Przejdź do treści
Moja Matura
Lokalna wersja próbna · 512 arkuszy · 2015–2026

Maj 2021 · Formuła 2015

Język kaszubski 2021 — poziom rozszerzony — Formuła 2015

Pracuj we własnym tempie. Sprawdź oficjalne odpowiedzi i dostępne objaśnienia. Wyjaśnienia pozostające w opracowaniu są oznaczone przy zadaniach.

Przejdź do zadań ↓Materiały CKE
Zadania / części
12
Punkty na stronie
63
Poziom
Rozszerzony

Zachowany status źródłowy: ten arkusz nie ma jeszcze zatwierdzenia redakcyjnego całego zestawu. Dostępne odpowiedzi i opracowania pozostają oznaczone przy zadaniach.

Pracuj z arkuszem

Zadania, odpowiedzi i opracowania

Zadanie 1

2 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Ana Glëszczińskô — Ò wielewsczim plestanim

„Kaszëbskô gôdka – tec to nie je dlô młodëch, nowòczasnëch lëdzy! Kaszëbsczi jãzëk nie brëkùje taczich skansenowëch promòcjów. Turiscë mòże i rôd tegò słëchają, chòc mało co rozmieją … Równak za czim jima do głowë kłasc, że kaszëbizna kùńczi sã a zaczinô na kaszëbsczich gôdkach i ruchnach …? Kòmù to je brëkòwné …?”

Wëòbrażenia, jeżlë jidze ò plestanié, mògą bëc rozmajité. Òb czas rokrocznëch zéńdzeniów na wielewsczim Turniéru Gôdëszów, lëdzy co tak prawie mëszlą, drãgò bë bëło nalezc. Równak gdzes sã wëtwòrził i w niejednëch głowach zaòstôł taczi prawie òbrôzk – starszich lëdzy kôrbiącëch ò strôszkach, dëchach czë ùkôzkach abò òpòwiôdającëch małowôrtné szpòrtë. Kònkùrs we Wielu pòkazywô, że tak nie je.

Latos ju 42. rôz pòtkelë sã, bë przëbaczëc, gdze je zôczątk wszelejaczi lëteraturë. Gôdëszczi i gôdësze. Gôdkarze. Plescë. Prowadnicë i czarzélcowie słowów. Kògùm tak pò prôwdze òni są? Wedle gôdkarsczich méstrów a znajôrzów témë plestą trzeba sã ùrodzëc. […] Trzeba „to cos” miec erbòwóné pò ópie, wëcëckóné òd mëmczi abò prosto – namienioné z Górë. Gôdësz rozmieje i lëdô bëc z lëdzama. Je òtemkłi na drëdżégò, baro swòbódny w kòntakce. Dlô niegò bina to je plac, gdze sã mòże „wëspòwiadac” i mdze na gwës wësłëchóny, jeżlë to dobrze zrobi. A bëlny gôdësz bëlno wié, jak te dokònac. Słëchińca trzeba szónowac i słëchac, trzeba rozmiec gò do se przëcygnąc – całim sobą. I ni mòżna miec strachù òpòwiadac ò se. Plestanié to je dôwanié sebie jinszim. Ale téż piãknô interakcjô, w jaczi widowniô jesz wiãcy gôdëszowi òddôwô.

Brëkòwnô je téż òsoblëwô wiédzô ò swiece i żëcym, bë rozmiec wdzãczno a chwatkò „kluczëc” midzë rozmajitima témama. Dzysdniowô gôdka tej-sej jesz sygô do nëch, dôwni baro pòpùlarnëch, dzes kòl piécka ù starëszka czë starczi ùczëtëch bôjków a bôjeczków. I baro dobrze, że ne strôszczi a ùkôzczi nie zadżiną dzes nowòczasnoscą przëcësniãté. Równak ta lëdowòsc w gôdkach dżinie. Zmieniwô sã jawernota, zmieniwô sã téż témizna negò ôrtu słowny lëteraturë. Dzysdniowô gôdka kluczi dzes midzë codniowima sprawama. Je w ni wiele szpòrtu, ale je téż përznã pòwôdżi. Równak jedno sã nie zmieniwô – wcyg w samim centrum są warającé wôrtnotë, chòc òsadzoné w jinszim swiece.

Wielewsczi Turniér Gôdëszów je bastionã kaszëbsczi gôdczi. Òd 42 lat bezùstôwno pòkazywô, że gôdónô lëteratura jistnieje i dobrze sã mô.

A. Glëszczińskô, „Ò wielewsczim plestanim”, „Stegna”, nr 3, 2019, s. 2–3. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE. Przypis 1: tekst pochodzi z 2019 roku i mówi o 42. edycji konkursu.

Òszacuj cztery zdania o wielewskim turnieju gôdëszów jako P (prôwda) lub F (falsz): 1. Mówi się wyłącznie o strachach i duchach; 2. Tekst podaje, jak zachować się na scenie; 3. Gôdkarz potrzebuje różnych umiejętności; 4. Każdy może być gôdëszem bez szczególnych umiejętności.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. F; 2. P; 3. P; 4. F.

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    Drugi akapit nazywa opowieści o strachach stereotypem i mu przeczy. Trzeci radzi szanować i słuchać odbiorcę, przyciągnąć go oraz nie bać się mówić o sobie; wymienia też wrodzone predyspozycje i swobodę kontaktu.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Zdanie 1 przeczy tekstowi; 2 i 3 opisują rzeczywiste wskazówki i umiejętności; 4 pomija wymagane predyspozycje. Kolejność F–P–P–F odpowiada CKE.

  3. Sprawdź pułapkę

    Nie bierz stereotypu przytoczonego przez autorkę za jej ocenę konkursu. Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Nie bierz stereotypu przytoczonego przez autorkę za jej ocenę konkursu.

Punktowanie i źródło

2 pkt za cztery poprawne rozstrzygnięcia, 1 pkt za trzy.

Strona arkusza: 3

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 2

1 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Ana Glëszczińskô — Ò wielewsczim plestanim

„Kaszëbskô gôdka – tec to nie je dlô młodëch, nowòczasnëch lëdzy! Kaszëbsczi jãzëk nie brëkùje taczich skansenowëch promòcjów. Turiscë mòże i rôd tegò słëchają, chòc mało co rozmieją … Równak za czim jima do głowë kłasc, że kaszëbizna kùńczi sã a zaczinô na kaszëbsczich gôdkach i ruchnach …? Kòmù to je brëkòwné …?”

