Historia 2020 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

Rozstrzygnij, czy źródło opisuje kolonizację grecką czy fenicką. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Fragment opracowania historycznego [C]i nieustraszeni żeglarze przemierzali wzdłuż i wszerz Morze Śródziemne, zakładając, gdzie tylko się dało, handlowe faktorie. Przede wszystkim korzystali z dwóch szlaków […]: pierwszy – południowy – biegł wzdłuż wybrzeży afrykańskich, od Egiptu przez Libię i Afrykę Mniejszą aż do Słupów Herkulesa w Cieśninie Gibraltarskiej; drugi – to środek Morza Śródziemnego oraz łańcuch wysp: Cypr, Kreta, Malta, Sycylia, Sardynia, Baleary. […] [N]ie zamierzali stworzyć imperium – bardziej zainteresowani byli zyskami niż władzą – chodziło im raczej o utworzenie bezpiecznej sieci portów, w których mogliby swobodnie handlować i remontować swoją flotę. […] Zasięg […] wypraw możliwy był dzięki ciągle doskonalonej technice żeglowania i nowym sposobom budowy statków. Szczególne znaczenie miało zastosowanie smoły do uszczelniania kadłubów statków, pozyskiwanej z Morza Martwego. Ta sama smoła, której używano w Kartaginie do powlekania glinianych ścian domów, stała się przyczyną klęski [tego miasta], ułatwiając […] wzniecenie pożaru i zrównanie [go] z ziemią. Historia małych krajów Europy, red. J. Łaptos, Wrocław 2002, s. 252.

Wyjaśnij, w jakich okolicznościach doszło do zniszczenia miasta opisanego w tekście. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii.

Fragment opracowania historycznego [C]i nieustraszeni żeglarze przemierzali wzdłuż i wszerz Morze Śródziemne, zakładając, gdzie tylko się dało, handlowe faktorie. Przede wszystkim korzystali z dwóch szlaków […]: pierwszy – południowy – biegł wzdłuż wybrzeży afrykańskich, od Egiptu przez Libię i Afrykę Mniejszą aż do Słupów Herkulesa w Cieśninie Gibraltarskiej; drugi – to środek Morza Śródziemnego oraz łańcuch wysp: Cypr, Kreta, Malta, Sycylia, Sardynia, Baleary. […] [N]ie zamierzali stworzyć imperium – bardziej zainteresowani byli zyskami niż władzą – chodziło im raczej o utworzenie bezpiecznej sieci portów, w których mogliby swobodnie handlować i remontować swoją flotę. […] Zasięg […] wypraw możliwy był dzięki ciągle doskonalonej technice żeglowania i nowym sposobom budowy statków. Szczególne znaczenie miało zastosowanie smoły do uszczelniania kadłubów statków, pozyskiwanej z Morza Martwego. Ta sama smoła, której używano w Kartaginie do powlekania glinianych ścian domów, stała się przyczyną klęski [tego miasta], ułatwiając […] wzniecenie pożaru i zrównanie [go] z ziemią. Historia małych krajów Europy, red. J. Łaptos, Wrocław 2002, s. 252.

Źródło 1. Fragment wiersza Kornela Ujejskiego W Atenach pusto. Śród obszaru miasta Pozostał starzec, ślepiec i niewiasta. […] Prędkimi kroki ktoś po bruku bije I woła: „Tchu! Tchu! Głosu! Grecja… żyje! Cześć! Cześć! Milcjades!… Tchu!… Zwycięstwo z nami!” Kobiety z domów wyszły z pochodniami… Z gałązką lauru Grek ulicą bieżył I padł, wołając: „Zwy–cięstwo!” – Już nie żył. https://polona.pl MHI_1R Źródło 2. Mapa Na podstawie: J. Dowiat, Historia, Warszawa 1987, s. 41. Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Bitwa, do której nawiązuje cytowany fragment wiersza, została 1. P F stoczona w miejscu oznaczonym na mapie cyfrą 2. Na mapie cyframi 1 i 4 zaznaczono miejsca bitew Greków 2. P F z tym samym przeciwnikiem. Jeden z punktów zaznaczonych na mapie cyframi leży na terytorium 3. P F starożytnej Sparty. Nr zadania 1.1. 1.2. 2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Źródło 1. Sekstus Aureliusz Wiktor, O cesarzach [fragment] Posiadał wprawdzie liczne przymioty godne wielkiego męża, […] pierwszy od czasów Kaliguli i Domicjana polecił tytułować się publicznie panem i bogiem i przy powitaniu cześć boską sobie oddawać. […] [C]hoć panem nazywać się kazał, był naprawdę ojcem swoich poddanych. Teksty źródłowe do nauki historii w szkole […], oprac. L. Błaszczyk, Warszawa 1961, s. 44. Źródło 2. Fragment źródła z epoki Rozszerzyłem granice wszystkich prowincji ludu rzymskiego, z którymi sąsiadowały plemiona nie podległe naszej władzy. […] Otrzymałem na mocy uchwały senatu miano Augusta i publicznie owinięto wawrzynem odrzwia mego domu […]. Od tego czasu przodowałem przed wszystkimi autorytetem, władzy jednak nie miałem większej niż inni, którzy byli za każdym razem moimi kolegami w urzędzie. Teksty źródłowe do nauki historii w szkole […], oprac. L. Błaszczyk, Warszawa 1961, s. 46. Rozstrzygnij, czy oba teksty dotyczą dominatu. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Fragment opracowania historycznego W VII wieku na zawsze zmienił się kształt chrześcijańskiego świata. Nadszedł kres jedności ziem rejonu Morza Śródziemnego oraz ich długotrwałej dominacji nad wysuniętymi na północ placówkami. Trzech spośród pięciu uznanych biskupów – w Antiochii, Jerozolimie i Aleksandrii – musiało podjąć działalność in partibus infidelium [w diecezjach, które były w rękach niewiernych]. Rzeczą najważniejszą było jednak zapewne to, że odcięto chrześcijaństwo od reszty świata. Przedtem chrześcijańska Ewangelia docierała zarówno na Cejlon, jak i do Abisynii; później na całe wieki odcięto ją od możliwości dalszej ekspansji na tereny Azji czy Afryki. Na podstawie: N. Davies, Europa. Rozprawa historyka z historią, Kraków 1998, s. 302–303. Wyjaśnij, odwołując się do faktografii, dlaczego doszło do przemian opisanych w tekście. MHI_1R

