Zadanie 12 punktyWariant AWyszukiwanie informacji w tekstach
Oceń prawdziwość trzech stwierdzeń dotyczących tekstów Agnieszki Krzemińskiej „Kamień, papier, chmura” i Olafa Szewczyka „Biblioteka w kieszeni”: (1) Krzemińska opisuje rolę nowych technologii w odczytywaniu rękopisów; (2) Szewczyk przedstawia skutki wynalezienia pisma i druku; (3) oba teksty mówią o mnogości informacji wytwarzanych współcześnie.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Dla każdego stwierdzenia znajdź osobny fragment tekstu, zamiast oceniać je na podstawie ogólnego wrażenia.
- 2
W tekście Krzemińskiej zwróć uwagę na palimpsesty i możliwości nowoczesnych technologii.
- 3
W obu tekstach odszukaj uwagi o rosnącej liczbie treści lub zasobów wiedzy.
Pokaż odpowiedź
P, P, PKażde stwierdzenie ma bezpośrednie potwierdzenie w odpowiednim tekście źródłowym.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Sprawdź pierwsze stwierdzenieKrzemińska pisze, że technologie pozwalają odszyfrowywać niewidoczne gołym okiem palimpsesty, więc stwierdzenie jest prawdziwe.
- 2
Sprawdź drugie stwierdzenieSzewczyk wiąże rozwój nauki z wynalezieniem pisma, a większą dostępność wiedzy z wynalezieniem druku, więc stwierdzenie jest prawdziwe.
- 3
Porównaj oba tekstyKrzemińska mówi o bardzo dużej liczbie wytwarzanych treści, a Szewczyk o stale rosnących zasobach wiedzy. Trzecie stwierdzenie także jest prawdziwe.
Typowy błąd: Zaznaczenie odpowiedzi na podstawie pojedynczych słów kluczowych bez sprawdzenia, czy autor rzeczywiście formułuje wskazaną myśl.
Punktowanie: 2 punkty za trzy poprawne odpowiedzi; 1 punkt za dwie; 0 punktów za mniej niż dwie.
Zadanie 21 punktWariant AWyjaśnianie różnicy między nośnikami informacji
Na podstawie tekstu Olafa Szewczyka wyjaśnij, czym pod względem dostępu do wiedzy różnią się cyfrowe nośniki informacji od dawnych nośników.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Skup się na dostępie do wiedzy, a nie tylko na trwałości nośników.
- 2
Porównaj rękopis istniejący w jednym egzemplarzu z publikacją elektroniczną.
- 3
W odpowiedzi nazwij zarówno ograniczenie dawnych nośników, jak i możliwość oferowaną przez zapis cyfrowy.
Pokaż odpowiedź
Cyfrowe nośniki pozwalają szybko i szeroko udostępniać wiedzę, tworzyć wiele kopii oraz łatwo przeszukiwać zasoby. Dawne nośniki były trudne do kopiowania, miały niewielki zasięg i często pozostawały dostępne tylko dla nielicznych.Do uzyskania punktu wystarczy poprawnie wyjaśnić różnicę w dostępności wiedzy na podstawie tekstu Szewczyka.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal cechę dawnych nośnikówRękopisy były nieliczne, trudne do kopiowania i rozpowszechniania, więc wiedza miała mały zasięg.
- 2
Ustal cechę nośników cyfrowychTreści cyfrowe można powielać, natychmiast przesyłać wielu osobom i szybko przeszukiwać.
- 3
Zbuduj porównaniePołącz oba ustalenia w zdaniu pokazującym, że zapis cyfrowy zwiększa dostępność wiedzy w porównaniu z dawnymi nośnikami.
Typowy błąd: Opisanie wyłącznie pojemności lub trwałości nośników bez wskazania różnicy w dostępie do wiedzy.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne wyjaśnienie na podstawie tekstu; 0 punktów za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Zadanie 31 punktWariant APorównywanie stanowisk autorów
Czy Agnieszka Krzemińska i Olaf Szewczyk tak samo oceniają papier jako nośnik informacji? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego tekstu.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Najpierw zapisz jednoznaczne rozstrzygnięcie: tak albo nie.
- 2
U Krzemińskiej odszukaj zalety papieru, a u Szewczyka — ograniczenia tradycyjnych nośników.
- 3
Nie wystarczy opisać jednego tekstu; zestaw oba stanowiska wprost.
Pokaż odpowiedź
Nie. Krzemińska ocenia papier przede wszystkim pozytywnie: podkreśla jego trwałość, prostotę użycia i walory estetyczne. Szewczyk wskazuje przede wszystkim jego ograniczenia, takie jak podatność na zniszczenie, trudność kopiowania i mały zasięg przechowywanej wiedzy.Odpowiedź musi zawierać rozstrzygnięcie oraz dwa odniesienia: osobno do stanowiska Krzemińskiej i Szewczyka.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Odczytaj ocenę KrzemińskiejAutorka dostrzega koszt papieru, lecz akcentuje jego względną trwałość, łatwość użycia i wartość obcowania z oryginałem.
- 2
Odczytaj ocenę SzewczykaAutor eksponuje nietrwałość, małą liczbę egzemplarzy i ograniczony zasięg wiedzy zapisanej na dawnych nośnikach.
- 3
Sformułuj wniosek porównawczyPonieważ dominujące oceny papieru są odmienne, właściwe rozstrzygnięcie brzmi: nie.