Wëòbrażenia, jeżlë jidze ò plestanié, mògą bëc rozmajité. Òb czas rokrocznëch zéńdzeniów na wielewsczim Turniéru Gôdëszów, lëdzy co tak prawie mëszlą, drãgò bë bëło nalezc. Równak gdzes sã wëtwòrził i w niejednëch głowach zaòstôł taczi prawie òbrôzk – starszich lëdzy kôrbiącëch ò strôszkach, dëchach czë ùkôzkach abò òpòwiôdającëch małowôrtné szpòrtë. Kònkùrs we Wielu pòkazywô, że tak nie je.

Latos ju 42. rôz pòtkelë sã, bë przëbaczëc, gdze je zôczątk wszelejaczi lëteraturë. Gôdëszczi i gôdësze. Gôdkarze. Plescë. Prowadnicë i czarzélcowie słowów. Kògùm tak pò prôwdze òni są? Wedle gôdkarsczich méstrów a znajôrzów témë plestą trzeba sã ùrodzëc. […] Trzeba „to cos” miec erbòwóné pò ópie, wëcëckóné òd mëmczi abò prosto – namienioné z Górë. Gôdësz rozmieje i lëdô bëc z lëdzama. Je òtemkłi na drëdżégò, baro swòbódny w kòntakce. Dlô niegò bina to je plac, gdze sã mòże „wëspòwiadac” i mdze na gwës wësłëchóny, jeżlë to dobrze zrobi. A bëlny gôdësz bëlno wié, jak te dokònac. Słëchińca trzeba szónowac i słëchac, trzeba rozmiec gò do se przëcygnąc – całim sobą. I ni mòżna miec strachù òpòwiadac ò se. Plestanié to je dôwanié sebie jinszim. Ale téż piãknô interakcjô, w jaczi widowniô jesz wiãcy gôdëszowi òddôwô.

Brëkòwnô je téż òsoblëwô wiédzô ò swiece i żëcym, bë rozmiec wdzãczno a chwatkò „kluczëc” midzë rozmajitima témama. Dzysdniowô gôdka tej-sej jesz sygô do nëch, dôwni baro pòpùlarnëch, dzes kòl piécka ù starëszka czë starczi ùczëtëch bôjków a bôjeczków. I baro dobrze, że ne strôszczi a ùkôzczi nie zadżiną dzes nowòczasnoscą przëcësniãté. Równak ta lëdowòsc w gôdkach dżinie. Zmieniwô sã jawernota, zmieniwô sã téż témizna negò ôrtu słowny lëteraturë. Dzysdniowô gôdka kluczi dzes midzë codniowima sprawama. Je w ni wiele szpòrtu, ale je téż përznã pòwôdżi. Równak jedno sã nie zmieniwô – wcyg w samim centrum są warającé wôrtnotë, chòc òsadzoné w jinszim swiece.

Wielewsczi Turniér Gôdëszów je bastionã kaszëbsczi gôdczi. Òd 42 lat bezùstôwno pòkazywô, że gôdónô lëteratura jistnieje i dobrze sã mô.

A. Glëszczińskô, „Ò wielewsczim plestanim”, „Stegna”, nr 3, 2019, s. 2–3. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE. Przypis 1: tekst pochodzi z 2019 roku i mówi o 42. edycji konkursu.

Drëdżi akapit je dlô pierszegò jegò: A. pòcwierdzenim; B. zaprzéczenim; C. dofùlowanim; D. wëdolmaczenim.

Pokaż odpowiedź i omówienie

B — zaprzéczenim (zaprzeczeniem).

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    Pierwszy akapit przytacza negatywny sąd o ludowych gadkach jako promocji skansenowej, a drugi kończy się słowami, że konkurs we Wielu pokazuje, iż taki obraz jest nieprawdziwy.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Zestaw stanowisko przytoczone na początku z odpowiedzią autorki w końcu kolejnego akapitu: związek jest przeciwstawny, więc B.

  3. Sprawdź pułapkę

    Nie uznawaj samego przytoczenia stereotypu w drugim akapicie za jego potwierdzenie; decyduje pointa akapitu. Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Nie uznawaj samego przytoczenia stereotypu w drugim akapicie za jego potwierdzenie; decyduje pointa akapitu.

Punktowanie i źródło

1 pkt za B.

Strona arkusza: 3

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 3

1 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Ana Glëszczińskô — Ò wielewsczim plestanim

„Kaszëbskô gôdka – tec to nie je dlô młodëch, nowòczasnëch lëdzy! Kaszëbsczi jãzëk nie brëkùje taczich skansenowëch promòcjów. Turiscë mòże i rôd tegò słëchają, chòc mało co rozmieją … Równak za czim jima do głowë kłasc, że kaszëbizna kùńczi sã a zaczinô na kaszëbsczich gôdkach i ruchnach …? Kòmù to je brëkòwné …?”

Wëòbrażenia, jeżlë jidze ò plestanié, mògą bëc rozmajité. Òb czas rokrocznëch zéńdzeniów na wielewsczim Turniéru Gôdëszów, lëdzy co tak prawie mëszlą, drãgò bë bëło nalezc. Równak gdzes sã wëtwòrził i w niejednëch głowach zaòstôł taczi prawie òbrôzk – starszich lëdzy kôrbiącëch ò strôszkach, dëchach czë ùkôzkach abò òpòwiôdającëch małowôrtné szpòrtë. Kònkùrs we Wielu pòkazywô, że tak nie je.

Latos ju 42. rôz pòtkelë sã, bë przëbaczëc, gdze je zôczątk wszelejaczi lëteraturë. Gôdëszczi i gôdësze. Gôdkarze. Plescë. Prowadnicë i czarzélcowie słowów. Kògùm tak pò prôwdze òni są? Wedle gôdkarsczich méstrów a znajôrzów témë plestą trzeba sã ùrodzëc. […] Trzeba „to cos” miec erbòwóné pò ópie, wëcëckóné òd mëmczi abò prosto – namienioné z Górë. Gôdësz rozmieje i lëdô bëc z lëdzama. Je òtemkłi na drëdżégò, baro swòbódny w kòntakce. Dlô niegò bina to je plac, gdze sã mòże „wëspòwiadac” i mdze na gwës wësłëchóny, jeżlë to dobrze zrobi. A bëlny gôdësz bëlno wié, jak te dokònac. Słëchińca trzeba szónowac i słëchac, trzeba rozmiec gò do se przëcygnąc – całim sobą. I ni mòżna miec strachù òpòwiadac ò se. Plestanié to je dôwanié sebie jinszim. Ale téż piãknô interakcjô, w jaczi widowniô jesz wiãcy gôdëszowi òddôwô.

