Historia 2023 — poziom rozszerzony

Ilustracja przedstawiająca rekonstrukcję zabudowań Na podstawie: G. Lazarovici, C.M. Lazarovici, Are there […], „Acta Terrae Septemcastrensis”, XVIII, 2019, s. 27. 1. Rozstrzygnij, czy przedstawiona rekonstrukcja dotyczy epoki paleolitu czy neolitu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do ilustracji i własnej wiedzy. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Rozstrzygnij, który z fragmentów 1–3 zawiera opis starożytnej Sparty. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z tego fragmentu. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Fragmenty źródeł z epoki Fragment 1.: Temistokles przystąpił natychmiast do odbudowy miasta i do wznoszenia murów obronnych. Sprzeciwiali się budowie tych murów […] eforowie, ale podobno przekupił ich złotem. […] Następnie przeprowadził rozbudowę Pireusu, widząc dogodność naturalnego położenia tego portu, i w ogóle całe miasto związał ściślej z morzem […]. Fragment 2.: Jeśliby bowiem miasto Lacedemończyków opustoszało, a pozostały tylko świątynie i fundamenty budowli, to […] nikt z potomnych nie chciałby uwierzyć, że potęga Lacedemończyków była tak wielka, za jaką uchodzi; a przecież mają oni w swym posiadaniu dwie piąte Peloponezu [wraz z helotami] oraz hegemonię nad całym półwyspem i nad licznymi sprzymierzeńcami […]. Fragment 3.: [N]ie było w skarbie publicznym żadnej gotówki. Wobec tego sami areopagici uchwalili z własnych funduszów żołd w wysokości ośmiu drachm dla każdego żołnierza, biorącego udział w tej wojnie, i w ten sposób najbardziej się przyczynili do skompletowania załóg na trierach. Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1953, s. 22, 35–36; Tukidydes, Wojna peloponeska, Warszawa 1988, s. 6–7.

Na podstawie tekstów i własnej wiedzy uzupełnij tabelę – obok opisu wpisz numer fragmentu tekstu zawierającego informacje o grupach, których opis dotyczy. Numer Opis fragmentu tekstu A. Członkowie najwyższej rady złożonej z byłych archontów. Należeli do najniższej warstwy mieszkańców polis i byli pozbawieni B. praw.

Fragmenty źródeł z epoki Fragment 1.: Temistokles przystąpił natychmiast do odbudowy miasta i do wznoszenia murów obronnych. Sprzeciwiali się budowie tych murów […] eforowie, ale podobno przekupił ich złotem. […] Następnie przeprowadził rozbudowę Pireusu, widząc dogodność naturalnego położenia tego portu, i w ogóle całe miasto związał ściślej z morzem […]. Fragment 2.: Jeśliby bowiem miasto Lacedemończyków opustoszało, a pozostały tylko świątynie i fundamenty budowli, to […] nikt z potomnych nie chciałby uwierzyć, że potęga Lacedemończyków była tak wielka, za jaką uchodzi; a przecież mają oni w swym posiadaniu dwie piąte Peloponezu [wraz z helotami] oraz hegemonię nad całym półwyspem i nad licznymi sprzymierzeńcami […]. Fragment 3.: [N]ie było w skarbie publicznym żadnej gotówki. Wobec tego sami areopagici uchwalili z własnych funduszów żołd w wysokości ośmiu drachm dla każdego żołnierza, biorącego udział w tej wojnie, i w ten sposób najbardziej się przyczynili do skompletowania załóg na trierach. Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1953, s. 22, 35–36; Tukidydes, Wojna peloponeska, Warszawa 1988, s. 6–7.

Źródło 1. Napis na sarkofagu Luciusa Corneliusa Scipiona On to, Lucius Scipio, był w Rzymie, jak przyznaje większość, najlepszym z dobrych mężów. Syn Barbatusa. Był wśród nas konsulem, cenzorem i edylem. On to zdobył Korsykę wraz z miastem Alerią. Poświęcił Burzom świątynię, na jaką zasłużyły. A. Ziółkowski, Dzieje starożytne, Warszawa 1999, s. 225. Źródło 2. Mapa. Wojny Rzymu z Kartaginą Wielka Encyklopedia PWN, red. J. Wojnowski, t. 29, Warszawa 2005, s. 531. 3. Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Wyspa, o której mowa w źródle 1., została przyłączona do Rzymu 1. P F w wyniku II wojny punickiej. Sprawowanie przez Luciusa Corneliusa Scipiona jednego z urzędów 2. P F wymienionych w źródle 1. wiązało się ze sporządzaniem list senatorów. Na mapie zaznaczono miejsce bitwy, w której potomek wodza 3. P F wspomnianego w źródle 1. pokonał wodza Kartaginy.

Podaj stosowaną w historiografii nazwę średniowiecznego związku handlowego miast, o którym mowa w źródle 1.

Źródło 1. O prawie lokacyjnym Prawo lubeckie to – obok prawa magdeburskiego – najbardziej rozpowszechnione prawo związane z lokacją miast w okresie średniowiecza. Od XIII wieku stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla miast, głównie położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, które współtworzyły związek handlowy. Cechą charakterystyczną kompozycji miast lokowanych na prawie lubeckim jest regularny, prostopadły do nabrzeża układ ulic i brak placu rynkowego. Funkcje rynku spełnia szeroka ulica. Na podstawie: Z. Paszkowski, Historia idei miasta […], Szczecin 2015, s. 64–67. Źródło 2. Plan późnośredniowiecznego Elbląga G. Nawrolska, Rozwój przestrzenny Elbląga […], „Archaeologia Historica Polona”, t. 23, 2015, s. 168.

Rozstrzygnij, czy plan ze źródła 2. przedstawia miasto lokowane na prawie opisanym w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. O prawie lokacyjnym Prawo lubeckie to – obok prawa magdeburskiego – najbardziej rozpowszechnione prawo związane z lokacją miast w okresie średniowiecza. Od XIII wieku stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla miast, głównie położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, które współtworzyły związek handlowy. Cechą charakterystyczną kompozycji miast lokowanych na prawie lubeckim jest regularny, prostopadły do nabrzeża układ ulic i brak placu rynkowego. Funkcje rynku spełnia szeroka ulica. Na podstawie: Z. Paszkowski, Historia idei miasta […], Szczecin 2015, s. 64–67. Źródło 2. Plan późnośredniowiecznego Elbląga G. Nawrolska, Rozwój przestrzenny Elbląga […], „Archaeologia Historica Polona”, t. 23, 2015, s. 168.

Podaj stosowaną w historiografii nazwę konfliktu zbrojnego, podczas którego została stoczona bitwa uwieczniona na ilustracji.

Źródło 1. Fragment ilustracji przedstawiającej wojska dwóch stron konfliktu w bitwie pod Crécy w 1346 roku https://gallica.bnf.fr Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej ukazującej związki Kapetyngów z Plantagenetami1 Filip III Śmiały (z dynastii Kapetyngów) król Francji, 1270–1285 Filip IV Piękny hrabia Karol hrabia Ludwik król Francji, 1285–1314 Walezjusz d’Évreux Ludwik X Karol IV Filip VI Walezjusz król Francji i Nawarry król Francji i Nawarry król Francji, 1328–1350 1314–1316 1322–1328 Filip V Izabela Edward II Plantagenet król Francji i Nawarry król Anglii, 1307–1327 Edward III Plantagenet Jan II Dobry Walezjusz 1 Podane daty dotyczą panowania. król Anglii, 1327–1377 król Francji, 1350–1364 Na podstawie: T. Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 1998, s. 288–299.

Wyjaśnij, odwołując się do źródła 2., w jakich okolicznościach król Anglii Edward III zgłosił pretensje do tronu francuskiego.

Źródło 1. Fragment ilustracji przedstawiającej wojska dwóch stron konfliktu w bitwie pod Crécy w 1346 roku https://gallica.bnf.fr Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej ukazującej związki Kapetyngów z Plantagenetami1 Filip III Śmiały (z dynastii Kapetyngów) król Francji, 1270–1285 Filip IV Piękny hrabia Karol hrabia Ludwik król Francji, 1285–1314 Walezjusz d’Évreux Ludwik X Karol IV Filip VI Walezjusz król Francji i Nawarry król Francji i Nawarry król Francji, 1328–1350 1314–1316 1322–1328 Filip V Izabela Edward II Plantagenet król Francji i Nawarry król Anglii, 1307–1327 Edward III Plantagenet Jan II Dobry Walezjusz 1 Podane daty dotyczą panowania. król Anglii, 1327–1377 król Francji, 1350–1364 Na podstawie: T. Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 1998, s. 288–299.

