Historia 2018 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

Fotografie rzeźb antycznych A B C H. Honour, J. Fleming, Historia sztuki świata, Warszawa 2006, s. 70. Dzieje cywilizacji. Prehistoria i starożytność, red. W. Barbasiewicz, Warszawa 1999, s. 117. Na podstawie fotografii i własnej wiedzy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Wszystkie rzeźby reprezentują sztukę cywilizacji starożytnego 1. P F Bliskiego Wschodu. Rzeźby A i C są przykładami zastosowania w sztuce 2. P F tzw. kontrapostu. Rzeźba oznaczona literą B jest charakterystyczna dla sztuki obszaru 3. P F Mezopotamii.

Rozstrzygnij, czy mapa przedstawia państwo powstałe wskutek podbojów wodza scharakteryzowanego w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego [B]ył prawdziwym geniuszem jako dowódca: być może […] najznakomitszym wodzem jakiego wydał świat. […] Syn Filipa został wychowany na króla i wojownika. Jego jedyną sprawą, przemożną obsesją w ciągu całego, krótkiego […] życia była wojna i podboje. Na nic zda się łagodzić tę podstawową prawdę, stwarzając pozory, że marzył o przelaniu krwi po to tylko, by ujarzmiwszy cały kontynent urzeczywistnić braterstwo ludzkości. P. Green, […], Warszawa 2004, s. 415–416. MHI_1R Źródło 2. Mapa jednego z państw starożytnych Na podstawie: Wielka Encyklopedia PWN, t. 20, Warszawa 2004, s. 481.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Życie wodza, o którym mowa w źródle 1., przypada na okres A. przed ustanowieniem republiki w Rzymie. B. przed wybuchem I wojny punickiej. C. po wyprawie Hannibala na Italię. D. po powstaniu Spartakusa. Nr zadania 1. 2.1. 2.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego [B]ył prawdziwym geniuszem jako dowódca: być może […] najznakomitszym wodzem jakiego wydał świat. […] Syn Filipa został wychowany na króla i wojownika. Jego jedyną sprawą, przemożną obsesją w ciągu całego, krótkiego […] życia była wojna i podboje. Na nic zda się łagodzić tę podstawową prawdę, stwarzając pozory, że marzył o przelaniu krwi po to tylko, by ujarzmiwszy cały kontynent urzeczywistnić braterstwo ludzkości. P. Green, […], Warszawa 2004, s. 415–416. MHI_1R Źródło 2. Mapa jednego z państw starożytnych Na podstawie: Wielka Encyklopedia PWN, t. 20, Warszawa 2004, s. 481.

Rozpoznaj polityka, którego karierę przedstawiono w źródle 2., i uzasadnij za pomocą dwóch argumentów, że nie przebiegała ona zgodnie z zasadami opisanymi w źródle 1. Polityk: Uzasadnienie: • • MHI_1R

Źródło 1. O urzędach w republikańskim Rzymie W 180 r. p.n.e. uchwalono […] ustawę Wiliusza (lex Villia), która ustalała podstawy cursus honorum*. O stanowisko pretora mógł się starać tylko taki obywatel, który […] pełnił któryś z niższych urzędów (kwestora, edyla lub trybuna ludowego) i miał ukończone 40 lat; po trzech latach mógł się były pretor ubiegać o stanowisko konsula (mając minimum 43 lata), ponowić konsulat można było dopiero po 10 latach. Cenzorów można było wybierać tylko spośród […] byłych konsulów. […] Urzędem o wyjątkowej władzy było stanowisko dyktatora. Powoływano go w sytuacjach szczególnie krytycznych dla państwa na okres najwyżej sześciu miesięcy. M. Jaczynowska, D. Musiał, M. Stępień, Historia starożytna, Warszawa 2010, s. 437. *cursus honorum – ścieżka zaszczytów (urzędów) Źródło 2. Kariera jednego z polityków rzymskich Rok Nazwa urzędu/tytułu 68 r. p.n.e. kwestor w Hiszpanii 66 r. p.n.e. edyl kurulny 63 r. p.n.e. najwyższy kapłan (pontifex maximus) 62 r. p.n.e. pretor 61 r. p.n.e. namiestnik Hiszpanii 59 r. p.n.e. konsul 58 r. p.n.e. namiestnik Galii 49 r. p.n.e. dyktator 48 r. p.n.e. konsul 46 r. p.n.e. dyktator na 10 lat, konsul 45 r. p.n.e. konsul, samodzielnie (consul sine collega) 44 r. p.n.e. dyktator dożywotni, konsul, ojciec ojczyzny (pater patriae) Na podstawie: Słownik kultury antycznej, red. R. Kulesza, Warszawa 2012, s. 109–110.

Na podstawie źródeł i własnej wiedzy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Do kompetencji jednego z niższych urzędników w republikańskim 1. P F Rzymie należało m.in. sporządzanie list senatorów. Urzędnikiem sprawującym nadzór nad sądownictwem mógł zostać, 2. P F zgodnie z cursus honorum, tylko były konsul. Organizacja igrzysk i dbanie o aprowizację to zadania, które polityk 3. P F przedstawiony w źródle 2. musiał wypełniać w 66 r. p.n.e.