Brëkòwnô je téż òsoblëwô wiédzô ò swiece i żëcym, bë rozmiec wdzãczno a chwatkò „kluczëc” midzë rozmajitima témama. Dzysdniowô gôdka tej-sej jesz sygô do nëch, dôwni baro pòpùlarnëch, dzes kòl piécka ù starëszka czë starczi ùczëtëch bôjków a bôjeczków. I baro dobrze, że ne strôszczi a ùkôzczi nie zadżiną dzes nowòczasnoscą przëcësniãté. Równak ta lëdowòsc w gôdkach dżinie. Zmieniwô sã jawernota, zmieniwô sã téż témizna negò ôrtu słowny lëteraturë. Dzysdniowô gôdka kluczi dzes midzë codniowima sprawama. Je w ni wiele szpòrtu, ale je téż përznã pòwôdżi. Równak jedno sã nie zmieniwô – wcyg w samim centrum są warającé wôrtnotë, chòc òsadzoné w jinszim swiece.

Wielewsczi Turniér Gôdëszów je bastionã kaszëbsczi gôdczi. Òd 42 lat bezùstôwno pòkazywô, że gôdónô lëteratura jistnieje i dobrze sã mô.

A. Glëszczińskô, „Ò wielewsczim plestanim”, „Stegna”, nr 3, 2019, s. 2–3. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE. Przypis 1: tekst pochodzi z 2019 roku i mówi o 42. edycji konkursu.

Òbjasnij swòjima słowama frazeòlogiznã «kłasc kòmù co do głowë» w zdaniu o kaszëbsczich gôdkach.

Pokaż odpowiedź i omówienie

«Kłasc kòmù co do głowë» — wbijac kòmù cos do głowë, powtarzać mu coś tak długo, aż uzna to za własne zdanie.

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    W pierwszym akapicie autorka pyta, dlaczego turystom narzucać pogląd, że kaszubszczyzna sprowadza się do gadek i strojów.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Frazeologizm dotyczy przekonywania lub utrwalania cudzej opinii, nie dosłownego wkładania przedmiotu do głowy.

  3. Sprawdź pułapkę

    Nie tłumacz związku dosłownie i nie opisuj zamiast niego samego turnieju. Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Nie tłumacz związku dosłownie i nie opisuj zamiast niego samego turnieju.

Punktowanie i źródło

1 pkt za trafne objaśnienie przenośnego znaczenia.

Strona arkusza: 3

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 4

1 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Ana Glëszczińskô — Ò wielewsczim plestanim

„Kaszëbskô gôdka – tec to nie je dlô młodëch, nowòczasnëch lëdzy! Kaszëbsczi jãzëk nie brëkùje taczich skansenowëch promòcjów. Turiscë mòże i rôd tegò słëchają, chòc mało co rozmieją … Równak za czim jima do głowë kłasc, że kaszëbizna kùńczi sã a zaczinô na kaszëbsczich gôdkach i ruchnach …? Kòmù to je brëkòwné …?”

Wëòbrażenia, jeżlë jidze ò plestanié, mògą bëc rozmajité. Òb czas rokrocznëch zéńdzeniów na wielewsczim Turniéru Gôdëszów, lëdzy co tak prawie mëszlą, drãgò bë bëło nalezc. Równak gdzes sã wëtwòrził i w niejednëch głowach zaòstôł taczi prawie òbrôzk – starszich lëdzy kôrbiącëch ò strôszkach, dëchach czë ùkôzkach abò òpòwiôdającëch małowôrtné szpòrtë. Kònkùrs we Wielu pòkazywô, że tak nie je.

Latos ju 42. rôz pòtkelë sã, bë przëbaczëc, gdze je zôczątk wszelejaczi lëteraturë. Gôdëszczi i gôdësze. Gôdkarze. Plescë. Prowadnicë i czarzélcowie słowów. Kògùm tak pò prôwdze òni są? Wedle gôdkarsczich méstrów a znajôrzów témë plestą trzeba sã ùrodzëc. […] Trzeba „to cos” miec erbòwóné pò ópie, wëcëckóné òd mëmczi abò prosto – namienioné z Górë. Gôdësz rozmieje i lëdô bëc z lëdzama. Je òtemkłi na drëdżégò, baro swòbódny w kòntakce. Dlô niegò bina to je plac, gdze sã mòże „wëspòwiadac” i mdze na gwës wësłëchóny, jeżlë to dobrze zrobi. A bëlny gôdësz bëlno wié, jak te dokònac. Słëchińca trzeba szónowac i słëchac, trzeba rozmiec gò do se przëcygnąc – całim sobą. I ni mòżna miec strachù òpòwiadac ò se. Plestanié to je dôwanié sebie jinszim. Ale téż piãknô interakcjô, w jaczi widowniô jesz wiãcy gôdëszowi òddôwô.

Brëkòwnô je téż òsoblëwô wiédzô ò swiece i żëcym, bë rozmiec wdzãczno a chwatkò „kluczëc” midzë rozmajitima témama. Dzysdniowô gôdka tej-sej jesz sygô do nëch, dôwni baro pòpùlarnëch, dzes kòl piécka ù starëszka czë starczi ùczëtëch bôjków a bôjeczków. I baro dobrze, że ne strôszczi a ùkôzczi nie zadżiną dzes nowòczasnoscą przëcësniãté. Równak ta lëdowòsc w gôdkach dżinie. Zmieniwô sã jawernota, zmieniwô sã téż témizna negò ôrtu słowny lëteraturë. Dzysdniowô gôdka kluczi dzes midzë codniowima sprawama. Je w ni wiele szpòrtu, ale je téż përznã pòwôdżi. Równak jedno sã nie zmieniwô – wcyg w samim centrum są warającé wôrtnotë, chòc òsadzoné w jinszim swiece.

Wielewsczi Turniér Gôdëszów je bastionã kaszëbsczi gôdczi. Òd 42 lat bezùstôwno pòkazywô, że gôdónô lëteratura jistnieje i dobrze sã mô.

A. Glëszczińskô, „Ò wielewsczim plestanim”, „Stegna”, nr 3, 2019, s. 2–3. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE. Przypis 1: tekst pochodzi z 2019 roku i mówi o 42. edycji konkursu.