Wyjaśnij, odwołując się do elementów graficznych ze źródła 1., w jaki sposób malarz przedstawił manifestowanie przez Edwarda III pretensji do korony francuskiej.

Źródło 1. Fragment ilustracji przedstawiającej wojska dwóch stron konfliktu w bitwie pod Crécy w 1346 roku https://gallica.bnf.fr Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej ukazującej związki Kapetyngów z Plantagenetami1 Filip III Śmiały (z dynastii Kapetyngów) król Francji, 1270–1285 Filip IV Piękny hrabia Karol hrabia Ludwik król Francji, 1285–1314 Walezjusz d’Évreux Ludwik X Karol IV Filip VI Walezjusz król Francji i Nawarry król Francji i Nawarry król Francji, 1328–1350 1314–1316 1322–1328 Filip V Izabela Edward II Plantagenet król Francji i Nawarry król Anglii, 1307–1327 Edward III Plantagenet Jan II Dobry Walezjusz 1 Podane daty dotyczą panowania. król Anglii, 1327–1377 król Francji, 1350–1364 Na podstawie: T. Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 1998, s. 288–299.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Łokietek wzrósł i wychował się w smutnych czasach zupełnego rozstroju politycznego w końcu XIII stulecia, otaczał go ze wszystkich stron przykład na wpół dzikich, niepohamowanych w swych namiętnościach, krótkowidzących pod względem politycznym, czyhających nawzajem na swoje dzierżawy książąt piastowskich. Nie lepszym też był od nich w pierwszych swoich występach, mimo wyższego swego niezaprzeczalnie umysłu, Łokietek. Dopiero ciężkie przejścia zrobiły zeń inszego człowieka, wielkiego bohatera i przezornego króla, ale nie złagodziły jego charakteru, pozostawiły go zawsze wierzącym w tę siłę fizyczną, w tę energię woli, której państwo swoje i utrzymanie jego całości zawdzięczał. M. Bobrzyński, Dzieje Polski w zarysie, Warszawa 1987, s. 182. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Z pewnością Władysław Łokietek był właściwym człowiekiem na ówczesne, tak bardzo skomplikowane czasy. Wypłynął przecież z absolutnej nicości, z peryferyjnego księstewka, a zdobył i utrzymał do naturalnej śmierci najwyższą nagrodę, czyli koronę, co nie udało się wielu innym […]. W czasach zamętu za jedyne prawo uznawał miecz, nie do końca zresztą własny, choć nie zawsze umiał się nim właściwie posłużyć. Doskonale za to radził sobie w wirze intryg i wiarołomstwa, niewątpliwie znacznie lepiej niż w bezpośredniej walce o władzę. […] [G]orzej spisywał się później – już jako gospodarz kraju […]. Podejmowane przez niego decyzje miały z reguły podłoże emocjonalne, bez żadnej próby refleksji czy analizowania ich skutków. Nigdy nie wyrósł ze swego księstwa brzesko-kujawskiego. A. Zieliński, Władysław Łokietek […], Warszawa 2010, s. 12–13. 6. Porównaj zaprezentowane w źródłach 1. i 2. opinie historyków na temat Władysława Łokietka. Przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między nimi. Podobieństwo: Różnica:

Fotografia kościoła pw. św. Krzysztofa we Wrocławiu Na podstawie: https://miejscawewrocławiu.pl Podaj nazwy dwóch stylów architektonicznych, które reprezentuje kościół 7. przedstawiony na fotografii, oraz po jednej widocznej na tej fotografii cesze każdego z nich. Nazwa stylu 1.: Cecha: Nazwa stylu 2.: Cecha:

Rycina z XVI wieku Na podstawie: https://www.tagblatt.ch 8. Sformułuj dwa argumenty potwierdzające tezę, że rycina powstała w kręgu zwolenników reformacji. • •

Podaj imię władcy, za panowania którego doszło do zerwania unii personalnej wspomnianej w źródle 1.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości. Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, s. 371. Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów1 Kazimierz Jagiellończyk Władysław Jan Olbracht Aleksander Zygmunt I Stary król Czech 1492–1501 1501–1506 1506–1548 i Węgier Ludwik Zygmunt II August Anna Katarzyna król Czech 1548–1572 Jagiellonka Jagiellonka i Węgier Zygmunt III 1 Podane daty dotyczą samodzielnego Władysław IV Jan II Kazimierz panowania władców jako królów Polski. 1632–1648 1648–1668 Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, tablice genealogiczne.

Przedstaw inną – niż wspomniane w źródle 1. – przyczynę wojen polsko-szwedzkich.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości. Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, s. 371. Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów1 Kazimierz Jagiellończyk Władysław Jan Olbracht Aleksander Zygmunt I Stary król Czech 1492–1501 1501–1506 1506–1548 i Węgier Ludwik Zygmunt II August Anna Katarzyna król Czech 1548–1572 Jagiellonka Jagiellonka i Węgier Zygmunt III 1 Podane daty dotyczą samodzielnego Władysław IV Jan II Kazimierz panowania władców jako królów Polski. 1632–1648 1648–1668 Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, tablice genealogiczne.

Wyjaśnij różnicę między okolicznościami zwolnienia tronu polskiego przez ostatniego męskiego przedstawiciela dynastii Jagiellonów a okolicznościami zwolnienia tego tronu przez ostatniego władcę z dynastii Wazów.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości. Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, s. 371. Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów1 Kazimierz Jagiellończyk Władysław Jan Olbracht Aleksander Zygmunt I Stary król Czech 1492–1501 1501–1506 1506–1548 i Węgier Ludwik Zygmunt II August Anna Katarzyna król Czech 1548–1572 Jagiellonka Jagiellonka i Węgier Zygmunt III 1 Podane daty dotyczą samodzielnego Władysław IV Jan II Kazimierz panowania władców jako królów Polski. 1632–1648 1648–1668 Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, tablice genealogiczne.

Tabela statystyczna. Podatki stałe1 i niestałe2 Podatki stałe Podatki niestałe w% w% Okresy w złotych dochodów w złotych dochodów polskich skarbu polskich skarbu koronnego koronnego 15 XI 1649 – 15 VII 1652 1 828 740 16,0 9 612 570 84,0 16 VII 1652 – 15 VI 1654 1 274 365 12,9 8 581 888 87,1 16 VI 1654 – 1 VII 1658 1 540 934 14,6 8 988 244 85,4 2 VII 1658 – 15 II 1662 2 609 977 32,1 5 524 099 67,9 16 II 1662 – 15 XI 1664 2 287 709 20,3 8 977 938 79,7 16 XI 1664 – 15 VIII 1668 3 112 641 46,2 3 631 664 53,8 16 VIII 1668 – 15 I 1672 2 466 585 56,4 1 904 225 43,6 16 I 1672 – 1 II 1676 2 853 599 30,7 6 446 383 69,3 2 II 1676 – 1 XII 1678 1 888 651 12,5 13 252 913 87,5 1 Podatki stałe – pobierane stale, np. cło, kwarta, podatek od kupców. 2 Podatki niestałe – uchwalane w zależności od potrzeb, np. pogłówne. Historia Polski w liczbach. Gospodarka, Warszawa 2006, s. 158–159. 10. Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Największy udział podatków stałych w skarbie koronnym miał miejsce 1. P F w początkowym okresie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Podatki niestałe stanowiły największy udział w skarbie koronnym podczas 2. P F potopu szwedzkiego. Najazd turecki i jego skutek w postaci traktatu pokojowego podpisanego 3. P F w Buczaczu spowodowały wzrost dochodów skarbu koronnego.

Wyjaśnij, na czym polegało wypaczenie zasady opisanej w tekście w praktyce polskiego parlamentaryzmu począwszy od poł. XVII wieku.

Fragment opracowania historycznego [T]o nie ustrój Rzeczypospolitej był wypaczony, to nie liberum veto było problemem […], tylko świadomość polityczna społeczeństwa szlacheckiego, a właściwie jej brak. Liberum veto użyte w sposób zgodny z duchem „złotej wolności” epoki odrodzenia było rzeczywiście sposobem ostatecznym, drastycznym, a jednak mogącym uratować państwo przed uchwaleniem nietrafnej lub wadliwej ustawy. Jednak mentalność wszystkich stanów sejmujących w Rzeczypospolitej […] wypaczyła ten jakże cenny i niespotykany w innych ustrojach demokratycznych wentyl bezpieczeństwa, czyniąc z niego najprymitywniejszą broń w walce politycznej, rażącą nie tylko wroga, ale i pośrednio własne szeregi. Na podstawie: M.Z. Dankowski, Liberum veto. Chluba czy przekleństwo? […], Toruń 2019, s. 412–413.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Zasada opisana w tekście została zniesiona w Rzeczypospolitej na mocy postanowień A. Sejmu Niemego. B. praw kardynalnych. C. Sejmu Wielkiego. D. uniwersału połanieckiego.

