Historia 2016 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Wydarzenia opisane w tekście rozegrały się A. przed bitwą pod Maratonem. B. między bitwą pod Termopilami a bitwą pod Salaminą. C. między bitwą pod Platejami a bitwą pod Cheroneą. D. po bitwie pod Issos.

Fragment dzieła starożytnego historyka Wobec jawnego zerwania układu Ateńczycy przygotowywali się do wojny – tak samo Lacedemończycy i ich sprzymierzeńcy. Obie strony miały zamiar wysłać poselstwo do króla perskiego i do innych barbarzyńców, skąd tylko mogły się spodziewać jakiejś pomocy. […] Ogólna sympatia była wyraźnie po stronie Lacedemończyków, zwłaszcza że uroczyście zapowiedzieli oswobodzenie Hellady. Na równi z prywatnymi ludźmi państwa starały się, jak tylko mogły, pomóc Lacedemończykom; każdemu zdawało się, że sprawa ucierpi na tym, jeśli on sam nie weźmie w tym udziału. Tak wrogo przeważnie odnoszono się do Ateńczyków; jedni pragnęli uwolnić się spod ich panowania, inni bali się mu ulec. Tukidydes, Wojna […], przeł. K. Kumaniecki, Warszawa 1988, s. 90–91.

Rozstrzygnij, czy wydarzenia opisane w tekście dotyczą wojen grecko-perskich. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do źródła.

Fragment dzieła starożytnego historyka Wobec jawnego zerwania układu Ateńczycy przygotowywali się do wojny – tak samo Lacedemończycy i ich sprzymierzeńcy. Obie strony miały zamiar wysłać poselstwo do króla perskiego i do innych barbarzyńców, skąd tylko mogły się spodziewać jakiejś pomocy. […] Ogólna sympatia była wyraźnie po stronie Lacedemończyków, zwłaszcza że uroczyście zapowiedzieli oswobodzenie Hellady. Na równi z prywatnymi ludźmi państwa starały się, jak tylko mogły, pomóc Lacedemończykom; każdemu zdawało się, że sprawa ucierpi na tym, jeśli on sam nie weźmie w tym udziału. Tak wrogo przeważnie odnoszono się do Ateńczyków; jedni pragnęli uwolnić się spod ich panowania, inni bali się mu ulec. Tukidydes, Wojna […], przeł. K. Kumaniecki, Warszawa 1988, s. 90–91.

Fragment opisu jednego dnia z życia starego Rzymianina w liście Pliniusza Młodszego1 Rano leży pewien czas na sofie [...], prosi, by mu podano obuwie, przechodzi spacerkiem 3000 kroków [...]. Jeżeli nie ma nikogo, lektor czyta mu książkę [...]. Po przejażdżce [...] udaje się do swego pokoju i zaczyna pisać. Pisze bowiem, i to w języku greckim i łacińskim, bardzo dobre wiersze liryczne [...]. Po kąpieli kładzie się, a posiłek zjada nieco później [...]. Nadchodzi pora głównego posiłku, który jest podany elegancko [...]; są i korynckie naczynia, które Spurinna bardzo lubi […]. D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski, Od Hammurabiego do Fukuyamy. Nowa matura z historii. Przekazy źródłowe z ćwiczeniami, t. I, Od starożytności do 1789 roku, Gdańsk 1999, s. 42–43. 1 Pliniusz Młodszy (61 lub 62–114 r.) – pisarz rzymski, namiestnik Bitynii, prowadził korespondencję z cesarzem Trajanem. Strona 2 z 37 MHI_1R Na podstawie tekstu podaj dwa argumenty, które potwierdzają tezę rzymskiego poety Horacego: zdobyta Grecja podbiła dzikiego zdobywcę.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Zdumiewają nas wielkie klęski w bitwach morskich, jakie Kartaginie, państwu przecież na wskroś morskiemu, w pierwszej wojnie punickiej zadali Rzymianie. Często były one jednak spowodowane nadmierną ostrożnością kartagińskich dowódców, brakiem właściwych decyzji, niechęcią do podejmowania jakiegokolwiek ryzyka. L. Mrozewicz, Historia powszechna. Starożytność, Poznań 1999, s. 229–230. Źródło 2. Plan bitwy J. Dowiat, Historia 1, Warszawa 1985, s. 132. Rozstrzygnij, czy do bitwy przedstawionej na planie doszło w trakcie wojny opisanej w tekście. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł. Nr zadania 1.1. 1.2. 2. 3. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 3 z 37

