Język polski 2017 — poziom podstawowy — Formuła 2015

Z podanych pytań wybierz te, na które odpowiedzi dają wskazane akapity tekstu, i wpisz do tabeli oznaczenia literowe tych pytań. Każdemu akapitowi przyporządkuj jedno pytanie. a) Jakie narodowe mity kreuje Sienkiewicz w swoich dziełach? b) Jaki wizerunek Sienkiewicza wyłania się z korespondencji i z opowieści o nim? c) Która z licznych podróży Sienkiewicza przyniosła mu światowy rozgłos? d) Jak swoją twórczość postrzegał finalnie sam Sienkiewicz? e) Co z dorobku Sienkiewicza jest rozpoznawalne również poza granicami kraju? f) Jaki wpływ na życie rodzinne Sienkiewicza miała zdobyta przez niego popularność? Akapit Pytanie 3. 4.

Na podstawie tekstu wymień przyczynę zdziwienia Sienkiewiczem wskazaną przez Ryszarda Koziołka. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

3. TAK NIE terminologii naukowej. 4. Stosowanie sformułowań potocznych oraz zdań pytających. TAK NIE MPO_1P Strona 3 z 17

Zadanie 3. (0–2) Które środki językowe nadają tekstowi Ryszarda Koziołka charakter subiektywny? Podkreśl TAK, jeżeli dany środek językowy nadaje taki charakter, albo NIE – jeżeli nie nadaje. Użycie czasowników w 1. os. liczby pojedynczej oraz 1. TAK NIE zaimków dzierżawczych. 2. Występowanie słownictwa oceniającego. TAK NIE Występowanie zdań rozbudowanych składniowo oraz 3. TAK NIE terminologii naukowej. 4. Stosowanie sformułowań potocznych oraz zdań pytających. TAK NIE MPO_1P Strona 3 z 17

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B, a następnie 1., 2. albo 3. W wypowiedzeniu W kanonach literatury światowej „Quo vadis” jest jedyną książką, która reprezentuje literaturę polską podkreślona jego część to uzasadnienia przyczyny zdarzenia ze zdanie podrzędne 1. A. zdania nadrzędnego. przydawkowe użyte dookreślenia rzeczownika ze zdania 2. w celu nadrzędnego. zdanie podrzędne B. przeciwstawienia treści zdania okolicznikowe 3. nadrzędnego.

1. A. zdania nadrzędnego. przydawkowe użyte dookreślenia rzeczownika ze zdania 2. w celu nadrzędnego. zdanie podrzędne
2. B. przeciwstawienia treści zdania okolicznikowe 3. nadrzędnego.

Na podstawie akapitów 2., 3. i 4. uzupełnij tabelę: wpisz wyrazy do podanych znaczeń albo znaczenia do podanych wyrazów. Lp. Znaczenie Wyraz 1. celebryta 2. Osoba niezwykła, wyjątkowa, utalentowana. 3. esteta Człowiek obyty w towarzystwie, umiejący się odpowiednio 4. zachować w każdej sytuacji.