Źródło 1. O urzędach w republikańskim Rzymie W 180 r. p.n.e. uchwalono […] ustawę Wiliusza (lex Villia), która ustalała podstawy cursus honorum*. O stanowisko pretora mógł się starać tylko taki obywatel, który […] pełnił któryś z niższych urzędów (kwestora, edyla lub trybuna ludowego) i miał ukończone 40 lat; po trzech latach mógł się były pretor ubiegać o stanowisko konsula (mając minimum 43 lata), ponowić konsulat można było dopiero po 10 latach. Cenzorów można było wybierać tylko spośród […] byłych konsulów. […] Urzędem o wyjątkowej władzy było stanowisko dyktatora. Powoływano go w sytuacjach szczególnie krytycznych dla państwa na okres najwyżej sześciu miesięcy. M. Jaczynowska, D. Musiał, M. Stępień, Historia starożytna, Warszawa 2010, s. 437. *cursus honorum – ścieżka zaszczytów (urzędów) Źródło 2. Kariera jednego z polityków rzymskich Rok Nazwa urzędu/tytułu 68 r. p.n.e. kwestor w Hiszpanii 66 r. p.n.e. edyl kurulny 63 r. p.n.e. najwyższy kapłan (pontifex maximus) 62 r. p.n.e. pretor 61 r. p.n.e. namiestnik Hiszpanii 59 r. p.n.e. konsul 58 r. p.n.e. namiestnik Galii 49 r. p.n.e. dyktator 48 r. p.n.e. konsul 46 r. p.n.e. dyktator na 10 lat, konsul 45 r. p.n.e. konsul, samodzielnie (consul sine collega) 44 r. p.n.e. dyktator dożywotni, konsul, ojciec ojczyzny (pater patriae) Na podstawie: Słownik kultury antycznej, red. R. Kulesza, Warszawa 2012, s. 109–110.

Najważniejsze księgi trzech religii monoteistycznych A B C https://commons.wikimedia.org, https://pl.wikipedia.org Rozstrzygnij, która z fotografii przedstawia świętą księgę religii powstałej najpóźniej, a następnie podaj nazwę tej religii oraz wiek, w którym się ona narodziła. Rozstrzygnięcie: Nazwa: Wiek: Nr zadania 3.1. 3.2. 4. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Każdemu fragmentowi tekstu ze źródła 2. przyporządkuj przedstawiciela dynastii Karolingów związanego z opisanymi w nim wydarzeniami. Odpowiedzi zapisz poniżej. Fragment 1. – Fragment 2. – Fragment 3. – MHI_1R

Źródło 1. Tablica genealogiczna Karolingów [fragment] Na podstawie: R. Michałowski, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 2012, s. 484–485; Wielka Encyklopedia PWN, t. 13, Warszawa 2003, s. 326–327. Źródło 2. Fragmenty opracowania historycznego Fragment 1.: Do wyprawy doszło ostatecznie latem […]. W ciągu krótkiej kampanii Longobardowie zostali rozgromieni i zmuszeni do ustąpienia z zajętych ziem Egzarchatu. Wówczas to [władca Franków] przekazał zdobycz Stefanowi II w charakterze władcy świeckiego. W ten sposób powstało […] Państwo Kościelne. Fragment 2.: I oto w okolicach Poitiers doszło […] do decydującej bitwy między armiami – arabską, spieszącą ku Loarze, i frankijską, usiłującą zatrzymać najeźdźców w tym marszu. Opór stawiany przez Franków okazał się tak silny, straty atakujących na tyle poważne, że Arabowie uznali za wskazane pod osłoną zapadającej nocy wycofać się z placu boju. Fragment 3.: Na skutek filoantycznych dążeń do monumentalności […] bazyliki rozrastały się do wielkich rozmiarów. Obok nich pojawiały się kościoły o założeniach centralnych […]. Najważniejszym do dziś zachowanym zabytkiem, który powstał pod bezpośrednim wpływem [tego władcy], jest kaplica pałacowa w Akwizgranie, wzniesiona wedle wzorów raweńskich. T. Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 2001, s. 83, 85, 97.

Wyjaśnij, odwołując się do faktografii, dlaczego przedstawiciele ostatniej generacji Karolingów uwzględnionej na tablicy noszą równocześnie ten sam tytuł królewski.

Źródło 1. Tablica genealogiczna Karolingów [fragment] Na podstawie: R. Michałowski, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 2012, s. 484–485; Wielka Encyklopedia PWN, t. 13, Warszawa 2003, s. 326–327. Źródło 2. Fragmenty opracowania historycznego Fragment 1.: Do wyprawy doszło ostatecznie latem […]. W ciągu krótkiej kampanii Longobardowie zostali rozgromieni i zmuszeni do ustąpienia z zajętych ziem Egzarchatu. Wówczas to [władca Franków] przekazał zdobycz Stefanowi II w charakterze władcy świeckiego. W ten sposób powstało […] Państwo Kościelne. Fragment 2.: I oto w okolicach Poitiers doszło […] do decydującej bitwy między armiami – arabską, spieszącą ku Loarze, i frankijską, usiłującą zatrzymać najeźdźców w tym marszu. Opór stawiany przez Franków okazał się tak silny, straty atakujących na tyle poważne, że Arabowie uznali za wskazane pod osłoną zapadającej nocy wycofać się z placu boju. Fragment 3.: Na skutek filoantycznych dążeń do monumentalności […] bazyliki rozrastały się do wielkich rozmiarów. Obok nich pojawiały się kościoły o założeniach centralnych […]. Najważniejszym do dziś zachowanym zabytkiem, który powstał pod bezpośrednim wpływem [tego władcy], jest kaplica pałacowa w Akwizgranie, wzniesiona wedle wzorów raweńskich. T. Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 2001, s. 83, 85, 97.