Typowy błąd: Podanie samego „nie” albo omówienie tylko jednego autora, mimo że polecenie wymaga odwołania do obu tekstów.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie odnoszące się do obu tekstów.
Zadanie 41 punktWariant AInterpretowanie sentencji w kontekście
Rozstrzygnij, czy myśl „słowa ulatują, pismo pozostaje” jest zgodna z odczytaniem sentencji Newtona o „staniu na ramionach olbrzymów” w tekście Olafa Szewczyka. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do obu tekstów.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Wyjaśnij sens każdej sentencji własnymi słowami.
- 2
Poszukaj wspólnego elementu: trwania wiedzy i korzystania z dorobku wcześniejszych pokoleń.
- 3
Możliwe są dwa rozstrzygnięcia, ale uzasadnienie musi konsekwentnie wynikać z obu tekstów.
Pokaż odpowiedź
Tak — obie myśli można odczytać jako podkreślenie znaczenia utrwalania i przekazywania wiedzy poprzednich pokoleń: pismo pozwala jej przetrwać, a dzięki dorobkowi poprzedników możliwy jest dalszy rozwój nauki.CKE dopuszcza również odpowiedź „nie”, jeżeli zdający trafnie pokaże różnicę między utrwalaniem informacji a korzystaniem z osiągnięć poprzedników. O wyniku decyduje spójność uzasadnienia.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Objaśnij sentencję łacińskąJej sens dotyczy trwałości zapisu: mowa przemija, natomiast pismo pozwala zachować informacje.
- 2
Objaśnij metaforę NewtonaRozwój wiedzy jest możliwy dzięki wykorzystaniu odkryć i ustaleń wcześniejszych badaczy.
- 3
Połącz interpretacjeMożna uznać, że dorobek poprzedników jest dostępny dzięki jego utrwaleniu; dlatego rozstrzygnięcie „tak” ma logiczne uzasadnienie.
Typowy błąd: Traktowanie zadania jak testu z jedną literą odpowiedzi i pominięcie uzasadnienia opartego na obu tekstach.
Punktowanie: 1 punkt za rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odnoszące się do obu tekstów; akceptowane są dwa stanowiska, jeśli są trafnie uargumentowane.
Zadanie 51 punktWariant ANeologizm znaczeniowy
Uzasadnij, że wyraz „chmura” użyty w tekście Agnieszki Krzemińskiej jest neologizmem znaczeniowym.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Przypomnij sobie, czym różni się neologizm znaczeniowy od nowo utworzonego wyrazu.
- 2
Podaj pierwotne oraz nowe znaczenie słowa „chmura”.
- 3
W zakończeniu wyjaśnij, że forma wyrazu pozostała ta sama, a zmienił się jego zakres znaczeniowy.
Pokaż odpowiedź
Wyraz „chmura” istniał wcześniej jako nazwa zjawiska atmosferycznego, a wraz z rozwojem technologii otrzymał nowe znaczenie: wirtualnej przestrzeni służącej do przechowywania danych. Nowe jest więc znaczenie istniejącego słowa, nie jego forma.Samo podanie informatycznego znaczenia słowa nie wystarcza — trzeba wykazać zmianę znaczenia już istniejącego wyrazu.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Wskaż znaczenie pierwotneChmura to pierwotnie widoczne skupisko kropelek wody lub kryształków lodu w atmosferze.
- 2
Wskaż znaczenie technologiczneW informatyce chmura oznacza zdalną przestrzeń i usługi służące między innymi do przechowywania danych.
- 3
Nazwij mechanizmIstniejący wyraz otrzymał nowe znaczenie, dlatego jest to neologizm znaczeniowy.
Typowy błąd: Ograniczenie odpowiedzi do zdania „chmura to miejsce na dane” bez zestawienia nowego znaczenia ze znaczeniem pierwotnym.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne uzasadnienie zmiany znaczenia; 0 punktów za samo podanie nowego znaczenia lub odpowiedź błędną.
Zadanie 64 punktyWariant ANotatka syntetyzująca
Na podstawie tekstów Agnieszki Krzemińskiej i Olafa Szewczyka napisz notatkę syntetyzującą na temat tradycyjnych i cyfrowych sposobów przechowywania informacji. Zachowaj 60–90 wyrazów.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Zapisz jednym zdaniem stanowisko Krzemińskiej i jednym zdaniem stanowisko Szewczyka.
- 2
Dodaj wyraźne zestawienie: wskaż wspólny punkt oraz zasadniczą różnicę między autorami.
- 3
Po napisaniu policz wyrazy i sprawdź, czy tekst jest spójny oraz mieści się w przedziale 60–90.
Pokaż odpowiedź
Oboje autorzy uznają utrwalanie informacji za warunek rozwoju cywilizacji, inaczej jednak oceniają dostępne nośniki. Krzemińska podkreśla prostotę, trwałość i walory estetyczne papieru oraz zawodność rozwiązań cyfrowych, choć uważa ich używanie za nieuniknione. Szewczyk preferuje zapis cyfrowy, ponieważ umożliwia tworzenie kopii, szybkie rozpowszechnianie i przeszukiwanie ogromnych zbiorów. Tradycyjne nośniki ocenia jako mniej trwałe, trudniejsze do kopiowania i ograniczające dostęp do wiedzy.To przykładowa notatka licząca 67 wyrazów. Pełne 4 punkty wymagają poprawnego przedstawienia i zestawienia stanowisk obu autorów, spójności, długości 60–90 wyrazów oraz poprawnego zapisu.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Odtwórz stanowiska na odpowiednim poziomie ogólnościKrzemińska zaleca zachowanie tradycyjnych nośników mimo nieuchronnej cyfryzacji, natomiast Szewczyk akcentuje przewagę rozwiązań cyfrowych.