Napisz streszczenie tekstu liczące 40–60 słów. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. Strona 4 z 17 MPO_1P Tekst do zadań 7.–13. Milknące głosy Co 14 dni ginie jeden język. Do końca stulecia zaniknie prawdopodobnie blisko połowa z mniej więcej 7 tys. języków używanych na ziemi, bo wiele grup etnicznych zarzuci swoją mowę ojczystą na rzecz angielskiego, chińskiego czy hiszpańskiego. Co przepada, gdy milknie jakiś język? Wymieranie języków to proces równie alarmujący jak zanikanie różnorodności biologicznej świata. Zniknięcie języka pozbawia nas wiedzy nie mniej cennej niż szansa na jakiś przyszły cudowny lek, która ginie wraz z wymarciem jakiegoś gatunku zwierzęcia czy rośliny. Małe języki – w znacznie większym stopniu niż te o szerokim zasięgu – dają nam klucz do tajemnic przyrody, bo ludzie, którzy ich używają, zwykle żyją w wielkiej bliskości z naturą, a ich mowa jest odbiciem tego, co obserwują. Gdy jakaś mała grupa zapomina swojego języka ojczystego i przerzuca się na angielski czy hiszpański, powstaje luka w przekazywaniu ludowej wiedzy z pokolenia na pokolenie – wiedzy o ziołach leczniczych, zabiegach agrotechnicznych, metodach irygacji, kalendarzach. Indianie Seri z Meksyku byli od zawsze sezonowo wędrującymi łowcami-zbieraczami na zachodnim obrzeżu pustyni Sonora, nad Zatoką Kalifornijską. Aby przetrwać, musieli doskonale znać tutejsze morskie i lądowe zwierzęta i rośliny, ich cechy, zwyczaje, cykle życiowe. Wszystko to znalazło odbicie w języku, zwanym przez nich cmiique iitom. […] Mowa ojczysta jest dla ludu Seri czymś, co go określa, jądrem jego tożsamości. […] Trzymają się ojczystej mowy częściowo dlatego, że nie znoszą oficjalnej kultury Meksyku. […] Seri pozostają dumnie nieufni wobec obcych. Gardzą też osobistym bogactwem, którego nie dzieli się z innymi. […] Podczas tradycyjnego pochówku wraz ze zmarłym grzebie się jego skromny dobytek. Potomkowie i krewni nie dziedziczą niczego prócz pieśni, legend, pouczeń. Rene Montaño siedzi w cieniu ganku przed swoim domkiem i opowiada mi legendy o dawnej rasie olbrzymów, którzy potrafili jednym krokiem przesadzić cieśninę między ich rodzinną wyspą Tiburon a lądem stałym. Słucham więc […] o tych, którym opowiedziano o skarbach Ziemi, o wszystkich dawnych sprawach. „Ci, którym opowiedziano”, to ci, którzy – chcąc nie chcąc – wzięli na siebie odpowiedzialność za przekazanie dalej tego, co usłyszeli. I dzięki tej zasadzie wszyscy stajemy się dziedzicami wiedzy zamkniętej w skarbnicy mowy ludu Seri. […] Jedną z metod ratowania języka jest przechowanie go w postaci pisanej i opracowanie słownika. Językoznawcy z jednej strony kochają perspektywę przystosowania pisma do języków, które dotąd miały tylko postać ustną, z drugiej obawiają się jej. Obawiają, bo sama koncepcja alfabetu zmienia język, który ten alfabet miał ocalić. […] To w istocie dylemat, bo globalizacja kultury jest procesem nie do zatrzymania. […] Umieraniu kultury, powolnemu ginięciu języka przeciwstawić się mogą tylko duma i upór, szacunek dla tradycji i starych ludzi, świadomość, że kluczem do naszej przyszłości jest to, co już za nami. A także przekonanie, że języki, którymi mówi już niewielu, wciąż mogą nam wiele powiedzieć. Na podstawie: Russ Rymer, Milknące głosy, „National Geographic” 2012, nr 7. MPO_1P Strona 5 z 17

Określ, czy podane sentencje są zgodne z sensem tekstu. Podkreśl TAK, jeżeli sentencja jest zgodna z sensem tekstu, albo NIE – jeśli nie jest zgodna. Cóż słowa? – Marne formy, w które myśl człowieka nędzę swej 1. TAK NIE nicości powszedniej obleka. (Maria Konopnicka) Naród żyje, dopóki język jego żyje, bez języka narodowego nie 2. TAK NIE ma narodu. (Karol Libelt) Nie miecz, nie tarcz – bronią Języka / Lecz – arcydzieła! 3. TAK NIE (Cyprian Kamil Norwid)

a) Na podstawie tekstu podaj dwie przyczyny zanikania języków. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. b) Jak autor ocenia zjawisko zanikania języków? Uzasadnij swoją odpowiedź. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Wyjaśnij, jaką funkcję w tekście pełni pytanie zawarte w akapicie 1. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

W jakim celu porównano zanikanie języków do zanikania różnorodności biologicznej? Uzasadnij swoją odpowiedź. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. Strona 6 z 17 MPO_1P