Mapa. Podział państwa Franków Na podstawie: Atlas historyczny. Od starożytności do współczesności, Warszawa 2008, s. 21. Na podstawie mapy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Na terytorium oznaczonym cyfrą 2 znajdowała się miejscowość, 1. P F w której dokonano podziału państwa Franków. W wyniku podziału państwa Franków Lotar otrzymał, 2. P F wraz z terytorium oznaczonym cyfrą 3, tytuł cesarski. Władzę nad obszarem oznaczonym cyfrą 1 objęła w roku podziału 3. P F państwa Franków dynastia Kapetyngów. Strona 4 z 37 MHI_1R

Fotografia. Katedra w Chartres www.paradoxplace.com Przedstawiona budowla zawiera elementy charakterystyczne dla dwóch stylów architektonicznych dominujących w średniowieczu. Podaj nazwy tych stylów oraz wskaż po jednej cesze każdego z nich. Nr zadania 4. 5. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 5 z 37

Źródło 1. Święty Tomasz z Akwinu o pożyczkach Twierdzę zatem, że przyjmowanie lichwy za pożyczkę jest samo w sobie niesprawiedliwe, ponieważ sprzedaje się to, czego nie ma. [...] Wniosek: nie wolno brać niczego, co da się ocenić według wartości pieniężnej, jako wynagrodzenia za pożyczkę pieniędzy [...]. Źródła i materiały do nauczania historii, red. S. Sierpowski, Warszawa 1998, s. 67, 69. Źródło 2. Fragmenty opracowania historycznego Operacje kredytowe były ściśle związane z pobieraniem odsetek. […] Zakaz pobierania odsetek obchodzono także na rozmaite inne sposoby. […] W skrypcie dłużnym wymieniano po prostu kwotę większą od wypożyczonej. Często też odsetki nazywano darem […] za koszty poniesione przez wierzyciela […]. Zakaz pobierania odsetek, istniejący w teorii, a niewykonalny w praktyce, dostarczał często dłużnikom wygodnego pretekstu, by w oparciu o doktrynę kanoniczną, poczytującą umowy pożyczkowe za nieważne, odmawiać nie tylko zapłaty umówionych odsetek, ale i pożyczonej sumy. […] Jednocześnie niebezpieczeństwa związane z pożyczaniem pieniędzy [...] powodowały wzrost stopy procentowej [...]. J. Kuliszer, Powszechna historia gospodarcza średniowiecza i czasów nowożytnych, t. I, Warszawa 1961, s. 357–358, 360. Podaj dwa opisane w źródle 2. skutki społeczno-ekonomiczne stosowania zasad sformułowanych w źródle 1.

Źródło z epoki [fragment] […] My, Ludwik, z bożej łaski, węgierski, polski, dalmacki itd. król, chcemy, aby doszło do wiadomości wszystkich, tak obecnych, jak i przyszłych, że: 2. […] Gdybyśmy z łaski bożej opatrzności mieli syna lub synów, jednego z nich – a gdyby ich nie było – jedną z naszych córek już urodzonych i żyjących lub mogących się w przyszłości urodzić […] tego lub tę panowie, szlachta, mieszczanie i każdy z osobna mieszkaniec Królestwa Polskiego mają uważać za dziedzica i następcę naszego […]. 6. Chcemy zadowolić się tym tylko, aby corocznie na św. Marcina wyznawcę [11 listopada] nam […] płacono po dwa grosze zwykłej monety, w Królestwie obieg mającej […], z każdego osiadłego i dzierżonego łanu lub jego części. […] w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1997, s. 183–184. Odwołując się do treści dokumentu, podaj nazwę dynastii, której przedstawicielem był jego wystawca, oraz wyjaśnij cel wystawienia tego pisma. Nazwa dynastii: Strona 6 z 37 MHI_1R Cel wystawienia dokumentu:

Źródło 1. Schemat kartograficzny. Trasy wypraw geograficznych w XV–XVI w. Na podstawie: Atlas historyczny. Od starożytności do współczesności, Warszawa 2008, s. 46–47. Źródło 2. Relacja z wyprawy […] Alvaro Velho [fragment] W niedzielę zbliżyliśmy się do najwyższych gór, jakie kiedykolwiek widzieliśmy; wznoszą się one nad miastem Kalikat. […] Z okolicy Kalikatu […] pochodzą przyprawy korzenne używane na wschodzie, [a także] na zachodzie […]. Z Kalikatu pochodzi także wiele różnych kamieni szlachetnych. W mieście tym są następujące korzenie z miejscowych zbiorów: imbir, pieprz i cynamon, choć ten ostatni nie jest tak dobry jak z wyspy Cejlon, oddalonej stąd o osiem dni drogi, skąd również trafia do Kalikatu. Wiek […] w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 29, 32–33. Wpisz poniżej cyfrę, którą na mapie oznaczono trasę podróży autora relacji ze źródła 2. Nr zadania 6. 7. 8. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 7 z 37