Zastąp trzema synonimami podkreślone słowa w zdaniu «Dzysdniowô gôdka kluczi dzes midzë codniowima sprawama, je w ni wiele szpòrtu, ale je téż përznã pòwôdżi».

Pokaż odpowiedź i omówienie

Dzysdniowô → terôczasnô; gôdka → kôrbiónka; përznã → kąsk. Przykład: «Terôczasnô kôrbiónka kluczi dzes midzë codniowima sprawama, je w ni wiele szpòrtu, ale je téż kąsk pòwôdżi».

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    Tekst używa tych słów w opisie współczesnej opowieści: jej obecnych tematów, humoru i niewielkiej domieszki powagi.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Dobieraj zamienniki zgodne z kontekstem całego zdania, a nie tylko ze znaczeniem izolowanego słowa; trzy zamiany są wskazane w przykładzie CKE.

  3. Sprawdź pułapkę

    Nie zmieniaj sensu przez zastąpienie «përznã» wyrazem oznaczającym dużą ilość. Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Nie zmieniaj sensu przez zastąpienie «përznã» wyrazem oznaczającym dużą ilość.

Punktowanie i źródło

1 pkt za trzy poprawne synonimy.

Strona arkusza: 3

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 5

1 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Ana Glëszczińskô — Ò wielewsczim plestanim

„Kaszëbskô gôdka – tec to nie je dlô młodëch, nowòczasnëch lëdzy! Kaszëbsczi jãzëk nie brëkùje taczich skansenowëch promòcjów. Turiscë mòże i rôd tegò słëchają, chòc mało co rozmieją … Równak za czim jima do głowë kłasc, że kaszëbizna kùńczi sã a zaczinô na kaszëbsczich gôdkach i ruchnach …? Kòmù to je brëkòwné …?”

Wëòbrażenia, jeżlë jidze ò plestanié, mògą bëc rozmajité. Òb czas rokrocznëch zéńdzeniów na wielewsczim Turniéru Gôdëszów, lëdzy co tak prawie mëszlą, drãgò bë bëło nalezc. Równak gdzes sã wëtwòrził i w niejednëch głowach zaòstôł taczi prawie òbrôzk – starszich lëdzy kôrbiącëch ò strôszkach, dëchach czë ùkôzkach abò òpòwiôdającëch małowôrtné szpòrtë. Kònkùrs we Wielu pòkazywô, że tak nie je.

Latos ju 42. rôz pòtkelë sã, bë przëbaczëc, gdze je zôczątk wszelejaczi lëteraturë. Gôdëszczi i gôdësze. Gôdkarze. Plescë. Prowadnicë i czarzélcowie słowów. Kògùm tak pò prôwdze òni są? Wedle gôdkarsczich méstrów a znajôrzów témë plestą trzeba sã ùrodzëc. […] Trzeba „to cos” miec erbòwóné pò ópie, wëcëckóné òd mëmczi abò prosto – namienioné z Górë. Gôdësz rozmieje i lëdô bëc z lëdzama. Je òtemkłi na drëdżégò, baro swòbódny w kòntakce. Dlô niegò bina to je plac, gdze sã mòże „wëspòwiadac” i mdze na gwës wësłëchóny, jeżlë to dobrze zrobi. A bëlny gôdësz bëlno wié, jak te dokònac. Słëchińca trzeba szónowac i słëchac, trzeba rozmiec gò do se przëcygnąc – całim sobą. I ni mòżna miec strachù òpòwiadac ò se. Plestanié to je dôwanié sebie jinszim. Ale téż piãknô interakcjô, w jaczi widowniô jesz wiãcy gôdëszowi òddôwô.

Brëkòwnô je téż òsoblëwô wiédzô ò swiece i żëcym, bë rozmiec wdzãczno a chwatkò „kluczëc” midzë rozmajitima témama. Dzysdniowô gôdka tej-sej jesz sygô do nëch, dôwni baro pòpùlarnëch, dzes kòl piécka ù starëszka czë starczi ùczëtëch bôjków a bôjeczków. I baro dobrze, że ne strôszczi a ùkôzczi nie zadżiną dzes nowòczasnoscą przëcësniãté. Równak ta lëdowòsc w gôdkach dżinie. Zmieniwô sã jawernota, zmieniwô sã téż témizna negò ôrtu słowny lëteraturë. Dzysdniowô gôdka kluczi dzes midzë codniowima sprawama. Je w ni wiele szpòrtu, ale je téż përznã pòwôdżi. Równak jedno sã nie zmieniwô – wcyg w samim centrum są warającé wôrtnotë, chòc òsadzoné w jinszim swiece.

Wielewsczi Turniér Gôdëszów je bastionã kaszëbsczi gôdczi. Òd 42 lat bezùstôwno pòkazywô, że gôdónô lëteratura jistnieje i dobrze sã mô.

A. Glëszczińskô, „Ò wielewsczim plestanim”, „Stegna”, nr 3, 2019, s. 2–3. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE. Przypis 1: tekst pochodzi z 2019 roku i mówi o 42. edycji konkursu.

Wëbierzë z tekstu i zapiszë swòjima słowama trzë wskôzë bëcégò dobrim plestą.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. Ni miec strachù lëdzy i lubic z nima przebëwac. 2. Bëc żëcznym drëdżémù i letkò nawiązywac kòntakt. 3. Rozmiec przed słëchińcã òdkrëc swòje «bënë».

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    Trzeci akapit mówi o otwartości na innych, swobodnym kontakcie, słuchaniu i szacunku dla odbiorców oraz odwadze opowiadania o sobie.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Wyodrębnij trzy różne umiejętności interpersonalne zamiast przepisywać jedno zdanie trzema wariantami; przykład CKE potwierdza właśnie te trzy.

  3. Sprawdź pułapkę

    Nie sprowadzaj dobrego gôdësza tylko do znajomości dawnych opowieści — tekst akcentuje relację z publicznością. Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Nie sprowadzaj dobrego gôdësza tylko do znajomości dawnych opowieści — tekst akcentuje relację z publicznością.

Punktowanie i źródło

1 pkt za trzy trafne wskazówki.

Strona arkusza: 4

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 6

2 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Ana Glëszczińskô — Ò wielewsczim plestanim

„Kaszëbskô gôdka – tec to nie je dlô młodëch, nowòczasnëch lëdzy! Kaszëbsczi jãzëk nie brëkùje taczich skansenowëch promòcjów. Turiscë mòże i rôd tegò słëchają, chòc mało co rozmieją … Równak za czim jima do głowë kłasc, że kaszëbizna kùńczi sã a zaczinô na kaszëbsczich gôdkach i ruchnach …? Kòmù to je brëkòwné …?”