Podaj imię i przydomek władcy, którego w cytowanym źródle błędnie nazwano królem Polski.

Poczet władców piastowskich W ten sposób […] Polska po raz pierwszy dostąpiła chwały królestwa i odtąd książęta polscy nie byli już podlegli władzy królów rzymskich. Ten zaś król Polski, Bolesław, zwany Zwycięskim i Pobożnym, rozszerzył granice swego królestwa i rozsławił imię swego narodu, a władza jego i państwo rozciągało się od wielkiej rzeki […] Dunaju aż do rzeki Sali w Saksonii pod Halle i od Kijowa […] aż do gór Karyntii. Po nim objął władzę królewską syn jego, Mieszko. Z kolei jako trzeci królował syn Mieszka […], Kazimierz […]. Po nim jako czwarty objął królestwo syn jego Bolesław, zwany Wojowniczym, ale zbrodniarz [ten], który zabił męża czcigodnego, biskupa krakowskiego, […] za to, iż mu wytykał jego niegodziwości; na nim wygasła władza królewska. D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski, Od Hammurabiego […], t. 1, Gdańsk 1999, s. 184.

Podaj stosowane w historiografii nazwy dwóch terytoriów, które w trakcie swojego panowania włączył do swojego państwa władca nazwany w źródle Pobożnym. • •

Poczet władców piastowskich W ten sposób […] Polska po raz pierwszy dostąpiła chwały królestwa i odtąd książęta polscy nie byli już podlegli władzy królów rzymskich. Ten zaś król Polski, Bolesław, zwany Zwycięskim i Pobożnym, rozszerzył granice swego królestwa i rozsławił imię swego narodu, a władza jego i państwo rozciągało się od wielkiej rzeki […] Dunaju aż do rzeki Sali w Saksonii pod Halle i od Kijowa […] aż do gór Karyntii. Po nim objął władzę królewską syn jego, Mieszko. Z kolei jako trzeci królował syn Mieszka […], Kazimierz […]. Po nim jako czwarty objął królestwo syn jego Bolesław, zwany Wojowniczym, ale zbrodniarz [ten], który zabił męża czcigodnego, biskupa krakowskiego, […] za to, iż mu wytykał jego niegodziwości; na nim wygasła władza królewska. D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski, Od Hammurabiego […], t. 1, Gdańsk 1999, s. 184.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Ostatni z wymienionych w źródle władców Polski panował współcześnie z A. Włodzimierzem Wielkim, władcą Rusi. B. papieżem Grzegorzem VII. C. cesarzem Henrykiem V. D. Janem bez Ziemi, władcą Anglii. Nr zadania 3. 4. 5.1. 5.2. 5.3. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Poczet władców piastowskich W ten sposób […] Polska po raz pierwszy dostąpiła chwały królestwa i odtąd książęta polscy nie byli już podlegli władzy królów rzymskich. Ten zaś król Polski, Bolesław, zwany Zwycięskim i Pobożnym, rozszerzył granice swego królestwa i rozsławił imię swego narodu, a władza jego i państwo rozciągało się od wielkiej rzeki […] Dunaju aż do rzeki Sali w Saksonii pod Halle i od Kijowa […] aż do gór Karyntii. Po nim objął władzę królewską syn jego, Mieszko. Z kolei jako trzeci królował syn Mieszka […], Kazimierz […]. Po nim jako czwarty objął królestwo syn jego Bolesław, zwany Wojowniczym, ale zbrodniarz [ten], który zabił męża czcigodnego, biskupa krakowskiego, […] za to, iż mu wytykał jego niegodziwości; na nim wygasła władza królewska. D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski, Od Hammurabiego […], t. 1, Gdańsk 1999, s. 184.