Źródło 1. Fragment drzewa genealogicznego dynastii Rurykowiczów Wasyl II Ślepy (1415–1462) wielki książę moskiewski ∞ Maria c. ks. małojarosławskiego Dymitra Iwan III Srogi (1440–1505) wielki książę moskiewski ∞ 1. Maria Twerska z d. Giedymicz ∞ 2. Zoe z dynastii Paleologów, bratanica ostatniego cesarza bizantyjskiego Wasyl III (1479–1533) wielki książę moskiewski ∞ 1. Salomea Saburowa z tatarsko-ruskiej rodziny szlacheckiej z Suzdalu ∞ 2. Helena Glińska z tatarsko-ruskiego rodu kniaziów litewskich Objaśnienia: c – córka; ks. – książę; z d. – z domu; ∞ – małżeństwo; 1, 2 – kolejność małżeństw. Na podstawie: Słownik władców Europy średniowiecznej, red. J. Dobosz i M. Serwański, Poznań 2002, s. 147–148, 384; Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, red. J. Dobosz i M. Serwański, Poznań 2002, s. 375. Źródło 2. List mnicha Filoteusza do wielkiego księcia moskiewskiego […] Niech wie o tym kraj twój, władco prawosławny, że wszystkie królestwa prawosławnej wiary chrześcijańskiej złączyły się w twoim. Tyś car jedyny dla wszystkich chrześcijan pod tym niebem [...]. Pamiętaj i słuchaj monarcho prawosławny [...], [że] dwa Rzymy upadły, trzeci stoi, czwartego nie będzie, gdyż twoje królestwo chrześcijańskie przez żadne inne nie zostanie zastąpione. A. Serczyk, […], Wrocław 1977, s. 21. Strona 8 z 37 MHI_1R Rozstrzygnij, który związek małżeński miał służyć budowaniu pozycji księstwa moskiewskiego opisanej w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij.

Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, do którego odnosi się źródło.

Fragment opracowania historycznego Mątwy okazały się [też] katastrofą dla Jana Kazimierza. […] Sława jego jako wodza zmalała do zera. […] Klęska pod Mątwami zmusiła nieszczęsnego króla do faktycznej kapitulacji […]. 31 lipca 1666 r. podpisano nową, tym razem ostateczną, ugodę w Łęgonicach. Król musiał zrzec się raz na zawsze planów elekcji vivente rege i przyrzec zbuntowanym żołnierzom, walczącym po stronie […], wypłatę żołdu oraz amnestię. Z. Wójcik, Jan Kazimierz Waza, Wrocław 1997, s. 178.

Wyjaśnij pojęcie elekcji vivente rege. Nr zadania 9. 10.1. 10.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 9 z 37

Fragment opracowania historycznego Mątwy okazały się [też] katastrofą dla Jana Kazimierza. […] Sława jego jako wodza zmalała do zera. […] Klęska pod Mątwami zmusiła nieszczęsnego króla do faktycznej kapitulacji […]. 31 lipca 1666 r. podpisano nową, tym razem ostateczną, ugodę w Łęgonicach. Król musiał zrzec się raz na zawsze planów elekcji vivente rege i przyrzec zbuntowanym żołnierzom, walczącym po stronie […], wypłatę żołdu oraz amnestię. Z. Wójcik, Jan Kazimierz Waza, Wrocław 1997, s. 178.

Napisz, gdzie podpisano porozumienie, w efekcie którego Turcja na lata 1672–1699 zajęła obszar zaznaczony na mapie. Podaj nazwę miasta. Strona 10 z 37 MHI_1R

Mapa. Rzeczpospolita w latach 1619–1699 Kierunki najazdów (w latach): Rzeczpospolita w 1619 r. kozackich (1648–51) rosyjskich (1654–56), lenna Rzeczypospolitej (1658–67) granica Rzeczypospolitej po traktacie w Polanowie w 1634 r. szwedzkich (1655–58) obszar zajęty przez Turcję w latach 1672–99 siedmiogrodzkich (1657) granica po traktacie w Karłowicach w 1699 r. tureckich (1672–73) granica między Wielkim Księstwem Litewskim a Koroną stałe szlaki najazdów tatarskich Królestwa Polskiego od 1569 r. miejsca bitew Na podstawie: K. Zielińska, Z. Kozłowska, Dzieje nowożytne 1492–1815, Warszawa 1994, s. 169.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Na podstawie mapy można stwierdzić, że A. w XVII w. Ukraina była częścią Wielkiego Księstwa Litewskiego. B. Rzeczpospolita w latach 1634–1699 powiększyła swoje terytorium. C. po podpisaniu traktatu w Karłowicach Rzeczpospolita utraciła Podole. D. Prusy Książęce w czasie potopu szwedzkiego zmieniły swój status polityczny.

