Historia 2023 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

Ilustracja przedstawiająca rekonstrukcję zabudowań Na podstawie: G. Lazarovici, C.M. Lazarovici, Are there […], „Acta Terrae Septemcastrensis”, XVIII, 2019, s. 27. Rozstrzygnij, czy przedstawiona rekonstrukcja dotyczy epoki paleolitu czy neolitu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do ilustracji i własnej wiedzy. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: EHIP-R0_100

Rozstrzygnij, który z fragmentów 1–3 zawiera opis starożytnej Sparty. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z tego fragmentu. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Fragmenty źródeł z epoki Fragment 1.: Temistokles przystąpił natychmiast do odbudowy miasta i do wznoszenia murów obronnych. Sprzeciwiali się budowie tych murów […] eforowie, ale podobno przekupił ich złotem. […] Następnie przeprowadził rozbudowę Pireusu, widząc dogodność naturalnego położenia tego portu, i w ogóle całe miasto związał ściślej z morzem […]. Fragment 2.: Jeśliby bowiem miasto Lacedemończyków opustoszało, a pozostały tylko świątynie i fundamenty budowli, to […] nikt z potomnych nie chciałby uwierzyć, że potęga Lacedemończyków była tak wielka, za jaką uchodzi; a przecież mają oni w swym posiadaniu dwie piąte Peloponezu [wraz z helotami] oraz hegemonię nad całym półwyspem i nad licznymi sprzymierzeńcami […]. Fragment 3.: [N]ie było w skarbie publicznym żadnej gotówki. Wobec tego sami areopagici uchwalili z własnych funduszów żołd w wysokości ośmiu drachm dla każdego żołnierza, biorącego udział w tej wojnie, i w ten sposób najbardziej się przyczynili do skompletowania załóg na trierach. Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1953, s. 22, 35–36; Tukidydes, Wojna peloponeska, Warszawa 1988, s. 6–7.

Na podstawie tekstów i własnej wiedzy uzupełnij tabelę – obok opisu wpisz numer fragmentu tekstu zawierającego informacje o grupach, których opis dotyczy. Numer Opis fragmentu tekstu A. Członkowie najwyższej rady złożonej z byłych archontów. Należeli do najniższej warstwy mieszkańców polis i byli pozbawieni B. praw. Nr zadania 1. 2.1. 2.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Fragmenty źródeł z epoki Fragment 1.: Temistokles przystąpił natychmiast do odbudowy miasta i do wznoszenia murów obronnych. Sprzeciwiali się budowie tych murów […] eforowie, ale podobno przekupił ich złotem. […] Następnie przeprowadził rozbudowę Pireusu, widząc dogodność naturalnego położenia tego portu, i w ogóle całe miasto związał ściślej z morzem […]. Fragment 2.: Jeśliby bowiem miasto Lacedemończyków opustoszało, a pozostały tylko świątynie i fundamenty budowli, to […] nikt z potomnych nie chciałby uwierzyć, że potęga Lacedemończyków była tak wielka, za jaką uchodzi; a przecież mają oni w swym posiadaniu dwie piąte Peloponezu [wraz z helotami] oraz hegemonię nad całym półwyspem i nad licznymi sprzymierzeńcami […]. Fragment 3.: [N]ie było w skarbie publicznym żadnej gotówki. Wobec tego sami areopagici uchwalili z własnych funduszów żołd w wysokości ośmiu drachm dla każdego żołnierza, biorącego udział w tej wojnie, i w ten sposób najbardziej się przyczynili do skompletowania załóg na trierach. Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1953, s. 22, 35–36; Tukidydes, Wojna peloponeska, Warszawa 1988, s. 6–7.

Źródło 1. Napis na sarkofagu Luciusa Corneliusa Scipiona On to, Lucius Scipio, był w Rzymie, jak przyznaje większość, najlepszym z dobrych mężów. Syn Barbatusa. Był wśród nas konsulem, cenzorem i edylem. On to zdobył Korsykę wraz z miastem Alerią. Poświęcił Burzom świątynię, na jaką zasłużyły. A. Ziółkowski, Dzieje starożytne, Warszawa 1999, s. 225. Źródło 2. Mapa. Wojny Rzymu z Kartaginą Wielka Encyklopedia PWN, red. J. Wojnowski, t. 29, Warszawa 2005, s. 531. Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Wyspa, o której mowa w źródle 1., została przyłączona do Rzymu 1. P F w wyniku II wojny punickiej. Sprawowanie przez Luciusa Corneliusa Scipiona jednego z urzędów 2. P F wymienionych w źródle 1. wiązało się ze sporządzaniem list senatorów. Na mapie zaznaczono miejsce bitwy, w której potomek wodza 3. P F wspomnianego w źródle 1. pokonał wodza Kartaginy. EHIP-R0_100