Źródło 1. Fragment współczesnego opracowania naukowego Regalia [łac.], regale, w średniowieczu uprawnienia panującego w zastrzeżonych dla niego dziedzinach działalności gospodarczej, np. regale górnicze (wydobycie kruszców), regale mennicze (wyłączne prawo bicia i wymiany monety, ustalenia stopu metali itd.), regale targowe (zakładanie targów), […] regale łowieckie (łowy na grubego zwierza) itp. Regale stanowiły w istocie monopol państwa (panującego), przynosząc mu określone korzyści (dochody). Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 9, Warszawa 1967, s. 743. Źródło 2. Srebrny denar z końca XI w. [przerys] https://pl.wikipedia.org Napis na awersie: ZETECH (Sieciech). Rozstrzygnij, czy wybijanie monety przedstawionej w źródle 2. świadczyło o osłabieniu pozycji monarchy w Polsce. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 5.1. 5.2. 6. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Rozstrzygnij, czy oba źródła dotyczą tego samego wydarzenia. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. O jednym z wydarzeń Wyprawa jednak zamiast do Egiptu skierowała się pod Konstantynopol. Ten nieoczekiwany zwrot został wywołany zjawieniem się [syna cesarza] bizantyńskiego, Aleksego […]. W zamian za wypędzenie nieprawego cesarza, zobowiązał się […] uznać papieża głową Kościoła […]. Krzyżowcy stanęli więc pod Konstantynopolem. […] Między krzyżowcami a Grekami doszło wkrótce do groźnych zatargów [i] nastąpiło oblężenie […]. Cz. Nanke, Wypisy do nauki historii średniowiecznej, Lwów – Warszawa 1925, s. 85, 88. Źródło 2. Plan bitwy A. Michałek, [...], Warszawa 2001, s.118.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Plan przedstawia wydarzenie z okresu A. przed powstaniem zakonu benedyktynów. B. między ogłoszeniem Dictatus papae a podpisaniem konkordatu w Wormacji. C. między końcem niewoli awiniońskiej a początkiem soboru w Konstancji. D. po soborze w Trydencie. MHI_1R

Źródło 1. O jednym z wydarzeń Wyprawa jednak zamiast do Egiptu skierowała się pod Konstantynopol. Ten nieoczekiwany zwrot został wywołany zjawieniem się [syna cesarza] bizantyńskiego, Aleksego […]. W zamian za wypędzenie nieprawego cesarza, zobowiązał się […] uznać papieża głową Kościoła […]. Krzyżowcy stanęli więc pod Konstantynopolem. […] Między krzyżowcami a Grekami doszło wkrótce do groźnych zatargów [i] nastąpiło oblężenie […]. Cz. Nanke, Wypisy do nauki historii średniowiecznej, Lwów – Warszawa 1925, s. 85, 88. Źródło 2. Plan bitwy A. Michałek, [...], Warszawa 2001, s.118.

Źródło 1. Fragment współczesnego opracowania Potęga żywego słowa głoszona z ambon wszelkich kościołów w przeciwieństwie do szarych i surowych zborów reformackich musiała znaleźć oprawę tak wspaniałą, by przemówiła wszystkimi środkami oddziaływania na zmysły tłumów. Takimi elementami bezpośredniego oddziaływania stały się malarstwo i rzeźba, a przede wszystkim architektura. Ta ostatnia miała stworzyć świątynie olśniewające wspaniałym wystrojem, mówiącym o nienaruszonej potędze kościoła. E. Charytonow, Zarys historii architektury, Warszawa 1963, s. 146–147. Źródło 2. Fotografie fasad kościołów A B www.wikipedia.pl Rozstrzygnij, która z zaprezentowanych fotografii (A czy B) przedstawia budowlę charakterystyczną dla stylu opisanego w źródle 1., i uzasadnij swój wybór. W uzasadnieniu podaj nazwę i jedną widoczną cechę tego stylu. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 7.1. 7.2. 8. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Rozstrzygnij, czy oba źródła dotyczą okoliczności elekcji tego samego króla. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego [G]łówne zagadnienie: kto i kogo ma wybrać na króla, okazało się wcale złożone. […] Elita wielkopolska, na ogół katolicka, zbiegła się pierwsza radzić do boku prymasa Uchańskiego w Łowiczu; elita małopolska, przeważnie kalwińska, zjechała się w Krakowie przy marszałku wielkim koronnym, Janie Firleju. […] Jan Zamoyski […] uderzył w nutę demagogiczną, zachwalając elekcję viritim […]. Na wyścigi z protestantami […] biskup Karnkowski pobudzał do masowego udziału w elekcji Mazurów [mieszkańców Mazowsza], którym najbliżej było do Warszawy, i których katolickie uczucia wykluczały z góry zwycięstwo różnowierców […]. W. Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, t. 1, Warszawa 1986, s. 149–151. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego O tron polski ubiegało się kilku kandydatów: syn cesarza Maksymiliana II […], brat króla francuskiego […], car moskiewski […] i król szwedzki […]. M. Bogucka, Historia Polski do 1864 roku, Wrocław 2009, s. 133.

Wyjaśnij, na czym polegała forma elekcji, którą zachwalał Jan Zamoyski.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego [G]łówne zagadnienie: kto i kogo ma wybrać na króla, okazało się wcale złożone. […] Elita wielkopolska, na ogół katolicka, zbiegła się pierwsza radzić do boku prymasa Uchańskiego w Łowiczu; elita małopolska, przeważnie kalwińska, zjechała się w Krakowie przy marszałku wielkim koronnym, Janie Firleju. […] Jan Zamoyski […] uderzył w nutę demagogiczną, zachwalając elekcję viritim […]. Na wyścigi z protestantami […] biskup Karnkowski pobudzał do masowego udziału w elekcji Mazurów [mieszkańców Mazowsza], którym najbliżej było do Warszawy, i których katolickie uczucia wykluczały z góry zwycięstwo różnowierców […]. W. Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, t. 1, Warszawa 1986, s. 149–151. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego O tron polski ubiegało się kilku kandydatów: syn cesarza Maksymiliana II […], brat króla francuskiego […], car moskiewski […] i król szwedzki […]. M. Bogucka, Historia Polski do 1864 roku, Wrocław 2009, s. 133.