Mapa. Rzeczpospolita w latach 1619–1699 Kierunki najazdów (w latach): Rzeczpospolita w 1619 r. kozackich (1648–51) rosyjskich (1654–56), lenna Rzeczypospolitej (1658–67) granica Rzeczypospolitej po traktacie w Polanowie w 1634 r. szwedzkich (1655–58) obszar zajęty przez Turcję w latach 1672–99 siedmiogrodzkich (1657) granica po traktacie w Karłowicach w 1699 r. tureckich (1672–73) granica między Wielkim Księstwem Litewskim a Koroną stałe szlaki najazdów tatarskich Królestwa Polskiego od 1569 r. miejsca bitew Na podstawie: K. Zielińska, Z. Kozłowska, Dzieje nowożytne 1492–1815, Warszawa 1994, s. 169.

Źródło 1. Fragment źródła z epoki Monarcha nie potrzebuje przed nikim zdawać sprawy ze swych rozporządzeń [...]. Bez tej władzy absolutnej nie może zdziałać nic dobrego ani niszczyć złego. […] Odjąć władzę monarsze znaczy podzielić państwo, tj. zakłócić spokój publiczny, stworzyć dwóch panów w przeciwieństwie do słów Pisma Świętego: „Nie można służyć dwom panom”. Król jest na mocy swej władzy ojcem narodu […]. Dlatego najlepiej jest oddać całą władzę państwa temu, kto ma największy interes w utrzymaniu i wielkości samego państwa. Wiek […] w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 318–319. Źródło 2. Fragment źródła z epoki Wszystko byłoby stracone, gdyby jeden i ten sam człowiek lub jedno i to samo ciało magnatów albo szlachty, albo ludu sprawowało owe trzy władze: tworzenie praw, wykonywanie publicznych postanowień oraz sądzenie zbrodni lub sporów między obywatelami. […] Ponieważ w wolnym państwie każdy człowiek […] winien się rządzić sam, trzeba by, aby cały lud […] posiadał władzę prawodawczą. Historia […]. Wybór tekstów źródłowych dla szkół średnich, oprac. J. Eisler, M. Sobańska-Bondaruk, Warszawa 1995, s. 12. Odwołując się do obu źródeł, wyjaśnij różnicę w poglądach obu autorów na temat istoty władzy w państwie. Nr zadania 11.1. 11.2. 12. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 11 z 37

Monety francuskie (awersy i rewersy), XVIII/XIX w. H. Billard, Historie 2de. Les Européens dans l’histoire du monde, 2010, s. 228. Tłumaczenia napisów: Moneta 1. – na awersie: Ludwik XVI król Francuzów, na rewersie: Naród, Prawo, Król, trzeci rok wolności. Moneta 2. – na awersie: Republika Francuska, na rewersie: jedna decyma, rok 7. Moneta 3. – na awersie: Bonaparte, pierwszy konsul, na rewersie: Republika Francuska, 5 franków, rok 12. Strona 12 z 37 MHI_1R Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Wszystkie monety zawierają elementy symboliczne, świadczące 1. P F o wpływach kultury antycznej. Moneta 1. została wybita w okresie monarchii konstytucyjnej 2. P F we Francji. Moneta 3. została wybita przed przewrotem 18 brumaire’a 3. P F we Francji.

Anonimowa piosenka o Berku Joselewiczu1 Gdy nie stało Naczelnika, Nie dał się pan Berko zdurzyć2. Gdy nie stało Naczelnika, W rękę pika, na konika, Z Francuzami wnet się zbratał. Bonapart zrobił go szefem, […] Potem pod księciem Józefem, […] Bił się w dwójnasób, bo wet za wet, Za Żyda i za Polaka! M. Janion, Bohater, spisek, śmierć. Wykłady żydowskie, Warszawa 2009, s. 43. 1 Berek Joselewicz – polski kupiec pochodzenia żydowskiego, pułkownik wojska polskiego. 2 Zdurzyć – oszukać. Na podstawie zamieszczonego utworu zaznacz wydarzenie, w którym uczestniczył Berek Joselewicz. A. konfederacja barska B. konfederacja targowicka C. wojna w obronie Konstytucji 3 maja D. wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią Nr zadania 13. 14. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 13 z 37

Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Budynek przedstawiony na fotografii jest reprezentatywny dla A. baroku. B. manieryzmu. C. klasycyzmu. D. secesji.