Wëòbrażenia, jeżlë jidze ò plestanié, mògą bëc rozmajité. Òb czas rokrocznëch zéńdzeniów na wielewsczim Turniéru Gôdëszów, lëdzy co tak prawie mëszlą, drãgò bë bëło nalezc. Równak gdzes sã wëtwòrził i w niejednëch głowach zaòstôł taczi prawie òbrôzk – starszich lëdzy kôrbiącëch ò strôszkach, dëchach czë ùkôzkach abò òpòwiôdającëch małowôrtné szpòrtë. Kònkùrs we Wielu pòkazywô, że tak nie je.

Latos ju 42. rôz pòtkelë sã, bë przëbaczëc, gdze je zôczątk wszelejaczi lëteraturë. Gôdëszczi i gôdësze. Gôdkarze. Plescë. Prowadnicë i czarzélcowie słowów. Kògùm tak pò prôwdze òni są? Wedle gôdkarsczich méstrów a znajôrzów témë plestą trzeba sã ùrodzëc. […] Trzeba „to cos” miec erbòwóné pò ópie, wëcëckóné òd mëmczi abò prosto – namienioné z Górë. Gôdësz rozmieje i lëdô bëc z lëdzama. Je òtemkłi na drëdżégò, baro swòbódny w kòntakce. Dlô niegò bina to je plac, gdze sã mòże „wëspòwiadac” i mdze na gwës wësłëchóny, jeżlë to dobrze zrobi. A bëlny gôdësz bëlno wié, jak te dokònac. Słëchińca trzeba szónowac i słëchac, trzeba rozmiec gò do se przëcygnąc – całim sobą. I ni mòżna miec strachù òpòwiadac ò se. Plestanié to je dôwanié sebie jinszim. Ale téż piãknô interakcjô, w jaczi widowniô jesz wiãcy gôdëszowi òddôwô.

Brëkòwnô je téż òsoblëwô wiédzô ò swiece i żëcym, bë rozmiec wdzãczno a chwatkò „kluczëc” midzë rozmajitima témama. Dzysdniowô gôdka tej-sej jesz sygô do nëch, dôwni baro pòpùlarnëch, dzes kòl piécka ù starëszka czë starczi ùczëtëch bôjków a bôjeczków. I baro dobrze, że ne strôszczi a ùkôzczi nie zadżiną dzes nowòczasnoscą przëcësniãté. Równak ta lëdowòsc w gôdkach dżinie. Zmieniwô sã jawernota, zmieniwô sã téż témizna negò ôrtu słowny lëteraturë. Dzysdniowô gôdka kluczi dzes midzë codniowima sprawama. Je w ni wiele szpòrtu, ale je téż përznã pòwôdżi. Równak jedno sã nie zmieniwô – wcyg w samim centrum są warającé wôrtnotë, chòc òsadzoné w jinszim swiece.

Wielewsczi Turniér Gôdëszów je bastionã kaszëbsczi gôdczi. Òd 42 lat bezùstôwno pòkazywô, że gôdónô lëteratura jistnieje i dobrze sã mô.

A. Glëszczińskô, „Ò wielewsczim plestanim”, „Stegna”, nr 3, 2019, s. 2–3. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE. Przypis 1: tekst pochodzi z 2019 roku i mówi o 42. edycji konkursu.

Dobierzë antonimë do słów: małowôrtny, młodi, przëcëgac, dawac.

Pokaż odpowiedź i omówienie

małowôrtny — wielewôrtny; młodi — stôri; przëcëgac — òdpichac; dawac — òdbierac.

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    Pary znaczeniowe przeciwstawiają: małą i dużą wartość, młody i stary wiek, przyciąganie i odpychanie oraz dawanie i odbieranie.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Do każdego z czterech słów dobierz przeciwieństwo, nie wyraz bliskoznaczny. Zestaw jest zgodny z przykładem w kluczu CKE.

  3. Sprawdź pułapkę

    Nie pomyl «przëcëgac» (przyciągać) z «dawac»; każde ma własny antonim. Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Nie pomyl «przëcëgac» (przyciągać) z «dawac»; każde ma własny antonim.

Punktowanie i źródło

2 pkt za cztery antonimy, 1 pkt za trzy.

Strona arkusza: 4

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 7

1 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Ana Glëszczińskô — Ò wielewsczim plestanim

„Kaszëbskô gôdka – tec to nie je dlô młodëch, nowòczasnëch lëdzy! Kaszëbsczi jãzëk nie brëkùje taczich skansenowëch promòcjów. Turiscë mòże i rôd tegò słëchają, chòc mało co rozmieją … Równak za czim jima do głowë kłasc, że kaszëbizna kùńczi sã a zaczinô na kaszëbsczich gôdkach i ruchnach …? Kòmù to je brëkòwné …?”

Wëòbrażenia, jeżlë jidze ò plestanié, mògą bëc rozmajité. Òb czas rokrocznëch zéńdzeniów na wielewsczim Turniéru Gôdëszów, lëdzy co tak prawie mëszlą, drãgò bë bëło nalezc. Równak gdzes sã wëtwòrził i w niejednëch głowach zaòstôł taczi prawie òbrôzk – starszich lëdzy kôrbiącëch ò strôszkach, dëchach czë ùkôzkach abò òpòwiôdającëch małowôrtné szpòrtë. Kònkùrs we Wielu pòkazywô, że tak nie je.

Latos ju 42. rôz pòtkelë sã, bë przëbaczëc, gdze je zôczątk wszelejaczi lëteraturë. Gôdëszczi i gôdësze. Gôdkarze. Plescë. Prowadnicë i czarzélcowie słowów. Kògùm tak pò prôwdze òni są? Wedle gôdkarsczich méstrów a znajôrzów témë plestą trzeba sã ùrodzëc. […] Trzeba „to cos” miec erbòwóné pò ópie, wëcëckóné òd mëmczi abò prosto – namienioné z Górë. Gôdësz rozmieje i lëdô bëc z lëdzama. Je òtemkłi na drëdżégò, baro swòbódny w kòntakce. Dlô niegò bina to je plac, gdze sã mòże „wëspòwiadac” i mdze na gwës wësłëchóny, jeżlë to dobrze zrobi. A bëlny gôdësz bëlno wié, jak te dokònac. Słëchińca trzeba szónowac i słëchac, trzeba rozmiec gò do se przëcygnąc – całim sobą. I ni mòżna miec strachù òpòwiadac ò se. Plestanié to je dôwanié sebie jinszim. Ale téż piãknô interakcjô, w jaczi widowniô jesz wiãcy gôdëszowi òddôwô.