Podaj stosowaną w historiografii nazwę aktu prawnego, w którym unormowano przywrócenie dziedziczności tronu w państwie polskim. MHI_1R

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego [G]łówne zagadnienie: kto i kogo ma wybrać na króla, okazało się wcale złożone. […] Elita wielkopolska, na ogół katolicka, zbiegła się pierwsza radzić do boku prymasa Uchańskiego w Łowiczu; elita małopolska, przeważnie kalwińska, zjechała się w Krakowie przy marszałku wielkim koronnym, Janie Firleju. […] Jan Zamoyski […] uderzył w nutę demagogiczną, zachwalając elekcję viritim […]. Na wyścigi z protestantami […] biskup Karnkowski pobudzał do masowego udziału w elekcji Mazurów [mieszkańców Mazowsza], którym najbliżej było do Warszawy, i których katolickie uczucia wykluczały z góry zwycięstwo różnowierców […]. W. Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, t. 1, Warszawa 1986, s. 149–151. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego O tron polski ubiegało się kilku kandydatów: syn cesarza Maksymiliana II […], brat króla francuskiego […], car moskiewski […] i król szwedzki […]. M. Bogucka, Historia Polski do 1864 roku, Wrocław 2009, s. 133.

Na podstawie źródła i własnej wiedzy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Na tablicach uwzględniono miejsca bitew z wojen toczonych przez 1. P F Rzeczpospolitą o Inflanty. Spośród siedemnastowiecznych bitew upamiętnionych na tablicach, 2. P F najwięcej rozegrało się za panowania Jana Kazimierza. Żadna z nazw na tablicach nie odnosi się do bitwy stoczonej przez 3. P F wojska Rzeczypospolitej z Kozakami.

Fotografia Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie [fragment] Cedynia 24 VI 972 Wołyń nad Bugiem 22 VII 1018 Głogów sierpień – wrzesień 1109 972–1683 Legnica 9 IV 1241 Cecora 18–29 IX 1620 Płowce 27 IX 1331 Chocim 2 IX – 9 X 1621 /10–11 XI 1673 Grunwald 15 VII 1410 Trzciana 25 VI 1629 Warna 10 XI 1444 Smoleńsk 18 X 1632 – 25 II 1634 Orsza 8 IX 1514 Beresteczko 28–30 VI 1651 Psków 24 VIII 1581 – 15 I 1582 Jasna Góra 18 XI – 26 XII 1655 Kircholm 27 IX 1605 Warszawa 30 V – 1 VII, 28–30 VII 1656 Kłuszyn – Moskwa Lubar – Cudnów 14 IX – 3 X 1660 4 VII – 28 VIII 1610 Lwów 24 VIII 1675 Wiedeń 12 IX 1683 https://pl.wikipedia.org

Na podstawie fotografii i własnej wiedzy uzupełnij tabelę – wpisz obok podanych imion i nazwisk dowódców nazwy miejscowości związanych z ich największymi zwycięstwami militarnymi. Nazwy wybierz spośród wymienionych w źródle. 1. Stanisław Żółkiewski 2. Jan Karol Chodkiewicz 3. Jan III Sobieski Nr zadania 9.1. 9.2. 9.3. 10.1. 10.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Fotografia Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie [fragment] Cedynia 24 VI 972 Wołyń nad Bugiem 22 VII 1018 Głogów sierpień – wrzesień 1109 972–1683 Legnica 9 IV 1241 Cecora 18–29 IX 1620 Płowce 27 IX 1331 Chocim 2 IX – 9 X 1621 /10–11 XI 1673 Grunwald 15 VII 1410 Trzciana 25 VI 1629 Warna 10 XI 1444 Smoleńsk 18 X 1632 – 25 II 1634 Orsza 8 IX 1514 Beresteczko 28–30 VI 1651 Psków 24 VIII 1581 – 15 I 1582 Jasna Góra 18 XI – 26 XII 1655 Kircholm 27 IX 1605 Warszawa 30 V – 1 VII, 28–30 VII 1656 Kłuszyn – Moskwa Lubar – Cudnów 14 IX – 3 X 1660 4 VII – 28 VIII 1610 Lwów 24 VIII 1675 Wiedeń 12 IX 1683 https://pl.wikipedia.org

Fragment dokumentu z końca XVIII w. […] Komisyjom Porządkowym województw i ziem w całym kraju, aby następujące urządzenie do wszystkich dziedziców, posesorów i miejsca ich zastępujących rządców wydały: 1-mo. Ogłosi ludowi, iż podług prawa zostaje pod opieką Rządu Krajowego. 2-do. Że osoba wszelkiego włościanina jest wolna, i że mu wolno przenieść się, gdzie chce, byleby […] długi winne oraz podatki krajowe opłacił […]. Dan w obozie pod Połańcem […]. Wiek XVI–XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 411. Wyjaśnij okoliczności i polityczny cel wydania tego dokumentu.

Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, z okazji którego wybito medal.

