiellonów i w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Odpowiedź uzasadnij. 4. Czy zgadzasz się z opinią opublikowaną w XIX w. na łamach emigracyjnego pisma „Baczność”, że rewolucja społeczna, ażeby była narodową – potrzebuje powstania. Powstanie, żeby żyć – potrzebuje rewolucji społecznej? Odpowiedź uzasadnij. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych (str. 28−29). 5. Anglia miała wybór pomiędzy wojną i hańbą. Wybrała hańbę, ale będzie miała wojnę – Winston Churchill. Scharakteryzuj i oceń stanowisko Wielkiej Brytanii wobec polityki III Rzeszy w latach 1933–1940 i ustosunkuj się do wypowiedzi Winstona Churchilla z 1938 r. Materiały źródłowe do tematu 2. Źródło A. Plan Wrocławia w XIII w. T. Jurek, Dzieje średniowieczne, Warszawa 1999, s. 231. Nr zadania 22. Wypełnia Maks. liczba pkt 12 egzaminator Uzyskana liczba pkt Strona 26 z 37 MHI_1R Źródło B. Gęstość zaludnienia na wybranych obszarach w Europie, XI–XIV w. osób na km2 30 25 20 15 10 5 0 Włochy Francja Niemcy Polska 1000 r. 1340 r. Na podstawie: T. Cegielski, W. Lengauer, M. Tymowski, Ludzie, społeczeństwa, cywilizacje. Historia. Starożytność i średniowiecze, Warszawa 2002, s. 216. Źródło C. Mapa. Lokacje miejskie na ziemiach polskich w XIII w. Typologia lokacji miast w Polsce w XIII w. Lokacje monarsze duchowne rycerskie Śląsk Małopolska Mazowsze Wielkopolska Na podstawie: Wielka historia Polski, t. 2, Kraków 1999, s. 197; T. Jurek, Dzieje średniowieczne, Warszawa 1999, s. 233. MHI_1R Strona 27 z 37 Źródło D. Miniatura ze Zwierciadła saskiego1, ok. 1330 r. Po lewej: pan feudalny (w długiej sukni) przekazuje reprezentantowi chłopów dokument; chłopi karczują las i budują dom. Po prawej: [...] obrady ławy wiejskiej; obcy chłop musi opuścić wieś (ma ręce złożone w geście rezygnacji). Na podstawie: I. Ihnatowicz, A. Mączak, B. Zientara, J. Żarnowski, Społeczeństwo polskie od X do XX wieku, Warszawa 2005, s. 102. 1 Zwierciadło saskie – spis prawa zwyczajowego z terenu Saksonii; od końca XIII w. do Polski docierały liczne kopie tego spisu. Materiały źródłowe do tematu 4. Źródło A. Fragment listu posła1 angielskiego w Berlinie do ministra spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, 31 października 1831 r. Chłopi nie mieli powszechnie przyczyn do zapału, i nie było wątpliwości, że oni nie włączą się do walki z poświęceniem [...]. Polska rewolucja to dzieło niższych oficerów i małej partii warszawskich jakobinów. Szlachta i wyżsi oficerowie walczyli bez nadziei w możliwość uzyskania niepodległości. Na podstawie: Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 30, Warszawa 1958, s. 17. 1 Poseł – wtedy w znaczeniu ‘ambasador’. Źródło B. Rzeź galicyjska, rycina francuska z około 1850 r. Ilustrowany atlas historii Polski, Warszawa 2006, s. 196. Strona 28 z 37 MHI_1R Źródło C. Artur Grottger, Chłop i szlachta, 1862 r. [z cyklu rysunków Warszawa II] . http://www.pinakoteka.zascianek.pl Źródło D. Fragment pamiętnika Bronisława Deskura – naczelnika cywilnego województwa podlaskiego w czerwcu 1863 r. Wyszło rozporządzenie Rządu Narodowego, […] aby się gotował lud do pospolitego ruszenia. Byłem świadkiem w tych stronach, jak we wszystkich kuźniach wiejskich przekuwano na gwałt kosy [...]. Przyjechał komisarz rządowy […] i zażądał, aby zwołać gromady, ponieważ chce włościan uprzedzić, żeby kosy obrócili do swojej roboty w polu, gdyż rząd ma nadzieję, że przyjdzie do interwencji zagranicznej [...]. Włościanin jeden [...] wystąpił do komisarza, mówiąc: „Wyście zawsze tak robili, skompromitowaliście nas, bo Moskale wiedzą o naszym przygotowaniu. Przyjdzie czas, że my sami powstanie zrobimy, ale was tam nie będzie”. Gromady się rozeszły z szemraniem. Na podstawie: Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 35, Warszawa 1959, s. 31. MHI_1R Strona 29 z 37 WYPRACOWANIE na temat nr …………….. Strona 30 z 37 MHI_1R MHI_1R Strona 31 z 37 Strona 32 z 37 MHI_1R MHI_1R Strona 33 z 37 Strona 34 z 37 MHI_1R MHI_1R Strona 35 z 37 Strona 36 z 37 MHI_1R MHI_1R Strona 37 z 37