Źródło 1. O prawie lokacyjnym Prawo lubeckie to – obok prawa magdeburskiego – najbardziej rozpowszechnione prawo związane z lokacją miast w okresie średniowiecza. Od XIII wieku stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla miast, głównie położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, które współtworzyły związek handlowy. Cechą charakterystyczną kompozycji miast lokowanych na prawie lubeckim jest regularny, prostopadły do nabrzeża układ ulic i brak placu rynkowego. Funkcje rynku spełnia szeroka ulica. Na podstawie: Z. Paszkowski, Historia idei miasta […], Szczecin 2015, s. 64–67. Źródło 2. Plan późnośredniowiecznego Elbląga G. Nawrolska, Rozwój przestrzenny Elbląga […], „Archaeologia Historica Polona”, t. 23, 2015, s. 168. Rozstrzygnij, czy plan ze źródła 2. przedstawia miasto lokowane na prawie opisanym w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 3. 4. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Rozstrzygnij, w którym z podanych wyżej fragmentów kronik została opisana koronacja chronologicznie najwcześniejsza. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Fragmenty kronik Fragment 1.: Był ze czcią koronowany w katedrze krakowskiej na króla Polski. Ziemię kujawską, którą jeszcze za czasów ojca jego zajęli Szpitalnicy Najświętszej Maryi Jerozolimskiej z domu niemieckiego, bez wojny i jednego cięcia mieczem od nich odzyskał. Niedługo zaś potem książęta, panowie i cała szlachta ruska, nie mogąc się oprzeć jego potędze, dobrowolnie poddali mu siebie i swoje mienie, przyjęli go za swego pana, potwierdzając mu hołd przysięgą wierności. Janko z Czarnkowa, Kronika, Warszawa 1905, s. 15. Fragment 2.: Tam w obecności i na oczach najszlachetniejszej swej małżonki, królowej Jadwigi, nową koroną, zrobioną wcześniej ze złota i klejnotów, został koronowany i namaszczony na króla przez arcybiskupa gnieźnieńskiego. On pierwszy u Polaków i za ich poparciem w jednym i tym samym czasie [otrzymał] trzy największe zaszczyty: chrzest święty, bardzo znakomite małżeństwo i sławną koronę. J. Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. […], Warszawa 1981, s. 206. Fragment 3.: Arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka w katedrze metropolitalnej w Gnieźnie namaszcza i wynosi wielkopolskiego księcia na króla. W ten sposób zatem przywrócono Polsce za Bożą pomocą berło królewskie i zaszczytną godność króla, których była pozbawiona niemal przez dwieście lat. J. Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. […], Warszawa 1974, s. 364.

Uzupełnij tabelę – w odpowiednie miejsca wpisz imiona władców, których koronacje zostały opisane we fragmentach 1. i 2. Imię władcy Fragment 1. Fragment 2. EHIP-R0_100

Fragmenty kronik Fragment 1.: Był ze czcią koronowany w katedrze krakowskiej na króla Polski. Ziemię kujawską, którą jeszcze za czasów ojca jego zajęli Szpitalnicy Najświętszej Maryi Jerozolimskiej z domu niemieckiego, bez wojny i jednego cięcia mieczem od nich odzyskał. Niedługo zaś potem książęta, panowie i cała szlachta ruska, nie mogąc się oprzeć jego potędze, dobrowolnie poddali mu siebie i swoje mienie, przyjęli go za swego pana, potwierdzając mu hołd przysięgą wierności. Janko z Czarnkowa, Kronika, Warszawa 1905, s. 15. Fragment 2.: Tam w obecności i na oczach najszlachetniejszej swej małżonki, królowej Jadwigi, nową koroną, zrobioną wcześniej ze złota i klejnotów, został koronowany i namaszczony na króla przez arcybiskupa gnieźnieńskiego. On pierwszy u Polaków i za ich poparciem w jednym i tym samym czasie [otrzymał] trzy największe zaszczyty: chrzest święty, bardzo znakomite małżeństwo i sławną koronę. J. Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. […], Warszawa 1981, s. 206. Fragment 3.: Arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka w katedrze metropolitalnej w Gnieźnie namaszcza i wynosi wielkopolskiego księcia na króla. W ten sposób zatem przywrócono Polsce za Bożą pomocą berło królewskie i zaszczytną godność króla, których była pozbawiona niemal przez dwieście lat. J. Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. […], Warszawa 1974, s. 364.