Na podstawie źródeł i własnej wiedzy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F– jeśli jest fałszywe. W zaprezentowanej tablicy genealogicznej został uwzględniony syn 1. P F Bolesława Krzywoustego. Jeden z władców wymienionych w źródle 1. zginął w bitwie 2. P F pod Legnicą. Wystawcą dokumentu zacytowanego w źródle 2. był wnuk 3. P F Kazimierza Sprawiedliwego. MHI_1R

Źródło 1. Tablica genealogiczna jednej z gałęzi Piastów [fragment] Wyjaśnienie: * – rok urodzenia, † – rok śmierci, × – małżeństwo, ks. – książę Na podstawie: Dynastie Europy, red. A. Mączak, Wrocław 2009, s. 242, 246. Źródło 2. Fragment dokumentu Zamierzając tedy założyć miasto w Krakowie, […] my […], z łaski Bożej książę Krakowa i Sandomierza, wraz z najjaśniejszą matką naszą Grzymisławą […], zakładamy je na tym prawie, na jakim założone zostało miasto Wrocław, […] obiecujemy przestrzegać niewzruszenie, iż wszyscy mieszczanie mieszkający w tym mieście nie mają dawać ani czynić jakiejkolwiek daniny od osób swoich lub mieszkań, własnych, lub należących do miasta, przez przeciąg lat sześciu […]. Gdy zaś minie owe sześć lat, to od każdego siedliska obowiązani będą płacić nam ½ łuta […] srebra. E. Lenard, Z. Morawski, A. Żuberek, Historia w tekstach źródłowych […], Warszawa 2003, s. 20‒21.

Rozstrzygnij, czy źródło 2. opisuje kolonizację na prawie niemieckim. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Tablica genealogiczna jednej z gałęzi Piastów [fragment] Wyjaśnienie: * – rok urodzenia, † – rok śmierci, × – małżeństwo, ks. – książę Na podstawie: Dynastie Europy, red. A. Mączak, Wrocław 2009, s. 242, 246. Źródło 2. Fragment dokumentu Zamierzając tedy założyć miasto w Krakowie, […] my […], z łaski Bożej książę Krakowa i Sandomierza, wraz z najjaśniejszą matką naszą Grzymisławą […], zakładamy je na tym prawie, na jakim założone zostało miasto Wrocław, […] obiecujemy przestrzegać niewzruszenie, iż wszyscy mieszczanie mieszkający w tym mieście nie mają dawać ani czynić jakiejkolwiek daniny od osób swoich lub mieszkań, własnych, lub należących do miasta, przez przeciąg lat sześciu […]. Gdy zaś minie owe sześć lat, to od każdego siedliska obowiązani będą płacić nam ½ łuta […] srebra. E. Lenard, Z. Morawski, A. Żuberek, Historia w tekstach źródłowych […], Warszawa 2003, s. 20‒21.

Schemat. Systemy uprawy ziemi w średniowieczu System A System B J. Choińska-Mika, W. Lengauer, M. Tymowski, K. Zielińska, Historia […], Warszawa 2007, s. 236. Podaj nazwy systemów uprawy ziemi (A i B) przedstawionych na schemacie i wyjaśnij, który z nich był bardziej efektywny. Nazwa systemu A: Nazwa systemu B: Wyjaśnienie: Nr zadania 6.1. 6.2. 7. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Drzeworyt z XVII wieku http://www.kultura.malopolska.pl Wymień dwa osiągnięcia Władysława Jagiełły, które zostały upamiętnione na drzeworycie. Odpowiedź uzasadnij, interpretując odpowiednie elementy graficzne.

Drzeworyt z połowy XVI wieku M. Aston, Panorama renesansu, Warszawa 2003, s. 121. MHI_1R Rozstrzygnij, czy rysunek jest wyrazem krytyki papiestwa. Odpowiedź uzasadnij, interpretując jego elementy graficzne. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Geneza wojny Walka o dziedzictwo Gustawa Wazy – oto zdarzenie doniosłości wielkiej, nieobojętne dla całej Europy. Łączyła się ona z dawniejszym sporem o panowanie na Bałtyku, o Inflanty, ale nadto nabierała zabarwienia religijnego przez kontrast wyznaniowy obu przeciwników. Tu na Bałtyku ważyły się losy i rozstrzygało pytanie: która religia zapanuje na północy, a tym samym, kto wzmocni siły partii swojej do boju o władzę w Europie. L. Podhorodecki, Wazowie w Polsce, Warszawa 1985, s. 86. Źródło 2. Plan bitwy Z. Ryniewicz, Leksykon bitew świata, Warszawa 2004, s. 254. Rozstrzygnij, czy oba źródła dotyczą wojny Rzeczypospolitej z tym samym przeciwnikiem. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 8. 9. 10. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Źródło 1. Opis stylu w sztuce Termin [ten] pierwszy raz użyty został w końcu XVIII wieku w słowniku sztuki wydanym we Włoszech, jako raczej pejoratywne określenie. […] Niektórzy badacze łączą niezupełnie słusznie [styl] ze zwycięstwem kontrreformacji, z rozkwitem katolicyzmu. […] Twórcy […] nie odtwarzają przyrody i świata, lecz kreują je, zgodnie z własną fantazją czy kaprysem. Harmonii i symetrii przeciwstawia […] dysharmonię i asymetrię, […] statyce – niepokój. M. Bogucka, Dawna Polska, Warszawa 1987, s. 325–326. Źródło 2. Fotografie kolumn A B C Na podstawie: culture.pl, pl.depositphotos.com, art4u.com.pl Rozstrzygnij, która fotografia ze źródła 2. przedstawia kolumnę charakterystyczną dla stylu opisanego w źródle 1., i podaj nazwę tego stylu. Rozstrzygnięcie: Nazwa:

Rozstrzygnij, z ustanowieniem którego dokumentu związane jest zakończenie przemian ustrojowych w Anglii w XVII wieku. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Fragmenty dokumentów z XVII wieku Dokument 1.: Najwyższa władza prawodawcza Rzplitej Anglii, Szkocji i Irlandii oraz dominiów do niej należących spoczywa w ręku jednej osoby oraz narodu zgromadzonego w parlamencie. Tytuł tej osoby brzmieć będzie: Lord Protektor Republiki Anglii, Szkocji i Irlandii. Dokument 2.: Że rzekoma władza zawieszania praw lub ich wykonywania na podstawie powagi królewskiej, a bez zgody parlamentu, jest bezprawiem. […] Ściąganie pieniędzy na użytek Korony pod pozorem prerogatywy królewskiej, a bez zezwolenia parlamentu, na dłuższy czas lub w inny sposób, aniżeli on zezwolił lub ma zezwolić, jest bezprawiem. Dokument 3.: Obecny parlament postanawia i ogłasza, że naród angielski wraz z wszystkimi dominiami i terytoriami doń przynależnymi ma być odtąd republiką i wolnym państwem […] bez króla i Izby Lordów. Teksty źródłowe do nauki w szkole, nr 16, Warszawa 1960, s. 17, 21; T. Maresz, K. Juszczyk, Historia w tekstach źródłowych, t. 2, Rzeszów 2000, s. 11. MHI_1R

Podaj nazwisko polityka, który objął władzę na mocy dokumentu 1.

Fragmenty dokumentów z XVII wieku Dokument 1.: Najwyższa władza prawodawcza Rzplitej Anglii, Szkocji i Irlandii oraz dominiów do niej należących spoczywa w ręku jednej osoby oraz narodu zgromadzonego w parlamencie. Tytuł tej osoby brzmieć będzie: Lord Protektor Republiki Anglii, Szkocji i Irlandii. Dokument 2.: Że rzekoma władza zawieszania praw lub ich wykonywania na podstawie powagi królewskiej, a bez zgody parlamentu, jest bezprawiem. […] Ściąganie pieniędzy na użytek Korony pod pozorem prerogatywy królewskiej, a bez zezwolenia parlamentu, na dłuższy czas lub w inny sposób, aniżeli on zezwolił lub ma zezwolić, jest bezprawiem. Dokument 3.: Obecny parlament postanawia i ogłasza, że naród angielski wraz z wszystkimi dominiami i terytoriami doń przynależnymi ma być odtąd republiką i wolnym państwem […] bez króla i Izby Lordów. Teksty źródłowe do nauki w szkole, nr 16, Warszawa 1960, s. 17, 21; T. Maresz, K. Juszczyk, Historia w tekstach źródłowych, t. 2, Rzeszów 2000, s. 11. MHI_1R

Tabela. Ludność według wyznania w państwie pruskim w latach 1740–1800 1740 1800 Wyznanie w procentach OGÓŁEM 100 100 luteranie 90 49,5 katolicy 6,3 40 kalwini 0,6 8 inne wyznania 3,1 2,5 Na podstawie: Historia Polski […], oprac. C. Kuklo, J. Łukasiewicz, C. Leszczyńska, Warszawa 2014, s. 111. Wyjaśnij polityczną przyczynę zmian w strukturze wyznaniowej państwa pruskiego. Nr zadania 11. 12.1. 12.2. 13. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Fragment źródła z epoki Dnia drugiego, gdy się znowu obywatele zgromadzili, Poniński stawa we drzwiach tylko i – prostym kijem o próg uderzywszy – nakazuje Narodowi, aby się zaraz rozszedł, a jutro o tejże godzinie zgromadził. Natychmiast ruszają się wszyscy posłowie, jak gdyby bez Ponińskiego ani rozumu, ani woli nie mieli. Jeden poczciwy Rejtan, krzyczy, woła, zaklina ich (na miłość Ojczyzny,) na miłość (ich) własną, na honor Narodu, aby sobie sami nie czynili tej krzywdy, aby nie gubili Ojczyzny […]. Stąpił Poniński dalej. Zdrajca kraju czyni się publicznym łupieżcą i tyranem jego. S. Staszic, Przestrogi dla Polski, Wrocław 2008, s. 90. Rozstrzygnij, czy wydarzenia opisane w źródle miały miejsce przed uchwaleniem Konstytucji 3 maja czy po tym uchwaleniu. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Awers i rewers orderu http://muzea.malopolska.pl Wyjaśnij okoliczności ustanowienia zaprezentowanego orderu. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii. MHI_1R

Mapa Europy Na podstawie: www.wlaczpolske.pl Zaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij swój wybór. Mapa przedstawia sytuację w Europie A. przed tzw. bitwą trzech cesarzy. B. między ogłoszeniem blokady kontynentalnej a podpisaniem traktatu w Tylży. C. między bitwą pod Raszynem a tzw. bitwą narodów pod Lipskiem. D. po bitwie pod Waterloo. Uzasadnienie: Nr zadania 14. 15. 16. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Zaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij swój wybór. Ten dokument powstał w roku A. 1806. B. 1830. C. 1846. D. 1864. Uzasadnienie:

Fragment manifestu powstańczego Polacy! Godzina powstania wybiła – cała rozszarpana Polska dźwiga się i zrasta – pozostali już bracia nasi w Księstwie Poznańskim, w Polsce Kongresowej, w Litwie i na Rusi biją się z wrogiem. […] Jest nas dwadzieścia milionów, powstańmy razem jak jeden mąż, a potęgi naszej żadna nie przemoże siła, będzie nam wolność, jakiej dotąd nie było na ziemi; wywalczymy sobie skład społeczeństwa, w którym każdy podług zasług i zdolności z dóbr ziemskich będzie mógł użytkować, a przywilej żaden i pod żadnym kształtem mieć nie będzie miejsca; w którym każden Polak znajdzie zabezpieczenie dla siebie, dla żony i dzieci swoich, w którym upośledzony od przyrodzenia na ciele lub na duszy znajdzie bez upokorzenia niechybną pomoc całego społeczeństwa, w którym ziemia, dzisiaj przez włościan warunkowo tylko posiadana, stanie się bezwarunkową ich własnością, ustaną czynsze, pańszczyzny i wszelkie tym podobne należytności bez żadnego wynagrodzenia, a poświęcenie się sprawie narodowej z bronią w ręku będzie wynagrodzone ziemią z dóbr narodowych. […] A teraz, na znak jedności […] wykonajmy przysięgę: […] Poprzysięgam posłuszeństwo bezwarunkowe Rządowi Narodowemu, w Krakowie. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 218–219.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. W cytowanym fragmencie manifestu znalazły się hasła 1. P F związane z egalitaryzmem. Dokument zapowiadał wprowadzenie ładu społecznego opartego 2. P F o zasadę solidaryzmu. Opisana w źródle koncepcja reform agrarnych jest określana mianem 3. P F kolektywizacji. MHI_1R

Fragment manifestu powstańczego Polacy! Godzina powstania wybiła – cała rozszarpana Polska dźwiga się i zrasta – pozostali już bracia nasi w Księstwie Poznańskim, w Polsce Kongresowej, w Litwie i na Rusi biją się z wrogiem. […] Jest nas dwadzieścia milionów, powstańmy razem jak jeden mąż, a potęgi naszej żadna nie przemoże siła, będzie nam wolność, jakiej dotąd nie było na ziemi; wywalczymy sobie skład społeczeństwa, w którym każdy podług zasług i zdolności z dóbr ziemskich będzie mógł użytkować, a przywilej żaden i pod żadnym kształtem mieć nie będzie miejsca; w którym każden Polak znajdzie zabezpieczenie dla siebie, dla żony i dzieci swoich, w którym upośledzony od przyrodzenia na ciele lub na duszy znajdzie bez upokorzenia niechybną pomoc całego społeczeństwa, w którym ziemia, dzisiaj przez włościan warunkowo tylko posiadana, stanie się bezwarunkową ich własnością, ustaną czynsze, pańszczyzny i wszelkie tym podobne należytności bez żadnego wynagrodzenia, a poświęcenie się sprawie narodowej z bronią w ręku będzie wynagrodzone ziemią z dóbr narodowych. […] A teraz, na znak jedności […] wykonajmy przysięgę: […] Poprzysięgam posłuszeństwo bezwarunkowe Rządowi Narodowemu, w Krakowie. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 218–219.

Na podstawie tekstów i własnej wiedzy uzupełnij tabelę – wpisz obok biogramów nazwiska postaci, których one dotyczą. Biogram Postać Zwolennik ugody z Rosją i uzyskania dzięki niej autonomii Królestwa Polskiego; dyrektor Komisji A. Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego; spowodował rozwiązanie Towarzystwa Rolniczego; przeciwnik ideologii powstańczych i rewolucyjnych. Oficer armii rosyjskiej, w powstaniu styczniowym – choć związany z „białymi”– realizował program „czerwonych”, B. dowódca oddziału na Polesiu, generał, dyktator, stracony na stokach warszawskiej cytadeli. Generał, uczestnik wojen napoleońskich i powstania listopadowego. Po upadku powstania na emigracji we Francji związany z Hotelem Lambert. W okresie Wiosny C. Ludów dowódca rewolucji wiedeńskiej, a później naczelny wódz armii węgierskiej. Pod koniec życia w służbie tureckiej jako Murat Pasza. Wychowany w tradycji „Familii”, przyjaciel i minister spraw zagranicznych u boku cara Aleksandra I, współtwórca konstytucji Królestwa Polskiego. Podczas D. powstania listopadowego prezes Rządu Narodowego. Jeden z czołowych działaczy tzw. wielkiej emigracji, konserwatysta. Na podstawie: Historia. Encyklopedia szkolna, red. B. Kaczorowski, Warszawa 2002, s. 364–365, 608, 642; W. Sienkiewicz, Mały słownik historii Polski, Warszawa 1997, s. 20, s. 36–37. Nr zadania 17.1. 17.2. 18. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Karykatura francuska – Przeklęty rok www.kunstkopie.de Wyjaśnij polityczne okoliczności powstania zaprezentowanej karykatury. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii.