- 2
Zestaw stanowiskaOboje autorzy łączą rozwój nośników z potrzebą utrwalania rosnących zasobów wiedzy, lecz inaczej oceniają zalety papieru i zapisu cyfrowego.
- 3
Zredaguj i sprawdź notatkęUsuń szczegóły drugorzędne, zastosuj spójniki porównawcze, policz wyrazy i wykonaj korektę językową oraz interpunkcyjną.
Typowy błąd: Sporządzenie listy wad i zalet bez odtworzenia stanowiska każdego autora albo przekroczenie limitu 60–90 wyrazów.
Punktowanie: Do 3 punktów za treść: stanowiska obu autorów, ich zestawienie i spójność przy zachowaniu 60–90 wyrazów; 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Przy 0 punktów za treść nie przyznaje się punktu za poprawność.
Zadanie 72 punktyWariant AInterpretacja plakatu teatralnego
Wybierz dwa elementy graficzne plakatu do „Antygony” Sofoklesa i wyjaśnij ich sens w kontekście problematyki tragedii.
Opis plakatu: na czarnym tle znajduje się duża biała waga, zestawiona z grupą bezimiennych postaci, budynkiem przypominającym pałac, gałązką oliwną i nagrobkiem. Kompozycja jest utrzymana w kontrastowej czerni i bieli.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Nazwij dokładnie dwa widoczne elementy, a nie ogólny nastrój plakatu.
- 2
Do każdego elementu dopasuj konkretny konflikt, postać albo skutek wydarzeń z „Antygony”.
- 3
Wyjaśnij sens symbolu osobno dla każdego elementu; samo wskazanie go nie wystarcza.
Pokaż odpowiedź
Waga symbolizuje równorzędne racje Antygony, broniącej praw boskich, oraz Kreona, stojącego na straży prawa państwowego. Kontrast czerni i bieli podkreśla tragiczny konflikt przeciwstawnych wartości, którego nie można rozstrzygnąć bez poniesienia klęski.To jedna z możliwych odpowiedzi. Można wybrać także nagrobek, gałązkę oliwną, bezimienne głowy lub pałac, jeżeli ich znaczenie zostanie trafnie powiązane z tragedią.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Odczytaj pierwszy symbolWaga kojarzy się z równowagą i ważeniem racji. W tragedii można ją połączyć ze sporem Antygony i Kreona, ponieważ każda postać broni innego porządku prawnego.
- 2
Odczytaj drugi zabieg graficznyCzerń i biel tworzą wyraźne przeciwieństwo, tak jak skonfliktowane wartości: prawo boskie i ludzkie, racje serca i racje państwa.
- 3
Powiąż elementy z problematykąOba elementy pokazują tragizm konfliktu: bohaterowie mają uzasadnione racje, ale ich nieustępliwość prowadzi do śmierci i klęski.
Typowy błąd: Wymienienie dwóch elementów plakatu bez objaśnienia, co znaczą w odniesieniu do wydarzeń i problematyki „Antygony”.
Punktowanie: 2 punkty za poprawne wyjaśnienie dwóch elementów; 1 punkt za jeden element; 0 punktów za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi.
Zadanie 81 punktWariant AKontekst kultury średniowiecznej
Czy w scenie śmierci Rolanda została odzwierciedlona opisana przez André Vaucheza relacja między człowiekiem a Bogiem? Uzasadnij odpowiedź.
Vauchez porównuje średniowieczną relację człowieka ze Stwórcą do osobistej i nierozerwalnej więzi wasala z królem. Umierający Roland prosi Boga o przebaczenie i ofiarowuje Mu prawą rękawicę, którą przyjmuje anioł Gabriel.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Najpierw ustal, jaki model relacji opisuje Vauchez.
- 2
Zwróć uwagę na gest przekazania rękawicy, a nie tylko na modlitwę Rolanda.
- 3
Wyjaśnij, dlaczego ten gest przypomina zachowanie wasala wobec seniora.
Pokaż odpowiedź
Tak. Roland zachowuje się wobec Boga jak wasal wobec władcy: oddaje Mu rękawicę, czyli symbolicznie składa hołd i powierza Mu swoje życie oraz duszę.Punkt wymaga zarówno jednoznacznego rozstrzygnięcia, jak i wyjaśnienia znaczenia gestu Rolanda w świetle tekstu Vaucheza.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Odczytaj informację z tekstu VauchezaCzłowiek średniowieczny traktuje Boga jak najwyższego władcę, a siebie jak wiernego wasala związanego osobistą więzią.
- 2
Zinterpretuj gest RolandaOddanie rękawicy było gestem hołdu. Roland przekazuje ją Bogu, uznając Jego zwierzchnictwo i powierzając Mu własne życie.
- 3
Sformułuj wniosekScena realizuje model opisany przez Vaucheza, dlatego odpowiedź brzmi „tak”.
Typowy błąd: Podanie odpowiedzi „tak” wyłącznie dlatego, że Roland się modli, bez odniesienia do feudalnego gestu przekazania rękawicy.