Wyjaśnij sens zdania Mowa ojczysta jest dla ludu Seri czymś, co go określa, jądrem jego tożsamości. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Wyjaśnij, na czym polega sprzeczność w 6. akapicie tekstu. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

a) Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzi podany fragment. DZIENNIKARZ Ale tu wieś spokojna. – Niech na całym świecie wojna, byle polska wieś zaciszna, byle polska wieś spokojna. CZEPIEC Pon się boją we wsi ruchu. Pon nos obśmiwają w duchu. – A jak my, to my się rwiemy ino do jakiej bijacki. Z takich, jak my, był Głowacki. A, jak myślę, ze panowie duza by juz mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć! Autor: ………………………..….……… Tytuł: …………….…..…….……………. b) Na podstawie całego utworu, z którego pochodzi podany fragment, uzasadnij, że zastosowana w nim stylizacja gwarowa stanowi ilustrację myśli języki, którymi mówi już niewielu, wciąż mogą nam wiele powiedzieć zawartej w tekście Milknące głosy. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. MPO_1P Strona 7 z 17

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie. Temat 1. Praca – pasja czy obowiązek? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ziemi, planety ludzi Antoine'a de Saint-Exupéry'ego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Ziemia, planeta ludzi Było to w roku 1926. Jako młody pilot cywilny pracowałem od niedawna w Towarzystwie Latécoère. […] Uczyłem się tam mojego zawodu. Podobnie jak moi koledzy, odbywałem nowicjat, przez który musiał przejść każdy z nas, zanim dostąpił zaszczytu pilotowania samolotu pocztowego. Loty ćwiczebne, jazdy Tuluza – Perpignan i z powrotem, skromne lekcje meteorologii w lodowatym hangarze. Życie wypełniał nam strach przed górami Hiszpanii, których jeszcze nie znaliśmy, i szacunek dla starszych kolegów. Tych starszych kolegów spotykaliśmy w restauracji. Opryskliwi, z rezerwą, jak z łaski udzielali nam swych rad. A kiedy czasem któryś z nich, po powrocie z Alikantu czy Casablanki, przychodził spóźniony, w skórzanym płaszczu ociekającym deszczem, i jeden z nas pytał go nieśmiało o warunki lotu, krótkie odpowiedzi umiały z burzy wyczarować przed naszymi oczyma bajeczny świat pełen sideł, zasadzek, nagle wyłaniających się skał, stromizn i wichrów zdolnych wyrywać cedry z korzeniami. […] Pamiętam jeden powrót Bury’ego, który później zginął w Corbières. Stary pilot zasiadł wśród nas i jadł powoli, bez słowa, pochylając przytłoczone jeszcze niedawnym wysiłkiem ramiona. Był wieczór po jednym z tych niepogodnych dni, kiedy na całej długości trasy niebo jest zgniłe, a pilot ma wrażenie, że góry toczą się w błocie tam i na powrót niczym zerwane z uwięzi działa, które w dawnych czasach orały ciężkimi kołami pokłady żaglowców. Spojrzałem na Bury’ego, przełknąłem ślinę i zdobyłem się na pytanie, czy miał ciężki lot. […] Wreszcie Bury podniósł głowę, […] coś sobie przypomniał i nagle wybuchnął dźwięcznym śmiechem. Zachwycił mnie ten śmiech – Bury śmiał się tak rzadko! – ten krótki śmiech, który rozpromienił jego zmęczenie. Bez żadnego innego komentarza do swojego zwycięstwa pochylił głowę i znów żuł bez słowa. […] Tak wymagania i wyrzeczenia, które narzuca praca zawodowa, przeobrażają i wzbogacają świat. […] Na