Fragment opracowania historycznego [T]o nie ustrój Rzeczypospolitej był wypaczony, to nie liberum veto było problemem […], tylko świadomość polityczna społeczeństwa szlacheckiego, a właściwie jej brak. Liberum veto użyte w sposób zgodny z duchem „złotej wolności” epoki odrodzenia było rzeczywiście sposobem ostatecznym, drastycznym, a jednak mogącym uratować państwo przed uchwaleniem nietrafnej lub wadliwej ustawy. Jednak mentalność wszystkich stanów sejmujących w Rzeczypospolitej […] wypaczyła ten jakże cenny i niespotykany w innych ustrojach demokratycznych wentyl bezpieczeństwa, czyniąc z niego najprymitywniejszą broń w walce politycznej, rażącą nie tylko wroga, ale i pośrednio własne szeregi. Na podstawie: M.Z. Dankowski, Liberum veto. Chluba czy przekleństwo? […], Toruń 2019, s. 412–413.

Fragment dokumentu Moc prawodawstwa dla Rzpltej w trzech stanach, to jest: królewskim, senatorskim, i rycerskim, dotąd trwająca, niewzruszoną na zawsze zostawać powinna, i tej mocy jeden stan bez drugich dwóch, ani dwa bez trzeciego przywłaszczać sobie ani zażywać nie będą mogły […]. Na podstawie: A. Bereza i in., Historia administracji w Polsce 1764–1989. Wybór źródeł, Warszawa 2006, s. 19. Rozstrzygnij, czy w tekście przedstawiono monteskiuszowską zasadę trójpodziału 12. władzy. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Rozstrzygnij, na którym z planów ukazanych w źródle 1. (A czy B) przedstawiono przebieg bitwy opisanej w źródle 2. W uzasadnieniu podaj nazwę bitwy i odwołaj się do informacji zawartych w obu źródłach. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Plany bitew z okresu powstania listopadowego A B T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30, 33. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Zachowawcza taktyka wodza polegała na unikaniu walk z głównymi siłami nieprzyjaciela. Wódz odrzucił plan natarcia przedstawiony przez Prądzyńskiego. Główne siły polskie wycofały się na prawy brzeg rzeki. Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie. Przeprawa kolejnych batalionów rosyjskich wprawiła w panikę wodza, lękającego się uniemożliwienia posiłkom z Łomży przyjścia mu na pomoc. Wódz naczelny kierował bitwą fatalnie, choć sam wykazał wiele odwagi. Brawurowa szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech zaimponowała Rosjanom i wstrzymała dalsze ataki rosyjskiego feldmarszałka. Wyniku przegranej bitwy zmienić jednak nie mogła. Na podstawie: T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30–33.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Do bitwy, której dotyczy źródło 2., doszło A. przed objęciem dyktatury przez gen. Józefa Chłopickiego. B. przed detronizacją cara Mikołaja I przez sejm powstańczy. C. po nierozstrzygniętej bitwie pod Olszynką Grochowską. D. po bohaterskiej obronie Woli przez gen. Józefa Sowińskiego.

Źródło 1. Plany bitew z okresu powstania listopadowego A B T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30, 33. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Zachowawcza taktyka wodza polegała na unikaniu walk z głównymi siłami nieprzyjaciela. Wódz odrzucił plan natarcia przedstawiony przez Prądzyńskiego. Główne siły polskie wycofały się na prawy brzeg rzeki. Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie. Przeprawa kolejnych batalionów rosyjskich wprawiła w panikę wodza, lękającego się uniemożliwienia posiłkom z Łomży przyjścia mu na pomoc. Wódz naczelny kierował bitwą fatalnie, choć sam wykazał wiele odwagi. Brawurowa szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech zaimponowała Rosjanom i wstrzymała dalsze ataki rosyjskiego feldmarszałka. Wyniku przegranej bitwy zmienić jednak nie mogła. Na podstawie: T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30–33.

Podaj nazwisko postaci przedstawionej na monecie.

Moneta okolicznościowa https://www.nbp.pl

Podaj nazwę zaboru, na którego terenie narodził się przemysł naftowy.

Moneta okolicznościowa https://www.nbp.pl

Józef Chełmoński, Bociany http://cyfrowe.mnw.art.pl 15. Podaj nazwę stylu w malarstwie, którego przykładem jest zaprezentowany obraz. Odpowiedź uzasadnij, podając jedną widoczną na obrazie cechę tego stylu. Nazwa stylu: Uzasadnienie:

Rozstrzygnij, czy przesłanie pieśni ze źródła 1. jest zgodne z treścią manifestu przytoczonego w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Fragment pieśni Krew naszą długo leją katy, Wciąż płyną ludu gorzkie łzy, Nadejdzie jednak dzień zapłaty, Sędziami będziem wtedy my! […] Porządek stary już się wali, Żywotem dla nas jego zgon, Będziemy wspólnie pracowali, I wspólnym będzie pracy plon! […] Precz z tyranami, precz z zdziercami! Niech zginie stary, podły świat! My nowe życie stworzym sami, I nowy zaprowadzim ład! Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 299. Źródło 2. Fragment Manifestu Partii Komunistycznej Historia wszystkich dotychczasowych społeczeństw jest historią walk klasowych. Nasza epoka uprościła przeciwieństwa klasowe. Całe społeczeństwo rozszczepia się coraz bardziej na burżuazję i proletariat. Podstawowym warunkiem istnienia i panowania klasy burżuazji jest nagromadzanie bogactwa w rękach osób prywatnych, tworzenie i pomnażanie kapitału; warunkiem istnienia kapitału jest praca najemna. Kapitał jest wytworem zbiorowym i może być uruchomiony tylko przez zbiorową działalność wielu członków społeczeństwa. Kapitał nie jest więc potęgą osobistą, lecz społeczną. Niech drżą panujące klasy przed rewolucją komunistyczną. Proletariusze nie mają nic do stracenia prócz swych kajdan. https://www.ce.uw.edu.pl

Podaj nazwisko jednego z autorów manifestu cytowanego w źródle 2.

Źródło 1. Fragment pieśni Krew naszą długo leją katy, Wciąż płyną ludu gorzkie łzy, Nadejdzie jednak dzień zapłaty, Sędziami będziem wtedy my! […] Porządek stary już się wali, Żywotem dla nas jego zgon, Będziemy wspólnie pracowali, I wspólnym będzie pracy plon! […] Precz z tyranami, precz z zdziercami! Niech zginie stary, podły świat! My nowe życie stworzym sami, I nowy zaprowadzim ład! Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 299. Źródło 2. Fragment Manifestu Partii Komunistycznej Historia wszystkich dotychczasowych społeczeństw jest historią walk klasowych. Nasza epoka uprościła przeciwieństwa klasowe. Całe społeczeństwo rozszczepia się coraz bardziej na burżuazję i proletariat. Podstawowym warunkiem istnienia i panowania klasy burżuazji jest nagromadzanie bogactwa w rękach osób prywatnych, tworzenie i pomnażanie kapitału; warunkiem istnienia kapitału jest praca najemna. Kapitał jest wytworem zbiorowym i może być uruchomiony tylko przez zbiorową działalność wielu członków społeczeństwa. Kapitał nie jest więc potęgą osobistą, lecz społeczną. Niech drżą panujące klasy przed rewolucją komunistyczną. Proletariusze nie mają nic do stracenia prócz swych kajdan. https://www.ce.uw.edu.pl

Źródło 1. Fragment przemówienia brytyjskiego polityka Johna Brighta z 1877 roku Nasze panowanie nad Indiami trwa niewiele więcej niż stulecie. […] Co się zaś tyczy dochodów, to otrzymujemy od Indii około 50 milionów funtów rocznie […]. Pobieramy podatki gruntowe, cła wwozowe, opłaty stemplowe i niektóre inne opłaty […], podatek od soli. Podatek ten jest niezwykle ciężki dla ludności, a dla biedoty jest wprost okrutny. Do pobierania go wysyłamy poborców do najbiedniejszej chałupy ogromnego imperium. Trzeba jednak pamiętać, że cała ta […] ludność nie ma prawa głosu w swych własnych sprawach. D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski, Od Hammurabiego […], t. 2, Gdańsk 2000, s. 59. Źródło 2. Brytyjczycy i Hindusi – fragment strony tytułowej czasopisma „Le Petit Journal” z 1897 roku https://www.edition-originale.com 17. Rozstrzygnij, czy opinia na temat polityki Brytyjczyków w Indiach wyrażona w źródle 1. znajduje potwierdzenie na ilustracji ze źródła 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Duch roku ’76 – rysunek z 1917 roku Jeden miliard dolarów La Fayette Francja https://upload.wikimedia.org Wyjaśnij wymowę rysunku, interpretując jego dwa elementy graficzne i tytuł. 18. W odpowiedzi uwzględnij kontekst historyczny z roku powstania tego rysunku. –