Punktowanie: 1 punkt za rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie; 0 punktów za odpowiedź niepełną, niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Zadanie 91 punktWariant AStoicyzm w poezji renesansowej
W którym fragmencie pieśni Jana Kochanowskiego znajduje się nawiązanie do stoicyzmu?
- A. Podmiot mówi o radosnej miłości pozbawionej troski.
- B. Człowiek powinien jednakowo znosić szczęście i nieszczęście: wytrwać w jednym, a w drugim się nie wynosić.
- C. Nad królami i całym światem panuje Bóg.
- D. Wino przynosi dobrą myśl i usuwa frasunek.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Przypomnij sobie stoicki ideał wewnętrznego spokoju i panowania nad emocjami.
- 2
Szukaj fragmentu mówiącego o jednakowej postawie wobec pomyślności i przeciwności.
- 3
Odrzuć odpowiedzi dotyczące miłości, hierarchii władzy i chwilowego zapominania trosk.
Pokaż odpowiedź
BStoicyzm zaleca zachowanie równowagi ducha wobec zmiennego losu, zarówno w szczęściu, jak i w nieszczęściu.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Zdefiniuj stoicką postawęStoik dąży do opanowania i nie uzależnia spokoju od zewnętrznych zmian losu.
- 2
Porównaj sens fragmentówTylko wariant B mówi o mężnym znoszeniu nieszczęścia i niewynoszeniu się w szczęściu.
- 3
Wybierz odpowiedźRównowaga wobec dwóch skrajnych sytuacji jest bezpośrednim nawiązaniem do stoicyzmu, więc poprawna jest odpowiedź B.
Typowy błąd: Uznanie fragmentu o winie i odsuwaniu smutku za stoicki, choć opisuje on zmianę nastroju, a nie trwałe panowanie nad emocjami.
Punktowanie: 1 punkt za odpowiedź B; 0 punktów za inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Zadanie 101 punktWariant APorównanie alegorii literackiej i muralu
Czy w bajce Ignacego Krasickiego „Jagnię i wilcy” oraz na muralu „Człowieczy los” wyrażono taką samą refleksję o życiu człowieka? Uzasadnij odpowiedź w odniesieniu do obu tekstów.
W bajce dwa wilki pożerają bezbronne jagnię, usprawiedliwiając przemoc jego słabością. Mural pokazuje dużą postać z głową wilka, która trzyma za rękę znacznie mniejszą postać z głową owcy; za nimi widnieje napis „Człowieczy los”.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Najpierw sformułuj morał wynikający z zachowania wilków wobec jagnięcia.
- 2
Na muralu porównaj rozmiar postaci, ich zwierzęce głowy i gest trzymania za rękę.
- 3
Możesz dostrzec podobieństwo albo różnicę, lecz musisz wyjaśnić oba teksty.
Pokaż odpowiedź
Tak. Oba teksty pokazują, że silniejszy decyduje o losie słabszego: wilki bezprawnie pożerają jagnię, a na muralu wilk prowadzi zależną od niego owcę. Relację zwierząt można odczytać jako alegorię stosunków między ludźmi.CKE akceptuje także rozstrzygnięcie „nie” albo „i tak, i nie”, jeżeli uzasadnienie trafnie interpretuje zarówno bajkę, jak i niejednoznaczną relację postaci na muralu.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Odczytaj alegorię bajkiJagnię oznacza jednostkę słabą i bezbronną, a wilki — silnych, którzy zawsze znajdą pretekst do przemocy.
- 2
Odczytaj muralDuży wilk prowadzący małą owcę symbolizuje zależność słabszego od silniejszego; gest może oznaczać przewodnictwo, kontrolę albo zagrożenie.
- 3
Zestaw refleksjeW obu przedstawieniach los słabszej istoty zależy od silniejszej. To uzasadnia odpowiedź „tak”, choć niejednoznaczność muralu pozwala także na inne spójne rozstrzygnięcie.
Typowy błąd: Opisanie wyłącznie zwierząt na muralu bez objaśnienia ich alegorycznego znaczenia i bez zestawienia z morałem bajki.
Punktowanie: 1 punkt za rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie odnoszące się do bajki oraz muralu; 0 punktów za odpowiedź niepełną lub niepoprawną.
Zadanie 11.11 punktWariant ARozpoznanie bohatera lektury
Który bohater „Lalki” Bolesława Prusa został opisany przez Olgę Tokarczuk jako człowiek oddany historii, wierzący w Napoleona, wyzwolenie, powstania i wojny oraz przywiązany do ludzi, opinii i miejsca? Podaj nazwisko.
Fragment pochodzi z eseju Olgi Tokarczuk „Lalka i perła” i charakteryzuje jednego z głównych bohaterów powieści Prusa.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Szukaj bohatera należącego do starszego pokolenia i zafascynowanego legendą napoleońską.
- 2
Przypomnij sobie autora pamiętnika wplecionego w narrację „Lalki”.
- 3
To wieloletni pracownik sklepu i przyjaciel Stanisława Wokulskiego.
Pokaż odpowiedź
Rzecki (Ignacy Rzecki)Wystarczy nazwisko. Pomyłka w imieniu lub nazwisku powoduje utratę punktu.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Rozpoznaj światopogląd bohateraWiara w Napoleona, powstania i wyzwolenie wskazuje na romantycznego idealistę politycznego.