Rewers francuskiego medalu z 1807 r. PRISCA DECORA RESTITUTA – Stare piękno przywrócone Otton III, Bolesław, r[ok] 1000; Napoleon, Fryderyk Aug., r[ok] 1807 Na podstawie: https://collections.museumvictoria.com.au

Wyjaśnij, dlaczego w symbolice medalu nawiązano do wydarzenia z okresu średniowiecza. W odpowiedzi odwołaj się do elementów graficznych i napisów na medalu. MHI_1R

Rewers francuskiego medalu z 1807 r. PRISCA DECORA RESTITUTA – Stare piękno przywrócone Otton III, Bolesław, r[ok] 1000; Napoleon, Fryderyk Aug., r[ok] 1807 Na podstawie: https://collections.museumvictoria.com.au

Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, podczas którego podjęto uchwałę przedstawioną w źródle 1.

Źródło 1. Diariusz sejmu [fragment] Długie cierpienia nasze znane światu całemu […] naród polski od wierności dziś panującemu uwalniają. […] Wyrzeczone […] przez samego [cara] Mikołaja słowa, że pierwszy ze strony naszej wystrzał stanie się na zawsze zatracenia Polski hasłem, […] nie zostawiają [nic], jak tylko rozpacz szlachetną. Naród zatem polski, na sejm zebrany, oświadcza: iż jest niepodległym ludem i że ma prawo temu koronę polską oddać, którego godnym jej uzna […]. Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 30, Warszawa 1958, s. 11. Źródło 2. Banknoty wyemitowane w Królestwie Polskim A B Na podstawie: Bankoteka, wydanie specjalne, Warszawa 2013, s. 19.

Rozstrzygnij, który z banknotów (A czy B) zaprezentowanych w źródle 2. nawiązuje symboliką do decyzji opisanej w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 11. 12.1. 12.2. 13.1. 13.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 1 2 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Źródło 1. Diariusz sejmu [fragment] Długie cierpienia nasze znane światu całemu […] naród polski od wierności dziś panującemu uwalniają. […] Wyrzeczone […] przez samego [cara] Mikołaja słowa, że pierwszy ze strony naszej wystrzał stanie się na zawsze zatracenia Polski hasłem, […] nie zostawiają [nic], jak tylko rozpacz szlachetną. Naród zatem polski, na sejm zebrany, oświadcza: iż jest niepodległym ludem i że ma prawo temu koronę polską oddać, którego godnym jej uzna […]. Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 30, Warszawa 1958, s. 11. Źródło 2. Banknoty wyemitowane w Królestwie Polskim A B Na podstawie: Bankoteka, wydanie specjalne, Warszawa 2013, s. 19.

Karykatura francuska z 1864 r. – A więc zaprzestajemy walki? –To już nic przyjemnego, już na nas nie patrzą; wszystkie oczy zwrócone są na Polskę! A. Grochala, E. Miller, K. Pijanowska, […]. Grafika z kolekcji Krzysztofa Kura, Warszawa 2014, s. 501. Napisy na tablicach: AMERYKA, POLSKA Podaj stosowane w historiografii nazwy dwóch konfliktów zbrojnych, do których odnosi się rysunek satyryczny.

Karykatura z XIX w. Na podstawie: www.juramusees.fr MHI_1R Na podstawie źródła i własnej wiedzy zaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij swój wybór. Karykatura przedstawia wynalazcę, którym był A. Louis Pasteur. B. Thomas Edison. C. Wilhelm Roentgen. D. Charles Darwin. Uzasadnienie:

Fragment dokumentu programowego z końca XIX w. [N]ajwiększym błędem jest zakładać, że jedna klasa społeczna jest z natury wroga drugiej, czyli że bogaci i proletariusze mają w naturze walkę w bezlitosnym pojedynku ze sobą. Rzecz tak bardzo sprzeczna z rozumem i prawdą. Prawdą natomiast jest, że tak jak w ciele ludzkim różne członki układają się wzajemnie i tworzą tę harmonijną równowagę nazywaną symetrią, tak też i chciała natura, aby w społeczności ludzkiej harmonizowały ze sobą te dwie klasy i aby w efekcie dawały równowagę. Na podstawie: Źródła i materiały do nauczania historii, red. S. Sierpowski, Warszawa 1998, s. 204–206. Zaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij swój wybór. Tekst jest krytyką ideologii A. konserwatywnej. B. liberalnej. C. narodowej. D. marksistowskiej. Uzasadnienie: Nr zadania 14. 15. 16. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Ilustracja z epoki https://fr.wikipedia.org Podaj nazwę sojuszu z okresu I wojny światowej, do którego nawiązuje źródło. Odpowiedź uzasadnij, interpretując symbolikę przedstawionych postaci. Nazwa sojuszu: Uzasadnienie:

Wypowiedź kpt. Charles’a de Gaulle’a Ofensywa rozpoczęła się świetnie. Grupa Manewrowa, którą dowodzi szef państwa, Piłsudski, […] szybko przesuwa się na północ. Nieprzyjaciel […] nigdzie nie stawia poważnego oporu, ucieka w rozsypce na wszystkie strony albo poddaje się całymi oddziałami. Zresztą, w tym samym czasie uderzenie Rosjan […] załamało się […]. Ach! Cóż to było za piękne posunięcie! Nasi Polacy jak gdyby przypięli skrzydła, aby je wykonać; ci sami żołnierze, przed tygodniem wyczerpani fizycznie i moralnie, biegną naprzód, pokonują dziennie czterdziestokilometrowe etapy. A. Knyt, Zwycięstwo […], „Karta” 2005, nr 45, s. 35–36. Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia opisanego w źródle i rok, w którym miało ono miejsce. Nazwa wydarzenia: Rok: MHI_1R

