Historia 2024 — poziom rozszerzony

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Zdaniem dawniejszych badaczy początek panowania I dynastii […] przypadał na okres zjednoczenia Egiptu, czyli utworzenia jednolitego systemu zarządzania kierowanego przez króla, którego władza obejmowała terytorium Dolnego i Górnego Egiptu. Był to bez wątpienia proces skomplikowany i długotrwały, a jego zwieńczeniem miało być właśnie przyjęcie korony Górnego i Dolnego Egiptu przez Narmera […]. Encyklopedia historyczna świata, t. II, Kraków 2000, s. 12. Źródło 2. Fotografie reliefów A B https://www.britannica.com 1. Rozstrzygnij, który z reliefów przedstawionych w źródle 2. – A czy B – nawiązuje do procesu historycznego opisanego w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Fragment mowy starożytnego władcy Zwyciężywszy konnicę satrapów Dariusza, dodałem do mego państwa całą Jonię i kraj Eolów, obie Frygie i Lidię, a Milet zdobyłem po oblężeniu. Wszystkie inne krainy przyłączyły się do nas dobrowolnie. Wam je oddałem, żebyście mogli się wzbogacić. Wasze są bogactwa Egiptu i Cyreny, zajętych bez walki, waszym łupem jest Syria, Palestyna i Mezopotamia, i Babilon, i Baktria, i Suza wasza! Wasze jest złoto Lidów, skarby Persów, zasoby Indów. A. Świderkówna, Hellenika […], Warszawa 1978, s. 16. Źródło 2. Mapa państw starożytnych państwo Ptolemeuszy państwo Seleukidów państwo Attalidów państwa greckie Encyklopedia historyczna świata, t. II, cz.1, Kraków 2000, s. 166. Rozstrzygnij, czy mapa ze źródła 2. przedstawia sytuację polityczną w czasie, gdy 2. została wygłoszona mowa przytoczona w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Podaj imię i przydomek polityka, którego działania opisano w tekście.

Fragment opracowania historycznego Ustanowił monarchię, która miała wszelkie pozory republiki […]. Dobił się władzy z bronią w ręku i przez prawie pół wieku był człowiekiem, który faktycznie sam decydował o wszystkich ważkich kwestiach, wewnętrznych i zewnętrznych, dotyczących przyszłości imperium. Jednakże, aczkolwiek sprawował tę władzę, nie miał żadnego tytułu, który by jednoznacznie nadawał jego pozycji rangę najznamienitszą. Przez większość czasu nie piastował nawet godności najwyższego urzędu w Rzymie; sprawował jedynie urząd, który, to prawda, czynił jego osobę nienaruszalną […]. R. Auguet, […], Warszawa 1990, s. 20–21.

Podaj nazwy dwóch urzędów republikańskich, o których mowa w ostatnim zdaniu tekstu. • •

Fragment opracowania historycznego Ustanowił monarchię, która miała wszelkie pozory republiki […]. Dobił się władzy z bronią w ręku i przez prawie pół wieku był człowiekiem, który faktycznie sam decydował o wszystkich ważkich kwestiach, wewnętrznych i zewnętrznych, dotyczących przyszłości imperium. Jednakże, aczkolwiek sprawował tę władzę, nie miał żadnego tytułu, który by jednoznacznie nadawał jego pozycji rangę najznamienitszą. Przez większość czasu nie piastował nawet godności najwyższego urzędu w Rzymie; sprawował jedynie urząd, który, to prawda, czynił jego osobę nienaruszalną […]. R. Auguet, […], Warszawa 1990, s. 20–21.

Współczesna fotografia kościoła św. Aleksandra w Warszawie https://pl.wikipedia.org Sformułuj jeden argument na poparcie tezy, że budowla zaprezentowana na fotografii 4. stanowi przykład inspiracji zarówno greckimi, jak i rzymskimi rozwiązaniami w architekturze.

Rozstrzygnij, czy wezwanie papieża cytowane w źródle 1. przyczyniło się do rozpoczęcia wypraw, których przebieg zaznaczono na mapie przedstawionej w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Fragment mowy papieża Wszak jest koniecznością, abyście niezwłocznie podążyli z pomocą waszym braciom zamieszkującym na Wschodzie i potrzebującym waszej, niejednokrotnie obiecywanej im pomocy. Na nich zwalili się bowiem, jak o tym większości z was już doniesiono, Turcy i Arabowie, którzy dotarli aż do Morza Śródziemnego [...]. Zajmując coraz dalsze ziemie tychże chrześcijan, oni uzyskali nad nimi przewagę, niejednokrotnie rozbijając ich w walce, wielu zabili lub wzięli do niewoli, kościoły porozbijali, a imperium spustoszyli. T. Maresz, K. Juszczyk, Historia w tekstach źródłowych […], t. 1, Rzeszów 2000, s. 47–48. Źródło 2. Mapa przedstawiająca trasy średniowiecznych wypraw Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, s. 337.

Podaj nazwę państwa, w którego stolicy kończył się szlak „od Waregów do Greków”.

Źródło 1. Fragment mowy papieża Wszak jest koniecznością, abyście niezwłocznie podążyli z pomocą waszym braciom zamieszkującym na Wschodzie i potrzebującym waszej, niejednokrotnie obiecywanej im pomocy. Na nich zwalili się bowiem, jak o tym większości z was już doniesiono, Turcy i Arabowie, którzy dotarli aż do Morza Śródziemnego [...]. Zajmując coraz dalsze ziemie tychże chrześcijan, oni uzyskali nad nimi przewagę, niejednokrotnie rozbijając ich w walce, wielu zabili lub wzięli do niewoli, kościoły porozbijali, a imperium spustoszyli. T. Maresz, K. Juszczyk, Historia w tekstach źródłowych […], t. 1, Rzeszów 2000, s. 47–48. Źródło 2. Mapa przedstawiająca trasy średniowiecznych wypraw Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, s. 337.

