Historia 2021 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

Źródło 1. Plan miasta starożytnego Wielka historia świata, t. 2, Bielsko Biała 1998, s. 90. Źródło 2. Ilustracje budowli starożytnych A B C https://sites.google.com Podaj nazwę miasta przedstawionego w źródle 1. oraz literę, którą oznaczono ilustrację budowli (źródło 2.) związanej z tym miastem. Nazwa miasta: Litera: EHIP-R0_100

Źródło 1. Fragment dzieła starożytnego historyka O świcie wyprowadzili wojska z obozu i ustawili do boju – Kartagińczycy do boju o własne życie i panowanie w Afryce, Rzymianie o panowanie i rządy nad całym światem. […] Nigdy też nagród los nie wyznaczał większych dla zapaśników niż te, o które teraz rozgrywała się walka. Bo zwycięzcy w tej walce mieli panować nie tylko nad Afryką czy nad Europą, ale także, jak się niebawem ziściło, nad pozostałymi częściami znanego w dziejach świata. Polibiusz, Dzieje, t. II, Wrocław 2005, s. 179. Źródło 2. Mapa imperium rzymskiego M. Cary, H.H. Scullard, Dzieje Rzymu, t. 1. Warszawa 1992. Rozstrzygnij, czy mapa przedstawia obszar imperium rzymskiego przed czy po wydarzeniu opisanym w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 1. 2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Ilustracja budowli starożytnej https://pixabay.com/pl Sformułuj dwa argumenty na poparcie tezy, że zaprezentowana na ilustracji budowla jest przykładem zarówno greckich, jak i rzymskich rozwiązań w dziedzinie architektury. • •

Źródło 1. Basen Morza Śródziemnego oraz Bliski i Środkowy Wschód w VII–VIII wieku J. Dowiat, Historia […], Warszawa 1987, s. 182. EHIP-R0_100 Źródło 2. Fotografie wystroju wewnętrznego budowli sakralnych A B https://www.thenationalnews.com; https://fineartamerica.com Rozstrzygnij, który z przedstawionych w źródle 2. obiektów – A czy B – powstał w następstwie zmian terytorialnych ukazanych w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do mapy i wybranej fotografii. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 3. 4. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Mapa. Ziemie polskie pod panowaniem pierwszych Piastów (966–1020 r.) Encyklopedia historii gospodarczej do 1945, t. 2, Warszawa 1981, s. 395. Rozstrzygnij, która z granic – A, B czy C – przedstawia obszar państwa Piastów z roku zjazdu gnieźnieńskiego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści mapy. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: EHIP-R0_100

Rozstrzygnij, czy w tekście jest mowa o pierwszej w historii unii polsko-węgierskiej. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Fragment opracowania historycznego W samym centrum zagrożenia znajdowały się Węgry. Unia Korony św. Stefana z potężną wówczas monarchią polsko-litewską wydawała się rozwiązaniem idealnym i zyskiwała coraz więcej zwolenników na Węgrzech, a rzecznikiem jej stała się Stolica Apostolska. […] W marcu 1440 r. odbyło się w Krakowie uroczyste przekazanie korony węgierskiej Władysławowi, w dwa miesiące później znalazł się Władysław na Węgrzech, a w lipcu został koronowany. J. Wyrozumski, Historia Polski […], Warszawa 1983, s. 204.

Wyjaśnij, o jakim zagrożeniu jest mowa w tekście. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii. Nr zadania 5. 6.1. 6.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Fragment opracowania historycznego W samym centrum zagrożenia znajdowały się Węgry. Unia Korony św. Stefana z potężną wówczas monarchią polsko-litewską wydawała się rozwiązaniem idealnym i zyskiwała coraz więcej zwolenników na Węgrzech, a rzecznikiem jej stała się Stolica Apostolska. […] W marcu 1440 r. odbyło się w Krakowie uroczyste przekazanie korony węgierskiej Władysławowi, w dwa miesiące później znalazł się Władysław na Węgrzech, a w lipcu został koronowany. J. Wyrozumski, Historia Polski […], Warszawa 1983, s. 204.

Źródło 1. Ilustracja fasady katedry w Kolonii https://eu.lumas.com EHIP-R0_100 Źródło 2. Fotografie wnętrz kościołów A B https://pl.wikipedia.org Rozstrzygnij, na której fotografii ze źródła 2. – A czy B – przedstawiono wnętrze charakterystyczne dla stylu zilustrowanego w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do dwóch widocznych cech tego stylu. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: • • Nr zadania 7. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Uzupełnij tabelę – w odpowiednie miejsca wpisz nazwy państw, z którymi Polska zawarła układ, a także nazwy dynastii, z których wywodzili się władcy tych państw w momencie zawierania układu. Nazwa państwa Nazwa dynastii Źródło 1. Źródło 2.