Fotografia kościoła pw. św. Krzysztofa we Wrocławiu Na podstawie: https://miejscawewrocławiu.pl Podaj nazwy dwóch stylów architektonicznych, które reprezentuje kościół przedstawiony na fotografii, oraz po jednej widocznej na tej fotografii cesze każdego z nich. Nazwa stylu 1.: Cecha: Nazwa stylu 2.: Cecha: Nr zadania 5.1. 5.2. 6. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 2 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Rycina z XVI wieku Na podstawie: https://www.tagblatt.ch Sformułuj dwa argumenty potwierdzające tezę, że rycina powstała w kręgu zwolenników reformacji. • •

Podaj imię władcy, za panowania którego doszło do zerwania unii personalnej wspomnianej w źródle 1.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości. Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, s. 371. EHIP-R0_100 Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów1 Kazimierz Jagiellończyk Władysław Jan Olbracht Aleksander Zygmunt I Stary król Czech 1492–1501 1501–1506 1506–1548 i Węgier Ludwik Zygmunt II August Anna Katarzyna król Czech 1548–1572 Jagiellonka Jagiellonka i Węgier Zygmunt III 1 Podane daty dotyczą samodzielnego Władysław IV Jan II Kazimierz panowania władców jako królów Polski. 1632–1648 1648–1668 Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, tablice genealogiczne.

Przedstaw inną – niż wspomniane w źródle 1. – przyczynę wojen polsko-szwedzkich.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości. Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, s. 371. EHIP-R0_100 Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów1 Kazimierz Jagiellończyk Władysław Jan Olbracht Aleksander Zygmunt I Stary król Czech 1492–1501 1501–1506 1506–1548 i Węgier Ludwik Zygmunt II August Anna Katarzyna król Czech 1548–1572 Jagiellonka Jagiellonka i Węgier Zygmunt III 1 Podane daty dotyczą samodzielnego Władysław IV Jan II Kazimierz panowania władców jako królów Polski. 1632–1648 1648–1668 Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, tablice genealogiczne.

Wyjaśnij różnicę między okolicznościami zwolnienia tronu polskiego przez ostatniego męskiego przedstawiciela dynastii Jagiellonów a okolicznościami zwolnienia tego tronu przez ostatniego władcę z dynastii Wazów. Nr zadania 7. 8.1. 8.2. 8.3. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości. Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, s. 371. EHIP-R0_100 Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów1 Kazimierz Jagiellończyk Władysław Jan Olbracht Aleksander Zygmunt I Stary król Czech 1492–1501 1501–1506 1506–1548 i Węgier Ludwik Zygmunt II August Anna Katarzyna król Czech 1548–1572 Jagiellonka Jagiellonka i Węgier Zygmunt III 1 Podane daty dotyczą samodzielnego Władysław IV Jan II Kazimierz panowania władców jako królów Polski. 1632–1648 1648–1668 Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, tablice genealogiczne.

Tabela statystyczna. Podatki stałe1 i niestałe2 Podatki stałe Podatki niestałe w% w% Okresy w złotych dochodów w złotych dochodów polskich skarbu polskich skarbu koronnego koronnego 15 XI 1649 – 15 VII 1652 1 828 740 16,0 9 612 570 84,0 16 VII 1652 – 15 VI 1654 1 274 365 12,9 8 581 888 87,1 16 VI 1654 – 1 VII 1658 1 540 934 14,6 8 988 244 85,4 2 VII 1658 – 15 II 1662 2 609 977 32,1 5 524 099 67,9 16 II 1662 – 15 XI 1664 2 287 709 20,3 8 977 938 79,7 16 XI 1664 – 15 VIII 1668 3 112 641 46,2 3 631 664 53,8 16 VIII 1668 – 15 I 1672 2 466 585 56,4 1 904 225 43,6 16 I 1672 – 1 II 1676 2 853 599 30,7 6 446 383 69,3 2 II 1676 – 1 XII 1678 1 888 651 12,5 13 252 913 87,5 1 Podatki stałe – pobierane stale, np. cło, kwarta, podatek od kupców. 2 Podatki niestałe – uchwalane w zależności od potrzeb, np. pogłówne. Historia Polski w liczbach. Gospodarka, Warszawa 2006, s. 158–159. Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Największy udział podatków stałych w skarbie koronnym miał miejsce 1. P F w początkowym okresie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Podatki niestałe stanowiły największy udział w skarbie koronnym 2. P F podczas potopu szwedzkiego. Najazd turecki i jego skutek w postaci traktatu pokojowego podpisanego 3. P F w Buczaczu spowodowały wzrost dochodów skarbu koronnego. EHIP-R0_100

Wyjaśnij, na czym polegało wypaczenie zasady opisanej w tekście w praktyce polskiego parlamentaryzmu począwszy od poł. XVII wieku.