Drzeworyt z okresu średniowiecza Ty módl się Ty ochraniaj A ty pracuj https://bildungsserver.berlin-brandenburg.de Wyjaśnij zilustrowaną na drzeworycie strukturę społeczeństwa średniowiecznego. 6. W odpowiedzi odwołaj się do trzech elementów graficznych drzeworytu.

Fragmenty kroniki średniowiecznej Fragment A: [Henryk V,] przygotowując się do wkroczenia do Polski z potężnym wojskiem, przesłał [władcy Polski] wprzód poselstwo w te słowa: „Winieneś […] przyjąć z powrotem brata swego […], a mnie płacić rocznie 300 grzywien trybutu, lub tyluż rycerzy dostarczyć na wyprawę […]”. Na to [władca Polski] odpowiedział: „Jeśli pieniędzy naszych lub rycerzy polskich żądasz tytułem trybutu, to mielibyśmy się za niewiasty, a nie za mężów, gdybyśmy wolności swej nie bronili. Do przyjęcia zaś buntownika lub do podzielenia się z nim niepodzielnym królestwem, nie zmusi mnie przemoc żadnej [obcej] władzy […]”. Fragment B: Jak zaś doszło do wypędzenia króla […] z Polski, długo byłoby o tym mówić; tyle wszakże można powiedzieć, że sam będąc pomazańcem [,] nie powinien był pomazańca za ten grzech karać cieleśnie. Wiele mu to bowiem zaszkodziło, gdy przeciw grzechowi grzech zastosował i za zdradę wydał biskupa na obcięcie członków. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa – zdrajcy, ani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw. Anonim tzw. Gall, Kronika polska, Wrocław 1989, s. 54, 132. 7. Rozstrzygnij, w którym fragmencie kroniki – A czy B – zostały opisane wydarzenia chronologicznie późniejsze. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji zawartych w obu fragmentach. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie: Źródło 1. Fragment dokumentu Ponieważ prawa ogólne i ustawy publiczne dotyczą nie pojedynczego człowieka, ale ogółu narodu, przeto na tym walnym sejmie […] wraz z wszystkimi Królestwa naszego prałatami, radami i posłami ziemskimi za słuszne i sprawiedliwe uznaliśmy, jakoż postanowiliśmy, iż odtąd na potomne czasy nic nowego stanowionym być nie ma przez nas i naszych następców, bez wspólnego zezwolenia senatorów i posłów ziemskich […]. Wiek XVI–XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 95. Źródło 2. Ilustracja z epoki Literami oznaczono: A – króla, B – arcybiskupa gnieźnieńskiego (prymasa), C – arcybiskupa lwowskiego, D – senatorów-biskupów, E – senatorów-wojewodów i kasztelanów, F i G – senatorów-urzędników, H – szlachtę. Na podstawie: https://zpe.gov.pl

Podaj stosowaną w historiografii nazwę dokumentu cytowanego w źródle 1.

Rozstrzygnij, czy ilustracja załączona w źródle 2. odzwierciedla strukturę sejmu przedstawioną w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Alegoria władzy, drzeworyt z dzieła Stanisława Orzechowskiego Quincunx, to jest wzór Korony Polskiej na cynku wystawiony Tekst łaciński umieszczony na drzeworycie: Państwo opiera się na barkach papieża i króla; jeśli ruszy się jedną z tych podpór, zostanie zniszczona cała struktura królestwa. https://polona.pl 9. Rozstrzygnij, czy Stanisław Orzechowski propagował idee braci polskich (arian). Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do napisu i wybranego elementu graficznego drzeworytu. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Wykres dochodów z królewszczyzn J. Choińska-Mika, P. Szlanta, K. Zielińska, Historia […], Warszawa 2008, s. 83. Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. 10. Podział dochodów zaprezentowany w źródle wprowadzono na mocy postanowień sejmu A. egzekucyjnego 1562–1563. B. konwokacyjnego 1573. C. Niemego 1717. D. Wielkiego 1788–1792.

Każdemu fragmentowi ze źródła 1. przyporządkuj władcę ze źródła 2., który panował we Francji w czasie wydarzeń tam opisanych. Odpowiedzi zapisz poniżej. Fragment A – Fragment B –

Źródło 1. Fragmenty opracowania historycznego Fragment A: Tak doszło do rzezi w dzień św. Bartłomieja, zwany niekiedy nocą, mylnie, jako że trwała od 6 rano do 6 wieczorem 24 sierpnia […]. Padły tysiące hugenotów, głównie w Paryżu, częściowo i w niektórych katolickich miastach na prowincji. Coligny i obecna w stolicy szlachta hugenocka zginęli pod nożami morderców. Fragment B: Wyrzekłszy pono słynne słowa: „Paryż wart mszy” […] zajął stolicę, przyjąwszy […] kapitulację hiszpańskiego garnizonu, i po kolejnych zwycięstwach […] zawarł […] z Hiszpanią pokój w [Vervins], który przywracał stan rzeczy sprzed lat czterdziestu i zapewniał Francji wreszcie bezpieczeństwo. W tymże roku edykt nantejski, gwarantujący prawa protestantów, położył kres, przynajmniej za jego panowania, waśniom religijnym. S. Grzybowski, Wielka historia świata […], t. 6, Warszawa 2005, s. 592–596. Źródło 2. Tablica genealogiczna władców Francji [fragment] Franciszek I Objaśnienia: *1494 – 1547 * – data urodzenia król Francji od 1515  – data śmierci × 1) Klaudia de France × – małżeństwo × 2) Eleonora Austriacka Henryk II *1519 – 1559 król Francji od 1547 × Katarzyna Medycejska Franciszek II Elżbieta Karol IX Henryk III Małgorzata *1544 – 1560 *1546 – 1568 *1550 – 1574 *1551 – 1589 *1553 – 1615 król Francji × Filip II książę Orleanu król Polski × Henryk od 1559 król Hiszpanii król Francji 1573–1574 Bourbon × Maria Stuart od 1560 król Francji król Nawarry królowa × Elżbieta od 1574 król Francji Szkocji Austriacka × Ludwika (jako Henryk IV) de Vaudémont 1589–1610 Na podstawie: Dynastie Europy, red. A. Mączak, Wrocław 2009, s. 385.