- 2
Połącz cechy z lekturąW „Pamiętniku starego subiekta” właśnie Ignacy Rzecki ujawnia fascynację bonapartyzmem i przywiązanie do dawnych ideałów.
- 3
Podaj nazwisko bez błęduOpis dotyczy Ignacego Rzeckiego, więc poprawną odpowiedzią jest „Rzecki”.
Typowy błąd: Wskazanie Wokulskiego z powodu jego udziału w powstaniu, mimo że wiara w Napoleona i narracja pamiętnikarska charakteryzują Rzeckiego.
Punktowanie: 1 punkt za nazwisko Rzecki; 0 punktów za odpowiedź błędną, pomyłkę w danych bohatera albo brak odpowiedzi.
Zadanie 11.21 punktWariant AArgumentacja na podstawie lektury
Wykaż, że Ignacy Rzecki jest człowiekiem przywiązanym do ludzi. Odwołaj się do jego relacji z wybranym bohaterem „Lalki”.
Olga Tokarczuk opisuje Rzeckiego jako człowieka przywiązanego między innymi do ludzi. Odpowiedź powinna potwierdzić tę cechę konkretnym zdarzeniem z powieści.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Wybierz jedną relację Rzeckiego i nazwij drugiego bohatera.
- 2
Przywołaj konkretne zachowanie, które pokazuje troskę, wierność albo pamięć.
- 3
Na końcu wyjaśnij, jak wskazane zdarzenie dowodzi przywiązania do człowieka.
Pokaż odpowiedź
Rzecki jest przywiązany do Wokulskiego: troszczy się o jego los i próbuje doprowadzić do jego małżeństwa z panią Stawską, ponieważ wierzy, że przy niej przyjaciel odzyska spokój i szczęście.Można także odwołać się na przykład do silnego przeżywania śmierci przyjaciela Augusta Katza i częstego wspominania go.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Wybierz relacjęRelacja z Wokulskim jest dobrym przykładem, ponieważ Rzecki przez lata pozostaje lojalnym przyjacielem i interesuje się jego szczęściem.
- 2
Przywołaj konkretny faktRzecki chce wyswatać Wokulskiego ze Stawską i podejmuje działania, które jego zdaniem mogą pomóc przyjacielowi.
- 3
Nazwij cechęTroska o przyszłość Wokulskiego dowodzi, że Rzecki emocjonalnie przywiązuje się do ludzi i nie jest obojętny na ich los.
Typowy błąd: Streszczenie relacji dwóch bohaterów bez wyjaśnienia, w jaki sposób konkretne zachowanie Rzeckiego potwierdza jego przywiązanie.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne wykazanie przywiązania Rzeckiego do ludzi na podstawie relacji z wybranym bohaterem; zadanie ocenia się niezależnie od odpowiedzi 11.1.
Zadanie 12.11 punktWariant ARozpoznanie postawy dekadenckiej
Czy podmiot liryczny wiersza Antoniego Langego „IV [Potrącona życia falą…]” wyraża postawę dekadencką? Uzasadnij odpowiedź.
Podmiot mówi o płaczącej duszy, szarej mgle, błędnym życiu, niepokojach i niespełnionych marzeniach. Obwinia siebie, uważa własną drogę za złą i wspomina rozwiane sny.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Przypomnij sobie, że dekadentyzm łączy się z pesymizmem, poczuciem schyłku i bezsilności.
- 2
Zwróć uwagę na ocenę minionego życia oraz los marzeń podmiotu.
- 3
Nie poprzestawaj na nazwaniu smutku — wyjaśnij, dlaczego ma on charakter dekadencki.
Pokaż odpowiedź
Tak. Podmiot liryczny pesymistycznie ocenia własne życie jako przegrane i pozbawione sensu, eksponuje smutek, bezsilność oraz rozpad marzeń — cechy typowe dla dekadentyzmu.Odpowiedź powinna łączyć rozstrzygnięcie z co najmniej jedną trafnie odczytaną cechą postawy podmiotu.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Rozpoznaj dominujący nastrójSłownictwo związane z płaczem, mgłą, niepokojem i rozwianymi snami buduje obraz przygnębienia.
- 2
Odczytaj ocenę życiaPodmiot uważa własne życie i jego kres za błędne, a wybraną drogę — za złą; nie widzi możliwości naprawy.
- 3
Połącz obserwacje z pojęciemPesymizm, poczucie przegranej i bezcelowości działania odpowiadają postawie dekadenckiej, więc rozstrzygnięcie brzmi „tak”.
Typowy błąd: Uznanie każdej wypowiedzi o smutku za dekadencką bez wskazania poczucia klęski, bezsensu i bezsilności podmiotu.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie; 0 punktów za odpowiedź niepełną, niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Zadanie 12.21 punktWariant ARozpoznawanie środków stylistycznych
Nazwij środki wyrazu artystycznego zastosowane w dwóch przykładach z wiersza Antoniego Langego: „Dusza […] łka” oraz „Zapomniane […] bogi”.
Pokaż podpowiedzi
- 1
W pierwszym przykładzie sprawdź, czy abstrakcyjnemu pojęciu przypisano zachowanie istoty żywej lub człowieka.
- 2
W drugim przykładzie ustal, jaką funkcję pełni określenie rzeczownika „bogi”.