jednostajny krajobraz, który nuży pasażera, załoga samolotu patrzy innymi oczyma. Zasnuwające horyzont obłoki nie są dla niej elementem dekoracyjnym: będą bezpośrednio obchodziły mięśnie pilota i postawią przed nim pewne problemy do rozwiązania. […] Oto szczyt, jeszcze daleki; jakie ukaże oblicze? W noc księżycową będzie wygodnym punktem orientacyjnym. Jeśli jednak pilot leci na ślepo, z trudem wyrównuje odchylenia i nie jest pewien swojej pozycji, szczyt staje się dynamitem i wypełni swoją groźbą całą noc. […] Tak samo zmieniają się także oceany. Zwykli pasażerowie nie dostrzegają burzy: widziane z tak wysoka fale nie mają wyraźnego kształtu, stosy wody wydają się nieruchome. Zarysowują się na nich tylko wielkie białe plamy, unerwione i pieniste, jak gdyby skute mrozem. Ale załoga widzi je i wie: tutaj nie wolno wodować. Dla niej te plamy wyglądają jak wielkie jadowite kwiaty. A jeśli nawet lot odbywa się pomyślnie, pilot, który leci gdzieś na swoim odcinku trasy, nie jest zwykłym widzem zwykłego pejzażu. Barwy ziemi i nieba, ślady wiatru na morzu, złociste chmury o zmierzchu budzą nie podziw pilota, ale rozwagę. […] Sam w centrum olbrzymiego trybunału utworzonego dlań przez burzliwe niebo, pilot walczy o swój ładunek pocztowy z trzema bóstwami żywiołu: górą, morzem i burzą. Antoine de Saint-Exupéry, Nocny lot. Ziemia, planeta ludzi. Pilot wojenny, Kraków 1971. Strona 8 z 17 MPO_1P Temat 2. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Słyszę czas Tylko w nocy słyszę czas, Pytam dokąd mnie goni Przez tyle świata, tyle miast, Ciągle zmieniam adresy, Gubię zapiski i rękopisy, Nie wiem gdzie mieszkam I nie wiem jak długo, Bo to wszystko tymczasem, Wszystko w międzyczasie, W tym bękarcim słowie, Ale jakże mądrym I jak okrutnym, W międzyczasie od początku, W międzyczasie do końca, I tyle jest mego słowa A poza nim Już prawdziwy czas. Słyszę go w nocy, Patrzę w ciemność i widzę Jak mijam w nawiasie, Od urodzenia do śmierci, Pod każdym adresem, W każdym mieszkaniu, W ogromnym świecie, Śród pogubionych zapisków I trwożnych słów Mego międzyistnienia. Na próżno go pytam, On mnie nie goni, Czeka spokojnie, Nic mi nie powie I jeśli co słyszę To tylko w uszach Pusty szum. Jest to czas, w który nie mogę wkroczyć, Któremu nie mogę się sprzeciwić, Do którego nie należę, A który jest wszystkim. [1969] Kazimierz Wierzyński, Słyszę czas, [w:] tegoż, Poezja i proza, t.1, Kraków 1981. MPO_1P Strona 9 z 17 WYPRACOWANIE na temat nr ………… ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Strona 10 z 17 MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P Strona 11 z 17 ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Strona 12 z 17 MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P Strona 13 z 17 ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Strona 14 z 17 MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P Strona 15 z 17 ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Tabelę wypełnia egzaminator! Liczba punktów Suma Uzasadnienie przyznania 0 punktów A. 0−3−6 rozprawka B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja A. 0−3−6−9 B. 0 − 5 − 10 − 15 C. 0−2−4 D. 0−3−6 E. 0−1−2 F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 Strona 16 z 17 MPO_1P MPO_1P Strona 17 z 17