Wyjaśnij sens sformułowania „Paryż wart mszy”, które przytoczono we fragmencie B.

Źródło 1. Fragmenty opracowania historycznego Fragment A: Tak doszło do rzezi w dzień św. Bartłomieja, zwany niekiedy nocą, mylnie, jako że trwała od 6 rano do 6 wieczorem 24 sierpnia […]. Padły tysiące hugenotów, głównie w Paryżu, częściowo i w niektórych katolickich miastach na prowincji. Coligny i obecna w stolicy szlachta hugenocka zginęli pod nożami morderców. Fragment B: Wyrzekłszy pono słynne słowa: „Paryż wart mszy” […] zajął stolicę, przyjąwszy […] kapitulację hiszpańskiego garnizonu, i po kolejnych zwycięstwach […] zawarł […] z Hiszpanią pokój w [Vervins], który przywracał stan rzeczy sprzed lat czterdziestu i zapewniał Francji wreszcie bezpieczeństwo. W tymże roku edykt nantejski, gwarantujący prawa protestantów, położył kres, przynajmniej za jego panowania, waśniom religijnym. S. Grzybowski, Wielka historia świata […], t. 6, Warszawa 2005, s. 592–596. Źródło 2. Tablica genealogiczna władców Francji [fragment] Franciszek I Objaśnienia: *1494 – 1547 * – data urodzenia król Francji od 1515  – data śmierci × 1) Klaudia de France × – małżeństwo × 2) Eleonora Austriacka Henryk II *1519 – 1559 król Francji od 1547 × Katarzyna Medycejska Franciszek II Elżbieta Karol IX Henryk III Małgorzata *1544 – 1560 *1546 – 1568 *1550 – 1574 *1551 – 1589 *1553 – 1615 król Francji × Filip II książę Orleanu król Polski × Henryk od 1559 król Hiszpanii król Francji 1573–1574 Bourbon × Maria Stuart od 1560 król Francji król Nawarry królowa × Elżbieta od 1574 król Francji Szkocji Austriacka × Ludwika (jako Henryk IV) de Vaudémont 1589–1610 Na podstawie: Dynastie Europy, red. A. Mączak, Wrocław 2009, s. 385.

Podaj imiona władcy, którego dotyczą oba źródła.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Po śmierci Ludwiki Marii […] nie był zdolny do kontynuowania podjętych wspólnie z małżonką działań. Przestał zajmować się sprawami publicznymi i […] w tej sytuacji wszyscy niemal sąsiedzi starali się pozyskać króla przez propozycje małżeńskie. Problem zajmował również jego poddanych, sam król jednak znalazł lepsze dla siebie wyjście. […] [N]a wspólnym posiedzeniu obu izb król zwrócił swój dyplom elekcyjny i uwolnił poddanych od posłuszeństwa. […] Władza w kraju przeszła w ręce prymasa. J.A. Gierowski, Rzeczpospolita w dobie złotej wolności […], Kraków 2001, s. 108–109. Źródło 2. Fotografia pomnika nagrobnego w kościele w Paryżu https://polonika.pl

Podaj pojęcie stosowane w historiografii, którym określa się działanie nazwane w tekście lepszym wyjściem.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Po śmierci Ludwiki Marii […] nie był zdolny do kontynuowania podjętych wspólnie z małżonką działań. Przestał zajmować się sprawami publicznymi i […] w tej sytuacji wszyscy niemal sąsiedzi starali się pozyskać króla przez propozycje małżeńskie. Problem zajmował również jego poddanych, sam król jednak znalazł lepsze dla siebie wyjście. […] [N]a wspólnym posiedzeniu obu izb król zwrócił swój dyplom elekcyjny i uwolnił poddanych od posłuszeństwa. […] Władza w kraju przeszła w ręce prymasa. J.A. Gierowski, Rzeczpospolita w dobie złotej wolności […], Kraków 2001, s. 108–109. Źródło 2. Fotografia pomnika nagrobnego w kościele w Paryżu https://polonika.pl

Rozstrzygnij, czy pomnik nagrobny ukazany w źródle 2. jest przykładem sztuki baroku czy klasycyzmu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do jednej cechy tego stylu widocznej na fotografii. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Po śmierci Ludwiki Marii […] nie był zdolny do kontynuowania podjętych wspólnie z małżonką działań. Przestał zajmować się sprawami publicznymi i […] w tej sytuacji wszyscy niemal sąsiedzi starali się pozyskać króla przez propozycje małżeńskie. Problem zajmował również jego poddanych, sam król jednak znalazł lepsze dla siebie wyjście. […] [N]a wspólnym posiedzeniu obu izb król zwrócił swój dyplom elekcyjny i uwolnił poddanych od posłuszeństwa. […] Władza w kraju przeszła w ręce prymasa. J.A. Gierowski, Rzeczpospolita w dobie złotej wolności […], Kraków 2001, s. 108–109. Źródło 2. Fotografia pomnika nagrobnego w kościele w Paryżu https://polonika.pl