Źródło 1. Wykres. Wskaźniki cen hurtowych na rynkach światowych w latach 1928–1935 (wskaźnik cen w 1928 r.= 100) Na podstawie: J. Szpak, Historia powszechna gospodarcza, Warszawa 2003, s. 238. Źródło 2. Tabela. Wskaźniki cen produktów rolnych i przemysłowych w Polsce w latach 1928–1935 (wskaźnik cen w 1928 r. = 100) Rodzaje produktów Wskaźniki cen w latach 1928 1930 1931 1932 1933 1934 1935 produkty rolne 100 67,6 59,5 48,8 42,6 37,0 35,8 produkty przemysłowe 100 98,5 90,4 81,0 72,6 70,3 66,3 J. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, Warszawa 2005, s. 270. Na podstawie źródeł i własnej wiedzy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Zarówno dane ze źródła 1., jak i dane ze źródła 2. świadczą 1. P F o występowaniu w handlu zjawiska nożyc cen. Na wyjście Polski z kryzysu gospodarczego, którego dotyczy 2. P F źródło 2., wpłynęło przeprowadzenie reformy walutowej. Dane ze źródeł 1. i 2. dowodzą, że ceny produktów przestały spadać 3. P F na świecie i w Polsce w tym samym roku. Nr zadania 17. 18. 19. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Fragmenty polskich konstytucji z XX w. Fragment 1.: […] Najwyższymi organami Rzeczypospolitej Polskiej są: w zakresie ustawodawstwa – Sejm Ustawodawczy, w zakresie władzy wykonawczej – Prezydent Rzeczypospolitej, Rada Państwa i Rząd Rzeczypospolitej, w zakresie wymiaru sprawiedliwości – niezawisłe sądy. Fragment 2.: […] Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu. Organami Narodu w zakresie ustawodawstwa są Sejm i Senat, w zakresie władzy wykonawczej – Prezydent Rzeczypospolitej łącznie z odpowiedzialnymi ministrami, w zakresie wymiaru sprawiedliwości – niezawisłe Sądy. Fragment 3.: […] Na czele Państwa stoi Prezydent Rzeczypospolitej. […] Na nim spoczywa odpowiedzialność wobec Boga i historii za losy Państwa. […] W jego osobie skupia się jednolita niepodzielna władza państwowa. prawo.sejm.gov.pl Rozstrzygnij, który fragment pochodzi z konstytucji uchwalonej w okresie rządów sanacji; podaj stosowaną w historiografii nazwę tej konstytucji i rok jej uchwalenia. Rozstrzygnięcie: Nazwa: Rok:

Guernica, obraz z 1937 r. https://www.art.com Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Zaprezentowany obraz jest charakterystyczny dla sztuki A. impresjonizmu. B. realizmu. C. kubizmu. D. symbolizmu. MHI_1R

Źródło 1. Mapa. Podział ziem polskich, IX 1939 – VI 1940 r. Na podstawie: A. Paczkowski, Pół wieku dziejów Polski 1939–1989, Warszawa 2005, s. 26. Źródło 2. Fragmenty opracowania historycznego Fragment 1.: Już w październiku 1939 r. zastraszona ludność masowo szła do urn, choć można sądzić, iż o wysokiej frekwencji zadecydowały złudzenia żywione przez niepolskich mieszkańców tych ziem wobec systemu, który tak silnie eksponował swój internacjonalizm. […] [N]azwy ulic, placów, a nawet kin i teatrów zmieniono na pochodzące z rewolucyjnego czy też „postępowego” repertuaru (dając przewagę lokalnym, ale niepolskim tradycjom). Fragment 2.: [P]ozostawiono niektóre instytucje […]. [Z]likwidowano szkolnictwo wyższe i średnie, ale funkcjonowały nadal szkoły podstawowe i część zawodowych. […] Utworzono, opierając się na dawnych kadrach – także dowódczych – formacje porządkowe, nadając im nazwę Policji Polskiej (powszechnie zwanej „granatową”) […]. Inteligencja polska stała się wrogiem nr 1. Fragment 3.: Z góry przyjęto całkowitą i możliwie rychłą germanizację tych ziem. […] Akcja wywłaszczeń i wysiedleń trwała, ze zmiennym nasileniem, przez dłuższy czas, przy czym znaczną część deportowanych kierowano jako robotników przymusowych w głąb Rzeszy. Wielu chłopów pozbawionych ziemi pozostawiono na miejscu jako parobków u niemieckich osadników […]. Likwidacji uległy wszystkie polskie instytucje i organizacje, łącznie z gospodarczymi, oraz szkolnictwo wszystkich stopni. A. Paczkowski, Pół wieku dziejów Polski 1939–1989, Warszawa 2005, s.19, 23–25. Każdemu fragmentowi tekstu ze źródła 2. przyporządkuj jedno z terytoriów oznaczonych na mapie literami A–D. Odpowiedzi zapisz poniżej. Fragment 1. – Fragment 2. – Fragment 3. – Nr zadania 20. 21. 22. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Źródło 1. Karta atlantycka z 14 VIII 1941 r. [fragment] [Politycy, deklarują, że] nie pragną […] zrealizować żadnych zmian terytorialnych, które by nie zgadzały się ze swobodnie wyrażonymi życzeniami ludów zainteresowanych; […] szanują […] prawo wszystkich ludów do wybrania sobie formy rządów, pod jaką chcą żyć […]. Wiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 206. Źródło 2. Sprawozdanie z konferencji jałtańskiej z 11 II 1945 r. [fragment] Działający obecnie w Polsce Rząd Tymczasowy powinien być […] przekształcony na szerszej podstawie demokratycznej z włączeniem przywódców demokratycznych z samej Polski i od Polaków z zagranicy. Ten nowy rząd powinien wtedy otrzymać nazwę Polskiego Rządu Tymczasowego Jedności Narodowej. […] Zwierzchnicy trzech rządów uważają, że wschodnia granica Polski powinna biec wzdłuż linii Curzona […]. Uznają oni, że Polska powinna uzyskać znaczny przyrost terytorialny na północy i na zachodzie. Wiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 227. Źródło 3. Oświadczenie rządu polskiego na uchodźstwie w sprawie decyzji jałtańskich, z 13 II 1945 r. [D]ecyzje Konferencji Trzech zostały przygotowane i powzięte nie tylko bez udziału i upoważnienia rządu polskiego, ale i bez jego wiedzy. Metoda ta w stosunku do Polski […] stanowi niewątpliwie porzucenie litery i ducha Karty atlantyckiej […]. Wiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 280. Rozstrzygnij, czy zarzuty sformułowane w źródle 3. były słuszne. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do źródeł 1. i 2. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: MHI_1R