Źródło 1. Fragment wspomnień ambasadora amerykańskiego w Polsce Wiele rzeczy w Polsce działo się szybko i nie mieliśmy szansy na ich przetrawienie na bieżąco. O przyjętej wczoraj konstytucji dzisiaj już zapomniano w podnieceniu wywołanym podpisaniem tego wieczoru […] pokoju z bolszewikami. Jutro szybko to przeminie, [na skutek] plebiscytu […], który odbędzie się w niedzielę. Kręci mi się od tego w głowie, a jeśli chodzi o Polaków, to nawet zaczynają się uśmiechać. Wydawało się, że żadna z tych spraw nigdy nie zostanie załatwiona i że obecne pokolenie będzie egzystować bez konstytucji, bez pokoju i bez granic. Jednocześnie załatwienie wszystkich tych spraw bynajmniej nie oznacza nowego początku, ale jest bardzo pomocne. W. Mędrzecki, Naród malkontentów […], „Mówią Wieki” 2019, nr 4, s. 48. Źródło 2. Mapa A B Kształtowanie się granic II Rzeczypospolitej Wielka historia Polski, red. S. Grodziski, J. Wyrozumski, M. Zgórniak, t. 5, Warszawa 2003, s. 41. Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest 19. prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. W źródle 1. jest mowa o okolicznościach uchwalenia konstytucji, która 1. P F wprowadzała w Polsce system prezydencki. Na mapie literą B zaznaczono przebieg granicy wschodniej 2. II Rzeczypospolitej, ustalonej na mocy pokoju, o którym mowa P F w źródle 1. Plebiscyt, o którym mowa w źródle 1., odbył się na terytorium 3. P F oznaczonym na mapie literą A.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Rok 1935 przyniósł Hitlerowi większe sukcesy w polityce międzynarodowej. Przede wszystkim Niemcy przejęli terytorium Saary […]. 13 stycznia 1935 roku przeprowadzono plebiscyt. Na 534 tys. uprawnionych głosy oddało 528 tys. osób. Za przyłączeniem obszaru Saary do Rzeszy głosowało 477 tys., tj. 90,4% […]. T. Kotłowski, Niemcy 1890–1945. Dzieje państwa i społeczeństwa, Kraków 2008, s. 163–164. Źródło 2. Fragment strony tytułowej dziennika https://www.sbc.org.pl Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. nawiązują do łamania postanowień traktatu 20. wersalskiego przez Niemcy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Fragment depeszy Naczelnego Wodza Na podstawie: Multimedialna historia Polski […], t. 26, Warszawa 2007, s. 37. 21. Dokończ zdania 1. i 2. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. 1. Depesza przedstawiona w źródle była skierowana do generała A. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego. B. Stefana Roweckiego „Grota”. C. Tadeusza Komorowskiego „Bora”. D. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”. 2. Zaprezentowaną depeszę podpisał generał A. Władysław Anders. B. Kazimierz Sosnkowski. C. Władysław Sikorski. D. August Emil Fieldorf.

Fragmenty traktatów międzynarodowych Fragment traktatu A: Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie, jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej […]. Fragment traktatu B: Układające się strony […], uwzględniając jednocześnie sytuację, w wyniku ratyfikacji układów paryskich, przewidujących utworzenie nowego ugrupowania wojennego w postaci „Unii Zachodnioeuropejskiej” z udziałem remilitaryzowanych Niemiec Zachodnich i ich włączeniem do bloku północnoatlantyckiego, co wzmaga niebezpieczeństwo nowej wojny i stwarza groźbę dla bezpieczeństwa narodowego państw miłujących pokój, […] postanowiły zawrzeć niniejszy Układ o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej […]. Wiek XX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2002, s. 318, 336. Rozstrzygnij, czy traktaty A i B odnoszą się do procesów integracyjnych 22. odbywających się po tej samej stronie żelaznej kurtyny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu traktatów i własnej wiedzy. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Fragment mowy noblowskiej Czesława Miłosza Antologie poezji polskiej podają nazwiska moich przyjaciół, Władysława Sebyły i Lecha Piwowara, oraz datę ich śmierci […]. Jest absurdem, że nie wolno napisać, jak zginęli, chociaż każdy w Polsce zna prawdę: podzielili los wielu tysięcy oficerów polskich, rozbrojonych i internowanych przez ówczesnego wspólnika Hitlera, i są pochowani w masowym grobie. Wielkie mowy historii, t. 4, red. W. Władyka i in., Warszawa 2006, s. 200. Wyjaśnij, dlaczego w PRL nie można było pisać o okolicznościach śmierci przyjaciół 23. Czesława Miłosza.

Źródło 1. Fragment strony tytułowej gazety z okresu PRL https://historia.interia.pl Źródło 2. Rysunek propagandowy z okresu PRL Propaganda Polski Ludowej, Łódź 2007, s. 18. 24. Rozstrzygnij, czy zaprezentowane źródła 1. i 2. powstały w ramach tej samej kampanii propagandowej z okresu PRL. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł i własnej wiedzy. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Podaj nazwisko polityka A i wyjaśnij, o jakiej ciężkiej chorobie wspomniał on w swojej wypowiedzi. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii. Nazwisko: Wyjaśnienie:

Fragment stenogramu rozmowy z października 1981 roku Polityk A: [J]uż wysłaliśmy do ciebie oficjalne gratulacje, ale ja chciałbym także osobiście pogratulować ci wyboru na stanowisko I sekretarza KC PZPR. Słusznie zrobiłeś, wyrażając zgodę na taką decyzję […]. W PZPR teraz nie ma działacza, który cieszyłby się autorytetem równym twojemu – świadczą o tym także wyniki głosowania na plenum. Rozumiemy, że stoją przed tobą całkiem niełatwe zadania. Ale jesteśmy przekonani, że sobie z nimi poradzisz, uczynisz wszystko, by pokonać tę ciężką chorobę, która dotknęła wasz kraj. Polityk B: Bardzo wam dziękuję […] za gratulacje i przede wszystkim za zaufanie, którym mnie obdarzyliście. Chcę wam otwarcie powiedzieć, że zgodziłem się przyjąć to stanowisko po dużej wewnętrznej walce i tylko dlatego, iż wiedziałem, że wy mnie popieracie i że wy jesteście za taką decyzją. Jeżeli byłoby inaczej, nigdy bym się na to nie zgodził. Jest to bardzo ciężkie, bardzo trudne zadanie w tej złożonej sytuacji w kraju, w jakiej obecnie się znajduję jako premier i jako minister obrony. Ale zrozumiałem, że jest to właściwe i niezbędne, jeśli wy tak uważacie. […] Uczynię, Leonidzie Iljiczu, wszystko, jako komunista i jako żołnierz, aby było lepiej, aby osiągnąć przełom w sytuacji w kraju i w naszej partii. A. Dziurok i in., Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918–1989, Warszawa 2010, s. 427.

Podaj nazwisko polityka B i wyjaśnij, w jaki sposób osiągnął on przełom w sytuacji w kraju. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii. Nazwisko: Wyjaśnienie:

Fragment stenogramu rozmowy z października 1981 roku Polityk A: [J]uż wysłaliśmy do ciebie oficjalne gratulacje, ale ja chciałbym także osobiście pogratulować ci wyboru na stanowisko I sekretarza KC PZPR. Słusznie zrobiłeś, wyrażając zgodę na taką decyzję […]. W PZPR teraz nie ma działacza, który cieszyłby się autorytetem równym twojemu – świadczą o tym także wyniki głosowania na plenum. Rozumiemy, że stoją przed tobą całkiem niełatwe zadania. Ale jesteśmy przekonani, że sobie z nimi poradzisz, uczynisz wszystko, by pokonać tę ciężką chorobę, która dotknęła wasz kraj. Polityk B: Bardzo wam dziękuję […] za gratulacje i przede wszystkim za zaufanie, którym mnie obdarzyliście. Chcę wam otwarcie powiedzieć, że zgodziłem się przyjąć to stanowisko po dużej wewnętrznej walce i tylko dlatego, iż wiedziałem, że wy mnie popieracie i że wy jesteście za taką decyzją. Jeżeli byłoby inaczej, nigdy bym się na to nie zgodził. Jest to bardzo ciężkie, bardzo trudne zadanie w tej złożonej sytuacji w kraju, w jakiej obecnie się znajduję jako premier i jako minister obrony. Ale zrozumiałem, że jest to właściwe i niezbędne, jeśli wy tak uważacie. […] Uczynię, Leonidzie Iljiczu, wszystko, jako komunista i jako żołnierz, aby było lepiej, aby osiągnąć przełom w sytuacji w kraju i w naszej partii. A. Dziurok i in., Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918–1989, Warszawa 2010, s. 427.

Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź powinna liczyć minimum 300 wyrazów. 1. W życiu politycznym państwa polskiego w okresie XI–XII wieku dominowały tendencje decentralizacyjne. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji panowanie trzech wybranych władców z tego okresu. 2. Rewolucja amerykańska i francuska z końca XVIII wieku miały podobne przyczyny. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekt polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy. 3. Zimna wojna osiągnęła apogeum w latach 50. XX wieku. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, charakteryzując trzy wybrane wydarzenia z tego okresu. WYPRACOWANIE na temat nr ……………..

Rozstrzygnij, czy przedstawiona na ilustracji rekonstrukcja dotyczy epoki paleolitu czy neolitu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do ilustracji i własnej wiedzy. Rozstrzygnięcie: ... Uzasadnienie: ... Opis ilustracji Ilustracja przedstawia zespół niewielkich, prostokątnych, prawie jednakowej wielkości domów o płaskich dachach. Ich ściany stykają się z pozostałymi domami, tworząc w ten sposób zwartą konstrukcję bryły pozbawioną ulic i przejść między domostwami. Domy nie mają otworów wejściowych w ścianach, wejście i wyjście możliwe jest przez otwór w dachu po drewnianej drabinie. Również komunikacja między domami możliwa jest tylko poprzez dachy sąsiednich budynków. Domy zbudowane są z wysuszonych cegieł mułowych o regularnych kształtach. Pojedyncze domostwo składa się z reguły z jednego większego pomieszczenia z paleniskiem, czasami jest jeszcze drugie małe pomieszczenie, w którym znajdują się naczynia do magazynowania. Na ścianie jednego z domów widoczny rysunek i powieszone liczne łby byków.

Rozstrzygnij, który z fragmentów 1–3 zawiera opis starożytnej Sparty. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do zawartych w nim informacji. Rozstrzygnięcie: ... Uzasadnienie: ...

Na podstawie tekstów i własnej wiedzy uzupełnij opisy A i B – obok każdego opisu wypisz numer fragmentu tekstu zawierającego informacje o grupach, których opis dotyczy. A. Członkowie najwyższej rady złożonej z byłych archontów – … B. Należeli do najniższej warstwy mieszkańców polis i byli pozbawieni praw – … Fragmenty źródeł z epoki Fragment 1.: Temistokles przystąpił natychmiast do odbudowy miasta i do wznoszenia murów obronnych. Sprzeciwiali się budowie tych murów eforowie, ale podobno przekupił ich złotem. Następnie przeprowadził rozbudowę Pireusu, widząc dogodność naturalnego położenia tego portu, i w ogóle całe miasto związał ściślej z morzem. Fragment 2.: Jeśliby bowiem miasto Lacedemończyków opustoszało, a pozostały tylko świątynie i fundamenty budowli, to nikt z potomnych nie chciałby uwierzyć, że potęga Lacedemończyków była tak wielka, za jaką uchodzi; a przecież mają oni w swym posiadaniu dwie piąte Peloponezu wraz z helotami oraz hegemonię nad całym półwyspem i nad licznymi sprzymierzeńcami. Fragment 3.: Nie było w skarbie publicznym żadnej gotówki. Wobec tego sami areopagici uchwalili z własnych funduszów żołd w wysokości ośmiu drachm dla każdego żołnierza, biorącego udział w tej wojnie, i w ten sposób najbardziej się przyczynili do skompletowania załóg na trierach.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Wyspa, o której mowa w źródle 1., została przyłączona do Rzymu w wyniku II wojny punickiej. 2. Sprawowanie przez Luciusa Corneliusa Scipiona jednego z urzędów wymienionych w źródle 1. wiązało się ze sporządzaniem list senatorów. 3. Na mapie zaznaczono miejsce bitwy, w której potomek wodza wspomnianego w źródle 1. pokonał wodza Kartaginy. Źródło 1. Napis na sarkofagu Luciusa Corneliusa Scipiona On to, Lucius Scipio, był w Rzymie, jak przyznaje większość, najlepszym z dobrych mężów. Syn Barbatusa. Był wśród nas konsulem, cenzorem i edylem. On to zdobył Korsykę wraz z miastem Alerią. Poświęcił Burzom świątynię, na jaką zasłużyły. Źródło 2. Opis mapy przedstawiającej wojny Rzymu z Kartaginą Na mapie zaznaczono: – posiadłości kartagińskie do I wojny punickiej: wybrzeża północne Afryki, wybrzeża południowe Hiszpanii, Sycylię, Sardynię, Korsykę, Baleary; – zdobycze terytorialne Rzymu po I wojnie punickiej: Sycylię, Sardynię, Korsykę; – zdobycze terytorialne Rzymu po II wojnie punickiej: wybrzeża południowe Hiszpanii, Baleary; – miejsca bitew z datą ich stoczenia: Mylae – 260 p.n.e., Przyl. Eknomus – 256 p.n.e., Aspis – 255 p.n.e., Kanny – 216 p.n.e., Ilipa – 207 p.n.e., Zama – 202 p.n.e.

Podaj stosowaną w historiografii nazwę średniowiecznego związku handlowego miast, o którym mowa w źródle 1.

Rozstrzygnij, czy plan ze źródła 2. przedstawia miasto lokowane na prawie opisanym w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł. Rozstrzygnięcie: ... Uzasadnienie: ... Źródło 1. O prawie lokacyjnym Prawo lubeckie to – obok prawa magdeburskiego – najbardziej rozpowszechnione prawo związane z lokacją miast w okresie średniowiecza. Od XIII wieku stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla miast, głównie położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, które współtworzyły związek handlowy. Cechą charakterystyczną kompozycji miast lokowanych na prawie lubeckim jest regularny, prostopadły do nabrzeża układ ulic i brak placu rynkowego. Funkcje rynku spełnia szeroka ulica. Źródło 2. Opis planu późnośredniowiecznego Elbląga Plan obejmuje trzy oddzielone części: Stare Miasto, Nowe Miasto i Zamek. Stare Miasto i Zamek ze wszystkich stron otaczają wody, dodatkowo dostępu do Starego Miasta bronią mury z bastionami. Plan Starego Miasta ma kształt wydłużonego prostokąta, który dłuższym bokiem przylega do brzegów przepływającej obok rzeki. Stare Miasto podzielone jest regularną prostokątną siatką ulic, rozchodzą się one prostopadle do rzeki. Jedna z głównych i najszersza ulica prowadząca do bram miasta nosi nazwę Stary Rynek.

Podaj stosowaną w historiografii nazwę konfliktu zbrojnego, podczas którego została stoczona bitwa uwieczniona na ilustracji.

Wyjaśnij, odwołując się do źródła 2., w jakich okolicznościach król Anglii Edward III zgłosił pretensje do tronu francuskiego.

Wyjaśnij, odwołując się do elementów graficznych ze źródła 1., w jaki sposób malarz przedstawił manifestowanie przez Edwarda III pretensji do korony francuskiej. Źródło 1. Opis ilustracji przedstawiającej wojska dwóch stron konfliktu w bitwie pod Crécy w 1346 roku Ilustracja przedstawia scenę bitwy. Dwie grupy rycerzy umieszczone po lewej i prawej stronie ilustracji ścierają się ze sobą na polu walki. Grupa rycerzy po prawej stronie znacznie liczniejsza. Na pierwszej linii z lewej strony kusznicy napinają kusze, naprzeciw nich po prawej stronie szereg nacierających łuczników gotowych do wystrzelenia strzał. Przewagę w natarciu mają łucznicy. Za walczącymi widać grupy rycerzy w zakrytych zbrojach i hełmach na głowie z włóczniami w ręku. Pomiędzy nimi dowódcy na koniach. Nad ich głowami powiewają chorągwie. Na chorągwi znajdującej się nad walczącymi z lewej widoczne na niebieskim tle trzy stylizowane symetrycznie ułożone lilie. Nad walczącymi po prawej stronie rozpościera się chorągiew podzielona na cztery pola. Na dwóch polach (lewym górny i prawym dolnym) znajdują się na niebieskim tle trzy stylizowane symetrycznie ułożone lilie. Na dwóch pozostałych polach na czerwonym tle trzy leżące jeden nad drugim lamparty. Z lewej strony w głębi widoczny zamek na wzgórzu, do którego kierują się zbiegli z pola walki rycerze. Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej ukazującej związki Kapetyngów z Plantagenetami 1. Filip III Śmiały (z dynastii Kapetyngów), król Francji w latach 1270–1285 1.1. Filip IV Piękny, król Francji w latach 1285–1314 1.1.1. Ludwik X, król Francji i Nawarry w latach 1314–1316 1.1.2. Filip V, król Francji i Nawarry w latach 1316–1322 1.1.3. Karol IV, król Francji i Nawarry w latach 1322–1328 1.1.4. Izabela – mąż Edward II Plantagenet, król Anglii w latach 1307–1327 1.1.4.1. Edward III Plantagenet, król Anglii w latach 1327–1377 1.2. Hrabia Karol Walezjusz 1.2.1. Filip VI Walezjusz, król Francji w latach 1328–1350 1.2.1.1. Jan II Dobry Walezjusz, król Francji w latach 1350–1364