1. A. 0−3−6 rozprawka
2. B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja
3. A. 0−3−6−9
4. B. 0 − 5 − 10 − 15
5. C. 0−2−4
6. D. 0−3−6
7. E. 0−1−2
8. F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4

Z podanych pytań wybierz te, na które odpowiedzi dają wskazane akapity tekstu, i wpisz do tabeli oznaczenia literowe tych pytań. Każdemu akapitowi przyporządkuj jedno pytanie. a) Jakie narodowe mity kreuje Sienkiewicz w swoich dziełach? b) Jaki wizerunek Sienkiewicza wyłania się z korespondencji i z opowieści o nim? c) Która z licznych podróży Sienkiewicza przyniosła mu światowy rozgłos? d) Jak swoją twórczość postrzegał finalnie sam Sienkiewicz? e) Co z dorobku Sienkiewicza jest rozpoznawalne również poza granicami kraju? f) Jaki wpływ na życie rodzinne Sienkiewicza miała zdobyta przez niego popularność? Akapit Pytanie 3. 4.

Na podstawie tekstu wymień przyczynę zdziwienia Sienkiewiczem wskazaną przez Ryszarda Koziołka. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

3. TAK NIE terminologii naukowej. 4. Stosowanie sformułowań potocznych oraz zdań pytających. TAK NIE MPO_7P Strona 3 z 16

Zadanie 3. (0–2) Które środki językowe nadają tekstowi Ryszarda Koziołka charakter subiektywny? Podkreśl TAK, jeżeli dany środek językowy nadaje taki charakter, albo NIE – jeżeli nie nadaje. Użycie czasowników w 1. os. liczby pojedynczej oraz 1. TAK NIE zaimków dzierżawczych. 2. Występowanie słownictwa oceniającego. TAK NIE Występowanie zdań rozbudowanych składniowo oraz 3. TAK NIE terminologii naukowej. 4. Stosowanie sformułowań potocznych oraz zdań pytających. TAK NIE MPO_7P Strona 3 z 16

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B, a następnie 1., 2. albo 3. W wypowiedzeniu W kanonach literatury światowej „Quo vadis” jest jedyną książką, która reprezentuje literaturę polską podkreślona jego część to uzasadnienia przyczyny zdarzenia ze zdanie podrzędne 1. A. zdania nadrzędnego. przydawkowe użyte dookreślenia rzeczownika ze zdania 2. w celu nadrzędnego. zdanie podrzędne B. przeciwstawienia treści zdania okolicznikowe 3. nadrzędnego.

1. A. zdania nadrzędnego. przydawkowe użyte dookreślenia rzeczownika ze zdania 2. w celu nadrzędnego. zdanie podrzędne
2. B. przeciwstawienia treści zdania okolicznikowe 3. nadrzędnego.

Na podstawie akapitów 2., 3. i 4. uzupełnij tabelę: wpisz wyrazy do podanych znaczeń albo znaczenia do podanych wyrazów. Lp. Znaczenie Wyraz 1. celebryta 2. Osoba niezwykła, wyjątkowa, utalentowana. 3. esteta Człowiek obyty w towarzystwie, umiejący się odpowiednio 4. zachować w każdej sytuacji.

6 Cyceron (106–43 p.n.e.) – sławny mówca, filozof i polityk starożytnego Rzymu. MPO_7P Strona 5 z 16