Źródło 1. Fragment kroniki Przyrzekł [ten władca] wszystkie granice Królestwa Polskiego (opatrzyć), w szczególności zaś zobowiązał się sam, swoimi ludźmi, własnym kosztem i staraniem odzyskać Pomorze; dalej, jeśli wspomniany król Polski Kazimierz zejdzie bez męskiego potomstwa, [a on] po nim na Królestwie nastąpi, nie wnosić na urząd starościński żadnego cudzoziemca. Kronika […], Kraków 2001, s. 29. Źródło 2. Fragment dokumentu z epoki Najjaśniejsza pani, [...] przyjmij wielkiego księcia [...] za syna i oddaj mu w małżeństwo najukochańszą córkę swoją [...], królowę polską. [...] Wielki książę [...], ze wszystkimi swoimi braćmi, [...] chce, życzy i pragnie przyjąć wiarę katolicką świętego rzymskiego kościoła. […] Nareszcie tenże wielki książę […] obiecuje ziemie swoje […] do Korony Królestwa Polskiego na zawsze włączyć [applicare]. W. Uruszczak, Państwo […], Warszawa 1999, s. 67.

Rozstrzygnij, które ze źródeł opisuje wydarzenie chronologicznie późniejsze. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: EHIP-R0_100

Źródło 1. Fragment kroniki Przyrzekł [ten władca] wszystkie granice Królestwa Polskiego (opatrzyć), w szczególności zaś zobowiązał się sam, swoimi ludźmi, własnym kosztem i staraniem odzyskać Pomorze; dalej, jeśli wspomniany król Polski Kazimierz zejdzie bez męskiego potomstwa, [a on] po nim na Królestwie nastąpi, nie wnosić na urząd starościński żadnego cudzoziemca. Kronika […], Kraków 2001, s. 29. Źródło 2. Fragment dokumentu z epoki Najjaśniejsza pani, [...] przyjmij wielkiego księcia [...] za syna i oddaj mu w małżeństwo najukochańszą córkę swoją [...], królowę polską. [...] Wielki książę [...], ze wszystkimi swoimi braćmi, [...] chce, życzy i pragnie przyjąć wiarę katolicką świętego rzymskiego kościoła. […] Nareszcie tenże wielki książę […] obiecuje ziemie swoje […] do Korony Królestwa Polskiego na zawsze włączyć [applicare]. W. Uruszczak, Państwo […], Warszawa 1999, s. 67.

Rozstrzygnij, która z ilustracji odnosi się do zakonu opisanego w tekście. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do tekstu i elementów graficznych wybranej ilustracji. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Ilustracje przedstawiające duchownych A B https://encyklopedia.pwn.pl Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Zakon […] od początku miał się składać z elity intelektualnej, poddanej, przed przyjęciem ślubów, wieloletnim studiom i doświadczeniom. Zakon był ściśle zhierarchizowany, jego zwierzchnicy podlegali wprost papieżowi […]. Działalność […] skupiała się w punktach węzłowych ówczesnego społeczeństwa. Oni otaczali królów i książąt w charakterze kaznodziei i spowiedników. Oni też zorganizowali sieć szkół na dobrym poziomie […]. Nie rezygnowali również z misji zamorskich. A. Wyczański, Historia powszechna […], Warszawa 1983, s. 153.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Założycielem zakonu, o którym mowa w źródle 2., był A. Benedykt z Nursji. B. Ignacy Loyola. C. Franciszek z Asyżu. D. Dominik Guzman. Nr zadania 8.1. 8.2. 9.1. 9.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Źródło 1. Ilustracje przedstawiające duchownych A B https://encyklopedia.pwn.pl Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Zakon […] od początku miał się składać z elity intelektualnej, poddanej, przed przyjęciem ślubów, wieloletnim studiom i doświadczeniom. Zakon był ściśle zhierarchizowany, jego zwierzchnicy podlegali wprost papieżowi […]. Działalność […] skupiała się w punktach węzłowych ówczesnego społeczeństwa. Oni otaczali królów i książąt w charakterze kaznodziei i spowiedników. Oni też zorganizowali sieć szkół na dobrym poziomie […]. Nie rezygnowali również z misji zamorskich. A. Wyczański, Historia powszechna […], Warszawa 1983, s. 153.

Każdemu fragmentowi tekstu ze źródła 2. przyporządkuj uczestniczącego w opisanych tam wydarzeniach władcę ze źródła 1. Odpowiedzi zapisz poniżej. Fragment A – Fragment B – Fragment C –