Fotografia. Belweder www.ulice-warszawy.pl

Wyjaśnij, jakie wydarzenia tzw. nocy listopadowej rozegrały się w budynku przedstawionym na fotografii. Strona 14 z 37 MHI_1R

Fotografia. Belweder www.ulice-warszawy.pl

Rodzina Hauke – fragment genealogii Fryderyk Karol Hauke (1737–1810) profesor Liceum Warszawskiego Maurycy Hauke Ludwik August Hauke Józef Henryk Hauke (1773–1830) (1779–1851) (1790–1837) oficer Legionów Polskich dyrektor górnictwa kapitan we Włoszech oraz wojsk w Królestwie Polskim wojsk Księstwa Warszawskiego, Księstwa Warszawskiego, generał major wojsk generał wojsk Królestwa Imperium Rosyjskiego Polskiego Władysław Leopold Aleksander Hauke Józef Ludwik Hauke-Bosak Hauke (1814–1868) (1834–1871) (1800–1852) generał major wojsk oficer wojsk porucznik wojsk Imperium Rosyjskiego, Imperium Rosyjskiego Królestwa Polskiego, prezes Dyrekcji (podał się do dymisji uczestnik powstania Warszawskich w 1862 r.), listopadowego, Teatrów Rządowych uczestnik na emigracji walczył w latach 1861–1868 powstania styczniowego, w Legionie Mickiewicza oraz wojny francusko-pruskiej Na podstawie: Polski słownik biograficzny, t. IX, Wrocław–Warszawa–Kraków 1960–1961, s. 304–309. Rozpoznaj przedstawicieli rodziny Hauków, o których informacje podano w tabeli. Wpisz ich imiona do odpowiednich rubryk. L.p. Informacja Imię/Imiona Zginął z rąk uczestników tzw. nocy listopadowej, gdyż odmówił udziału w powstaniu. W okresie Wiosny Ludów uczestniczył w działaniach polskiej formacji wojskowej we Włoszech. Był współpracownikiem Romualda Traugutta oraz dowódcą oddziału walczącego w Górach Świętokrzyskich. W 1865 r. podjął decyzję o wystawieniu w Warszawie prapremiery opery Stanisława Moniuszki Straszny dwór. Nr zadania 15.1. 15.2. 16. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 15 z 37

Źródło 1. Awers monety www.katalogmonet.pl Źródło 2. Pieczęć www.omp.org.pl Rozstrzygnij, które z zamieszczonych wyżej źródeł przedstawia godło ustanowione podczas powstania styczniowego i wyjaśnij jego symbolikę. Rozstrzygnięcie: Strona 16 z 37 MHI_1R Wyjaśnienie:

Fragment wypowiedzi programowej z epoki […] [P]aństwo może stworzyć tylko naród zdrowy, silny, liczny, posiadający wydatną indywidualność, spójny i silnie do tej odrębności przywiązany; państwo polskie stworzy przede wszystkim naród polski, z rdzennie polskiej ludności złożony, polską żyjący kulturą, gdy zdobędzie on odpowiednią siłę wewnątrz i na zewnątrz, wtedy, w odpowiedniej chwili, może jednać sobie koncesjami tych, których będzie potrzebował: wtedy ustępstwa te będą właściwie ocenione jako ustępstwa silnych, gdy dziś słaba Polska ustępstwami tymi tylko rozzuchwala rozmaite żywioły przeciw sobie. Wiek XIX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska–Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 1998, s. 432–433. Podaj nazwę nurtu polskiej myśli politycznej ukształtowanego na przeł. XIX i XX w. i reprezentowanego przez zacytowany tekst. Swoją odpowiedź uzasadnij, przywołując dwa argumenty. Nazwa: Uzasadnienie: Nr zadania 17. 18. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 17 z 37

Rysunek zamieszczony we francuskim czasopiśmie „Le Petit Journal”, 1911 r. A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia 1871–1939, Warszawa 1998, s. 53. Wyjaśnij, odwołując się do elementów graficznych źródła, w jaki sposób rysunek propaguje francuską politykę kolonialną. Strona 18 z 37 MHI_1R

Materiał propagandowy z okresu międzywojennego W. Sienkiewicz, Ilustrowana encyklopedia dziejów Polski, Warszawa 2011, s. 175. Objaśnienie: MK – marka Interpretując treść źródła, wyjaśnij okoliczności i cel jego powstania. Nr zadania 19. 20. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 19 z 37

Źródło z epoki [fragment] Do p. Marszałka Sejmu Macieja Rataja. Wobec wytworzonej sytuacji uniemożliwiającej mi sprawowanie urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej, zgodnie ze złożoną przeze mnie przysięgą, zrzekam się tego urzędu i zgodnie z art. 40 konstytucji przekazuję p. Marszałkowi Sejmu uprawnienia Prezydenta Rzeczypospolitej. Jednocześnie załączam prośbę o dymisję dotychczasowego rządu. A. Garlicki, Z […] do Belwederu, Warszawa 1990, s. 44. Podaj imię i nazwisko Prezydenta RP, którego wypowiedź została zacytowana w źródle, a także stosowaną w historiografii nazwę i rok wydarzenia, które skłoniło go do złożenia urzędu. Imię i nazwisko Prezydenta RP: Nazwa i rok wydarzenia:

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego W końcu września […] spotkali się Daladier […], Chamberlain […] i dwaj „wodzowie” – Hitler […] oraz Mussolini […]. Podpisali oni traktat, upoważniający Niemcy do zajęcia Sudetów. Czechosłowacji nikt nie pytał o zdanie. Trzy państwa gwarantowały nienaruszalność reszty Czechosłowacji, ale Niemcy nie podpisały tych gwarancji. „Uratowałem pokój dla naszego pokolenia” – stwierdził Chamberlain po powrocie […]. A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia 1871–1939, Warszawa 1999, s. 264–265. Na podstawie źródła oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Porozumienie opisane w źródle było efektem polityki 1. P F appeasementu. Traktat opisany w źródle, mówiący o zajęciu Sudetów 2. P F przez Niemcy, wszedł w życie w 1939 r. Tekst źródłowy dotyczy wydarzeń, które poprzedził 3. P F Anschluss Austrii. Strona 20 z 37 MHI_1R

Oficjalna radziecka karykatura propagandowa z okresu II wojny światowej Historia świata. Ostatnie pięćset lat, red. E. Wright, Warszawa 1992, s. 679. Przeanalizuj rysunek i zaznacz poprawne dokończenie zdania. Uzasadnij swój wybór, odwołując się do własnej wiedzy. Karykatura mogła powstać najwcześniej w roku A. 1939. B. 1940. C. 1942. D. 1944. Uzasadnienie: Nr zadania 21. 22. 23. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 21 z 37

Tabela. Pomoc USA dla Europy w latach 1948–1954 (w mln dolarów) Kraj/Obszar Ogółem w% Austria 726,1 5 Belgia – Luksemburg 556,5 3,8 Dania 278,9 1,9 Francja 3 103,8 21 RFN 1 472,6 10 Grecja 773,9 5,2 Islandia 34,6 0,2 Irlandia 146,2 1,0 Włochy 1 577,8 10,7 Holandia 980,1 6,6 Norwegia 274,7 1,9 Portugalia 49,8 0,3 Szwecja 106,8 0,7 Turcja 277,5 1,9 Wielka Brytania 3 585,6 24,3 Na podstawie: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 311. Podaj stosowaną w historiografii nazwę przedsięwzięcia, do którego odnosi się tabela, i na podstawie własnej wiedzy wyjaśnij, dlaczego pomoc USA nie objęła Polski. Nazwa: Wyjaśnienie:

Na podstawie informacji zawartych w tekście i własnej wiedzy zaznacz poprawne dokończenie zdań (1.–2.). 1. W artykule odniesiono się do zimnowojennego konfliktu, który miał miejsce A. przed ogłoszeniem doktryny Trumana. B. między rozpoczęciem blokady Berlina a powstaniem Układu Warszawskiego. C. między XX Zjazdem KPZR a przejęciem władzy na Kubie przez Fidela Castro. D. po kryzysie kubańskim. 2. W czasie wydarzeń opisanych w źródle na czele PZPR stał A. Bolesław Bierut. B. Władysław Gomułka. C. Edward Gierek. D. Wojciech Jaruzelski.

Fragment artykułu prasowego z okresu zimnej wojny Prowokacja zawsze należała do ulubionych środków działania rządów reakcyjnych. [...] Chodzi w tej podłej akcji przede wszystkim o wzbudzenie nieufności narodów wobec Związku Radzieckiego, o zatrucie tą nieufnością zwłaszcza narodu polskiego, którego przyjaźń z narodem radzieckim zapuściła głębokie korzenie. [...] wyróżnionym motywem prowokacji katyńskiej w wydaniu amerykańskim jest niewątpliwie chęć odwrócenia uwagi świata od zbrodni, dzisiaj dokonywanych przez agresorów na narodzie koreańskim, a w szczególności na żołnierzach koreańskiej Armii Ludowej znajdujących się w amerykańskiej niewoli. Propaganda Polski Ludowej, Łódź 2007, s. 34. Strona 22 z 37 MHI_1R

Uzasadnij za pomocą dwóch argumentów, że tekst ma charakter propagandowy.