Fragment opracowania historycznego [T]o nie ustrój Rzeczypospolitej był wypaczony, to nie liberum veto było problemem […], tylko świadomość polityczna społeczeństwa szlacheckiego, a właściwie jej brak. Liberum veto użyte w sposób zgodny z duchem „złotej wolności” epoki odrodzenia było rzeczywiście sposobem ostatecznym, drastycznym, a jednak mogącym uratować państwo przed uchwaleniem nietrafnej lub wadliwej ustawy. Jednak mentalność wszystkich stanów sejmujących w Rzeczypospolitej […] wypaczyła ten jakże cenny i niespotykany w innych ustrojach demokratycznych wentyl bezpieczeństwa, czyniąc z niego najprymitywniejszą broń w walce politycznej, rażącą nie tylko wroga, ale i pośrednio własne szeregi. Na podstawie: M.Z. Dankowski, Liberum veto. Chluba czy przekleństwo? […], Toruń 2019, s. 412–413.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Zasada opisana w tekście została zniesiona w Rzeczypospolitej na mocy postanowień A. Sejmu Niemego. B. praw kardynalnych. C. Sejmu Wielkiego. D. uniwersału połanieckiego.

Fragment opracowania historycznego [T]o nie ustrój Rzeczypospolitej był wypaczony, to nie liberum veto było problemem […], tylko świadomość polityczna społeczeństwa szlacheckiego, a właściwie jej brak. Liberum veto użyte w sposób zgodny z duchem „złotej wolności” epoki odrodzenia było rzeczywiście sposobem ostatecznym, drastycznym, a jednak mogącym uratować państwo przed uchwaleniem nietrafnej lub wadliwej ustawy. Jednak mentalność wszystkich stanów sejmujących w Rzeczypospolitej […] wypaczyła ten jakże cenny i niespotykany w innych ustrojach demokratycznych wentyl bezpieczeństwa, czyniąc z niego najprymitywniejszą broń w walce politycznej, rażącą nie tylko wroga, ale i pośrednio własne szeregi. Na podstawie: M.Z. Dankowski, Liberum veto. Chluba czy przekleństwo? […], Toruń 2019, s. 412–413.

Fragment dokumentu Moc prawodawstwa dla Rzpltej w trzech stanach, to jest: królewskim, senatorskim, i rycerskim, dotąd trwająca, niewzruszoną na zawsze zostawać powinna, i tej mocy jeden stan bez drugich dwóch, ani dwa bez trzeciego przywłaszczać sobie ani zażywać nie będą mogły […]. Na podstawie: A. Bereza i in., Historia administracji w Polsce 1764–1989. Wybór źródeł, Warszawa 2006, s. 19. Rozstrzygnij, czy w tekście przedstawiono monteskiuszowską zasadę trójpodziału władzy. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 9. 10.1. 10.2. 11. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Rozstrzygnij, na którym z planów ukazanych w źródle 1. (A czy B) przedstawiono przebieg bitwy opisanej w źródle 2. W uzasadnieniu podaj nazwę bitwy i odwołaj się do informacji zawartych w obu źródłach. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: EHIP-R0_100

Źródło 1. Plany bitew z okresu powstania listopadowego A B T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30, 33. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Zachowawcza taktyka wodza polegała na unikaniu walk z głównymi siłami nieprzyjaciela. Wódz odrzucił plan natarcia przedstawiony przez Prądzyńskiego. Główne siły polskie wycofały się na prawy brzeg rzeki. Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie. Przeprawa kolejnych batalionów rosyjskich wprawiła w panikę wodza, lękającego się uniemożliwienia posiłkom z Łomży przyjścia mu na pomoc. Wódz naczelny kierował bitwą fatalnie, choć sam wykazał wiele odwagi. Brawurowa szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech zaimponowała Rosjanom i wstrzymała dalsze ataki rosyjskiego feldmarszałka. Wyniku przegranej bitwy zmienić jednak nie mogła. Na podstawie: T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30–33.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Do bitwy, której dotyczy źródło 2., doszło A. przed objęciem dyktatury przez gen. Józefa Chłopickiego. B. przed detronizacją cara Mikołaja I przez sejm powstańczy. C. po nierozstrzygniętej bitwie pod Olszynką Grochowską. D. po bohaterskiej obronie Woli przez gen. Józefa Sowińskiego.