Źródło 1. Tablica genealogiczna Jagiellonów i Wazów [fragment] Zygmunt I Stary Gustaw I Waza król polski, w. ks. litewski król szwedzki 1506–1548 1523–1560 Zygmunt II August Katarzyna Jagiellonka Jan III Waza Karol IX Sudermański król polski, królowa szwedzka król szwedzki król szwedzki w. ks. litewski 1569–1592 1604–1611 Anna Jagiellonka Zygmunt III Waza Gustaw II Adolf Katarzyna królowa polska król polski, w. ks. litewski król szwedzki księżniczka 1587–1632, 1611–1632 szwedzka król szwedzki 1592–1599 Krystyna Karol X Gustaw królowa szwedzka król szwedzki Władysław IV Waza Jan II Kazimierz Waza 1632–1654 1654–1660 król polski, w. ks. litewski król polski, w. ks. litewski 1632–1648 1648–1668 Objaśnienia: Uwzględniono wybranych władców; w opisach podano daty panowania; w. ks. – wielki książę. Na podstawie: T. Jurek, E. Kizik, Historia Polski do 1572, Warszawa 2013, s. 746; Wielka encyklopedia PWN, red. J. Wojnowski, t. 29, s. 39. Źródło 2. Fragmenty opracowania historycznego Fragment A [Król ten] zorientowawszy się, że sam nie połknie polskiej zdobyczy, zwrócił się o pomoc do elektora brandenburskiego, przyrzekając mu w zamian nie tylko Warmię, lecz również Wielkopolskę oraz uznanie pełnej suwerenności Prus Książęcych. Trzecim współrealizatorem projektu rozbioru Polski miał być książę Jerzy II Rakoczy. Fragment B Nakładanie się konfliktów wyznaniowych na polityczne utrudniało osiągnięcie porozumienia między królem a rokoszanami. Po przewlekłych i bezpłodnych pertraktacjach obie strony chwyciły za oręż. W lipcu […] wojskom królewskim udało się pod Guzowem (koło Radomia) pokonać główne siły przeciwników. W rok później upokorzony [przywódca rokoszan] musiał przeprosić króla na posiedzeniu senatu w Krakowie. Fragment C Armia rosyjska, dowodzona przez bojara Szeina, obległa […] Smoleńsk, mocno jednak ufortyfikowany przez Polaków. [Król] pospieszył na odsiecz twierdzy, a jego sukcesy militarne zmusiły Moskwę do podpisania pokoju w Polanowie […]; Polska zachowywała wszystkie zdobycze terytorialne, przyznane jej w rozejmie deulińskim, król zaś zrzekał się pretensji do tronu carskiego. H. Samsonowicz, J. Tazbir, T. Łebkowski, T. Nałęcz, Polska […], Warszawa 2003, s. 166, 182, 194. EHIP-R0_100

Na podstawie tablicy genealogicznej i własnej wiedzy oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Początek wojen Rzeczypospolitej ze Szwecją w XVII wieku jest związany 1. P F z osobą uwzględnionego w źródle 1. stryja Zygmunta III Wazy. W momencie wybuchu wojny trzydziestoletniej na tronie Szwecji 2. P F zasiadała kobieta. Jeden z uwzględnionych na tablicy genealogicznej władców 3. P F Rzeczypospolitej abdykował.

Źródło 1. Tablica genealogiczna Jagiellonów i Wazów [fragment] Zygmunt I Stary Gustaw I Waza król polski, w. ks. litewski król szwedzki 1506–1548 1523–1560 Zygmunt II August Katarzyna Jagiellonka Jan III Waza Karol IX Sudermański król polski, królowa szwedzka król szwedzki król szwedzki w. ks. litewski 1569–1592 1604–1611 Anna Jagiellonka Zygmunt III Waza Gustaw II Adolf Katarzyna królowa polska król polski, w. ks. litewski król szwedzki księżniczka 1587–1632, 1611–1632 szwedzka król szwedzki 1592–1599 Krystyna Karol X Gustaw królowa szwedzka król szwedzki Władysław IV Waza Jan II Kazimierz Waza 1632–1654 1654–1660 król polski, w. ks. litewski król polski, w. ks. litewski 1632–1648 1648–1668 Objaśnienia: Uwzględniono wybranych władców; w opisach podano daty panowania; w. ks. – wielki książę. Na podstawie: T. Jurek, E. Kizik, Historia Polski do 1572, Warszawa 2013, s. 746; Wielka encyklopedia PWN, red. J. Wojnowski, t. 29, s. 39. Źródło 2. Fragmenty opracowania historycznego Fragment A [Król ten] zorientowawszy się, że sam nie połknie polskiej zdobyczy, zwrócił się o pomoc do elektora brandenburskiego, przyrzekając mu w zamian nie tylko Warmię, lecz również Wielkopolskę oraz uznanie pełnej suwerenności Prus Książęcych. Trzecim współrealizatorem projektu rozbioru Polski miał być książę Jerzy II Rakoczy. Fragment B Nakładanie się konfliktów wyznaniowych na polityczne utrudniało osiągnięcie porozumienia między królem a rokoszanami. Po przewlekłych i bezpłodnych pertraktacjach obie strony chwyciły za oręż. W lipcu […] wojskom królewskim udało się pod Guzowem (koło Radomia) pokonać główne siły przeciwników. W rok później upokorzony [przywódca rokoszan] musiał przeprosić króla na posiedzeniu senatu w Krakowie. Fragment C Armia rosyjska, dowodzona przez bojara Szeina, obległa […] Smoleńsk, mocno jednak ufortyfikowany przez Polaków. [Król] pospieszył na odsiecz twierdzy, a jego sukcesy militarne zmusiły Moskwę do podpisania pokoju w Polanowie […]; Polska zachowywała wszystkie zdobycze terytorialne, przyznane jej w rozejmie deulińskim, król zaś zrzekał się pretensji do tronu carskiego. H. Samsonowicz, J. Tazbir, T. Łebkowski, T. Nałęcz, Polska […], Warszawa 2003, s. 166, 182, 194. EHIP-R0_100