Porównaj zaprezentowane w źródłach 1. i 2. opinie historyków na temat Władysława Łokietka. Przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między nimi. Podobieństwo: … Różnica: … Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Łokietek wzrósł i wychował się w smutnych czasach zupełnego rozstroju politycznego w końcu XIII stulecia, otaczał go ze wszystkich stron przykład na wpół dzikich, niepohamowanych w swych namiętnościach, krótkowidzących pod względem politycznym, czyhających nawzajem na swoje dzierżawy książąt piastowskich. Nie lepszym też był od nich w pierwszych swoich występach, mimo wyższego swego niezaprzeczalnie umysłu, Łokietek. Dopiero ciężkie przejścia zrobiły zeń inszego człowieka, wielkiego bohatera i przezornego króla, ale nie złagodziły jego charakteru, pozostawiły go zawsze wierzącym w tę siłę fizyczną, w tę energię woli, której państwo swoje i utrzymanie jego całości zawdzięczał. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Z pewnością Władysław Łokietek był właściwym człowiekiem na ówczesne, tak bardzo skomplikowane czasy. Wypłynął przecież z absolutnej nicości, z peryferyjnego księstewka, a zdobył i utrzymał do naturalnej śmierci najwyższą nagrodę, czyli koronę, co nie udało się wielu innym. W czasach zamętu za jedyne prawo uznawał miecz, nie do końca zresztą własny, choć nie zawsze umiał się nim właściwie posłużyć. Doskonale za to radził sobie w wirze intryg i wiarołomstwa, niewątpliwie znacznie lepiej niż w bezpośredniej walce o władzę. Gorzej spisywał się później – już jako gospodarz kraju. Podejmowane przez niego decyzje miały z reguły podłoże emocjonalne, bez żadnej próby refleksji czy analizowania ich skutków. Nigdy nie wyrósł ze swego księstwa brzesko-kujawskiego.

Podaj nazwy dwóch stylów architektonicznych, które reprezentuje kościół przedstawiony na fotografii, oraz po jednej widocznej na tej fotografii cesze każdego z nich. Nazwa stylu 1.: … Cecha: … Nazwa stylu 2.: … Cecha: … Opis fotografii kościoła pw. św. Krzysztofa we Wrocławiu Budynek kościoła w ujęciu bocznym. Na pierwszym planie widać absydę zamykającą bryłę budowli. Wieloboczna absyda wykonana z czerwonej cegły, w każdym z jej boków umieszczone wysokie, zakończone ostrym łukiem, witrażowe okno. Jej ściany podparte ceglanymi przyporami. Do boku kościoła dobudowana część otynkowana z dwoma symetrycznymi rzędami okien. Na dolnym poziomie dwa okna zakończone półkolistym łukiem i otwór wejściowy również z półkolistym łukiem. Nad wejściem ozdobny trójkątny fronton. W górnej partii trzy prostokątne okna. Kościół przykryty strzelistym dachem. Nad dachem widoczna kwadratowa wieża z otworami zakończonymi półokrągłym łukiem i nakryta hełmem.

Sformułuj dwa argumenty potwierdzające tezę, że rycina powstała w kręgu zwolenników reformacji. Opis ryciny z XVI wieku Scena przedstawia dwie grupy mężczyzn usytuowanych naprzeciwko siebie po lewej i prawej stronie. Przyglądają się oni wiszącej pośrodku dużej wadze szalkowej. Na górnej szali wagi stoi mężczyzna w habicie z przewieszonym u boku różańcem, obok leży tiara, duży klucz oraz księga w metalowym okuciu. Na dolnej szali duża księga. Szalę górną próbuje bez skutku ściągnąć na dół inna postać ubrana w sutannę. Obok dolnej szali stoi spokojnie postać w czarnej długiej todze. Postacie po lewej stronie, stojące bliżej szali znajdującej się w górze, noszą różne ubiory. Są postacie w habitach, inne w ozdobnych ornatach, niektóre w kapeluszach kardynalskich, jeszcze inne noszą mitrę. Niektóre z nich w modlitewnym skupieniu wznoszą oczy do góry. Postacie po prawej stronie stojące bliżej dolnej szali wagi ubrane w skromne, czarne i długie togi z befkami pod szyją.

Podaj imię władcy, za panowania którego doszło do zerwania unii personalnej wspomnianej w źródle 1.

Przedstaw inną – niż wspomniane w źródle 1. – przyczynę wojen polsko-szwedzkich.

Wyjaśnij różnicę między okolicznościami zwolnienia tronu polskiego przez ostatniego męskiego przedstawiciela dynastii Jagiellonów a okolicznościami zwolnienia tego tronu przez ostatniego władcę z dynastii Wazów. Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości. Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów Uwaga – podane daty dotyczą samodzielnego panowania władców jako królów Polski. 1. Kazimierz Jagiellończyk, król Polski w latach 1447–1492 1.1. Władysław, król Czech i Węgier 1.1.1. Ludwik, król Czech i Węgier 1.2. Jan Olbracht, król Polski w latach 1492–1501 1.3. Aleksander, król Polski w latach 1501–1506 1.4. Zygmunt I Stary, król Polski w latach 1506–1548 1.4.1. Zygmunt II August, król Polski w latach 1548–1572 1.4.2. Anna Jagiellonka 1.4.3. Katarzyna Jagiellonka 1.4.3.1. Zygmunt III, król Polski w latach 1587–1632 1.4.3.1.1. Władysław IV, król Polski w latach 1632–1648 1.4.3.1.2. Jan II Kazimierz, król Polski w latach 1648–1668

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Największy udział podatków stałych w skarbie koronnym miał miejsce w początkowym okresie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego. 2. Podatki niestałe stanowiły największy udział w skarbie koronnym podczas potopu szwedzkiego. 3. Najazd turecki i jego skutek w postaci traktatu pokojowego podpisanego w Buczaczu spowodowały wzrost dochodów skarbu koronnego. Zestawienie. Podatki stałe w dochodach skarbu koronnego Okres w złotych w % 15 XI 1649 – 15 VII 1652 1 828 740 16,0 16 VII 1652 – 15 VI 1654 1 274 365 12,9 16 VI 1654 – 1 VII 1658 1 540 934 14,6 2 VII 1658 – 15 II 1662 2 609 977 32,1 16 II 1662 – 15 XI 1664 2 287 709 20,3 16 XI 1664 – 15 VIII 1668 3 112 641 46,2 16 VIII 1668 – 15 I 1672 2 466 585 56,4 16 I 1672 – 1 II 1676 1 888 651 12,5 2 II 1676 – 1 XII 1678 2 853 599 30,7 Zestawienie. Podatki niestałe w dochodach skarbu koronnego Okres w złotych w % 15 XI 1649 – 15 VII 1652 9 612 570 84,0 16 VII 1652 – 15 VI 1654 8 581 888 87,1 16 VI 1654 – 1 VII 1658 8 988 244 85,4 2 VII 1658 – 15 II 1662 5 524 099 67,9 16 II 1662 – 15 XI 1664 8 977 938 79,7 16 XI 1664 – 15 VIII 1668 3 631 664 53,8 16 VIII 1668 – 15 I 1672 1 904 225 43,6 16 I 1672 – 1 II 1676 6 446 383 69,3 2 II 1676 – 1 XII 1678 13 252 913 87,5

Wyjaśnij, na czym polegało wypaczenie zasady opisanej w tekście w praktyce polskiego parlamentaryzmu począwszy od poł. XVII wieku.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Zasada opisana w tekście została zniesiona w Rzeczypospolitej na mocy postanowień Sejmu Niemego. praw kardynalnych. Sejmu Wielkiego. uniwersału połanieckiego. Fragment opracowania historycznego To nie ustrój Rzeczypospolitej był wypaczony, to nie „liberum veto” było problemem, tylko świadomość polityczna społeczeństwa szlacheckiego, a właściwie jej brak. „Liberum veto” użyte w sposób zgodny z duchem „złotej wolności” epoki odrodzenia było rzeczywiście sposobem ostatecznym, drastycznym, a jednak mogącym uratować państwo przed uchwaleniem nietrafnej lub wadliwej ustawy. Jednak mentalność wszystkich stanów sejmujących w Rzeczypospolitej wypaczyła ten jakże cenny i niespotykany w innych ustrojach demokratycznych wentyl bezpieczeństwa, czyniąc z niego najprymitywniejszą broń w walce politycznej, rażącą nie tylko wroga, ale i pośrednio własne szeregi.