Brëkòwnô je téż òsoblëwô wiédzô ò swiece i żëcym, bë rozmiec wdzãczno a chwatkò „kluczëc” midzë rozmajitima témama. Dzysdniowô gôdka tej-sej jesz sygô do nëch, dôwni baro pòpùlarnëch, dzes kòl piécka ù starëszka czë starczi ùczëtëch bôjków a bôjeczków. I baro dobrze, że ne strôszczi a ùkôzczi nie zadżiną dzes nowòczasnoscą przëcësniãté. Równak ta lëdowòsc w gôdkach dżinie. Zmieniwô sã jawernota, zmieniwô sã téż témizna negò ôrtu słowny lëteraturë. Dzysdniowô gôdka kluczi dzes midzë codniowima sprawama. Je w ni wiele szpòrtu, ale je téż përznã pòwôdżi. Równak jedno sã nie zmieniwô – wcyg w samim centrum są warającé wôrtnotë, chòc òsadzoné w jinszim swiece.

Wielewsczi Turniér Gôdëszów je bastionã kaszëbsczi gôdczi. Òd 42 lat bezùstôwno pòkazywô, że gôdónô lëteratura jistnieje i dobrze sã mô.

A. Glëszczińskô, „Ò wielewsczim plestanim”, „Stegna”, nr 3, 2019, s. 2–3. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE. Przypis 1: tekst pochodzi z 2019 roku i mówi o 42. edycji konkursu.

Zapiszë swòjima słowama przédną mëslã czwôrtégò akapitu tekstu Anë Glëszczińsczi.

Pokaż odpowiedź i omówienie

Kaszëbskô słownô lëteratura zmieniwô dzysdnia jawernotã i temiznã, ale dërch òdnôszô sã do ùniwersalnëch wôrtnotów.

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    Czwarty akapit zestawia dawne bajki i ludowość z nowymi codziennymi tematami, humorem i powagą; na końcu stwierdza, że trwałym centrum pozostają wartości.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Uogólnij zmianę formy i tematyki, a potem wskaż element niezmienny. Nie poprzestawaj na jednej obserwacji o bajkach.

  3. Sprawdź pułapkę

    Nie twierdź, że ludowa literatura znikła całkowicie; tekst mówi o zmianie, lecz podtrzymuje wagę uniwersalnych wartości. Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Nie twierdź, że ludowa literatura znikła całkowicie; tekst mówi o zmianie, lecz podtrzymuje wagę uniwersalnych wartości.

Punktowanie i źródło

1 pkt za ujęcie zmiany i trwałości wartości.

Strona arkusza: 4

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 8

2 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Dark Majkòwsczi — Drãdżi jãzëk
Z gôdczi z dr. hab. Bartłomieniã Czaplicczim i dr. Rafałã Gòłąbkã ò Latny Szkòle Kaszëbsczégò Jãzëka

B.C.: Jô sã doznôł ò ti szkòle òd mòjégò drëcha, chtëren béł tu trzë lata temù. Jemù sã baro tu widzało i zachãcywôł mie, żebë jô téż przëjachôł. […] Baro mie cekawi kaszëbsczi zwãkòwi system i fònologiczné procesë, jaczé sã mòcno apartnią òd pòlsczich. Nadzwëkòwò bòkadny i snôżi je przédno samòzwãkòwi system. […] Zajimóm sã fònetiką i fònologią. Badérëjã jãzëczi téż akùsticzno. Nagriwôł jem i analizowôł òstatno kùrpiowską gwarã, a terô jô bë chcôł sã zając kaszëbsczim jãzëkã, òsoblëwie fònologicznyma procesama, jaczé apartnią kaszëbiznã òd pòlaszëznë. […]

Kaszëbsczi je drãdżi. Jem zadzëwòwóny trudnoscą. Pò pierszé, pisënk je drãdżi, a pò drëdżé, apartnoscë midzë fònologicznyma systemama nie są letczé do wëùczeniô. Nôwôżniészé je wedle mie przełómanié pòczątkòwëch jiwrów, pòznanié spòdlowëch wskôzów. Pózni jidze kąsk lżi. Pamiãtóm, że na zôczątkù nie rozmiôł jem wnet nick z kaszëbsczégò, terô jem w sztãdze zrozmiec wszëtkò, chòc jesz nié do kùńca dôwóm so radã z gôdanim. […]

R.G.: Żelë chòdzy ò trudnosc tegò jazëka, to mùszã pòcwierdzëc – to baro drãdżi jazëk. […] Òsoblëwie kaszëbsczé samòzwãczi nie są prosté do wëpòwiôdaniô przez Pòlôchów. […]

B.C.: Lepszé pòznanié kaszëbiznë do czësta skùńczëło mòje wątplëwòscë co do ji jãzëkòwégò statusu. Jeżlë chtos gôdô, że je to dialekt abò gwara pòlsczégò, nijak ni mô prôwdë. Je baro wiele apartnosców, fònologicznëch procesów, jaczé pòcwierdzywają jazëkòwi status kaszëbsczégò. […]

Latnô Szkòła to równak nié leno pòznôwanié jãzëka. Baro mie sã widzy téż pòznôwanié kùlturë, rozmajitëch lëdzy, zwëków. Te wëjazdë są baro cekawé. […] Robiã prawie nagrania, bò bãdã chcôł zbadérowac jãzëkòwi system. Nie je to prostô sprawa, bò kaszëbsczi mô wiele òdmianów i ni mògã òpisac gò jakno całoscë. […]

Na gwës je wôrt miec starã ò kaszëbsczi jãzëk i kùlturową spôdkòwiznã, ùczëc tegò w szkòle i miec w ùwôżanim. Mało je w Pòlsce spòlëznów, co mają apartny jãzëk i kùlturã.

Na spòdlim: D. Majkòwsczi, „Drãdżi jãzëk”, „Pomerania”, nr 9, 2019, s. 28–29. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE.

Òszacuj cztery zdania o kaszubskim języku jako P lub F: 1. Jego liczne odmiany łatwo ująć w jeden system; 2. Ma ciekawy system samogłosek odmienny od polskiego; 3. W nauce najważniejsze jest poznanie podstawowych zasad; 4. W Polsce wiele społeczności ma odrębny język i kulturę.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. F; 2. P; 3. P; 4. F.