Rycina z epoki 30 stycznia 1649 https://www.britishmuseum.org 13. Podaj nazwę wydarzenia z nowożytnych dziejów Anglii, do którego nawiązuje rycina. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do jej treści. Wydarzenie: Uzasadnienie:

Rozstrzygnij, czy rozkaz cytowany w źródle 1. dotyczy działań wojennych ukazanych na mapie ze źródła 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Fragment rozkazu Żołnierze! Druga wojna polska zaczęta. Pierwsza skończyła się pod Frydlandem i Tylżą; w Tylży Rosja poprzysięgła wieczne z Francją przymierze i wojnę z Anglią. Dziś łamie swe przysięgi. […] Rosja idzie tam, gdzie ją ciągnie fatalność, jej przeznaczenie musi się wypełnić. Czyż sądzi, że ulegliśmy zwyrodnieniu? Czyż przestaliśmy być żołnierzami spod Austerlitz? Stawia nas między hańbą a wojną. Wybór nie może dla nas ulegać wątpliwości; marsz więc naprzód! Przejdźmy Niemen! Przenieśmy na jej obszary wojnę! Druga wojna polska przyniesie taką dla oręża francuskiego sławę, jak pierwsza […]. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 53. Źródło 2. Mapa działań wojennych S. Grodziski, Polska w czasach przełomu […], Kraków 2004, s. 257.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Głównym dowódcą wojsk polskich w czasie działań wojennych ukazanych na mapie był A. Józef Zajączek. B. Tadeusz Kościuszko. C. Józef Poniatowski. D. Jan Henryk Dąbrowski.

Źródło 1. Fragment rozkazu Żołnierze! Druga wojna polska zaczęta. Pierwsza skończyła się pod Frydlandem i Tylżą; w Tylży Rosja poprzysięgła wieczne z Francją przymierze i wojnę z Anglią. Dziś łamie swe przysięgi. […] Rosja idzie tam, gdzie ją ciągnie fatalność, jej przeznaczenie musi się wypełnić. Czyż sądzi, że ulegliśmy zwyrodnieniu? Czyż przestaliśmy być żołnierzami spod Austerlitz? Stawia nas między hańbą a wojną. Wybór nie może dla nas ulegać wątpliwości; marsz więc naprzód! Przejdźmy Niemen! Przenieśmy na jej obszary wojnę! Druga wojna polska przyniesie taką dla oręża francuskiego sławę, jak pierwsza […]. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 53. Źródło 2. Mapa działań wojennych S. Grodziski, Polska w czasach przełomu […], Kraków 2004, s. 257.

Podaj stosowaną w historiografii nazwę powstania, którego dotyczą źródła.

Źródło 1. Fragment pamiętników z epoki Chłopicki […] ciągle się droczył i wzdrygał objąć dowództwo nad wojskiem, a lud, gromadnie stojący pod oknami na placu Bankowym, uparcie wywoływał Chłopickiego na naczelnego wodza. […] Zły był okrutnie, wściekał się, brwi marszczył, klął powstanie po żołniersku, nie dobierając wyrazów. […] Niemcewicz jako przyjaciel, towarzysz i świadek wielkich cnót Kościuszki, w którego sercu nieszczęsne losy kraju i włos biały nie wyziębiły miłości do ojczyzny, przedsięwziął przełamać Chłopickiego opór. Prosił go, perswadował […]. Niemcewicz kochał, z poświęceniem i zupełnym zaparciem samego siebie, ojczyznę. Chłopicki nawet tego wyrażenia nie rozumiał. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 180. Źródło 2. Mazur ex-dyktatora Wersja A: Wersja B: [Nasz Chłopicki] wojak, dzielny, śmiały Nasz Chłopicki wojak dzielny, śmiały! Wykonywać rozkazy i szturmem brać wały, Powiedzie naszych zuchów na pole Lecz by całkiem wojskiem władać, [zwycięstw i chwały; Trzeba coś więcej posiadać. Huk armat, szczęk pałaszy, Więc bez niego w imię Boga Brodaczów wnet odstraszy! Pobijemy wroga! Hej bracia! w imię Boże! Sześć tygodni siedział, dumał, drzymał, Bóg nam dopomoże! […] Bez granic dyktaturę w słabym ręku trzymał Hej rodacy dalej hura! hura! I z Lubeckim będąc w zmowie Na dumnych wrogach naszych niechaj Oczekiwał, co Car powie; [zadrży skóra. A tymczasem, ach dlaboga! Nie zrazi nas car z Dybiczem, Puścił z kraju wroga. A pogróżki dla nas niczem. Na podstawie: Poezja powstania listopadowego, oprac. A. Zieliński, Wrocław 1971, s. 233; https://polona.pl