Źródło 1. Plany bitew z okresu powstania listopadowego A B T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30, 33. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Zachowawcza taktyka wodza polegała na unikaniu walk z głównymi siłami nieprzyjaciela. Wódz odrzucił plan natarcia przedstawiony przez Prądzyńskiego. Główne siły polskie wycofały się na prawy brzeg rzeki. Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie. Przeprawa kolejnych batalionów rosyjskich wprawiła w panikę wodza, lękającego się uniemożliwienia posiłkom z Łomży przyjścia mu na pomoc. Wódz naczelny kierował bitwą fatalnie, choć sam wykazał wiele odwagi. Brawurowa szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech zaimponowała Rosjanom i wstrzymała dalsze ataki rosyjskiego feldmarszałka. Wyniku przegranej bitwy zmienić jednak nie mogła. Na podstawie: T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30–33.

Podaj nazwisko postaci przedstawionej na monecie.

Moneta okolicznościowa https://www.nbp.pl

Podaj nazwę zaboru, na którego terenie narodził się przemysł naftowy. Nr zadania 12.1. 12.2. 13.1. 13.2. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Moneta okolicznościowa https://www.nbp.pl

Józef Chełmoński, Bociany http://cyfrowe.mnw.art.pl Podaj nazwę stylu w malarstwie, którego przykładem jest zaprezentowany obraz. Odpowiedź uzasadnij, podając jedną widoczną na obrazie cechę tego stylu. Nazwa stylu: Uzasadnienie: EHIP-R0_100

Źródło 1. Fragment przemówienia brytyjskiego polityka Johna Brighta z 1877 roku Nasze panowanie nad Indiami trwa niewiele więcej niż stulecie. […] Co się zaś tyczy dochodów, to otrzymujemy od Indii około 50 milionów funtów rocznie […]. Pobieramy podatki gruntowe, cła wwozowe, opłaty stemplowe i niektóre inne opłaty […], podatek od soli. Podatek ten jest niezwykle ciężki dla ludności, a dla biedoty jest wprost okrutny. Do pobierania go wysyłamy poborców do najbiedniejszej chałupy ogromnego imperium. Trzeba jednak pamiętać, że cała ta […] ludność nie ma prawa głosu w swych własnych sprawach. D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski, Od Hammurabiego […], t. 2, Gdańsk 2000, s. 59. Źródło 2. Brytyjczycy i Hindusi – fragment strony tytułowej czasopisma „Le Petit Journal” z 1897 roku https://www.edition-originale.com Rozstrzygnij, czy opinia na temat polityki Brytyjczyków w Indiach wyrażona w źródle 1. znajduje potwierdzenie na ilustracji ze źródła 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 14. 15. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Źródło 1. Fragment wspomnień ambasadora amerykańskiego w Polsce Wiele rzeczy w Polsce działo się szybko i nie mieliśmy szansy na ich przetrawienie na bieżąco. O przyjętej wczoraj konstytucji dzisiaj już zapomniano w podnieceniu wywołanym podpisaniem tego wieczoru […] pokoju z bolszewikami. Jutro szybko to przeminie, [na skutek] plebiscytu […], który odbędzie się w niedzielę. Kręci mi się od tego w głowie, a jeśli chodzi o Polaków, to nawet zaczynają się uśmiechać. Wydawało się, że żadna z tych spraw nigdy nie zostanie załatwiona i że obecne pokolenie będzie egzystować bez konstytucji, bez pokoju i bez granic. Jednocześnie załatwienie wszystkich tych spraw bynajmniej nie oznacza nowego początku, ale jest bardzo pomocne. W. Mędrzecki, Naród malkontentów […], „Mówią Wieki” 2019, nr 4, s. 48. Źródło 2. Mapa A B Kształtowanie się granic II Rzeczypospolitej Wielka historia Polski, red. S. Grodziski, J. Wyrozumski, M. Zgórniak, t. 5, Warszawa 2003, s. 41. EHIP-R0_100 Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. W źródle 1. jest mowa o okolicznościach uchwalenia konstytucji, która 1. P F wprowadzała w Polsce system prezydencki. Na mapie literą B zaznaczono przebieg granicy wschodniej 2. P F II Rzeczypospolitej, ustalonej na mocy pokoju, o którym mowa w źródle 1. Plebiscyt, o którym mowa w źródle 1., odbył się na terytorium 3. P F oznaczonym na mapie literą A.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Rok 1935 przyniósł Hitlerowi większe sukcesy w polityce międzynarodowej. Przede wszystkim Niemcy przejęli terytorium Saary […]. 13 stycznia 1935 roku przeprowadzono plebiscyt. Na 534 tys. uprawnionych głosy oddało 528 tys. osób. Za przyłączeniem obszaru Saary do Rzeszy głosowało 477 tys., tj. 90,4% […]. T. Kotłowski, Niemcy 1890–1945. Dzieje państwa i społeczeństwa, Kraków 2008, s. 163–164. Źródło 2. Fragment strony tytułowej dziennika https://www.sbc.org.pl Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. nawiązują do łamania postanowień traktatu wersalskiego przez Niemcy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 16. 17. Wypełnia Maks. liczba pkt 2 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Fragment dzienników Wczoraj […] zaatakowali wszystkie bazy amerykańskie […] i rozpoczęli wojnę. Sądząc z komunikatów, całe natarcie zostało przeprowadzone lotnictwem […]. Amerykanie zostali zaskoczeni całkowicie […]. Aż trudno to zrozumieć. Ostatecznie cała wielka eskadra […] to nie była szpilka w stogu siana, nawet na Pacyfiku. Gdzie wywiad? Gdzie głęboki rekonesans? Siedzieli spokojnie, jedli ananasy i tańczyli „hula-hula”? Dorwali im wszystkie statki w porcie i samoloty na ziemi. […] [N]awet z pierwszych komunikatów wynika, że bałagan musiał tam być zupełny. A. Bobkowski, Szkice piórkiem, Warszawa 2007, s. 211. Podaj miejsce i rok bitwy, o której wspomina autor dzienników. Miejsce: Rok:

Fragment depeszy Naczelnego Wodza Na podstawie: Multimedialna historia Polski […], t. 26, Warszawa 2007, s. 37. Dokończ zdania 1. i 2. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. 1. Depesza przedstawiona w źródle była skierowana do generała A. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego. B. Stefana Roweckiego „Grota”. C. Tadeusza Komorowskiego „Bora”. D. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”. EHIP-R0_100 2. Zaprezentowaną depeszę podpisał generał A. Władysław Anders. B. Kazimierz Sosnkowski. C. Władysław Sikorski. D. August Emil Fieldorf.

Fragmenty traktatów międzynarodowych Fragment traktatu A: Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie, jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej […]. Fragment traktatu B: Układające się strony […], uwzględniając jednocześnie sytuację, w wyniku ratyfikacji układów paryskich, przewidujących utworzenie nowego ugrupowania wojennego w postaci „Unii Zachodnioeuropejskiej” z udziałem remilitaryzowanych Niemiec Zachodnich i ich włączeniem do bloku północnoatlantyckiego, co wzmaga niebezpieczeństwo nowej wojny i stwarza groźbę dla bezpieczeństwa narodowego państw miłujących pokój, […] postanowiły zawrzeć niniejszy Układ o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej […]. Wiek XX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2002, s. 318, 336. Rozstrzygnij, czy traktaty A i B odnoszą się do procesów integracyjnych odbywających się po tej samej stronie żelaznej kurtyny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu traktatów i własnej wiedzy. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 18. 19. 20. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 2 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Źródło 1. Fragment strony tytułowej gazety z okresu PRL https://historia.interia.pl Źródło 2. Rysunek propagandowy z okresu PRL Propaganda Polski Ludowej, Łódź 2007, s. 18. Rozstrzygnij, czy zaprezentowane źródła 1. i 2. powstały w ramach tej samej kampanii propagandowej z okresu PRL. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł i własnej wiedzy. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: EHIP-R0_100

Źródło 1. Fotografia https://www.krakow.pl Źródło 2. Fragment opracowania historycznego W [tej] dekadzie […] łożono wielkie środki na wznoszenie fabryk gigantów, aby podkreślić rozmach i siłę socjalistycznej gospodarki. […] PRL przekształcił się […] w jeden wielki plac budowy, nad którym dość szybko tracono kontrolę. […] Władze centralne popadły po raz kolejny w dziejach PRL w spiralę inwestycyjną. Odstępowano znacznie pod względem nakładów od pierwotnego planu. W dwóch ostatnich latach […] pięciolatki miano wydatkować 527 mld zł, tymczasem wydano na inwestycje ponad 970 mld zł. […] Brakujące pieniądze były uzupełniane potężnymi kredytami z państw kapitalistycznych. D. Grala, Aby Polska rosła w siłę, [w:] Polska i Polacy […], „Pomocnik Polityki”, 6/2021, s. 56. Rozstrzygnij, czy zakład przemysłowy przedstawiony na fotografii (źródło 1.) wzniesiono w dekadzie opisywanej w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Nr zadania 21. 22. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100

Fragment mowy noblowskiej Czesława Miłosza Antologie poezji polskiej podają nazwiska moich przyjaciół, Władysława Sebyły i Lecha Piwowara, oraz datę ich śmierci […]. Jest absurdem, że nie wolno napisać, jak zginęli, chociaż każdy w Polsce zna prawdę: podzielili los wielu tysięcy oficerów polskich, rozbrojonych i internowanych przez ówczesnego wspólnika Hitlera, i są pochowani w masowym grobie. Wielkie mowy historii, t. 4, red. W. Władyka i in., Warszawa 2006, s. 200. Wyjaśnij, dlaczego w PRL nie można było pisać o okolicznościach śmierci przyjaciół Czesława Miłosza.