Rozstrzygnij, czy w tekście przedstawiono monteskiuszowską zasadę trójpodziału władzy. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: … Uzasadnienie: … Fragment dokumentu Moc prawodawstwa dla Rzpltej w trzech stanach, to jest: królewskim, senatorskim, i rycerskim, dotąd trwająca, niewzruszoną na zawsze zostawać powinna, i tej mocy jeden stan bez drugich dwóch, ani dwa bez trzeciego przywłaszczać sobie ani zażywać nie będą mogły.

Rozstrzygnij, na którym z planów ukazanych w źródle 1. (A czy B) przedstawiono przebieg bitwy opisanej w źródle 2. W uzasadnieniu podaj nazwę bitwy i odwołaj się do informacji zawartych w obu źródłach. Rozstrzygnięcie: … Uzasadnienie: …

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Do bitwy, której dotyczy źródło 2., doszło A. przed objęciem dyktatury przez gen. Józefa Chłopickiego. B. przed detronizacją cara Mikołaja I przez sejm powstańczy. C. po nierozstrzygniętej bitwie pod Olszynką Grochowską. D. po bohaterskiej obronie Woli przez gen. Józefa Sowińskiego. Źródło 1. Opisy planów bitew z okresu powstania listopadowego Plan bitwy A. Na planie zaznaczono: – położenie oddziałów wojsk i podano nazwiska ich dowódców: wojsko polskie – 1 pułk piechoty, Ramorino; 5 pułk piechoty, Prądzyński, 8 pułk piechoty; wojsko rosyjskie – oddziały Sieversa, Rosena, Geismara; – drogi prowadzące do Kałuszyna, Siedlec, Domanic i miejscowości Dąbrówka oraz rzekę Muchawkę. Plan bitwy B. Na planie zaznaczono: – położenie oddziałów wojsk i podano nazwiska ich dowódców: wojsko polskie: Skrzynecki, Bem, 3 dywizja – Skarżyński, Bogusławski, 1 i 5 dywizja; wojsko rosyjskie: Dybicz; – miejscowości: Drążewo, Kruki, Zabrodzie; – rzekę Omulew wpływająca do większej rzeki. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Zachowawcza taktyka wodza polegała na unikaniu walk z głównymi siłami nieprzyjaciela. Wódz odrzucił plan natarcia przedstawiony przez Prądzyńskiego. Główne siły polskie wycofały się na prawy brzeg rzeki. Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie. Przeprawa kolejnych batalionów rosyjskich wprawiła w panikę wodza, lękającego się uniemożliwienia posiłkom z Łomży przyjścia mu na pomoc. Wódz naczelny kierował bitwą fatalnie, choć sam wykazał wiele odwagi. Brawurowa szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech zaimponowała Rosjanom i wstrzymała dalsze ataki rosyjskiego feldmarszałka. Wyniku przegranej bitwy zmienić jednak nie mogła.

Podaj nazwisko postaci przedstawionej na monecie.

Podaj nazwę zaboru, na terenie którego narodził się przemysł naftowy. Opis monety W lewym polu wyryte wieże wiertnicze i kominy gazowni, w prawym popiersie brodatego mężczyzny. Po środku płonąca lampa naftowa. Obok i w otoku napis: „31.07.1853. 150-lecie narodzin przemysłu naftowego i gazowniczego”.

Podaj nazwę stylu w malarstwie, którego przykładem jest zaprezentowany obraz. Odpowiedź uzasadnij, podając jedną widoczną na obrazie cechę tego stylu. Nazwa stylu: ... Uzasadnienie: .... Opis obrazu Józefa Chełmońskiego „Bociany” Obraz przedstawia wiejski krajobraz. Na pierwszym planie siedzący na kwitnącej łące mężczyzna i stojący obok niego kilkuletni chłopiec. Mężczyzna odpoczywa, trzyma w ręku łyżkę, na nogach oparł dwojaki – podwójne gliniane naczynie, do którego sięga łyżką. Obie postacie bose, ubrane w chłopskie koszule przewiązane sznurkiem i płócienne portki obserwują z zaciekawieniem przelatujący nad łąką klucz bocianów. Na drugim planie stojące zwierzęta pociągowe zaprzężone w pług. W głębi widoczne słomiane strzechy domów i bocianie gniazdo na drzewie. Nad nimi rozciąga się bezchmurne niebo.

Rozstrzygnij, czy przesłanie pieśni ze źródła 1. jest zgodne z treścią manifestu przytoczonego w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Rozstrzygnięcie: … Uzasadnienie: …

Podaj nazwisko jednego z autorów manifestu cytowanego w źródle 2. Źródło 1. Fragment pieśni Krew naszą długo leją katy / Wciąż płyną ludu gorzkie łzy / Nadejdzie jednak dzień zapłaty / Sędziami będziem wtedy my! Porządek stary już się wali / Żywotem dla nas jego zgon / Będziemy wspólnie pracowali / I wspólnym będzie pracy plon! Precz z tyranami, precz z zdziercami! / Niech zginie stary, podły świat! / My nowe życie stworzym sami / I nowy zaprowadzim ład! Źródło 2. Fragment „Manifestu Partii Komunistycznej” Historia wszystkich dotychczasowych społeczeństw jest historią walk klasowych. Nasza epoka uprościła przeciwieństwa klasowe. Całe społeczeństwo rozszczepia się coraz bardziej na burżuazję i proletariat. Podstawowym warunkiem istnienia i panowania klasy burżuazji jest nagromadzanie bogactwa w rękach osób prywatnych, tworzenie i pomnażanie kapitału; warunkiem istnienia kapitału jest praca najemna. Kapitał jest wytworem zbiorowym i może być uruchomiony tylko przez zbiorową działalność wielu członków społeczeństwa. Kapitał nie jest więc potęgą osobistą, lecz społeczną. Niech drżą panujące klasy przed rewolucją komunistyczną. Proletariusze nie mają nic do stracenia prócz swych kajdan.

Rozstrzygnij, czy opinia na temat polityki Brytyjczyków w Indiach wyrażona w źródle 1. znajduje potwierdzenie na ilustracji ze źródła 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Rozstrzygnięcie: ... Uzasadnienie: .... Źródło 1. Fragment przemówienia brytyjskiego polityka Johna Brighta z 1877 roku Nasze panowanie nad Indiami trwa niewiele więcej niż stulecie. Co się zaś tyczy dochodów, to otrzymujemy od Indii około 50 milionów funtów rocznie. Pobieramy podatki gruntowe, cła wwozowe, opłaty stemplowe i niektóre inne opłaty, podatek od soli. Podatek ten jest niezwykle ciężki dla ludności, a dla biedoty jest wprost okrutny. Do pobierania go wysyłamy poborców do najbiedniejszej chałupy ogromnego imperium. Trzeba jednak pamiętać, że cała ta ludność nie ma prawa głosu w swych własnych sprawach. Źródło 2. „Brytyjczycy i Hindusi” – ilustracja ze strony tytułowej czasopisma „Le Petit Journal” z 1897 roku Opis ilustracji. Na pierwszym planie mężczyzna w kolonialnym kapeluszu siedzący na fotelu. Pod nim leżą zapełnione worki. W środku pomieszczenia stół, za którym siedzi piszący mężczyzna w kolonialnym kapeluszu, na stole butelka i kieliszek. W wejściu do pomieszczenia stoi mężczyzna w kolonialnym kapeluszu i odczytuje tekst z kartki, którą trzyma w ręku. Po drugiej stronie wejścia mężczyzna w tradycyjnym indyjskim stroju. Wszystkie postacie zwrócone są twarzą do stojących przed wejściem do pomieszczenia trzech półnagich wychudzonych postaci wznoszących w błagalnym geście ręce do góry. Za nimi widoczne kolejne wychudzone postacie siedzące i pokładające się na ziemi.