- 3
Trzeba poprawnie nazwać oba środki, aby otrzymać punkt.
Pokaż odpowiedź
„Dusza […] łka” — personifikacja (uosobienie); „Zapomniane […] bogi” — epitet.CKE akceptuje także inne trafne nazwy: w pierwszym przykładzie między innymi metaforę, animizację lub antropomorfizację, a w drugim — archaizm.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Przeanalizuj czasownik „łka”Łkanie jest zachowaniem istoty żywej, a w wierszu wykonuje je dusza — pojęcie abstrakcyjne. To uosobienie, nazywane także personifikacją.
- 2
Przeanalizuj określenie „zapomniane”Wyraz opisuje rzeczownik „bogi” i uwydatnia jego cechę, dlatego pełni funkcję epitetu.
- 3
Wpisz dwie nazwyOdpowiedź musi zawierać osobną nazwę środka dla każdego z dwóch przykładów.
Typowy błąd: Podanie tylko jednego środka albo nazwanie obu przykładów metaforą bez osobnej analizy ich budowy.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne nazwanie środków w obu przykładach; 0 punktów za odpowiedź niepełną, niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Zadanie 13.11 punktWariant AOdczytanie przedmiotu polemiki
Wyjaśnij, z jakim poglądem komunistów polemizuje Cezary Baryka w przytoczonym fragmencie „Przedwiośnia”.
Cezary zauważa, że klasa robotnicza jest wyniszczona nędzą i chorobami oraz pozbawiona kultury. Twierdzi, że może być obiektem odnowy, lecz nie siłą zdolną odrodzić całe społeczeństwo.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Oddziel opis sytuacji robotników od roli, którą przypisuje im ideologia komunistyczna.
- 2
Zwróć uwagę na słowa o „roli odrodzicielki” społeczeństwa.
- 3
Sformułuj pogląd, z którym Cezary się nie zgadza, w jednym jasnym zdaniu.
Pokaż odpowiedź
Cezary polemizuje z poglądem, że klasa robotnicza może przewodzić rewolucji komunistycznej i stać się siłą, która odrodzi społeczeństwo.Trzeba wskazać odrzucaną tezę komunistów, a nie tylko powtórzyć ocenę kondycji robotników.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Odczytaj tezę propagandyKomuniści przedstawiają proletariat jako klasę, która ma dokonać rewolucji i odnowić społeczeństwo.
- 2
Odczytaj kontrargument CezaregoBaryka uważa, że ludzie wyniszczeni nędzą i brakiem kultury sami wymagają pomocy, więc nie mogą skutecznie przewodzić odrodzeniu.
- 3
Nazwij przedmiot polemikiCezary odrzuca tezę o przywódczej i odrodzeńczej roli klasy robotniczej.
Typowy błąd: Odpowiedź, że Cezary krytykuje biedę robotników, zamiast wskazania komunistycznego poglądu o ich roli w rewolucji.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne wyjaśnienie poglądu będącego przedmiotem polemiki; 0 punktów za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Zadanie 13.21 punktWariant ARozpoznawanie typu argumentu
Jakim typem argumentu posłużył się Cezary Baryka w przytoczonym fragmencie „Przedwiośnia”?
Cezary wyprowadza wniosek z przesłanek dotyczących złej kondycji robotników: skoro sami są wyniszczeni i pozbawieni kultury, nie mogą stać się siłą odradzającą społeczeństwo.
- A. Ad personam
- B. Wyrażającym groźbę
- C. Odwołującym się do autorytetu
- D. Opartym na logicznym rozumowaniu
Pokaż podpowiedzi
- 1
Sprawdź, czy Cezary atakuje osobę, grozi jej albo przywołuje cudze stanowisko.
- 2
Zauważ związek przyczynowo-skutkowy między kondycją klasy robotniczej a jej zdolnością do odnowy społeczeństwa.
- 3
Wybierz typ argumentu, który opiera się na wnioskowaniu z przesłanek.
Pokaż odpowiedź
D. Opartym na logicznym rozumowaniuBaryka nie atakuje rozmówcy, nie grozi i nie powołuje się na autorytet; zestawia przesłanki i wyprowadza z nich wniosek.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Wyklucz argumenty pozamerytoryczneW wypowiedzi nie ma ataku personalnego, groźby ani odwołania do autorytetu.
- 2
Odtwórz tok wnioskowaniaCezary zestawia fakty o kondycji robotników z zadaniem, które mieliby wykonać, i pokazuje sprzeczność między nimi.
- 3
Nazwij typ argumentuPonieważ wniosek wynika z przesłanek, jest to argument oparty na logicznym rozumowaniu.
Typowy błąd: Uznanie krytyki poglądu za argument ad personam, mimo że Cezary ocenia spójność tezy, a nie osobę rozmówcy.
Punktowanie: 1 punkt za odpowiedź D; 0 punktów za inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Zadanie 141 punktWariant AKoncepcja formy u Gombrowicza
Na podstawie fragmentu „Ferdydurke” wyjaśnij, na czym polega koncepcja formy.
Dorosły Józio chce zaprotestować przeciw traktowaniu go jak ucznia, lecz pod wpływem profesora Pimki wystawia dwa palce, pozwala nazwać się uczniowskim nazwiskiem i idzie do szkoły.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Porównaj to, kim Józio uważa się za naprawdę, z rolą przypisaną mu przez Pimkę.