Zadanie 6. (0–3) Napisz streszczenie tekstu liczące 40–60 słów. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. Strona 4 z 16 MPO_7P Tekst do zadań 7.–13. Przyjaźń „Wśród dóbr ważnych w życiu na pierwszym miejscu jest przyjaźń. Jeżeli jest coś takiego, jak dobre ludzkie życie, to jest to chyba właśnie życie wśród przyjaciół, którzy się wspomagają. Co więcej – przyjaźń to jest dobro, które w bardzo dużym stopniu zależy od nas. Bo przyjaźń to więź zaufania, którą każdy z nas może wokół siebie budować.” – twierdził prof. Leszek Kołakowski, znany filozof i etyk. Przyjaźń, o czym zbyt często zapominamy, jest sztuką budowania relacji z innymi ludźmi. O przyjaźń nie jest łatwo, bo wymaga choćby w małym stopniu rezygnacji z egoistycznych postaw i otwarcia na innego człowieka. Zapatrzeni w czubek własnego nosa i skupieni na własnych sprawach nie mamy czasu na przyjaźń. Egoista nie może mieć przyjaciela. Może co najwyżej mieć jego atrapę, czyli osobę, która odgrywa tę rolę, lecz w gruncie rzeczy jest wielbicielem, asystentem czy zwykłym pochlebcą. Dla przyjaźni charakterystyczna jest wolność i dobrowolność, a przyjaciele muszą być sobie równi. Przyjaciele spotykają się, aby razem bawić się, dzielić wspólne zainteresowania i – oczywiście – rozmawiać. Uzyskiwać wsparcie emocjonalne. Bez tego przepływu emocji przyjaźń nie może się zdarzyć. Właśnie dzięki owemu kontaktowi emocjonalnemu przyjaciele mogą się rozumieć bez słów. Kluczowymi warunkami porozumienia są otwartość i szczerość, często ze sobą mylone. Można być człowiekiem pozornie bardzo otwartym, a jednocześnie nieszczerym i kłamliwym. I na odwrót: można być zamkniętym, małomównym, niemniej bardzo szczerym. Przyjaciele są wobec siebie bardzo otwarci, to znaczy mówią sobie o rzeczach, o jakich nie opowiadają innym. Szczerość jest wręcz warunkiem przyjaźni. To podstawa wzajemnego zaufania i szacunku. Kłamstwo czy półprawda to trucizna, która niszczy przyjaźń. Przyjaciele powinni stawać jeden za drugim i ramię w ramię solidarnie znosić przeciwności losu. Nie oznacza to bynajmniej brania odpowiedzialności za kogoś i wtrącania się w cudze sprawy – taka relacja jest chora i oznacza zawłaszczanie cudzego życia. Przyjaciele raczej troszczą się o siebie, opiekują się sobą. O przyjaźń trzeba dbać jak o delikatną roślinę. Przyjaźń – jak wszystko na tym świecie – nie jest wieczna. Rodzi się, żyje i umiera. Często ta bliska więź kończy się z powodu zmiany warunków życia – wyjazdu na studia, małżeństwa. „Umiej być przyjacielem, a znajdziesz przyjaciela” – powiedział Mickiewicz. Bardziej trafnej i lakonicznej5 odpowiedzi na pytanie, skąd wziąć przyjaciela, chyba nie ma. A warto go zawsze szukać, bo już Cyceron6 przestrzegał: „Wykreślić ze świata przyjaźń... To jakby zagasić słońce na niebie, gdyż niczym lepszym ani piękniejszym nie obdarzyli nas bogowie”. Na podstawie: Marek Warecki, Wojciech Warecki, Przyjaźń. Jak zjednać prawdziwego powiernika?, „Polityka” 2009, nr 4. 5 Lakoniczny – krótki, zwięzły. 6 Cyceron (106–43 p.n.e.) – sławny mówca, filozof i polityk starożytnego Rzymu. MPO_7P Strona 5 z 16