Rozstrzygnij, która z wersji pieśni cytowanej w źródle 2. – A czy B – ma wymowę zgodną z oceną Chłopickiego wyrażoną w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do źródła 1. i do wybranej wersji pieśni ze źródła 2. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Fragment pamiętników z epoki Chłopicki […] ciągle się droczył i wzdrygał objąć dowództwo nad wojskiem, a lud, gromadnie stojący pod oknami na placu Bankowym, uparcie wywoływał Chłopickiego na naczelnego wodza. […] Zły był okrutnie, wściekał się, brwi marszczył, klął powstanie po żołniersku, nie dobierając wyrazów. […] Niemcewicz jako przyjaciel, towarzysz i świadek wielkich cnót Kościuszki, w którego sercu nieszczęsne losy kraju i włos biały nie wyziębiły miłości do ojczyzny, przedsięwziął przełamać Chłopickiego opór. Prosił go, perswadował […]. Niemcewicz kochał, z poświęceniem i zupełnym zaparciem samego siebie, ojczyznę. Chłopicki nawet tego wyrażenia nie rozumiał. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 180. Źródło 2. Mazur ex-dyktatora Wersja A: Wersja B: [Nasz Chłopicki] wojak, dzielny, śmiały Nasz Chłopicki wojak dzielny, śmiały! Wykonywać rozkazy i szturmem brać wały, Powiedzie naszych zuchów na pole Lecz by całkiem wojskiem władać, [zwycięstw i chwały; Trzeba coś więcej posiadać. Huk armat, szczęk pałaszy, Więc bez niego w imię Boga Brodaczów wnet odstraszy! Pobijemy wroga! Hej bracia! w imię Boże! Sześć tygodni siedział, dumał, drzymał, Bóg nam dopomoże! […] Bez granic dyktaturę w słabym ręku trzymał Hej rodacy dalej hura! hura! I z Lubeckim będąc w zmowie Na dumnych wrogach naszych niechaj Oczekiwał, co Car powie; [zadrży skóra. A tymczasem, ach dlaboga! Nie zrazi nas car z Dybiczem, Puścił z kraju wroga. A pogróżki dla nas niczem. Na podstawie: Poezja powstania listopadowego, oprac. A. Zieliński, Wrocław 1971, s. 233; https://polona.pl

Rozstrzygnij, czy karykatura ze źródła 1. jest komentarzem do polityki zapoczątkowanej orędziem zacytowanym w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Karykatura polityczna Zakaz wstępu Ameryka dla Amerykanów Portugalia, Francja, Wuj Sam Hiszpania, Niemcy Nikaragua, Wenezuela Przejęcie Wenezueli https://commons.wikimedia.org Źródło 2. Fragment orędzia prezydenta Stanów Zjednoczonych Polityka, jaką prowadzimy w stosunku do Europy […], pozostała ta sama: polega ona na niewtrącaniu się w sprawy wewnętrzne jakiegokolwiek państwa […]. Jednakże w sprawach dotyczących […] kontynentów [amerykańskich] zmieniają się okoliczności. Jest niemożliwe, aby mocarstwa sprzymierzone chciały narzucić swój system polityczny jakiejś części tych kontynentów bez zagrożenia naszemu szczęściu i naszemu pokojowi, i nie przypuszczamy, aby nasi bracia z południa chcieli przyjąć go z własnej woli. Nie byłoby też możliwe przez nas pozostanie w pozycji obojętnych widzów wobec interwencji, niezależnie od jej formy. […] Prawdziwa polityka Stanów Zjednoczonych polega na pozostawieniu stron samych w nadziei, że i inne państwa obiorą ten sam kierunek polityki zagranicznej. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 94.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Prezydentem, który wygłosił orędzie przytoczone w źródle 2., był A. Abraham Lincoln. B. James Monroe. C. Harry Truman. D. Woodrow Wilson.

Źródło 1. Karykatura polityczna Zakaz wstępu Ameryka dla Amerykanów Portugalia, Francja, Wuj Sam Hiszpania, Niemcy Nikaragua, Wenezuela Przejęcie Wenezueli https://commons.wikimedia.org Źródło 2. Fragment orędzia prezydenta Stanów Zjednoczonych Polityka, jaką prowadzimy w stosunku do Europy […], pozostała ta sama: polega ona na niewtrącaniu się w sprawy wewnętrzne jakiegokolwiek państwa […]. Jednakże w sprawach dotyczących […] kontynentów [amerykańskich] zmieniają się okoliczności. Jest niemożliwe, aby mocarstwa sprzymierzone chciały narzucić swój system polityczny jakiejś części tych kontynentów bez zagrożenia naszemu szczęściu i naszemu pokojowi, i nie przypuszczamy, aby nasi bracia z południa chcieli przyjąć go z własnej woli. Nie byłoby też możliwe przez nas pozostanie w pozycji obojętnych widzów wobec interwencji, niezależnie od jej formy. […] Prawdziwa polityka Stanów Zjednoczonych polega na pozostawieniu stron samych w nadziei, że i inne państwa obiorą ten sam kierunek polityki zagranicznej. Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 94.

Wyjaśnij związek przyczynowo-skutkowy między wydarzeniem, do którego nawiązuje źródło 2., a ceremonią opisaną przez Heinricha von Sybela w źródle 1. W odpowiedzi odwołaj się do treści obu źródeł.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego „Łzy płynęły mi po policzkach – napisał […] w dniu ceremonii […] historyk Heinrich von Sybel. – Czym zasłużyliśmy sobie na taką łaskę od Boga, że możemy być świadkami tych wielkich i wspaniałych czynów?” […] A nowy cesarz? Co czuł w tym dniu, najdonioślejszym nie tylko na przestrzeni własnej kariery, ale również całej dynastii […], na której czele stał? Dzień 18 stycznia nie został wybrany przypadkowo. Była to rocznica koronacji pierwszego króla pruskiego […] w Królewcu. T. Aronson, Cesarze […], Kraków 1998, s. 10. Źródło 2. Rysunek z epoki Kapitulacja pod Sedanem https://upload.wikimedia.org