- 2
Zwróć uwagę, że bohater zaczyna automatycznie zachowywać się jak uczeń.
- 3
Wyjaśnij, jaki wpływ cudze oczekiwania mają na wolność i zachowanie jednostki.
Pokaż odpowiedź
Forma polega na narzucaniu człowiekowi przez innych określonej roli i sposobu zachowania, które ograniczają jego wolność. Pimko wtłacza dorosłego Józia w rolę ucznia, a bohater zaczyna działać zgodnie z tą rolą mimo wewnętrznego sprzeciwu.Pełna odpowiedź powinna objaśnić mechanizm społecznego narzucenia roli i powiązać go z zachowaniem Józia.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Rozpoznaj narzuconą rolęPimko traktuje dorosłego Józia jak dziecko i ucznia, nie uznając jego własnego obrazu siebie.
- 2
Zobacz skutek formyJózio mimowolnie podnosi palce i podporządkowuje się nauczycielowi, czyli zachowuje się zgodnie z narzuconą rolą.
- 3
Sformułuj definicjęForma to społeczny sposób ukształtowania jednostki przez innych, który ogranicza jej autonomię i wymusza określone zachowanie.
Typowy błąd: Sprowadzenie formy do wyglądu zewnętrznego albo szkolnego regulaminu bez wyjaśnienia mechanizmu narzucania człowiekowi roli.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne wyjaśnienie koncepcji formy; 0 punktów za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Zadanie 15.11 punktWariant AWpływ łagru na moralność człowieka
Na podstawie fragmentu „Innego świata” wyjaśnij, jak życie w łagrze wpłynęło na postawę Jewrieja.
Aby uniknąć powrotu do śmiertelnie wyczerpującej pracy w lesie, Jewriej złożył fałszywe zeznanie przeciw czterem niewinnym Niemcom. Zostali rozstrzelani, a on przeżył.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Wskaż wybór, przed którym postawiono Jewrieja.
- 2
Nazwij zasadę moralną, którą naruszył, składając fałszywe zeznanie.
- 3
Połącz jego decyzję z ekstremalnym systemem obozowym, a nie z wrodzonym okrucieństwem.
Pokaż odpowiedź
Warunki łagru doprowadziły Jewrieja do złamania zasad moralnych: w obawie o własne życie poświęcił niewinnych ludzi i przyczynił się do ich śmierci.Trzeba pokazać zmianę lub deformację postawy moralnej pod wpływem obozowej walki o przetrwanie.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal warunki wyboruNKWD zagroziło Jewriejowi powrotem do pracy oznaczającej prawdopodobną śmierć, jeśli nie obciąży innych więźniów.
- 2
Oceń jego decyzjęJewriej skłamał, aby ocalić siebie, wiedząc, że fałszywe zeznanie może doprowadzić do śmierci niewinnych ludzi.
- 3
Nazwij wpływ łagruSystem obozowy wymusił wybór sprzeczny z normami obowiązującymi na wolności i zdeformował jego postawę moralną.
Typowy błąd: Stwierdzenie wyłącznie, że Jewriej chciał przeżyć, bez wyjaśnienia, że obozowe warunki skłoniły go do działania sprzecznego z moralnością.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne wyjaśnienie wpływu łagru na postawę Jewrieja; 0 punktów za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Zadanie 15.21 punktWariant AGranice zrozumienia doświadczenia obozowego
Na podstawie fragmentu „Innego świata” wyjaśnij, dlaczego narrator nie powiedział Jewriejowi, że go rozumie.
Jewriej oczekuje zrozumienia od byłego więźnia łagru. Narrator żyje jednak od trzech lat na wolności, odzyskał normalne uczucia i nie chce ponownie przyjąć obozowych zasad moralnych.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Zwróć uwagę na zdanie o różnych prawach życia i śmierci.
- 2
Ustal, co w tej rozmowie oznaczałoby słowo „rozumiem”.
- 3
Wyjaśnij, dlaczego trzy lata wolności zmieniły perspektywę narratora.
Pokaż odpowiedź
Narrator uznał, że wypowiedzenie słowa „rozumiem” oznaczałoby zaakceptowanie na wolności zasad łagru, które usprawiedliwiały poświęcenie niewinnych dla własnego przetrwania. Po powrocie do normalnego świata nie chciał rezygnować z odzyskanej wiary w ludzką godność.Odpowiedź powinna pokazać różnicę między prawami obozowej walki o życie a normami moralnymi obowiązującymi na wolności.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Odczytaj prośbę JewriejaNie prosi on tylko o wysłuchanie, lecz o moralne zrozumienie decyzji, która doprowadziła do śmierci czterech ludzi.
- 2
Ustal perspektywę narratoraPo latach wolności narrator znów żyje według normalnych wartości: miłości, przyjaźni, życzliwości i szacunku dla godności.
- 3
Wyjaśnij odmowęPrzyjęcie obozowych zasad na wolności oznaczałoby dobrowolny powrót do odczłowieczonego systemu wartości, czego narrator nie chce zrobić.
Typowy błąd: Uznanie, że narrator nie rozumie realiów łagru; zna je, lecz odmawia moralnej akceptacji czynu Jewrieja w świecie wolnym.