Wyjaśnij, w jakim celu autorzy zacytowali wypowiedź Leszka Kołakowskiego. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Zacytuj zdanie z akapitu 2., które mówi o wartościach moralnych związanych z przyjaźnią. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Zaznacz wyraz, który jest synonimem sformułowania atrapa przyjaciela użytego w 2. akapicie. A. nieprzyjaciel B. superprzyjaciel C. eksprzyjaciel D. pseudoprzyjaciel

1. A. nieprzyjaciel
2. B. superprzyjaciel
3. C. eksprzyjaciel
4. D. pseudoprzyjaciel

Z akapitu 3. wypisz po dwa wyrazy o znaczeniu przeciwstawnym do słów: otwarty i szczery. Wyrazy przeciwstawne do słowa otwarty: ………….………………………………………….. Wyrazy przeciwstawne do słowa szczery: ………….…………………………………………..

Podaj trzy niezbędne warunki przyjaźni, które zostały przedstawione w akapitach 2. i 3. 1. ……….……………………………………………………………………………………….. 2. ……………………………………………….……………………………………………….. 3. ……….……………………………………………………………………………………….. Strona 6 z 16 MPO_7P

Na jakie cechy przyjaźni, upodabniające ją do słońca, zwrócił uwagę Cyceron? Wypisz je. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Którzy bohaterowie Pana Tadeusza Adama Mickiewicza byli ze sobą skłóceni? Wypisz trzy pary bohaterów. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie. Temat 1. Praca – pasja czy obowiązek? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ziemi, planety ludzi Antoine'a de Saint-Exupéry'ego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Ziemia, planeta ludzi Było to w roku 1926. Jako młody pilot cywilny pracowałem od niedawna w Towarzystwie Latécoère. […] Uczyłem się tam mojego zawodu. Podobnie jak moi koledzy, odbywałem nowicjat, przez który musiał przejść każdy z nas, zanim dostąpił zaszczytu pilotowania samolotu pocztowego. Loty ćwiczebne, jazdy Tuluza – Perpignan i z powrotem, skromne lekcje meteorologii w lodowatym hangarze. Życie wypełniał nam strach przed górami Hiszpanii, których jeszcze nie znaliśmy, i szacunek dla starszych kolegów. Tych starszych kolegów spotykaliśmy w restauracji. Opryskliwi, z rezerwą, jak z łaski udzielali nam swych rad. A kiedy czasem któryś z nich, po powrocie z Alikantu czy Casablanki, przychodził spóźniony, w skórzanym płaszczu ociekającym deszczem, i jeden z nas pytał go nieśmiało o warunki lotu, krótkie odpowiedzi umiały z burzy wyczarować przed naszymi oczyma bajeczny świat pełen sideł, zasadzek, nagle wyłaniających się skał, stromizn i wichrów zdolnych wyrywać cedry z korzeniami. […] Pamiętam jeden powrót Bury’ego, który później zginął w Corbières. Stary pilot zasiadł wśród nas i jadł powoli, bez słowa, pochylając przytłoczone jeszcze niedawnym wysiłkiem ramiona. Był wieczór po jednym z tych niepogodnych dni, kiedy na całej długości trasy niebo jest zgniłe, a pilot ma wrażenie, że góry toczą się w błocie tam i na powrót niczym zerwane z uwięzi działa, które w dawnych czasach orały ciężkimi kołami pokłady żaglowców. Spojrzałem na Bury’ego, przełknąłem ślinę i zdobyłem się na pytanie, czy miał ciężki lot. […] Wreszcie Bury podniósł głowę, […] coś sobie przypomniał i nagle wybuchnął dźwięcznym śmiechem. Zachwycił mnie ten śmiech – Bury śmiał się tak rzadko! – ten krótki śmiech, który rozpromienił jego zmęczenie. Bez żadnego innego komentarza do swojego zwycięstwa pochylił głowę i znów żuł bez słowa. […] MPO_7P Strona 7 z 16 Tak wymagania i wyrzeczenia, które narzuca praca zawodowa, przeobrażają i wzbogacają świat. […] Na jednostajny krajobraz, który nuży pasażera, załoga samolotu patrzy innymi oczyma. Zasnuwające horyzont obłoki nie są dla niej elementem dekoracyjnym: będą bezpośrednio obchodziły mięśnie pilota i postawią przed nim pewne problemy do rozwiązania. […] Oto szczyt, jeszcze daleki; jakie ukaże oblicze? W noc księżycową będzie wygodnym punktem orientacyjnym. Jeśli jednak pilot leci na ślepo, z trudem wyrównuje odchylenia i nie jest pewien swojej pozycji, szczyt staje się dynamitem i wypełni swoją groźbą całą noc. […] Tak samo zmieniają się także oceany. Zwykli pasażerowie nie dostrzegają burzy: widziane z tak wysoka fale nie mają wyraźnego kształtu, stosy wody wydają się nieruchome. Zarysowują się na nich tylko wielkie białe plamy, unerwione i pieniste, jak gdyby skute mrozem. Ale załoga widzi je i wie: tutaj nie wolno wodować. Dla niej te plamy wyglądają jak wielkie jadowite kwiaty. A jeśli nawet lot odbywa się pomyślnie, pilot, który leci gdzieś na swoim odcinku trasy, nie jest zwykłym widzem zwykłego pejzażu. Barwy ziemi i nieba, ślady wiatru na morzu, złociste chmury o zmierzchu budzą nie podziw pilota, ale rozwagę. […] Sam w centrum olbrzymiego trybunału utworzonego dlań przez burzliwe niebo, pilot walczy o swój ładunek pocztowy z trzema bóstwami żywiołu: górą, morzem i burzą. Antoine de Saint-Exupéry, Nocny lot. Ziemia, planeta ludzi. Pilot wojenny, Kraków 1971. Temat 2. Czy istnieją wartości ważniejsze niż miłość? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Lalki, całej powieści Bolesława Prusa oraz wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Lalka „Zgubili moją blaszkę, szukając medalionu!... – myślał Wokulski. – Ja jestem sentymentalny i nudny… Ona, oprócz powszedniego chleba szacunku i pierniczków uwielbień, jeszcze musi mieć szampana… Pierniczki uwielbień to dobry dowcip!... Ale jakiego to ona lubi szampana?... Ach, cynizmu!... Szampan cynizmu – także dobry dowcip… No, przynajmniej opłaciła mi się nauka angielskiego…” Błąkając się bez celu, wszedł między dwa sznury zapasowych wagonów. Przez chwilę nie wiedział: dokąd iść i nagle doznał halucynacji. Zdawało mu się, że stoi we wnętrzu ogromnej wieży, która zawaliła się, nie wydawszy łoskotu. Nie zabiła go, ale otoczyła ze wszystkich stron wałem gruzów, spośród których nie mógł się wydostać. Nie było wyjścia! […] Noc była gwiaździsta, pola ciemne, wzdłuż kolei w wielkich odstępach paliły się sygnałowe latarnie. Wokulski, idąc rowem, potknął się o spory kamień i w jednej chwili stanęły mu przed oczyma ruiny zamku w Zasławiu, kamień, na którym siedziała panna Izabela, i jej łzy. Ale tym razem poza łzami błysnęło spojrzenie pełne fałszu. „Otóż nie będę o niej myślał… Pojadę do Geista, będę pracował od szóstej rano do jedenastej w nocy, będę musiał uważać na każdą zmianę ciśnienia, temperatury, natężenia prądu… Nie zostanie mi ani jednej chwili…” […] „Ach, gdyby już słońce weszło! – szepnął Wokulski. – Wracam do Warszawy… zabiorę się do jakiejkolwiek roboty i skończę z tymi głupstwami, które mi rozstrajają nerwy… Chce Starskiego? Niech ma Starskiego!... Przegrałem na niej?... Dobrze!... Za to wygrałem na innych rzeczach… Wszystkiego nie można posiadać…” […] Wtem z daleka zobaczył dwa światła, powoli zbliżające się w jego stronę; za nimi majaczyła ciemna masa, za którą ciągnął gęsty snop iskier. Strona 8 z 16 MPO_7P „Pociąg?...” – rzekł do siebie, i przywidziało mu się, że jest to ten sam pociąg, którym jedzie panna Izabela. Znowu zobaczył salonik oświetlony latarnią przysłoniętą niebieskim kamlotem, a w kącie dostrzegł pannę Izabelę w objęciach Starskiego… „Tak kocham… tak kocham… – szepnął. – I nie mogę zapomnieć!…” W tej chwili opanowało go cierpienie, na które w ludzkim języku już nie ma nazwiska. Dręczyła go zmęczona myśl, zbolałe uczucie, zdruzgotana wola, całe istnienie… I nagle uczuł już nie pragnienie, ale głód i żądzę śmierci. […] Zdawało mu się, że go krew zalewa, że mu pękają piersi, wił się z bólu i nagle zaniósł się od płaczu. „Boże miłosierny… Boże miłosierny!…” – powtarzał wśród łkań. Dróżnik przypełznął do niego i ostrożnie wsunął mu rękę pod głowę. – Płacz, wielmożny panie!... – mówił, nachylając się nad nim. – Płacz, wielmożny panie, i wzywaj boskiego imienia… Nie będziesz go wzywał nadaremnie… „Kto się w opiekę poda Panu swemu, a całym sercem szczerze ufa jemu, śmiele rzec może, mam obrońcę Boga, nie spadnie na mnie żadna straszna trwoga… Ciebie on z sideł zdradzieckich wyzuje…” Co tam, wielmożny panie, dostatki, co największe skarby!... Wszystko człowieka zwodzi, tylko jeden Bóg nie zawiedzie… Wokulski przytulił twarz do ziemi. Zdawało mu się, że z każdą łzą spada mu z serca jakiś ból, jakiś zawód i rozpacz. Wykolejona myśl poczęła układać się do równowagi. Już zdawał sobie sprawę z tego, co robił, i już zrozumiał, że w chwili nieszczęścia, kiedy go wszystko zdradziło, jeszcze pozostała mu wierną – ziemia, prosty człowiek i Bóg… Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 1991. MPO_7P Strona 9 z 16 WYPRACOWANIE na temat nr ………… ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Strona 10 z 16 MPO_7P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_7P Strona 11 z 16 ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Strona 12 z 16 MPO_7P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_7P Strona 13 z 16 ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Strona 14 z 16 MPO_7P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Tabelę wypełnia egzaminator! Liczba punktów Suma Uzasadnienie przyznania 0 punktów rozprawka A. 0−3−6 B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja A. 0−3−6−9 B. 0 − 5 − 10 − 15 C. 0−2−4 D. 0−3−6 E. 0−1−2 F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 MPO_7P Strona 15 z 16 Strona 16 z 16 MPO_7P

1. A. 0−3−6
2. B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja
3. A. 0−3−6−9
4. B. 0 − 5 − 10 − 15
5. C. 0−2−4
6. D. 0−3−6
7. E. 0−1−2
8. F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 MPO_7P Strona 15 z 16