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    Rozmówca mówi, że przez liczne odmiany nie może opisać języka jako całości. Wskazuje bogaty system samogłosek i potrzebę poznania podstawowych zasad; końcowe zdanie stwierdza, że takich społeczności w Polsce jest mało.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Porównaj cztery zdania z czterema miejscami rozmowy: fałsz, prawda, prawda, fałsz. Taką kolejność podaje CKE.

  3. Sprawdź pułapkę

    Ostatnie zdanie celowo zamienia «mało» na «wiele» — to niezgodność z tekstem. Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Ostatnie zdanie celowo zamienia «mało» na «wiele» — to niezgodność z tekstem.

Punktowanie i źródło

2 pkt za cztery poprawne rozstrzygnięcia, 1 pkt za trzy.

Strona arkusza: 5

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 9

1 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Dark Majkòwsczi — Drãdżi jãzëk
Z gôdczi z dr. hab. Bartłomieniã Czaplicczim i dr. Rafałã Gòłąbkã ò Latny Szkòle Kaszëbsczégò Jãzëka

B.C.: Jô sã doznôł ò ti szkòle òd mòjégò drëcha, chtëren béł tu trzë lata temù. Jemù sã baro tu widzało i zachãcywôł mie, żebë jô téż przëjachôł. […] Baro mie cekawi kaszëbsczi zwãkòwi system i fònologiczné procesë, jaczé sã mòcno apartnią òd pòlsczich. Nadzwëkòwò bòkadny i snôżi je przédno samòzwãkòwi system. […] Zajimóm sã fònetiką i fònologią. Badérëjã jãzëczi téż akùsticzno. Nagriwôł jem i analizowôł òstatno kùrpiowską gwarã, a terô jô bë chcôł sã zając kaszëbsczim jãzëkã, òsoblëwie fònologicznyma procesama, jaczé apartnią kaszëbiznã òd pòlaszëznë. […]

Kaszëbsczi je drãdżi. Jem zadzëwòwóny trudnoscą. Pò pierszé, pisënk je drãdżi, a pò drëdżé, apartnoscë midzë fònologicznyma systemama nie są letczé do wëùczeniô. Nôwôżniészé je wedle mie przełómanié pòczątkòwëch jiwrów, pòznanié spòdlowëch wskôzów. Pózni jidze kąsk lżi. Pamiãtóm, że na zôczątkù nie rozmiôł jem wnet nick z kaszëbsczégò, terô jem w sztãdze zrozmiec wszëtkò, chòc jesz nié do kùńca dôwóm so radã z gôdanim. […]

R.G.: Żelë chòdzy ò trudnosc tegò jazëka, to mùszã pòcwierdzëc – to baro drãdżi jazëk. […] Òsoblëwie kaszëbsczé samòzwãczi nie są prosté do wëpòwiôdaniô przez Pòlôchów. […]

B.C.: Lepszé pòznanié kaszëbiznë do czësta skùńczëło mòje wątplëwòscë co do ji jãzëkòwégò statusu. Jeżlë chtos gôdô, że je to dialekt abò gwara pòlsczégò, nijak ni mô prôwdë. Je baro wiele apartnosców, fònologicznëch procesów, jaczé pòcwierdzywają jazëkòwi status kaszëbsczégò. […]

Latnô Szkòła to równak nié leno pòznôwanié jãzëka. Baro mie sã widzy téż pòznôwanié kùlturë, rozmajitëch lëdzy, zwëków. Te wëjazdë są baro cekawé. […] Robiã prawie nagrania, bò bãdã chcôł zbadérowac jãzëkòwi system. Nie je to prostô sprawa, bò kaszëbsczi mô wiele òdmianów i ni mògã òpisac gò jakno całoscë. […]

Na gwës je wôrt miec starã ò kaszëbsczi jãzëk i kùlturową spôdkòwiznã, ùczëc tegò w szkòle i miec w ùwôżanim. Mało je w Pòlsce spòlëznów, co mają apartny jãzëk i kùlturã.

Na spòdlim: D. Majkòwsczi, „Drãdżi jãzëk”, „Pomerania”, nr 9, 2019, s. 28–29. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE.

Zapiszë pò jednym synonimie i antonimie do słowa «drãdżi».

Pokaż odpowiedź i omówienie

synonim — trudny; antonim — letczi.

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    Rozmówcy mówią o trudnościach pisowni i wymowy, więc «drãdżi» oznacza trudny; przeciwieństwem jest «letczi» — łatwy.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Podaj osobno odpowiednik bliskoznaczny i przeciwstawny, zachowując kolejność polecenia oraz formy z przykładu CKE.

  3. Sprawdź pułapkę

    Nie wpisuj dwóch synonimów ani nie odwracaj miejsc «trudny» i «letczi». Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Nie wpisuj dwóch synonimów ani nie odwracaj miejsc «trudny» i «letczi».

Punktowanie i źródło

1 pkt za obie poprawne formy.

Strona arkusza: 5

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 10

1 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Dark Majkòwsczi — Drãdżi jãzëk
Z gôdczi z dr. hab. Bartłomieniã Czaplicczim i dr. Rafałã Gòłąbkã ò Latny Szkòle Kaszëbsczégò Jãzëka

B.C.: Jô sã doznôł ò ti szkòle òd mòjégò drëcha, chtëren béł tu trzë lata temù. Jemù sã baro tu widzało i zachãcywôł mie, żebë jô téż przëjachôł. […] Baro mie cekawi kaszëbsczi zwãkòwi system i fònologiczné procesë, jaczé sã mòcno apartnią òd pòlsczich. Nadzwëkòwò bòkadny i snôżi je przédno samòzwãkòwi system. […] Zajimóm sã fònetiką i fònologią. Badérëjã jãzëczi téż akùsticzno. Nagriwôł jem i analizowôł òstatno kùrpiowską gwarã, a terô jô bë chcôł sã zając kaszëbsczim jãzëkã, òsoblëwie fònologicznyma procesama, jaczé apartnią kaszëbiznã òd pòlaszëznë. […]