Fragment artykułu prasowego z okresu zimnej wojny Prowokacja zawsze należała do ulubionych środków działania rządów reakcyjnych. [...] Chodzi w tej podłej akcji przede wszystkim o wzbudzenie nieufności narodów wobec Związku Radzieckiego, o zatrucie tą nieufnością zwłaszcza narodu polskiego, którego przyjaźń z narodem radzieckim zapuściła głębokie korzenie. [...] wyróżnionym motywem prowokacji katyńskiej w wydaniu amerykańskim jest niewątpliwie chęć odwrócenia uwagi świata od zbrodni, dzisiaj dokonywanych przez agresorów na narodzie koreańskim, a w szczególności na żołnierzach koreańskiej Armii Ludowej znajdujących się w amerykańskiej niewoli. Propaganda Polski Ludowej, Łódź 2007, s. 34. Strona 22 z 37 MHI_1R

Fragment opracowania historycznego Dopiero w sobotę wieczorem, gdy sklepy w całym kraju były już zamknięte, za pośrednictwem radia i telewizji poinformowano wreszcie społeczeństwo oficjalnie o wprowadzonej […] podwyżce cen. […] Wśród towarów, których ceny wzrosły, znalazło się mięso i jego przetwory […]. Oprócz artykułów spożywczych drożał również, m.in. węgiel […]. Ogólnie można powiedzieć, iż podrożały te towary, które kupuje się często – przede wszystkim żywność, taniały zaś te, które nabywa się rzadko […]. J. Eisler, […] Geneza, przebieg, konsekwencje, Warszawa 2012, s. 113. Zaznacz nazwę wydarzeń, do których doprowadziła podwyżka cen opisana w źródle. A. Październik ’56 B. Marzec ’68 C. Grudzień ’70 D. Sierpień ’80 Nr zadania 24. 25.1. 25.2. 26. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 2 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Strona 23 z 37

Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania. 1. Od państwa-miasta do uniwersalnego imperium. Przedstaw etapy ekspansji starożytnego Rzymu i oceń jej skutki. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 25–26). 2. Scharakteryzuj polityczne i kulturowe konsekwencje włączenia Polski Piastów do wspólnoty państw chrześcijańskich (X–XIV w.). 3. Gdańsk jako polski i międzynarodowy ośrodek gospodarczy. Scharakteryzuj rolę Gdańska w gospodarce Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie od 2. poł. XV w. do końca XVII w. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27– 29). 4. Nikt na całym świecie Polski nie chce – tak oceniał sytuację w 1914 r. polski historyk i polityk Michał Sokolnicki1. Wykaż, jak zmieniała się polityka mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie I wojny światowej. 5. Scharakteryzuj przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce w latach 1971–1980. Nr zadania 27. Wypełnia Maks. liczba pkt 12 egzaminator Uzyskana liczba pkt 1 Cyt. za: J. Pajewski, Historia powszechna 1871–1918, Warszawa 2002, s. 379. Strona 24 z 37 MHI_1R Materiały źródłowe do tematu 1. Źródło A. Polibiusz1, Dzieje [fragment] Kartagińczycy, z radością i zapałem wyruszyli naprzeciw [nieprzyjacielowi] ze 130 okrętami. Tak dalece jednak lekceważyli sobie niedoświadczenie Rzymian, że nawet nie uważali za stosowne uszykować się do walki […], płynęli jakby po jaką niewątpliwą zdobycz. […] Kiedy się Kartagińczycy przybliżyli i zobaczyli na przodach wszystkich rzymskich okrętów wzniesione w górę pomosty, tzw. kruki, wahali się czas jakiś […]; wkrótce jednak płynący na czele […] rzucili się na nich zuchwale. Lecz gdy się starli z okrętami nieprzyjacielskimi, spadły na ich statki ruchome pomosty, po których przechodzili rzymscy żołnierze i wszczynali walkę na pokładzie. Jedni Kartagińczycy ginęli, inni […] poddawali się; bitwa bowiem przybrała charakter walki pieszej. 1 Polibiusz – grecki historyk i kronikarz imperium rzymskiego w okresie republiki z II w. p.n.e. Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej, nr 9, Kraków 1923, s. 14, 18. Źródło B. Wellejusz Paterkulus1, Historia rzymska [fragment] Mianowany wodzem [Publiusz Scypion Emilianus], wojnę przeciw Kartaginie prowadzoną od dwóch lat przez poprzednich konsulów, poprowadził ze zdwojoną energią. Zburzył doszczętnie miasto nienawistne Rzymianom bardziej przez zawiść wyrosłą z rywalizacji o władzę niż z powodu jakiejś krzywdy doznanej podówczas […]. Kartagina uległa zniszczeniu w 672 roku swojego istnienia, lat temu sto siedemdziesiąt trzy2 […]. W tym samym roku, w którym upadła Kartagina, Lucjusz Mummiusz zniósł z powierzchni ziemi Korynt […]. Obaj wodzowie zostali uczczeni imionami pokonanych przez siebie narodów: jeden otrzymał nazwę Afrykańskiego, drugi Achajskiego. 1 Wellejusz Paterkulus – rzymski historyk z I w. 2 Rzymianie uważali, że Kartagina została założona 65 lat przed założeniem Rzymu. Wellejusz Paterkulus, Historia rzymska, ks. I, 12, 13, Warszawa–Wrocław–Kraków 1970, s. 14–15. MHI_1R Strona 25 z 37 Źródło C. Tabela. Towary sprowadzane z prowincji w czasach Oktawiana Augusta Nazwa prowincji Importowane towary Sycylia zboże, wino Korsyka i Sardynia drewno, srebro Hiszpania ryby, wino, srebro, złoto, żelazo, miedź, ołów, cyna, wełna Ilyria srebro, złoto, żelazo Macedonia wełna, bydło Achaja wino, miód, rzeźby, wyroby metalowe Afryka zboże, oliwa, ryby, konie, purpura, niewolnicy, sól, oliwa, drewno Azja marmury, drewno, szkło, ceramika, tekstylia, dywany, bydło, konie Galia wino, ceramika, cyna, ołów, żelazo, tekstylia Bitynia i Pont wino, drewno, barwniki Kyrenaika zboże, oliwa, Kilikia wino, drewno, bydło, futra, srebro Syria szkło, oliwa Egipt zboże, ryby, tekstylia, szkło, ceramika, wyroby metalowe, kość słoniowa, leki Na podstawie: D. Wojnarski, Powszechna historia gospodarcza, Warszawa 2004, s. 23; L. Cassone, Starożytni żeglarze basenu Morza Śródziemnego, Warszawa 1965, s. 243. Źródło D. Mapa. Rozwój terytorialny państwa rzymskiego III–I w. p.n.e. A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2012, s. 721. Strona 26 z 37 MHI_1R Materiały źródłowe do tematu 3. Źródło A. Tabela. Eksport zboża przez Gdańsk w latach 1470–1700 Lata tys. łasztów 1470 2,2 1490 9,5 1530 14,0 1557 21,0 1575 25,3 1583 62,8 1608 87,4 1619 103,0 1634 71,5 1649 98,1 1661–1670 30,6* 1671–1680 29,3* 1681–1690 48,5* 1691–1700 31,0* * Średnia z roku w przedziale 10 lat. Objaśnienie: Łaszt pszenicy ważył ok. 2,4 ton, łaszt żyta – 2,2 ton Na podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2002, s. 55, 89. Źródło B. Wykres. Bałtyccy kontrahenci Amsterdamu w latach 1597–1651 1000 900 800 Zawarte kontrakty 700 600 500 400 300 200 100 0 Gdańsk Ryga Królewiec Inne Porty Na podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 463. MHI_1R Strona 27 z 37 Źródło C. Izaak van den Blocke1, Apoteoza łączności Gdańska z Polską, centralna część dekoracyjnego plafonu w Wielkiej Sali Rady (Sali Czerwonej), Ratusz Głównego Miasta, Gdańsk, 1608 r. Objaśnienia: 1. – makieta Gdańska, z ręką Boga przytrzymującą wieżę ratuszową, nad ręką hebrajski napis – „Jahwe”, niżej orzeł i napis po łacinie mówiący, że miasto jest pod jego skrzydłami i otoczone Boską opieką; napis nad tęczą – „Złączeni niebiańskim łukiem”; 2. – statki na Wiśle załadowane zbożem; 3. – spotkanie szlachcica z kupcem przed Dworem Artusa. 1 Izaak van den Blocke (1572–1626) – malarz, obywatel Gdańska. Na podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, fotografia barwna nr 1. Strona 28 z 37 MHI_1R Źródło D. Diagramy. Struktura importu i eksportu przez port w Gdańsku w 1565 r. i 1646 r. Przywóz ważniejszych towarów przez Sund do Gdańska (w procentach) Rok 1565 Rok 1646 0,6 4,5 10,8 22,6 21,8 28,2 55,7 9,7 20,2 1,3 7,7 18,9 Sól Sól Śledzie Śledzie Wino Wino Towary kolonialne Towary kolonialne Tkaniny (w tym cenne) Tkaniny (w tym cenne) Skóry i futra Skóry i futra Wywóz ważniejszych towarów z Gdańska przez Sund (w procentach) Rok 1565 Rok 1646 1,4 2,2 7,1 16,1 10,7 0,3 10,7 5,4 2,4 0,6 71,4 75,1 Zboże Zboże Drewno Drewno Skóry i futra Skóry i futra Przetwory drzewne Przetwory drzewne Włókna, wełny, tkaniny (w tym len) Włókna, wełny, tkaniny (w tym len) Metale Metale Na podstawie: Historia Gdańska, t. II, 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982, s. 476. MHI_1R Strona 29 z 37 WYPRACOWANIE na temat nr …………….. Strona 30 z 37 MHI_1R MHI_1R Strona 31 z 37 Strona 32 z 37 MHI_1R MHI_1R Strona 33 z 37 Strona 34 z 37 MHI_1R MHI_1R Strona 35 z 37 Strona 36 z 37 MHI_1R MHI_1R Strona 37 z 37