Wyjaśnij wymowę rysunku, interpretując jego dwa elementy graficzne i tytuł. W odpowiedzi uwzględnij kontekst historyczny z roku powstania tej karykatury. „Duch roku ’76” – rysunek z 1917 roku Opis rysunku. Na pierwszym planie postać kobiety i mężczyzny. Kobieta ubrana w czapkę frygijską na głowie i długą spódnicę z napisem: „Francja”. Stojący naprzeciw niej mężczyzna we fraku – Wuj Sam – wręcza jej worek z napisem: „Jeden miliard dolarów”. W głębi trzecia postać z napisem na mundurze: „La Fayette”.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. W źródle 1. jest mowa o okolicznościach uchwalenia konstytucji, która wprowadzała w Polsce system prezydencki. 2. Na mapie literą B zaznaczono przebieg granicy wschodniej II Rzeczypospolitej, ustalonej na mocy pokoju, o którym mowa w źródle 1. 3. Plebiscyt, o którym mowa w źródle 1., odbył się na terytorium oznaczonym na mapie literą A. Źródło 1. Fragment wspomnień ambasadora amerykańskiego w Polsce Wiele rzeczy w Polsce działo się szybko i nie mieliśmy szansy na ich przetrawienie na bieżąco. O przyjętej wczoraj konstytucji dzisiaj już zapomniano w podnieceniu wywołanym podpisaniem tego wieczoru pokoju z bolszewikami. Jutro szybko to przeminie, na skutek plebiscytu, który odbędzie się w niedzielę. Kręci mi się od tego w głowie, a jeśli chodzi o Polaków, to nawet zaczynają się uśmiechać. Wydawało się, że żadna z tych spraw nigdy nie zostanie załatwiona i że obecne pokolenie będzie egzystować bez konstytucji, bez pokoju i bez granic. Jednocześnie załatwienie wszystkich tych spraw bynajmniej nie oznacza nowego początku, ale jest bardzo pomocne. Źródło 2. Opis mapy „Kształtowanie się granic II Rzeczypospolitej” Na mapie zaznaczono literami A i B: A – terytorium plebiscytowe na obszarze Warmii i Mazur; B – granicę wzdłuż rzek Dźwina – Zbrucz – Słucz.

Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. nawiązują do łamania postanowień traktatu wersalskiego przez Niemcy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł. Rozstrzygnięcie: … Uzasadnienie: … Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Rok 1935 przyniósł Hitlerowi większe sukcesy w polityce międzynarodowej. Przede wszystkim Niemcy przejęli terytorium Saary. 13 stycznia 1935 roku przeprowadzono plebiscyt. Na 534 tys. uprawnionych głosy oddało 528 tys. osób. Za przyłączeniem obszaru Saary do Rzeszy głosowało 477 tys., tj. 90,4%. Źródło 2. Opis fragmentu strony tytułowej dziennika „Śląski Kurier Poranny” z 10 marca 1936 roku. Tytuł artykułu: „Zanim Niemcy nie wycofają wojska z Nadrenii nie może być mowy o rokowaniach francusko-niemieckich”.

Dokończ zdania 1. i 2. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. 1. Depesza przedstawiona w źródle była skierowana do generała A. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego. B. Stefana Roweckiego „Grota”. C. Tadeusza Komorowskiego „Bora”. D. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”. 2. Zaprezentowaną depeszę podpisał generał A. Władysław Anders. B. Kazimierz Sosnkowski. C. Władysław Sikorski. D. August Emil Fieldorf. Fragment depeszy Naczelnego Wodza W ślad za moim rozkazem L. 2926. 1. Znoszę dla użytku zewnętrznego nazwę Z.W.Z. – Wszyscy żołnierze w czynnej służbie wojskowej w Kraju stanowią „Armię Krajową” podległą Panu Generałowi, jako jej dowódcy. 2. Stanowisko Pana Generała nosi nazwę Dowódcy Armii Krajowej. NACZELNY WÓDZ

Rozstrzygnij, czy traktaty A i B odnoszą się do procesów integracyjnych odbywających się po tej samej stronie żelaznej kurtyny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu traktatów i własnej wiedzy. Rozstrzygnięcie: … Uzasadnienie: … Fragmenty traktatów międzynarodowych Fragment traktatu A: Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie, jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej. Fragment traktatu B: Układające się strony, uwzględniając jednocześnie sytuację, w wyniku ratyfikacji układów paryskich, przewidujących utworzenie nowego ugrupowania wojennego w postaci „Unii Zachodnioeuropejskiej” z udziałem remilitaryzowanych Niemiec Zachodnich i ich włączeniem do bloku północnoatlantyckiego, co wzmaga niebezpieczeństwo nowej wojny i stwarza groźbę dla bezpieczeństwa narodowego państw miłujących pokój, postanowiły zawrzeć niniejszy Układ o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej.

Wyjaśnij, dlaczego w PRL nie można było pisać o okolicznościach śmierci przyjaciół Czesława Miłosza. Fragment mowy noblowskiej Czesława Miłosza Antologie poezji polskiej podają nazwiska moich przyjaciół, Władysława Sebyły i Lecha Piwowara, oraz datę ich śmierci. Jest absurdem, że nie wolno napisać, jak zginęli, chociaż każdy w Polsce zna prawdę: podzielili los wielu tysięcy oficerów polskich, rozbrojonych i internowanych przez ówczesnego wspólnika Hitlera, i są pochowani w masowym grobie.

Rozstrzygnij, czy zaprezentowane źródła 1. i 2. powstały w ramach tej samej kampanii propagandowej z okresu PRL. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł i własnej wiedzy. Rozstrzygnięcie: … Uzasadnienie: … Źródło 1. Fragment strony tytułowej gazety z okresu PRL W odpowiedzi burzycielom. Powszechne poparcie dla Wł. Gomułki. Studenci i inteligencja – tak! Syjoniści i przewrót – nie! Masowe wiece w całej Polsce. Źródło 2. Opis rysunku propagandowego z okresu PRL Z prawej strony postać zadowolonego mężczyzny w sutannie. Jest przepasany szerokim pasem z materiału, głowę przykrywa mu piuska, w ręku trzyma długą laskę przypominającą pastorał. Przed nim stoi zwierzę podobne do wilka, które szczerzy zęby. Na ciele wilka namalowane liczne swastyki. Obok napis: „Dobry pasterz – Przebaczam ci, zbłąkana hitlerowco”.

Podaj nazwisko polityka A i wyjaśnij, o jakiej „ciężkiej chorobie” wspomniał on w swojej wypowiedzi. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii. Nazwisko: … Wyjaśnienie: …

Podaj nazwisko polityka B i wyjaśnij, w jaki sposób osiągnął on „przełom w sytuacji w kraju”. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii. Nazwisko: … Wyjaśnienie: … Fragment stenogramu rozmowy z października 1981 roku Polityk A: Już wysłaliśmy do ciebie oficjalne gratulacje, ale ja chciałbym także osobiście pogratulować ci wyboru na stanowisko I sekretarza KC PZPR. Słusznie zrobiłeś, wyrażając zgodę na taką decyzję. W PZPR teraz nie ma działacza, który cieszyłby się autorytetem równym twojemu – świadczą o tym także wyniki głosowania na plenum. Rozumiemy, że stoją przed tobą całkiem niełatwe zadania. Ale jesteśmy przekonani, że sobie z nimi poradzisz, uczynisz wszystko, by pokonać tę ciężką chorobę, która dotknęła wasz kraj. Polityk B: Bardzo wam dziękuję za gratulacje i przede wszystkim za zaufanie, którym mnie obdarzyliście. Chcę wam otwarcie powiedzieć, że zgodziłem się przyjąć to stanowisko po dużej wewnętrznej walce i tylko dlatego, iż wiedziałem, że wy mnie popieracie i że wy jesteście za taką decyzją. Jeżeli byłoby inaczej, nigdy bym się na to nie zgodził. Jest to bardzo ciężkie, bardzo trudne zadanie w tej złożonej sytuacji w kraju, w jakiej obecnie się znajduję jako premier i jako minister obrony. Ale zrozumiałem, że jest to właściwe i niezbędne, jeśli wy tak uważacie. Uczynię, Leonidzie Iljiczu, wszystko, jako komunista i jako żołnierz, aby było lepiej, aby osiągnąć przełom w sytuacji w kraju i w naszej partii.

Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź powinna liczyć minimum 300 wyrazów. 1. W życiu politycznym państwa polskiego w okresie XI–XII wieku dominowały tendencje decentralizacyjne. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji panowanie trzech wybranych władców z tego okresu. 2. Rewolucja amerykańska i francuska z końca XVIII wieku miały podobne przyczyny. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekt polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy. 3. Zimna wojna osiągnęła apogeum w latach 50. XX wieku. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, charakteryzując trzy wybrane wydarzenia z tego okresu. WYPRACOWANIE na temat nr …