Źródło 1. Fragment odezwy partii politycznej Jako samodzielna partia […], opierająca się na zbiorowej akcji mas pracujących, dobijać się będzie: A. Pod względem politycznym Samodzielnej rzeczypospolitej demokratycznej, opartej na zasadach następujących: 1) bezpośrednie, powszechne i tajne głosowanie; […] 2) całkowite równouprawnienie narodowości wchodzących w skład Rzeczypospolitej na zasadzie dobrowolnej federacji; […] 4) równość wszystkich obywateli kraju bez różnicy płci, rasy, narodowości i wyznania; 5) zupełna wolność słowa, druku, zebrań, i stowarzyszeń. Polska w latach 1864–1918. Wybór tekstów źródłowych do nauczania historii, red. A. Galos, Warszawa 1987, s. 109. MHI_1R Źródło 2. Fragmenty stron tytułowych czasopism z przełomu XIX i XX wieku 1 2 3 4 http://pbc.biaman.pl Zaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij swój wybór. W odezwie przedstawiono założenia programowe partii, której organem prasowym była gazeta oznaczona numerem A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Uzasadnienie: Nr zadania 19. 20. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Fragment mowy inauguracyjnej prezydenta Stanów Zjednoczonych Naszym najpilniejszym i największym zadaniem jest zatrudnienie bezrobotnych. […] Zatrudniając […] bezrobotnych, uruchomimy zarazem wielkie roboty publiczne, przyczyniając się do lepszego i pełniejszego wyzyskania naszych bogactw naturalnych. […] Możemy sobie to zadanie ułatwić, dążąc do podniesienia cen produktów rolnych, a tym samym zwiększenia zbytu towarów przemysłowych. Możemy sobie to zadanie ułatwić, zapobiegając licytacjom, które niosą ruinę właścicielom małych domków i farm. Możemy sobie to zadanie ułatwić, domagając się, by władze federalne, stanowe i lokalne natychmiast znacznie obniżyły swoje wydatki administracyjne. […] [M]usimy roztoczyć nadzór ścisły nad wszelką działalnością bankową, kredytową i inwestycyjną, musimy położyć kres spekulacji cudzymi pieniędzmi i zapewnić krajowi dostateczną ilość środków obiegowych, nie naruszając jednak zdrowych podstaw naszego pieniądza. Wiek XX w źródłach. […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2002, s. 103–104. Podaj stosowaną w historiografii nazwę programu reform ekonomiczno-społecznych, zapowiedzianych w mowie inauguracyjnej, oraz nazwisko prezydenta, który ją wygłosił. Nazwa programu: Nazwisko prezydenta:

Plakat z 1939 roku A. Dziurok, M. Gałęzowski, Ł. Kamiński, F. Musiał, Od niepodległości […], Warszawa 2014, s. 109. MHI_1R Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, do którego nawiązuje plakat. Odpowiedź uzasadnij, interpretując jego elementy graficzne. Nazwa: Uzasadnienie:

Źródło 1. Fragment wiersza Władysława Broniewskiego Tam na Uchcie, na Soświe1, wspominamy, jak gdzieś na Ładodze rośnie sosna przy sośnie, od tyfusu, malarii, drzewa piękne, masztowe wyrosły. tysiącamiśmy marli Myśmy ostrym toporem I tysiące nas padły po drodze. rozprawiali się z borem Dobrze jest, że nas nie ma nie dla Polski: dla Rosji… dla Rosji. tam, gdzie zima, Kołyma, […] gdzie Workuty, Irkucki, Tobolski: że przez Morze Kaspijskie Dziś w angielskiej kantynie, i przez piachy libijskie przy dziewczynie i winie, wędrujemy prościutko do Polski. 1 Uchta, Sośwa – rzeki w północnej Rosji. „Wiadomości Polskie”, Londyn 1943, nr 48, s. 1. Źródło 2. Medal z 1984 roku https://muzeum-ak.pl Wyjaśnij związek między wydarzeniami, do których nawiązują źródła 1. i 2. Nr zadania 21. 22. 23. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Fragment listu Komisariatu Spraw Zagranicznych ZSRR do ambasadora USA w Moskwie Rząd radziecki nie może oczywiście sprzeciwiać się dokonywanym przez angielskie czy amerykańskie samoloty zrzutom broni w rejonie Warszawy, ponieważ jest to sprawa tych krajów. Jednak zdecydowanie sprzeciwia się lądowaniu tych samolotów na terenie radzieckim, gdyż rząd radziecki nie ma zamiaru pośrednio czy bezpośrednio uczestniczyć w wydarzeniach warszawskich. D. Boyd, Ekspansja Kremla. Historia podbijania świata, Warszawa 2014, s. 196. Podaj rok wysłania listu i wyjaśnij, dlaczego rząd radziecki nie miał zamiaru uczestniczyć w wydarzeniach warszawskich. Rok: Wyjaśnienie:

Wyjaśnij, dlaczego książka, której okładkę przedstawiono powyżej, mogła w okresie PRL ukazać się jedynie w drugim obiegu wydawniczym. MHI_1R

Fotografia okładki książki „Wolne” wybory 1947, Warszawa 1981.

Podaj nazwisko przywódcy PSL z okresu wyborów, do których nawiązuje źródło.