Fragment dedykacji dla żony hetmana Zofii Chodkiewiczowej Tę pracę moję Waszej Miłości […] oddawam i dedykuję naonczas, gdy o sławnym zwycięstwie, które Jego Mość Pan Hetman Małżonek Waszej Miłości nad nieprzyjacielem odniósł, szczęsna nowina doszła […]. Pan Małżonek, jako prawdziwy ojczyzny miłośnik, a czuły w powinności swej hetman, gardło i zdrowie swe na obronę religijej katolickiej i miłej Ojczyzny [chwałę] ochotnie niesie. Któremu aby Pan Bóg zwycięstwo nad wiarołomcą Sudermanem dać raczył, wszyscy, którzy Ojczyźnie miłej i dobru Rzeczypospolitej z serca sprzyjamy, jego świętej miłości prosimy. Żywot świętego Kazimierza […], oprac. J. Okoń, K. Gara, Warszawa 2016, s. 68–69. Udowodnij, podając dwa argumenty, że przedstawiona w tekście charakterystyka hetmana zawiera elementy typowe dla kultury sarmackiej. • • Nr zadania 10.1. 10.2. 11. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Rozstrzygnij, czy cytowany dokument jest aktem zawiązania konfederacji barskiej czy targowickiej. Odpowiedź uzasadnij, podając dwa argumenty. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: • •

Fragment aktu zawiązania konfederacji My, senatorowie, ministrowie [Rzeczypospolitej], urzędnicy kor[onni], tudzież urzędnicy, dygnitarze i rycerstwo kor[onne], widząc, że już dla nas nie masz [Rzeczypospolitej], iż sejm dzisiejszy, na niedziel tylko sześć zwołany, przywłaszczywszy sobie władzę prawodawczą na zawsze […], ciągle ją ze wzgardą praw uzurpując, połamał prawa kardynalne, zmiótł wszystkie wolności szlacheckie, […] nową formę rządu, za pomocą mieszczan, ułanów, żołnierzy, narzuconą sukcesję tronu postanowił, królowi od przysięgi, na pacta conventa wykonanej, uwolnić się dozwolił, władzę królów rozszerzył, rzeczpospolitą w monarchię zamienił, szlachtę bez posesji od równości i wolności odepchnął, wolę narodu, w instrukcjach wojewódzkich daną, [...] sam pod konfederacją sejmując, konfederować się całemu narodowi, prócz siebie, zakazał [...], w wojnę szkodliwą przeciwko Rosji, sąsiadki naszej najlepszej, najdawniejszej z przyjaciół i sprzymierzeńców naszych, wplątać nas usiłował […]. [P]rzeciwko wszystkim prawom i ustawom na tym sejmie wypadłym, które by wolność Rzczpltej obalały […], konfederujemy się i wiążemy się węzłem nierozerwanym konfederacji […]. [O]braliśmy sobie za marszałka J.W. Stan[isława] Szczęsnego Potockiego, generała kor[onnego] artylerii [...], a za wodzów wojsk kor[onnych] przy konfederacji i jej władz będących J.W. Ksawerego Branickiego, w[ielkiego] kor[onnego], Seweryna Rzewuskiego poln[ego] kor[onnego] hetmanów. Wiek XVI–XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 438.

Wymień dwa przykłady praw kardynalnych, których połamanie zarzucili sejmowi w cytowanym dokumencie konfederaci. • • EHIP-R0_100

Fragment aktu zawiązania konfederacji My, senatorowie, ministrowie [Rzeczypospolitej], urzędnicy kor[onni], tudzież urzędnicy, dygnitarze i rycerstwo kor[onne], widząc, że już dla nas nie masz [Rzeczypospolitej], iż sejm dzisiejszy, na niedziel tylko sześć zwołany, przywłaszczywszy sobie władzę prawodawczą na zawsze […], ciągle ją ze wzgardą praw uzurpując, połamał prawa kardynalne, zmiótł wszystkie wolności szlacheckie, […] nową formę rządu, za pomocą mieszczan, ułanów, żołnierzy, narzuconą sukcesję tronu postanowił, królowi od przysięgi, na pacta conventa wykonanej, uwolnić się dozwolił, władzę królów rozszerzył, rzeczpospolitą w monarchię zamienił, szlachtę bez posesji od równości i wolności odepchnął, wolę narodu, w instrukcjach wojewódzkich daną, [...] sam pod konfederacją sejmując, konfederować się całemu narodowi, prócz siebie, zakazał [...], w wojnę szkodliwą przeciwko Rosji, sąsiadki naszej najlepszej, najdawniejszej z przyjaciół i sprzymierzeńców naszych, wplątać nas usiłował […]. [P]rzeciwko wszystkim prawom i ustawom na tym sejmie wypadłym, które by wolność Rzczpltej obalały […], konfederujemy się i wiążemy się węzłem nierozerwanym konfederacji […]. [O]braliśmy sobie za marszałka J.W. Stan[isława] Szczęsnego Potockiego, generała kor[onnego] artylerii [...], a za wodzów wojsk kor[onnych] przy konfederacji i jej władz będących J.W. Ksawerego Branickiego, w[ielkiego] kor[onnego], Seweryna Rzewuskiego poln[ego] kor[onnego] hetmanów. Wiek XVI–XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 438.