Opisy konfliktów i kryzysów międzynarodowych z XX w. Opis 1.: Po wykryciu instalacji pocisków przez amerykańskie samoloty zwiadowcze, w połowie października 1962 r., wbrew przypuszczeniom Chruszczowa, Stany Zjednoczone zareagowały bardzo energicznie, żądając natychmiastowego ich usunięcia. Kennedy odrzucił jednak możliwość inwazji […], wprowadzając w zamian faktyczną blokadę wyspy, mającą uniemożliwić dalsze dostawy rakiet […]. Opis 2.: 24 czerwca 1948 r. Stalin ogłosił […] zamknięcie wszystkich tranzytowych połączeń lądowych i kolejowych łączących miasto ze strefami zachodnimi […]. Stalin liczył, że w ten sposób uda się zmusić mocarstwa zachodnie do przyjęcia radzieckiej propozycji utworzenia ogólnoniemieckiego rządu, w którym niemieccy komuniści mieliby swoje wpływy. Opis 3.: Zwiększenie liczebności wojsk i ponawiane ataki na bazy […] wokół Sajgonu w 1966 i 1967 r. oraz stosowanie taktyki „znajdź i zniszcz” spowodowały zmniejszenie obszaru znajdującego się pod kontrolą komunistów […], nie były jednak w stanie całkowicie unieszkodliwić wroga. Opis 4.: Rząd chiński zdecydował się na przystąpienie do wojny. Niespodziewany atak ponad 200 tys. chińskich „ochotników” zmusił wojska ONZ do pośpiesznego odwrotu. W styczniu 1951 r. siły komunistyczne zajęły ponownie Seul, wypierając oddziały MacArthura poza 38. równoleżnik. Opis 5.: Nieuznawanie prawa do istnienia tego państwa, niedopuszczanie jego statków na Kanał Sueski i w ogóle wroga polityka państw arabskich wobec Tel Awiwu doprowadziły napięcie do punktu szczytowego. W maju 1967 r., gdy Egipt ogłosił stan wojenny, ich przeciwnik zdecydował się na nagły atak. [W kilka dni] zajął półwysep Synaj oraz zachodni brzeg Jordanu […], opanowując obszar czterokrotnie większy od swojego. J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2011, s. 532, 579, 654, 735. W. Roszkowski, Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku, Warszawa 2005, s. 166. Do każdego opisu konfliktu lub kryzysu dopisz jego nazwę stosowaną w historiografii. Opis 1. – Opis 2. – Opis 3. – Opis 4. – Opis 5. – Nr zadania 23. 24. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Oba źródła odnoszą się do wydarzeń, do których doszło A. w grudniu 1970 r. B. w czerwcu 1976 r. C. w sierpniu 1980 r. D. w grudniu 1981 r. MHI_1R Uzasadnienie:

Źródło 1. Wiersz Jana Michała Zazuli [fragment] Wyjeżdżajcie, już szychta skończona Pielęgniarki i lekarz jest w szatni Porozwożą was suki do domów Mają wszystkich, wasz szyb jest ostatni. Pan pułkownik wyciągnie sam rękę, Gdzieś w kantorku bulgocze już czajnik. Żona z „Wujka” ma czarną sukienkę, A poza tym jest wreszcie normalnie. […] Ze dwunastu nie wróci górników, Czterech zniknie, z trzech stanie przed sądem, Trzech oplują wieczorem w dzienniku, Dwaj są nie stąd, a reszta jest z rządem. Tylko honor jest wasz, solidarni, Bryła węgla za polskie sumienie. Wam już czas. Wyjeżdżajcie z kopalni Wolna Polska zepchnięta pod ziemię. A. Dziurok, M. Gałęzowski, Ł. Kamiński, F. Musiał, Od niepodległości […], Warszawa 2010, s. 433. Źródło 2. Rysunek satyryczny zamieszczony na ulotce Historia PRL, red. J. Cieślarski, t. 20, Warszawa 2009, s. 49.

Wyjaśnij, jaki stosunek do informacji przekazywanych w telewizji prezentują oba źródła. W odpowiedzi odwołaj się do treści wiersza i symboliki rysunku.