Fotografia okładki książki „Wolne” wybory 1947, Warszawa 1981.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Pierwszy atak na środowisko naukowe nastąpił na II Plenum KC (20–21 kwietnia 1949). Został wymierzony przeciw tej „części profesury, która z uporem trwa na wstecznych pozycjach, nie docenia dorobku polskiej postępowej nauki i zapatrzona we wzory burżuazyjnej nauki […], nie zapoznaje się ze zdobyczami przodującej dziś nauki radzieckiej i nie przekazuje tych zdobyczy naszej młodzieży”. […] Naukom ścisłym pozostawiono nieco więcej swobody w porównaniu z takimi dyscyplinami jak: ekonomia, filozofia czy historia najnowsza. W tych ostatnich wprowadzenie „nowej myśli” było traktowane jako pilne zadanie. P. Buhler, Anatomia oszustwa. Polska w czasach komunizmu, Warszawa 2014, s. 248. Źródło 2. Plakat z epoki http://www.muzeumzamoyskich.pl Rozstrzygnij, czy plakat propaguje nową myśl przedstawioną w tekście (źródło 1.). Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 24. 25.1. 25.2. 26. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Podaj nazwę państwa, którego okoliczności powstania opisano w źródle. Odpowiedź uzasadnij. Nazwa państwa: Uzasadnienie:

Fragment opracowania historycznego Zgromadzenie Ogólne ONZ […] większością 2/3 głosów podjęło decyzję o podziale spornego obszaru. […] [Gdy] wygasł mandat Wielkiej Brytanii na opiekowanie się Palestyną i Anglicy opuścili ją, David Ben Gurion […] stworzył Rząd Tymczasowy i proklamował powstanie państwa […]. Wielkie mocarstwa, z USA i ZSRR włącznie, uznały ten fakt i natychmiast nawiązały z [tym państwem] stosunki dyplomatyczne. Wielka Brytania nie uczyniła tego, również przeciw tej inicjatywie wystąpiły państwa arabskie. […] Liga Państw Arabskich podjęła działania zbrojne, zmierzając do zniszczenia [tego państwa]. A. Czubiński, Historia powszechna XX wieku, Poznań 2003, s. 496‒497.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania. Do wydarzeń opisanych w tekście doszło A. przed zakończeniem konferencji w Poczdamie. B. między kapitulacją Japonii a utworzeniem NATO. C. między wybuchem wojny w Korei a śmiercią Stalina. D. po radzieckiej pacyfikacji powstania na Węgrzech.

Fragment opracowania historycznego Zgromadzenie Ogólne ONZ […] większością 2/3 głosów podjęło decyzję o podziale spornego obszaru. […] [Gdy] wygasł mandat Wielkiej Brytanii na opiekowanie się Palestyną i Anglicy opuścili ją, David Ben Gurion […] stworzył Rząd Tymczasowy i proklamował powstanie państwa […]. Wielkie mocarstwa, z USA i ZSRR włącznie, uznały ten fakt i natychmiast nawiązały z [tym państwem] stosunki dyplomatyczne. Wielka Brytania nie uczyniła tego, również przeciw tej inicjatywie wystąpiły państwa arabskie. […] Liga Państw Arabskich podjęła działania zbrojne, zmierzając do zniszczenia [tego państwa]. A. Czubiński, Historia powszechna XX wieku, Poznań 2003, s. 496‒497.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij swój wybór. Wydarzenia, o których pisze autor „Dzienników”, miały miejsce w A. marcu 1968 roku. B. grudniu 1970 roku. C. czerwcu 1976 roku. D. sierpniu 1980 roku. Uzasadnienie:

Źródło 1. Dzienniki Stefana Kisielewskiego [fragment] A więc były dwudniowe walki […]. Podpalono szereg gmachów (wśród nich Komitet Wojewódzki) […], weszło w końcu do akcji wojsko […]. Rozpoczęli wszystko robotnicy stoczni […], którzy zastrajkowali z powodu nieotrzymania trzynastej pensji oraz z powodu wiadomej podwyżki cen. Ruszyli oni pochodem pod K[omitet] W[ojewódzki], wznosząc okrzyki przeciw Gomułce […]. Nasza telewizja i radio odezwały się na ten temat po dwóch dniach […]. Przypominają, że zmiana cen jest podyktowana „koniecznością uzdrowienia gospodarki” […]. Wczoraj odbyło się VII Plenum, na którym usunięto […] Gomułkę. S. Kisielewski, Dzienniki, Warszawa 1996, s. 516–517. MHI_1R Źródło 2. Fotografie I sekretarzy KC PZPR A B C https://pl.wikipedia.org

Rozstrzygnij, który z polityków przedstawionych na fotografiach A–C został I sekretarzem KC PZPR wskutek wydarzeń opisanych w tekście, i podaj jego nazwisko. Rozstrzygnięcie: Nazwisko: Nr zadania 27.1. 27.2. 28.1. 28.2. 29. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 1 12 egzaminator Uzyskana liczba pkt MHI_1R

Źródło 1. Dzienniki Stefana Kisielewskiego [fragment] A więc były dwudniowe walki […]. Podpalono szereg gmachów (wśród nich Komitet Wojewódzki) […], weszło w końcu do akcji wojsko […]. Rozpoczęli wszystko robotnicy stoczni […], którzy zastrajkowali z powodu nieotrzymania trzynastej pensji oraz z powodu wiadomej podwyżki cen. Ruszyli oni pochodem pod K[omitet] W[ojewódzki], wznosząc okrzyki przeciw Gomułce […]. Nasza telewizja i radio odezwały się na ten temat po dwóch dniach […]. Przypominają, że zmiana cen jest podyktowana „koniecznością uzdrowienia gospodarki” […]. Wczoraj odbyło się VII Plenum, na którym usunięto […] Gomułkę. S. Kisielewski, Dzienniki, Warszawa 1996, s. 516–517. MHI_1R Źródło 2. Fotografie I sekretarzy KC PZPR A B C https://pl.wikipedia.org

Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania. 1. Od religii prześladowanej do religii panującej. Scharakteryzuj zmiany w sytuacji chrześcijan i statusie ich religii w imperium rzymskim I–IV wieku. 2. Miasta zawsze pełniły funkcję drogowskazu. Odnieś się do powyższej tezy, charakteryzując polityczną, społeczno-gospodarczą i kulturową rolę miast w średniowiecznej Europie. 3. Wyjaśnij przyczyny i scharakteryzuj przejawy kryzysów wewnętrznych Rzeczypospolitej w XVII wieku. 4. Porównaj procesy zjednoczeniowe Włoch oraz Niemiec w XIX wieku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 24–25). 5. Scharakteryzuj najważniejsze problemy społeczne II Rzeczypospolitej i oceń próby ich rozwiązania. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26–27). Materiały źródłowe do tematu 4. Źródło A. Mapa. Proces jednoczenia Włoch Na podstawie: A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia 1789–1871, Warszawa 1998, s. 322. MHI_1R Źródło B. Fragment listu Camillo Cavoura do księcia Hieronima Bonaparte z 24 listopada 1860 roku [W] Neapolu sprawy idą dobrze. Wyniki powszechnego głosowania są jak najbardziej zadowalające. Poza kilku miejscowościami, opanowanymi przez reakcyjne bandy, wszyscy głosowali za przyłączeniem do Królestwa Wiktora Emanuela. Wielu z powodu przekonania i uczucia, wielu również ze strachu przed garibaldyzmem. Konserwatyści okazali najwięcej gorliwości podczas głosowania. Poparcie, którego udzielił lud neapolitański, upoważnia całkowicie naszego króla do zaatakowania Capui i Gaety. Zamierza on to właśnie uczynić pojutrze. D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski, Od Hammurabiego […], t. 2, Gdańsk 2002, s. 59. Źródło C. Mapa. Proces jednoczenia Niemiec Na podstawie: A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia 1789–1871, Warszawa 1998, s. 326. Źródło D. Fragment przemówienia Ottona von Bismarcka z 30 września 1862 roku Mamy za gorącą krew, mamy skłonność do nakładania zbyt obszernych zbroi na nasze drobne ciało, a powinniśmy ją przecież użytkować. Niemcy nie oczekują od Prus liberalizmu, lecz siły. Bawaria, Wirtembergia, Badenia mogą tolerować liberalizm i dlatego nikt nie przeznacza im roli Prus. Prusy powinny zebrać i zachować swoje siły aż do odpowiedniej chwili, którą już niejednokrotnie zmarnowały. Granice Prus po traktacie wiedeńskim nie sprzyjają zdrowemu życiu państwowemu. Wielkich zagadnień chwili nie rozstrzyga się za pomocą mów czy postanowień większości (to właśnie był wielki błąd lat 1848 i 1849), lecz krwią i żelazem. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 259. MHI_1R Materiały źródłowe do tematu 5. Źródło A. Mapa. Struktura narodowościowa II Rzeczypospolitej H. Samsonowicz, J. Tazbir, T. Łepkowski, T. Nałęcz, Polska. Losy państwa i narodu do 1939 roku, Warszawa 2003, s. 570. Źródło B. Fragmenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 17 marca 1921 roku Art. 95. Rzeczpospolita zapewnia na swoim obszarze zupełną ochronę życia, wolności i mienia wszystkim, bez różnicy pochodzenia, narodowości, języka, rasy lub religii. […] Art. 96. Wszyscy obywatele są równi wobec prawa. […] Art. 105. Każdy obywatel ma prawo swobodnego wyrażania swoich myśli i przekonań, o ile przez to nie narusza przepisów prawa. […] Art. 109. Każdy obywatel ma prawo zachowania swej narodowości i pielęgnowania swojej mowy i właściwości narodowych. […] Art. 111. Wszystkim obywatelom poręcza się wolność sumienia i wyznania. […] Art. 118. W zakresie szkoły powszechnej nauka jest obowiązkową dla wszystkich obywateli […]. http://prawo.sejm.gov.pl MHI_1R Źródło C. Strona z przedwojennego Rocznika Statystycznego Na podstawie: G. Szelągowska, Ludzie, społeczeństwa, cywilizacje […], Warszawa 2003, s. 276. Źródło D. Tabela. Struktura posiadania ziemi w Polsce w 1921 roku Liczba Powierzchnia Gospodarstwa gospodarstw gospodarstwa w % ogólnej w % ogółu w tys. w tys. ha powierzchni Ogółem 3490,7 100,0 37926,0 100,0 ha 1013,4 29,0 1060,7 2,8 2–5 ha 1138,5 32,6 4248,3 11,2 5–10 ha 861,1 24,7 6562,6 17,3 10–20 ha 360,0 10,3 5201,7 13,7 20–50 ha 87,6 2,5 2611,1 6,9 Powyżej 50 ha 30,1 0,9 18241,6 48,1 Na podstawie: M. Machałek, Przemiany polskiej wsi w latach 1918–1989, „Klio” 2013, t. 26, s. 58–59. MHI_1R WYPRACOWANIE na temat nr …………….. MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R MHI_1R