Punktowanie: 1 punkt za poprawne wyjaśnienie odmowy narratora; 0 punktów za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Zadanie 161 punktWariant AIronia językowa w antyutopii
Rozstrzygnij, czy nazwa „Ministerstwo Prawdy” jest adekwatna do działań urzędu w powieści George’a Orwella „Rok 1984”. Uzasadnij odpowiedź.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Przypomnij sobie, na czym polega praca Winstona w ministerstwie.
- 2
Porównaj potoczne znaczenie prawdy z działaniami urzędu wobec dawnych dokumentów.
- 3
Możliwe są dwa rozstrzygnięcia, ale uzasadnienie musi wynikać z realiów powieści.
Pokaż odpowiedź
Nie. Ministerstwo Prawdy fałszuje przeszłość i usuwa informacje sprzeczne z aktualnym przekazem Partii. Winston przerabia dawne artykuły tak, aby zawsze potwierdzały nieomylność władzy, więc nazwa urzędu ma charakter ironiczny.CKE dopuszcza także odpowiedź „tak”, jeżeli zdający konsekwentnie wyjaśni, że w świecie powieści to Partia arbitralnie ustala, co obywatele mają uznawać za prawdę.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Ustal działania ministerstwaUrzędnicy zmieniają archiwalne informacje, niszczą niewygodne fakty i dopasowują przeszłość do bieżącej linii Partii.
- 2
Porównaj nazwę z funkcjąUrząd nazwany Ministerstwem Prawdy nie chroni zgodności przekazu z faktami, lecz produkuje wersję rzeczywistości korzystną dla władzy.
- 3
Sformułuj rozstrzygnięcieW zwykłym znaczeniu nazwa jest nieadekwatna i ironiczna, ponieważ instytucja systemowo fałszuje prawdę.
Typowy błąd: Podanie samego rozstrzygnięcia albo ogólne stwierdzenie, że Partia kłamie, bez przykładu działalności Ministerstwa Prawdy.
Punktowanie: 1 punkt za rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie; 0 punktów za odpowiedź niepełną, niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Zadanie 1735 punktyWariant AWypracowanie argumentacyjne
Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie: (1) Wpływ pracy na człowieka i na otaczającą go rzeczywistość; albo (2) Kiedy dla człowieka jest ważne, jak postrzegają go inni?
Praca musi liczyć co najmniej 300 wyrazów, rozważać problem, zawierać uzasadnione stanowisko oraz odwołania do lektury obowiązkowej, innego utworu literackiego i wybranych kontekstów.
Pokaż podpowiedzi
- 1
Przed pisaniem zaznacz słowa kluczowe tematu i sformułuj stanowisko, które będzie można konsekwentnie udowodnić.
- 2
Do każdego argumentu dobierz konkretną sytuację z utworu, objaśnij jej znaczenie i połącz ją wprost z problemem tematu.
- 3
Zostaw czas na sprawdzenie minimum 300 wyrazów, obecności lektury obowiązkowej, drugiego utworu, kontekstu i logicznego zakończenia.
Pokaż przykładowe plany odpowiedzi
Temat 1 — teza: praca może rozwijać człowieka i zmieniać świat, lecz staje się destrukcyjna, gdy całkowicie podporządkowuje sobie jego życie. Materiał: „Lalka” — awans Wokulskiego i jego działalność gospodarcza oraz pomoc potrzebującym; „Ludzie bezdomni” — praca Judyma jako służba społeczna okupiona samotnością; kontekst pozytywistycznej pracy organicznej. Temat 2 — teza: opinia innych staje się szczególnie ważna, gdy od niej zależą tożsamość, pozycja społeczna albo poczucie akceptacji. Materiał: „Ferdydurke” — narzucanie Józiowi formy ucznia; „Lalka” — Izabela Łęcka podporządkowana ocenom arystokratycznego środowiska; kontekst psychologiczny potrzeby przynależności.To dwa przykładowe szkielety, a nie gotowe wypracowania. Każdy argument trzeba rozwinąć analizą konkretnej sytuacji z utworu i wyjaśnić jej związek z problemem. Dobór innych trafnych lektur i kontekstów jest równorzędny.
Rozwiązanie krok po kroku
- 1
Wybierz temat i zaplanuj stanowiskoWybierz problem, do którego potrafisz dobrać co najmniej dwa trafne utwory. Zapisz jednozdaniową tezę albo hipotezę oraz dwa różne argumenty prowadzące do wniosku.
- 2
Zbuduj rozwinięcie problemoweKażdy akapit rozpocznij argumentem, następnie przywołaj konkretną sytuację literacką, zinterpretuj ją i pokaż jej związek z tezą. Kontekst ma pogłębiać rozumowanie, a nie być luźną informacją.
- 3
Zakończ i przeprowadź kontrolęWyprowadź wniosek z wcześniejszych argumentów, policz wyrazy i sprawdź zgodność z tematem, nazwy bohaterów i utworów, podział na akapity, spójniki, język, ortografię oraz interpunkcję.
Typowy błąd: Streszczanie lektur zamiast argumentowania, dodanie przypadkowego kontekstu bez funkcji w wywodzie albo pominięcie bezpośredniego związku przykładów z problemem tematu.
Punktowanie: Maksymalnie 35 punktów: 1 za spełnienie warunków formalnych, 16 za kompetencje literackie i kulturowe, 3 za strukturę, 3 za spójność, 1 za styl, 7 za zakres i poprawność języka, 2 za ortografię oraz 2 za interpunkcję. Niespełnienie warunków formalnych zeruje pozostałe kryteria.