Źródło 1. Fragment konstytucji Artykuł 5. Korona książęca […] jest dziedziczną w osobie Króla Saskiego, jego potomków, dziedziców i następców w porządku następstwa ustanowionego w domu saskim. Artykuł 6. Rząd jest w osobie króla. On sprawuje w całej swojej zupełności urzędowanie władzy wykonawczej. Od niego wychodzą projekta ustaw. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 40. Źródło 2. Mapy przedstawiające terytoria dwóch państw A B H. Samsonowicz i inni, Polska na przestrzeni wieków, Warszawa 2007, s. 389, 402. Rozstrzygnij, na terytorium którego z zaprezentowanych w źródle 2. państw – A czy B – obowiązywała konstytucja zacytowana w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 12.1. 12.2. 13. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzeń przedstawionych na mapie oraz rok, w którym się rozpoczęły. Nazwa wydarzeń: Rok:

Źródło 1. Mapa. Wystąpienia społeczne i narodowe w Europie A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia […], Warszawa 1998, s. 199. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego [N]ajbardziej dojrzałym owocem [prac parlamentu] było ogłoszenie […] konstytucji zjednoczonych, federacyjnych Niemiec, które miały mieć cesarza, wspólny rząd, dwuizbowy parlament i czarno-złoto-czerwoną flagę. Na cesarza wybrano króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, lecz ów nie wykazał zainteresowania dla [tej] korony, która – jak się wyraził – „zalatywała rynsztokiem”. A. Chwalba, Historia powszechna. Wiek XIX, Warszawa 2011, s. 321.

Rozstrzygnij, czy do wydarzeń opisanych w tekście doszło w trakcie wystąpień przedstawionych na mapie. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: EHIP-R0_100 Zadanie. 15. () Źródło 1. Sytuacja przemysłowa w jednym z zaborów Ropa naftowa, od dawna służąca chłopom [tego regionu] do różnych celów gospodarskich, zaczęła od wynalazku Łukasiewicza […] stanowić ważny produkt przemysłowy, zaspokajający potrzeby […] miast, kolei i przemysłu. W 1867 r. użyto pierwszego silnika parowego do napędu urządzenia wiertniczego, a w 1884 r. wprowadzono nowoczesną kanadyjską metodę udarową. Nowe metody techniczne wymagały kapitałów. Większość z nich napływała z zagranicy […]. [N]a początku XX w. [region ten dostarczał] 5% światowego wydobycia ropy. A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2002, s. 190. Źródło 2. Fragment wspomnień Moje pokolenie nie pamiętało już szkół niemieckich, […] węszących wszędzie zdradę i spisek [...], brania do wojska na dwanaście lat i powszechnego zakazu używania języka polskiego w każdym, nawet najniższym urzędzie. Chodziłem już do polskiej szkoły. Wprawdzie historia Polski była przedmiotem nadobowiązkowym i wykładanym w czasie wolnego od nauki popołudnia, ale uczono jej na podstawie źródeł polskich [...]. Czytywało się dzienniki polskie, a cenzura ich była dość łagodna, leczył polski lekarz, sędzia polski sądził, teatr polski nas bawił. Obchodziliśmy wszystkie święta narodowe, cóż więc dziwnego, że zacierała się w nas młodych [...] świadomość, że się jest poddanym obcego państwa. A. Wysocki, Sprzed pół wieku, Kraków 1958, s. 27–26. Rozstrzygnij, czy oba źródła dotyczą tego samego zaboru. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do zawartych w nich informacji. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 14.1. 14.2. 15. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Źródło 1. Mapa. Wystąpienia społeczne i narodowe w Europie A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia […], Warszawa 1998, s. 199. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego [N]ajbardziej dojrzałym owocem [prac parlamentu] było ogłoszenie […] konstytucji zjednoczonych, federacyjnych Niemiec, które miały mieć cesarza, wspólny rząd, dwuizbowy parlament i czarno-złoto-czerwoną flagę. Na cesarza wybrano króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, lecz ów nie wykazał zainteresowania dla [tej] korony, która – jak się wyraził – „zalatywała rynsztokiem”. A. Chwalba, Historia powszechna. Wiek XIX, Warszawa 2011, s. 321.

Źródło 1. Sonet Emmy Lazarus z 1883 roku umieszczony na cokole Statui Wolności w Nowym Jorku w 1903 roku Nie niczym grecki gigant ze spiżu odlany, Ze stopami po obu stronach morskiej toni, Młoda, mocna kobieta, trzymająca w dłoni Pochodnię, stanie dumnie u portowej bramy. A światło jej pochodni to piorun schwytany, Ucieczka Uciśnionych jej imię, bo chroni. Głosi ona gościnę wszystkim, co pogoni Uszli i przybywają do krain nieznanych. „Stare kraje, swą dawną zachowajcie chwałę” – Wykrzykuje bez przerwy niemymi wargami – „Dajcie mi tylko swoich biednych tłumy całe, Obejmę ich gościnnie mymi ramionami. Przyślijcie mi bezdomnych gromady niemałe, Dla nich podnoszę lampę nad portu wodami.” (tłum. Wiktor J. Darasz) https://sites.google.com Źródło 2. Karykatura amerykańska z 1880 roku Amerykańska Arka wojna Schronienia Darmowa edukacja Darmowa ziemia Wolność słowa Wolność głosowania Darmowy obiad Żadnych uciążliwych podatków Żadnych kosztownych królów Żadnej obowiązkowej służby wojskowej Żadnych więzów i lochów https://www.lincolncottage.org EHIP-R0_100 Porównaj wymowę ideową sonetu (źródło 1.) oraz karykatury (źródło 2.). W odpowiedzi odwołaj się do treści obu źródeł.