Źródło 1. Wiersz Jana Michała Zazuli [fragment] Wyjeżdżajcie, już szychta skończona Pielęgniarki i lekarz jest w szatni Porozwożą was suki do domów Mają wszystkich, wasz szyb jest ostatni. Pan pułkownik wyciągnie sam rękę, Gdzieś w kantorku bulgocze już czajnik. Żona z „Wujka” ma czarną sukienkę, A poza tym jest wreszcie normalnie. […] Ze dwunastu nie wróci górników, Czterech zniknie, z trzech stanie przed sądem, Trzech oplują wieczorem w dzienniku, Dwaj są nie stąd, a reszta jest z rządem. Tylko honor jest wasz, solidarni, Bryła węgla za polskie sumienie. Wam już czas. Wyjeżdżajcie z kopalni Wolna Polska zepchnięta pod ziemię. A. Dziurok, M. Gałęzowski, Ł. Kamiński, F. Musiał, Od niepodległości […], Warszawa 2010, s. 433. Źródło 2. Rysunek satyryczny zamieszczony na ulotce Historia PRL, red. J. Cieślarski, t. 20, Warszawa 2009, s. 49.

Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania. 1. Porównaj i oceń wpływ warunków naturalnych na rozwój cywilizacji starożytnego Bliskiego Wschodu oraz Grecji. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 24–25). 2. Średniowiecze było epoką niespotykanej ani przedtem, ani później jedności kulturalnej. Ustosunkuj się do powyższej tezy, charakteryzując dorobek tej epoki w zakresie piśmiennictwa, filozofii, architektury i sztuki (z uwzględnieniem kultury polskiego średniowiecza). 3. Własna niemoc czy obca przemoc? Rozstrzygnij, jakie przyczyny – wewnętrzne czy zewnętrzne – miały decydujący wpływ na upadek Rzeczypospolitej w końcu XVIII wieku. Odpowiedź uzasadnij. 4. Polacy wobec groźby wynarodowienia. Scharakteryzuj politykę Niemiec oraz Rosji wobec Polaków po upadku powstania styczniowego i oceń jej skuteczność. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26–27). 5. Od niepodległości do niepodległości. Porównaj międzynarodowe uwarunkowania odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 i 1989 roku. Nr zadania 25.1. 25.2. 26. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 12 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R Materiały źródłowe do tematu 1. Źródło A. Mapa. Starożytny Egipt J. Dowiat, Historia […], Warszawa 1979, s. 12. Źródło B. Mapa. Żyzny Półksiężyc Na podstawie: E. Wipszycka, Historia […], Warszawa 2007, s. 33. MHI_1R Źródło C. Fragment współczesnego opracowania [Grecja] nie zajmowała tak wielkiego obszaru, jak większość państw orientalnych, bo ok. 80 tys. km2, z tego zaś zaledwie 25–30% przypadało na powierzchnię uprawną. Resztę obszaru zajmowały góry i nieużytki, głównie pastwiska. […] Natomiast sporo było w Grecji rud metali: żelaza, ołowiu, srebra, nadto marmurów i glinki. W porównaniu z krajami Wschodu korzystnie przedstawiało się ukształtowanie brzegów Grecji […]. Mieszkaniec Grecji czuł się na morzu pewnie; nawet podróże z jednego kraju greckiego do drugiego odbywał morzem, góry bowiem schodzące często aż do samego wybrzeża utrudniały komunikację lądem. J. Wolski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2002, s. 110–111. Źródło D. Mapa. Starożytna Grecja M. Węcowski, Starożytność klasyczna […], Warszawa 1999, s. 19. MHI_1R Materiały źródłowe do tematu 4. Źródło A. Mapa. Wielkie Księstwo Poznańskie J. Buszko, Wielka historia Polski, t. 8, Kraków 2000, s. 31. Źródło B. Fotografia z 1908 r. https://commons.wikimedia.org MHI_1R Źródło C. Pałac Staszica w Warszawie w XIX w. C1. Pałac Staszica – siedziba Królewskiego C2. Pałac Staszica – siedziba Towarzystwa Przyjaciół Nauk w 1823 r. I Gimnazjum Męskiego i cerkwi św. Tatiany Rzymianki w 1893 r. Na podstawie: http://warszawa.fotopolska.eu Źródło D. Jan Wołyński, Wspomnienia z czasów szkolnictwa rosyjskiego [fragment] Dzięki temu, że Apuchtin przestał przyjmować Polaków na posady nauczycielskie, liczba Rosjan nauczycieli gwałtownie zaczęła się zwiększać […]. Gdy w 1881 r. przesłano temat maturalny z języka rosyjskiego i literatury, oparty na powieści Gogola Martwe dusze […] uczniowie położyli pióra, bo nie wiedzieli, co pisać, gdyż tego utworu nie czytali. W Warszawie natychmiast doniesiono o tym Apuchtinowi […]. Apuchtin kazał dać inny temat treści ogólnej, a nauczyciela III klasy gimnazjum zdegradował. Po objęciu władzy w kraju przez generałgubernatora Hurkę* […] surowo zabroniono czytania i posiadania polskich książek, a kontrola była tak ścisła, że przy odwiedzaniu stancji uczniowskich […] przetrząsano sienniki, kufry z rzeczami, czy tam nie było schowanych książek polskich. W razie znalezienia książek polskich zapisywano ucznia do dziennika kar […]. Gdy zaś u ucznia znaleziono książkę o treści politycznej […] bezwarunkowo wydalano ucznia z gimnazjum. *Józef Hurko – generał-gubernator warszawski w latach 1883–1894, wprowadził język rosyjski do sądów, szkół i urzędów. Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 44 a, Warszawa 1961, s. 25–26. MHI_1R WYPRACOWANIE na temat nr …………….. MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R