Podaj nazwę dynastii, z której pochodził wspomniany w źródle 1. nowy cesarz.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego „Łzy płynęły mi po policzkach – napisał […] w dniu ceremonii […] historyk Heinrich von Sybel. – Czym zasłużyliśmy sobie na taką łaskę od Boga, że możemy być świadkami tych wielkich i wspaniałych czynów?” […] A nowy cesarz? Co czuł w tym dniu, najdonioślejszym nie tylko na przestrzeni własnej kariery, ale również całej dynastii […], na której czele stał? Dzień 18 stycznia nie został wybrany przypadkowo. Była to rocznica koronacji pierwszego króla pruskiego […] w Królewcu. T. Aronson, Cesarze […], Kraków 1998, s. 10. Źródło 2. Rysunek z epoki Kapitulacja pod Sedanem https://upload.wikimedia.org

Plakat z okresu I wojny światowej https://upload.wikimedia.org Rozstrzygnij, która strona konfliktu – państwa centralne czy ententa – opublikowała 18. zaprezentowany plakat. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do jego elementów graficznych. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Spośród wydarzeń, do których nawiązują znaczki A–D, z wydarzeniem 1. P F najpóźniejszym związany jest znaczek A. 2. Znaczek C nawiązuje do plebiscytu, który się nie odbył. P F Wydanie znaczka D powiązane było z plebiscytem, w wyniku którego do 3. P F Polski przyłączono mniejszą część spornych terenów.

Znaczki pocztowe A B C D Napisy na znaczkach: Znaczek A. Plébiscite [fr.] – plebiscyt; Allenstein [niem.] – Olsztyn. Znaczek D. Commission de Gouvernement [fr.] – Komisja Rządowa; Haute Silesie [fr.] – Górny Śląsk; Oberschlesien [niem.] – Górny Śląsk. https://katalogznaczkow.net

Podaj nazwisko generała związanego z powstaniem organizmu państwowego, na którego obszarze był w obiegu znaczek B.

Znaczki pocztowe A B C D Napisy na znaczkach: Znaczek A. Plébiscite [fr.] – plebiscyt; Allenstein [niem.] – Olsztyn. Znaczek D. Commission de Gouvernement [fr.] – Komisja Rządowa; Haute Silesie [fr.] – Górny Śląsk; Oberschlesien [niem.] – Górny Śląsk. https://katalogznaczkow.net

Rozstrzygnij, w którym źródle – 1. czy 2. – opisano przejawy Nowej Ekonomicznej Polityki. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do zawartych w nim informacji. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Relacja Wiktora Krawczenko Worwanowie – mąż, żona i dziecko… byli szczęśliwą rodziną. Ciężko pracowali. To byli dobrzy ludzie. Nie kułacy – mieli tylko dwa konie, krowę, świnię, kilka kur, tak jak wszyscy. Nieważne jak usilnie go namawiali, nie chciał wstąpić do kołchozu. Zabrali mu całe zboże, jakie mu zostało. I znów przekonywali i grozili. Ale nie ustąpił. „To moja ziemia” – powtarzał – „moje zwierzęta i mój dom i nie oddam ich rządowi”. Wtedy przyjechali ludzie z miasta. Spisali cały dobytek i wszystko zabrali, do ostatniego garnka i ścierki, a narzędzia i inwentarz przekazali kołchozowi. Worwana ogłosili kułakiem, a wieczorem przyszli go aresztować. D.R. Marples, Historia ZSRR. Od rewolucji do rozpadu, Wrocław 2011, s. 125. Źródło 2. Fragment pamiętnika [N]a początek powstają pod gołym niebem na placach, w oznaczonych miejscach, rynki, zupełnie już legalne […]. Bajeczne były te rynki. Przypominam sobie zwłaszcza jeden przy moście Obuchowskim. Dwie połowy. Na jednej tylko sprzedaż kasz, mąki, masła, cukru, jarzyn, wędlin etc. Na drugiej można pod gołym niebem zjeść obiad z 2 i 3 dań, śniadanie, mieć kawę, herbatę…; można było także podzelować buty i ogolić się, i ostrzyc włosy. […] Zniesiono nacjonalizację […] dla drobnych warsztatów pracy, zatrudniających nie więcej jak 20 ludzi. Na podstawie: T. Parczewski, Pamiętniki gubernatora Kronsztadu, Warszawa 2006, s. 237–238.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Oba źródła dotyczą walki z Wielkim Głodem na Ukrainie.. P F 2. W źródle 1. opisano sytuację związaną z procesem kolektywizacji. P F W źródle 2. scharakteryzowano politykę gospodarczą zapoczątkowaną 3. P F przez Stalina.