Fotografia z XIX wieku https://art.nelson-atkins.org Podaj nazwę wynalazku, przy którym stoi ukazana na fotografii kobieta, i wyjaśnij cywilizacyjne znaczenie jego upowszechnienia. Nazwa wynalazku: Wyjaśnienie: Nr zadania 16. 17. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Zacytowany w źródle 1. dokument został wydany A. po utworzeniu Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego. B. przed wymarszem Kompanii Kadrowej Józefa Piłsudskiego. C. przed ogłoszeniem tzw. 14 punktów Thomasa Woodrow Wilsona. D. po utworzeniu Błękitnej Armii we Francji.

Źródło 1. Fragment dokumentu z epoki [B]y ziemie polskie, przez waleczne ich wojska ciężkimi ofiarami panowaniu rosyjskiemu wydarte, do szczęśliwej wywieść przyszłości, […] Cesarz Austrii i Apostolski Król Węgier oraz […] Cesarz Niemiecki ułożyli się, by z ziem tych utworzyć państwo samodzielne z dziedziczną monarchią i konstytucyjnym ustrojem. […] We własnej armii nadal żyć będą pełne sławy tradycje wojsk polskich dawniejszych czasów i pamięć walecznych polskich towarzyszy broni we wielkiej obecnej wojnie. Jej organizacja, wykształcenie i kierownictwo uregulowane będą we wspólnym porozumieniu. Wiek XX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 64–65. Źródło 2. Karykatura https://cyfrowe.mnw.art.pl EHIP-R0_100 Źródło 3. Fragment pamiętnika księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej Ten druk wart by w ramki oprawić! Trudno o kubeł zimniejszej wody na ugaszenie germanofilskich zapałów. Czy Niemcy popadli w głupotę ludzi potępionych, czy też NAS mają za skończonych durniów? Przychodzi na myśl, że ogłoszona niepodległość jest tylko nęcącym wyrazem przykrywającym istotne dążenia aneksyjne. Niemcy widocznie żadnych swobód dać nam nie chcą, tylko liczą, że stworzą rzekomy rząd polski, posłuszne narzędzie w ich rękach dla uformowania wojska. E. Lenard, Z. Morawski, A. Żuberek, Historia w tekstach źródłowych […], Warszawa 2003, s. 105.

Rozstrzygnij, czy opinia wyrażona w źródle 3. na temat dokumentu zacytowanego w źródle 1. jest zgodna z wymową karykatury (źródło 2.). Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 18.1. 18.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Źródło 1. Fragment dokumentu z epoki [B]y ziemie polskie, przez waleczne ich wojska ciężkimi ofiarami panowaniu rosyjskiemu wydarte, do szczęśliwej wywieść przyszłości, […] Cesarz Austrii i Apostolski Król Węgier oraz […] Cesarz Niemiecki ułożyli się, by z ziem tych utworzyć państwo samodzielne z dziedziczną monarchią i konstytucyjnym ustrojem. […] We własnej armii nadal żyć będą pełne sławy tradycje wojsk polskich dawniejszych czasów i pamięć walecznych polskich towarzyszy broni we wielkiej obecnej wojnie. Jej organizacja, wykształcenie i kierownictwo uregulowane będą we wspólnym porozumieniu. Wiek XX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 64–65. Źródło 2. Karykatura https://cyfrowe.mnw.art.pl EHIP-R0_100 Źródło 3. Fragment pamiętnika księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej Ten druk wart by w ramki oprawić! Trudno o kubeł zimniejszej wody na ugaszenie germanofilskich zapałów. Czy Niemcy popadli w głupotę ludzi potępionych, czy też NAS mają za skończonych durniów? Przychodzi na myśl, że ogłoszona niepodległość jest tylko nęcącym wyrazem przykrywającym istotne dążenia aneksyjne. Niemcy widocznie żadnych swobód dać nam nie chcą, tylko liczą, że stworzą rzekomy rząd polski, posłuszne narzędzie w ich rękach dla uformowania wojska. E. Lenard, Z. Morawski, A. Żuberek, Historia w tekstach źródłowych […], Warszawa 2003, s. 105.

Rozstrzygnij, czy treść plakatów A i B odnosi się do tego samego wydarzenia historycznego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści każdego z nich. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Materiały propagandowe A B Tłumaczenie napisów: Uwaga, Górnoślązacy. Wybierajcie Niemcy. https://www.europeana.eu/portal/pl; https://culture.pl

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Wydarzenie, do którego odwołuje się plakat A, było realizacją postanowień A. traktatu wersalskiego. B. traktatu ryskiego. C. konferencji w Jałcie. D. konferencji w Poczdamie. EHIP-R0_100

Materiały propagandowe A B Tłumaczenie napisów: Uwaga, Górnoślązacy. Wybierajcie Niemcy. https://www.europeana.eu/portal/pl; https://culture.pl

Gutenberg i prasa drukująca miliardy – niemiecki rysunek satyryczny z 1923 roku Tłumaczenie napisu: Tego nie chciałem! https://www.thepostil.com Podaj nazwę zjawiska, do którego komentarzem jest przedstawiony rysunek, i wyjaśnij polityczną przyczynę tego zjawiska. Nazwa zjawiska: Wyjaśnienie: Nr zadania 19.1. 19.2. 20. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Fotografia medalistek igrzysk olimpijskich w rzucie oszczepem (od lewej: Tilly Fleischer – złoto, Maria Kwaśniewska – brąz, Luise Krüger – srebro) https://www.porta-polonica.de Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych, a następnie uzasadnij swój wybór. Fotografia została wykonana podczas igrzysk olimpijskich, które odbyły się w roku A. 1928. B. 1932. C. 1936. D. 1940. Uzasadnienie: EHIP-R0_100