Podaj nazwisko polityka A i wyjaśnij, o jakiej ciężkiej chorobie wspomniał on w swojej wypowiedzi. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii. Nazwisko: Wyjaśnienie:

Fragment stenogramu rozmowy z października 1981 roku Polityk A: [J]uż wysłaliśmy do ciebie oficjalne gratulacje, ale ja chciałbym także osobiście pogratulować ci wyboru na stanowisko I sekretarza KC PZPR. Słusznie zrobiłeś, wyrażając zgodę na taką decyzję […]. W PZPR teraz nie ma działacza, który cieszyłby się autorytetem równym twojemu – świadczą o tym także wyniki głosowania na plenum. Rozumiemy, że stoją przed tobą całkiem niełatwe zadania. Ale jesteśmy przekonani, że sobie z nimi poradzisz, uczynisz wszystko, by pokonać tę ciężką chorobę, która dotknęła wasz kraj. Polityk B: Bardzo wam dziękuję […] za gratulacje i przede wszystkim za zaufanie, którym mnie obdarzyliście. Chcę wam otwarcie powiedzieć, że zgodziłem się przyjąć to stanowisko po dużej wewnętrznej walce i tylko dlatego, iż wiedziałem, że wy mnie popieracie i że wy jesteście za taką decyzją. Jeżeli byłoby inaczej, nigdy bym się na to nie zgodził. Jest to bardzo ciężkie, bardzo trudne zadanie w tej złożonej sytuacji w kraju, w jakiej obecnie się znajduję jako premier i jako minister obrony. Ale zrozumiałem, że jest to właściwe i niezbędne, jeśli wy tak uważacie. […] Uczynię, Leonidzie Iljiczu, wszystko, jako komunista i jako żołnierz, aby było lepiej, aby osiągnąć przełom w sytuacji w kraju i w naszej partii. A. Dziurok i in., Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918–1989, Warszawa 2010, s. 427. EHIP-R0_100

Podaj nazwisko polityka B i wyjaśnij, w jaki sposób osiągnął on przełom w sytuacji w kraju. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii. Nazwisko: Wyjaśnienie:

Fragment stenogramu rozmowy z października 1981 roku Polityk A: [J]uż wysłaliśmy do ciebie oficjalne gratulacje, ale ja chciałbym także osobiście pogratulować ci wyboru na stanowisko I sekretarza KC PZPR. Słusznie zrobiłeś, wyrażając zgodę na taką decyzję […]. W PZPR teraz nie ma działacza, który cieszyłby się autorytetem równym twojemu – świadczą o tym także wyniki głosowania na plenum. Rozumiemy, że stoją przed tobą całkiem niełatwe zadania. Ale jesteśmy przekonani, że sobie z nimi poradzisz, uczynisz wszystko, by pokonać tę ciężką chorobę, która dotknęła wasz kraj. Polityk B: Bardzo wam dziękuję […] za gratulacje i przede wszystkim za zaufanie, którym mnie obdarzyliście. Chcę wam otwarcie powiedzieć, że zgodziłem się przyjąć to stanowisko po dużej wewnętrznej walce i tylko dlatego, iż wiedziałem, że wy mnie popieracie i że wy jesteście za taką decyzją. Jeżeli byłoby inaczej, nigdy bym się na to nie zgodził. Jest to bardzo ciężkie, bardzo trudne zadanie w tej złożonej sytuacji w kraju, w jakiej obecnie się znajduję jako premier i jako minister obrony. Ale zrozumiałem, że jest to właściwe i niezbędne, jeśli wy tak uważacie. […] Uczynię, Leonidzie Iljiczu, wszystko, jako komunista i jako żołnierz, aby było lepiej, aby osiągnąć przełom w sytuacji w kraju i w naszej partii. A. Dziurok i in., Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918–1989, Warszawa 2010, s. 427. EHIP-R0_100

Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania. 1. Porównaj pozycję władcy w państwach starożytnego Bliskiego Wschodu oraz w starożytnym Rzymie okresu cesarstwa. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26–27). 2. Scharakteryzuj wpływ przywilejów szlacheckich na rozwój społeczeństwa stanowego w Polsce w XIV–XV wieku. 3. Scharakteryzuj genezę, przebieg i następstwa wojny trzydziestoletniej. 4. Scharakteryzuj rolę kultury w utrzymaniu i kształtowaniu tożsamości narodowej Polaków w XIX wieku. 5. Przedstaw i oceń zmiany w rolnictwie od II RP do upadku PRL. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 27–28). Nr zadania 23. 24.1. 24.2. 25. Wypełnia Maks. liczba pkt 1 1 1 12 egzaminator Uzyskana liczba pkt EHIP-R0_100 Materiały źródłowe do tematu 1. Źródło A. Odrys reliefu ze świątyni w Medinet Habu, połowa XII w. p.n.e. https://www.empu.byui.edu Źródło B. Sztandar z Ur. Scena przedstawiająca króla z generałami https://www.starozytnysumer.pl Źródło C. Fragment dzieła historyka rzymskiego Waleriusz Dioklecjan […] był wybitnym mężem, choć nie bez ujemnych cech charakteru; on pierwszy wprowadził wyszukane, złotem tkane szaty purpurowe i drogimi kamieniami wysadzane obuwie […]. Pierwszy też od czasów Kaliguli i Domicjana polecił nazywać się publicznie panem i bogiem i przy powitaniu cześć sobie boską oddawać. […] Te ujemne cechy były jednak przysłonięte jego zaletami i choć się panem kazał nazywać, był ojcem swoich poddanych […]. S. Sprawski, G. Chomicki, Starożytność. Teksty źródłowe, komentarze i zagadnienia do historii w szkole średniej, Kraków 1999, s. 273–274. EHIP-R0_100 Źródło D. Statua Augusta https://pl.wikipedia.org/wiki Materiały źródłowe do tematu 5. Źródło A. Ustawa z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej Art. 1.1) Ustrój rolny Rzeczypospolitej Polskiej oparty będzie na silnych, zdrowych i zdolnych do wydatnej produkcji gospodarstwach różnego typu i wielkości, stanowiących prywatną własność ich posiadaczy. 2) Przeprowadzenie nowego ustroju obejmie: a) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych, b) powiększanie istniejących karłowatych gospodarstw do rozmiarów samodzielnych jednostek gospodarczych, c) tworzenie gospodarstw drobnych dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, d) tworzenie kolonii i ogródków robotniczych, urzędniczych itp. w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych, e) zabezpieczenie odpowiednich terenów dla szkół rolniczych i ognisk kultury rolniczej i ogrodniczej. https://isap.sejm.gov.pl EHIP-R0_100 Źródło B. Fragment broszury propagandowej z 1946 roku https://wyborcza.pl/alehistoria Źródło C. Struktura gospodarstw chłopskich według wielkości w 1921, 1931 i 1938 r. Lata Ogółem do 2 ha 2–5 ha 5–10 ha 10–20 ha 20–50 ha 1921 % gospodarstw 100,0 29,3 32,9 24,9 10,4 2,3 % powierzchni 100,0 5,4 21,6 33,3 26,4 13,3 1931 % gospodarstw 100,0 30,3 33,6 24,2 9,7 2,2 % powierzchni 100,0 5,8 22,7 33,6 25,8 12,1 1938 % gospodarstw 100,0 30,7 33,8 23,9 9,5 2,1 % powierzchni 100,0 5,9 23,1 33,7 25,6 11,7 A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2002, s. 276. Źródło D. Struktura agrarna rolnictwa indywidualnego w latach 1950–1996 Zmienne Lata Wskaźnik % w odniesieniu 1950 1960 1970 1980 1990 1996 do ogółu gospodarstw Liczba gospodarstw ogółem w tys. 2762 2937 2935 2390 2138 2041 1–2 ha 15,0 17,8 19,6 18,7 17,7 22,6 2–5 ha 35,9 37,2 35,0 37,0 35,1 32,7 5–7 ha 17,3 16,2 15,8 15,3 14,9 12,8 7–10 ha 18,0 15,7 15,5 14,7 14,9 12,7 10–15 ha 8,9 9,7 10,8 10,0 11,3 10,6 15 ha i więcej 4,9 3,4 3,2 4,3 6,1 8,6 Średnia powierzchnia gospodarstw 5,3 4,7 4,7 5,6 6,3 7,0 Powierzchnia gruntów 33,3 33,1 35,0 35,7 42,7 52,6 w gospodarstwach powyżej 10 ha https://dlibra.umcs.lublin.pl EHIP-R0_100 WYPRACOWANIE na temat nr …………….. EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 EHIP-R0_100 Formuła 2015 Formuła 2015 Formuła 2015