Źródło 1. Relacja Wiktora Krawczenko Worwanowie – mąż, żona i dziecko… byli szczęśliwą rodziną. Ciężko pracowali. To byli dobrzy ludzie. Nie kułacy – mieli tylko dwa konie, krowę, świnię, kilka kur, tak jak wszyscy. Nieważne jak usilnie go namawiali, nie chciał wstąpić do kołchozu. Zabrali mu całe zboże, jakie mu zostało. I znów przekonywali i grozili. Ale nie ustąpił. „To moja ziemia” – powtarzał – „moje zwierzęta i mój dom i nie oddam ich rządowi”. Wtedy przyjechali ludzie z miasta. Spisali cały dobytek i wszystko zabrali, do ostatniego garnka i ścierki, a narzędzia i inwentarz przekazali kołchozowi. Worwana ogłosili kułakiem, a wieczorem przyszli go aresztować. D.R. Marples, Historia ZSRR. Od rewolucji do rozpadu, Wrocław 2011, s. 125. Źródło 2. Fragment pamiętnika [N]a początek powstają pod gołym niebem na placach, w oznaczonych miejscach, rynki, zupełnie już legalne […]. Bajeczne były te rynki. Przypominam sobie zwłaszcza jeden przy moście Obuchowskim. Dwie połowy. Na jednej tylko sprzedaż kasz, mąki, masła, cukru, jarzyn, wędlin etc. Na drugiej można pod gołym niebem zjeść obiad z 2 i 3 dań, śniadanie, mieć kawę, herbatę…; można było także podzelować buty i ogolić się, i ostrzyc włosy. […] Zniesiono nacjonalizację […] dla drobnych warsztatów pracy, zatrudniających nie więcej jak 20 ludzi. Na podstawie: T. Parczewski, Pamiętniki gubernatora Kronsztadu, Warszawa 2006, s. 237–238.

Kadr z filmu Triumf woli w reżyserii Leni Riefenstahl, dokumentującego zjazd NSDAP Na podstawie: https://www.cda.pl 21. Na podstawie przedstawionego kadru sformułuj jeden argument potwierdzający tezę, że film służył celom propagandowym.

Podaj datę dzienną wydarzenia określonego w źródle 1. jako godzina „W”.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Co więc zostało z powstania? […] Wydaje się, że nawet przeciwnicy tej decyzji są w stanie zaakceptować następujące punkty […], choć nie musi to oczywiście zmienić ich generalnego stosunku do decyzji o godzinie „W”: – zatrzymanie Sowietów na linii Wisły na prawie pół roku opóźniło marsz Armii Czerwonej w głąb III Rzeszy, dzięki czemu w ręce komunistów wpadła mniejsza część Niemiec, co miało zasadniczo wpływ na stosunek sił Zachodu i Związku Sowieckiego w przyszłej zimnowojennej rozgrywce; – obłudna gra Stalina uświadomiła Ameryce i Zachodowi prawdziwe oblicze sowieckiego ekspansjonizmu ([…] powstanie stało się jednym z pierwszych katalizatorów zimnej wojny, które doprowadziły do radykalnej zmiany ocen zamiarów Moskwy […]); – powstanie ocaliło odrębność państw satelickich Europy Środkowo-Wschodniej; według tej koncepcji Stalin zmienił decyzję o wcieleniu Polski do Sowietów jako 17 republiki, jak również innych krajów tej części Europy; […] – pamięć tragedii powstania miała powstrzymywać Polaków przed rozlewem krwi w 1956 r., a także studzić emocje społeczne podczas innych przełomów; według tej koncepcji Sierpień 1980 i „Solidarność” są owocami refleksji nad tragedią […]. Polski wiek XX, red. K. Persak i P. Machcewicz, t. 2, Warszawa 2010, s. 369–375. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Powstanie Warszawskie odegrało […] istotną rolę w kontekście początków zimnej wojny. Gdy ludzie Zachodu w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych oglądali się za siebie, zadając sobie pytanie, kiedy właściwie zaczęły się psuć stosunki ze Związkiem Sowieckim, nieodmiennie wskazywali na rok 1944. Analizując sytuacje, w których Stalin przejawiał wyraźną złą wolę, a ludzie Zachodu mogli byli wykazać więcej rozumu i stanowczości, Powstanie Warszawskie umieszcza się u góry listy. Powstanie jako takie nie wywołało zimnej wojny. Było natomiast istotnym krokiem w jej kierunku. […] Mimo swojej długiej nieobecności w publicznym dyskursie Powstanie Warszawskie wywarło głęboki wpływ na kształtowanie się postaw w powojennej Polsce. […] Pamięć o nim łagodziła plany ostrożnych rezydentów Kremla, którzy nie zapomnieli, jak Polacy potrafią walczyć, i którzy bez tych wspomnień mogliby częściej odczuwać pokusę, aby użyć większej siły. Ułatwiała porozumienie między Kościołem a państwem, co przez dziesięciolecia pozwalało uniknąć społecznego niepokoju. Dla późniejszych pokoleń stała się źródłem inspiracji, rodząc ideały Solidarności, która wskrzesiła dążenia Armii Krajowej, jednocześnie nigdy nie przywracając do życia jej metod. „Syndrom Powstania – pisał jeden z jego […] uczestników – uchronił Polskę od losu Węgrów w 1956 roku, działał tonizująco w roku 1970 i 1980 i sprawił, że Polska wyzwoliła się bez uciekania się do gwałtu i bez masowych strat”. N. Davies, Powstanie ’44, Kraków 2004, s. 830–831.

Porównaj przedstawione w źródłach 1. i 2. opinie na temat skutków powstania warszawskiego – podaj dwa podobieństwa między tymi opiniami: jedno odnoszące się do skutków międzynarodowych powstania (A), drugie – do jego skutków dla wewnętrznych losów Polski (B). Podobieństwo A: Podobieństwo B:

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego Co więc zostało z powstania? […] Wydaje się, że nawet przeciwnicy tej decyzji są w stanie zaakceptować następujące punkty […], choć nie musi to oczywiście zmienić ich generalnego stosunku do decyzji o godzinie „W”: – zatrzymanie Sowietów na linii Wisły na prawie pół roku opóźniło marsz Armii Czerwonej w głąb III Rzeszy, dzięki czemu w ręce komunistów wpadła mniejsza część Niemiec, co miało zasadniczo wpływ na stosunek sił Zachodu i Związku Sowieckiego w przyszłej zimnowojennej rozgrywce; – obłudna gra Stalina uświadomiła Ameryce i Zachodowi prawdziwe oblicze sowieckiego ekspansjonizmu ([…] powstanie stało się jednym z pierwszych katalizatorów zimnej wojny, które doprowadziły do radykalnej zmiany ocen zamiarów Moskwy […]); – powstanie ocaliło odrębność państw satelickich Europy Środkowo-Wschodniej; według tej koncepcji Stalin zmienił decyzję o wcieleniu Polski do Sowietów jako 17 republiki, jak również innych krajów tej części Europy; […] – pamięć tragedii powstania miała powstrzymywać Polaków przed rozlewem krwi w 1956 r., a także studzić emocje społeczne podczas innych przełomów; według tej koncepcji Sierpień 1980 i „Solidarność” są owocami refleksji nad tragedią […]. Polski wiek XX, red. K. Persak i P. Machcewicz, t. 2, Warszawa 2010, s. 369–375. Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Powstanie Warszawskie odegrało […] istotną rolę w kontekście początków zimnej wojny. Gdy ludzie Zachodu w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych oglądali się za siebie, zadając sobie pytanie, kiedy właściwie zaczęły się psuć stosunki ze Związkiem Sowieckim, nieodmiennie wskazywali na rok 1944. Analizując sytuacje, w których Stalin przejawiał wyraźną złą wolę, a ludzie Zachodu mogli byli wykazać więcej rozumu i stanowczości, Powstanie Warszawskie umieszcza się u góry listy. Powstanie jako takie nie wywołało zimnej wojny. Było natomiast istotnym krokiem w jej kierunku. […] Mimo swojej długiej nieobecności w publicznym dyskursie Powstanie Warszawskie wywarło głęboki wpływ na kształtowanie się postaw w powojennej Polsce. […] Pamięć o nim łagodziła plany ostrożnych rezydentów Kremla, którzy nie zapomnieli, jak Polacy potrafią walczyć, i którzy bez tych wspomnień mogliby częściej odczuwać pokusę, aby użyć większej siły. Ułatwiała porozumienie między Kościołem a państwem, co przez dziesięciolecia pozwalało uniknąć społecznego niepokoju. Dla późniejszych pokoleń stała się źródłem inspiracji, rodząc ideały Solidarności, która wskrzesiła dążenia Armii Krajowej, jednocześnie nigdy nie przywracając do życia jej metod. „Syndrom Powstania – pisał jeden z jego […] uczestników – uchronił Polskę od losu Węgrów w 1956 roku, działał tonizująco w roku 1970 i 1980 i sprawił, że Polska wyzwoliła się bez uciekania się do gwałtu i bez masowych strat”. N. Davies, Powstanie ’44, Kraków 2004, s. 830–831.

Wymień dwie metody zobrazowane w źródłach 1. i 2., które stosowali komuniści w celu przejęcia władzy w Polsce. • •

Źródło 1. Plakat https://ank.gov.pl Źródło 2. Tabela przedstawiająca wyniki referendum (procent głosów na „tak”) Pytanie 1. Pytanie 2. Pytanie 3. Wyniki oficjalne 68% 77% 91% Wyniki rzeczywiste 27% 42% 67% Na podstawie: https://zpe.gov.pl

Rozstrzygnij, czy w świetle przedstawionych w źródle 2. rzeczywistych wyników referendum najwięcej odpowiedzi pozytywnych uzyskało pytanie, do którego nawiązuje plakat ze źródła 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Źródło 1. Plakat https://ank.gov.pl Źródło 2. Tabela przedstawiająca wyniki referendum (procent głosów na „tak”) Pytanie 1. Pytanie 2. Pytanie 3. Wyniki oficjalne 68% 77% 91% Wyniki rzeczywiste 27% 42% 67% Na podstawie: https://zpe.gov.pl

Źródło 1. Mapa przedstawiająca rozmieszczenie wojsk https://dzieje.pl Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Chruszczow obawiał się, że wycofanie wojsk […] zostanie potraktowane przez państwa zachodnie jako objaw słabości ZSRR i za namową Pekinu wstrzymał ten proces, kierując w stronę [stolicy] nowe oddziały. W odpowiedzi, na początku listopada Nagy ogłosił wystąpienie [swego państwa] z Układu Warszawskiego, deklarując neutralność kraju. 4 listopada wojska radzieckie uderzyły na [stolicę], po jednodniowej walce zajmując miasto. W rezultacie krwawych walk w całym kraju zginęło co najmniej 2,5–3 tys. [bojowników], a pięć razy tyle było rannych. J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2012, s. 613. Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. odnoszą się do tego samego kryzysu 24. międzynarodowego z okresu zimnej wojny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Rysunek z epoki https://papers.gceguide.com 25. Wyjaśnij przesłanie rysunku, interpretując jego elementy graficzne. W odpowiedzi – uwzględnij kontekst historyczny.

Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź powinna liczyć minimum 300 wyrazów. 1. Najbardziej udaną próbą odnowienia tradycji imperium rzymskiego w średniowieczu było państwo Karola Wielkiego. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy. 2. To właśnie wojny z Turcją, spośród wszystkich XVII-wiecznych konfliktów zbrojnych Rzeczypospolitej, w największym stopniu przyczyniły się do upadku jej znaczenia w tym stuleciu. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: militarny, polityczny i społeczno-gospodarczy. 3. Niepodległość Polska zawdzięczała przede wszystkim przywództwu Józefa Piłsudskiego. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: dyplomatyczny, militarny i polityczno-ustrojowy. WYPRACOWANIE na temat nr ……………..