Fotografia starej tablicy pamiątkowej w Katyniu Napis na tablicy: Ofiaram faszyzmu – oficeram polskim, rozstrzelanym przez hitlerowców w 1941 roku. https://dzieje.pl Wyjaśnij, podając dwa argumenty, dlaczego ukazana na fotografii tablica pamiątkowa jest jednym z przykładów kłamstwa katyńskiego. • • Nr zadania 21. 22. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Podaj nazwisko Naczelnego Wodza, który podpisał przedstawiony w źródle dokument.

Dokument z okresu II wojny światowej https://www.polityka.pl

Wyjaśnij, w uznaniu jakich wybitnych czynów wojennych porucznik Karski otrzymał order. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii. EHIP-R0_100

Dokument z okresu II wojny światowej https://www.polityka.pl

Fragmenty opracowania historycznego Fragment A Rosnące częściowo pod wpływem polskiej „odwilży” ożywienie społeczne napotkało […] twardy opór stalinowskiego kierownictwa partyjnego. […] Na ulicach [stolicy] gromadziły się tłumy manifestantów. [W październiku] doszło do pierwszych starć z policją […]. [Nowy premier] oświadczył, że [państwo] występuje z Układu Warszawskiego i przechodzi do pełnej demokracji parlamentarnej. [Wtedy] nastąpiła decydująca inwazja Armii Radzieckiej. […] W walkach zginęło kilkadziesiąt tysięcy ludzi, a kilkaset tysięcy uszło przez granicę do Austrii. Fragment B Odnowa życia publicznego […] zataczała szersze kręgi […], ograniczono cenzurę […], ogłoszono amnestię […], uchwalono ustawę o rehabilitacjach […], wprowadzono swobodę wyjazdów zagranicznych i reformy gospodarcze. Nie kwestionowano natomiast przyjaźni z ZSRR i udziału […] w Układzie Warszawskim ani podstaw systemowych […]. Otwarcie manifestowano sympatię do ofiar represji pomarcowych w PRL. […] Kreml zareagował na manifest 2000 słów brutalnym atakiem. […] Rozpoczęła się inwazja wojsk ZSRR, PRL, NRD, Węgier i Bułgarii […]. Atak nastąpił głównie z terytorium PRL i NRD. W. Roszkowski, Półwiecze. […], Warszawa 2005, s. 115–117, 193–195. Uzupełnij tabelę – wpisz we właściwe miejsca nazwy państw, które padły ofiarą inwazji wspomnianych we fragmentach A i B, oraz daty roczne tych inwazji. Nazwa państwa Rok Fragment A Fragment B Nr zadania 23.1. 23.2. 24. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzeń, których dotyczy przytoczony opis.

Fragment opracowania historycznego Annus mirabilis – tak Sir Ralf Dahrendorf, słynny socjolog brytyjski, nazwał [ten rok], odnosząc się do wydarzeń, które rozegrały się na znacznej połaci Europy, od Warszawy po Sofię. To łacińskie określenie można przetłumaczyć jako „rok zadziwiający” lub też „rok cudów”. Na pierwszy rzut oka tak to rzeczywiście wyglądało: istniejący od siedemdziesięciu lat Związek Radziecki, który od lat ponad czterdziestu był supermocarstwem, miał bazy wojskowe i zwasalizowane rządy od Nikaragui przez Angolę po Wietnam, nagle, w ciągu kilku miesięcy […], utracił kontrolę nad swoim środkowoeuropejskim dominium, które w 1945 r. było zaczątkiem jego imperium. Polski wiek XX. […], red. K. Persak i P. Machcewicz, t. 4, Warszawa 2011, s. 233.

Wyjaśnij, dlaczego w najnowszej historii Polski opisany w tekście rok cudów jest uznawany za przełomowy. W odpowiedzi odwołaj się do jednego wydarzenia.

Fragment opracowania historycznego Annus mirabilis – tak Sir Ralf Dahrendorf, słynny socjolog brytyjski, nazwał [ten rok], odnosząc się do wydarzeń, które rozegrały się na znacznej połaci Europy, od Warszawy po Sofię. To łacińskie określenie można przetłumaczyć jako „rok zadziwiający” lub też „rok cudów”. Na pierwszy rzut oka tak to rzeczywiście wyglądało: istniejący od siedemdziesięciu lat Związek Radziecki, który od lat ponad czterdziestu był supermocarstwem, miał bazy wojskowe i zwasalizowane rządy od Nikaragui przez Angolę po Wietnam, nagle, w ciągu kilku miesięcy […], utracił kontrolę nad swoim środkowoeuropejskim dominium, które w 1945 r. było zaczątkiem jego imperium. Polski wiek XX. […], red. K. Persak i P. Machcewicz, t. 4, Warszawa 2011, s. 233.

Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania. 1. Porównaj ustrój demokratycznych Aten i republikańskiego Rzymu. 2. Scharakteryzuj stosunki polsko-krzyżackie w XV wieku. 3. Złoty wiek w dziejach Rzeczypospolitej szlacheckiej nie był legendą czy mitem, lecz był faktem historycznym. Uzasadnij słuszność powyższej tezy, charakteryzując polityczne i kulturowe osiągnięcia XVI wieku. 4. Opisz ekonomiczne i społeczne konsekwencje rewolucji przemysłowej w Europie w XIX wieku. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 29–30). 5. Scharakteryzuj i oceń relacje państwo-Kościół w okresie komunistycznych rządów w Polsce. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 31–32). EHIP-R0_100 Materiały źródłowe do tematu 4. Źródło A. Alexis de Tocqueville o przemysłowych miastach Anglii w 1835 roku Manchester. Trzydzieści czy czterdzieści manufaktur wznosi się na szczycie wzgórz […]. Ich sześć pięter góruje nad krajobrazem […], pozwala stwierdzić z daleka centralizację przemysłu. Wokół nich porozrzucane w bezładzie ubogie siedziby plebsu. […] Małe uliczki starają się opleść niekompletne jeszcze człony tego miasta, stanowią obraz dzieła tworzonego w pośpiechu i nieładzie […]. Niewiele z tych uliczek jest wybrukowanych, reszta to zwyczajne ścieżki […]. Usłyszycie hałas pieców, ciężkie sapanie miechów. […] [Ł]atwo dostrzec bogactwo niektórych i mizerię większości, zaradność kilku fabrykantów, dla których pracują tysiące […]. [S]łońce podobne do jasnoszarego dysku już nie próbuje nawet pokonać dymu; pod tą powłoką pracuje 300 000 ludzi. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 141. Źródło B. Wykres. Dochód PKB na głowę w wybranych krajach europejskich (w dolarach amerykańskich) https://commons.wikimedia.org Nr zadania 25.1. 25.2. 26. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 12 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100 Źródło C. Rozwój linii kolejowych w Europie w II poł. XIX i na pocz. XX wieku (w km) Kraj 1840 1870 1914 Austria/Austro-Węgry 144 6 122 22 981 Francja 410 15 544 37 400 Hiszpania - 5 295 15 256 Niemcy 469 18 876 61 749 Rosja 27 10 731 62 300 Wielka Brytania 2 390 21 558 32 623 Włochy 20 6 429 19 125 Na podstawie: Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 286. Źródło D. Fotografia https://ciekawostkihistoryczne.pl EHIP-R0_100 Materiały źródłowe do tematu 5. Źródło A. Infografika. Miejsca internowania Prymasa Stefana Wyszyńskiego Na podstawie: https://info.wiara.pl Źródło B. Fragment opracowania historycznego Napięcie w stale pogarszających się stosunkach państwowo-kościelnych osiągnęło szczyt po wydaniu […] Orędzia biskupów polskich do ich niemieckich braci w Chrystusowym urzędzie pasterskim. W prasie zaroiło się od artykułów oskarżających hierarchię kościelną o zdradę narodową, organizowano też zebrania, na których odcinano się od stanowiska Episkopatu; hasłem przewodnim całej kampanii propagandowej stało się zdanie: Nie przebaczamy. Po ogromnej kampanii propagandowej rozpętanej w związku Orędziem władze państwowe uznały, że oficjalne uroczystości Tysiąclecia Państwa Polskiego powinny swoimi rozmiarami przyćmić kościelne obchody milenijne. W celu ich właściwego przygotowania powołano do życia specjalną Komisję Partyjno-Rządową d/s Uroczystości Tysiąclecia […]. Jej wysiłek koncentrował się nie tylko na organizacji obchodów państwowych i zapewnieniu masowego w nich udziału ludności, ale także na działaniach mających na celu ograniczanie frekwencji w uroczystościach kościelnych. Próbowano to osiągnąć m.in. poprzez […] ograniczanie transportu publicznego, jak i odciąganie ludzi od udziału w nabożeństwach przy pomocy atrakcyjnych imprez świeckich. Rozważano nawet tak nieszablonowe rozwiązania, jak zaproszenie do Polski znajdującego się wówczas u szczytu popularności brytyjskiego zespołu „The Beatles”, którego koncerty miałyby radykalnie zmniejszyć udział młodzieży w uroczystościach kościelnych. Pomysłu nie udało się ostatecznie zrealizować, ale wydano duże środki na emisję w telewizji amerykańskich filmów oraz organizację festynów, koncertów, wystaw, meczy i wycieczek dla młodzieży – wszystko po to, by ograniczyć frekwencję na uroczystościach kościelnych. https://dzieje.pl EHIP-R0_100 Źródło C. Fragment homilii wygłoszonej przez papieża Jana Pawła II na placu Zwycięstwa w Warszawie, 2 czerwca 1979 roku I wołam, ja, syn polskiej ziemi, a zarazem ja: Jan Paweł II, papież, wołam z całej głębi tego tysiąclecia, wołam w przeddzień święta Zesłania, wołam wraz z wami wszystkimi: Niech zstąpi Duch Twój! Niech zstąpi Duch Twój! I odnowi oblicze ziemi. Tej Ziemi! Amen. http://polishfreedom.pl Źródło D. Fotografia. Ks. Jerzy Popiełuszko podczas nabożeństwa w intencji Ojczyzny https://przystanekhistoria.pl EHIP-R0_100 WYPRACOWANIE na temat nr …………….. EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100