Kaszëbsczi je drãdżi. Jem zadzëwòwóny trudnoscą. Pò pierszé, pisënk je drãdżi, a pò drëdżé, apartnoscë midzë fònologicznyma systemama nie są letczé do wëùczeniô. Nôwôżniészé je wedle mie przełómanié pòczątkòwëch jiwrów, pòznanié spòdlowëch wskôzów. Pózni jidze kąsk lżi. Pamiãtóm, że na zôczątkù nie rozmiôł jem wnet nick z kaszëbsczégò, terô jem w sztãdze zrozmiec wszëtkò, chòc jesz nié do kùńca dôwóm so radã z gôdanim. […]

R.G.: Żelë chòdzy ò trudnosc tegò jazëka, to mùszã pòcwierdzëc – to baro drãdżi jazëk. […] Òsoblëwie kaszëbsczé samòzwãczi nie są prosté do wëpòwiôdaniô przez Pòlôchów. […]

B.C.: Lepszé pòznanié kaszëbiznë do czësta skùńczëło mòje wątplëwòscë co do ji jãzëkòwégò statusu. Jeżlë chtos gôdô, że je to dialekt abò gwara pòlsczégò, nijak ni mô prôwdë. Je baro wiele apartnosców, fònologicznëch procesów, jaczé pòcwierdzywają jazëkòwi status kaszëbsczégò. […]

Latnô Szkòła to równak nié leno pòznôwanié jãzëka. Baro mie sã widzy téż pòznôwanié kùlturë, rozmajitëch lëdzy, zwëków. Te wëjazdë są baro cekawé. […] Robiã prawie nagrania, bò bãdã chcôł zbadérowac jãzëkòwi system. Nie je to prostô sprawa, bò kaszëbsczi mô wiele òdmianów i ni mògã òpisac gò jakno całoscë. […]

Na gwës je wôrt miec starã ò kaszëbsczi jãzëk i kùlturową spôdkòwiznã, ùczëc tegò w szkòle i miec w ùwôżanim. Mało je w Pòlsce spòlëznów, co mają apartny jãzëk i kùlturã.

Na spòdlim: D. Majkòwsczi, „Drãdżi jãzëk”, „Pomerania”, nr 9, 2019, s. 28–29. Fragment według zachowanego TXT arkusza CKE.

Podaj własnymi słowami dwa powody, dla których rozmówcy nazywają kaszubski «drãdżi jãzëkã».

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. Drãgò je naùczëc sã kaszëbsczégò pisënkù i òrtografnëch wskôzów. 2. Drãgò òpanowac pòprôwną wëmòwã kaszëbsczich samòzwãków.

Pierwsza redakcja na podstawie zachowanego tekstu i zasad CKE; wymaga niezależnej recenzji kaszubskiej oraz merytorycznej.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Znajdź dowód w tekście

    B.C. wprost wymienia trudną pisownię i różnice między systemami fonologicznymi, a R.G. dodaje kłopot z wymawianiem kaszubskich samogłosek.

  2. Wyprowadź odpowiedź

    Sformułuj dwie niezależne przyczyny: ortografię oraz wymowę, zamiast powtarzać ogólnik, że język jest trudny.

  3. Sprawdź pułapkę

    Nie myl trudności z wielością odmian z dwoma argumentami wskazanymi w przykładowym rozwiązaniu CKE. Odpowiedź zestawiono z kluczem CKE.

Nie myl trudności z wielością odmian z dwoma argumentami wskazanymi w przykładowym rozwiązaniu CKE.

Punktowanie i źródło

1 pkt za dwa trafne argumenty.

Strona arkusza: 5

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 11

20 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Tekst Sławòmira Lewandowsczégò do przekładu

Zachowany tekst polecenia i artykułu z arkusza CKE.

Oryginał i polecenie

Zadanié 11. (0–20)
Przetłómaczë na pòlsczi jãzëk.

Sławòmir Lewandowsczi
Mòrskô ùczba samòrządnotë

Jaż 600 ùczniów pòmòrsczich szkòłów – slédnëch klasów spòdleczny szkòłë i licealiscë,
m. jin. z Gdinie, Żukòwa, Lãbòrga, Chmielna, Gduńska i Kartuz – wzãło ùdzél w rejsach
„Pomorze na morze”. Młodzëzna płiwała pò Gduńsczim Wikù midzë 16 a 20 séwnika. Pierszi
na pòkłôd żeglôcza Zawisza Czarny wsedlë ùczniowie Zespòłu Ekòlogiczno-Transpòrtowëch
Szkòłów w Gdinie, a pò nich w dwagòdzënowi rejs pòjachała młodzëzna z Salezjańsczégò
Liceùm w Rëmi. Razã òdbëło sã 20 dwagòdzënowëch rejsów, òb czas jaczich młodi lëdze
mielë leżnosc pòznac znóny żaglowc òd bëna, przëzdrzec sã robòce òbsadë i pòszmakac
mòrsczi rézë. Przed kòżdim rejsã bëło òbrzészkòwé szkòlenié, bò jak zapòwiedzôł kapténa
żeglôcza, na jachce ni ma gòscy – kòżdi, chto nim jedze, stôwô sã nôleżnikã òbsadë i bierze
rëszny ùdzél we wszelejaczich robòtach sparłãczonëch z rézą. Kòżdi ùczéń dostôł téż cedel
ùkùńczeniô rejsu na mòrzu.

Na spòdlim: S. Lewandowsczi, Mòrskô ùczba samòrządnotë, „Pomerania”, nr 10, 2019, s. 65.

Przetłómaczë na pòlsczi jãzëk tekst «Mòrskô ùczba samòrządnotë». Pełny tekst podano poniżej.

Pokaż przekład i omówienie

Przykładowa realizacja według zasad CKE:

Aż 600 uczniów pomorskich szkół – końcowych klas szkoły podstawowej i licealistów, m.in. z Gdyni, Żukowa, Lęborka, Chmielna, Gdańska i Kartuz – wzięło udział w rejsach „Pomorze na morze”. Młodzież pływała po Zatoce Gdańskiej między 16 a 20 września. Jako pierwsi na pokład żaglowca Zawisza Czarny weszli uczniowie Zespołu Szkół Ekologiczno-Transportowych w Gdyni, a po nich w dwugodzinny rejs popłynęła młodzież z Liceum Salezjańskiego w Rumi. Razem odbyło się 20 dwugodzinnych rejsów, podczas których młodzi ludzie mieli okazję poznać sławny żaglowiec od środka, przyjrzeć się pracy załogi i posmakować morskiej podróży. Przed każdym rejsem miało miejsce obowiązkowe szkolenie, bo jak zapowiedział kapitan żaglowca, na jachcie nie ma gości – każdy, kto nim płynie, staje się członkiem załogi i bierze czynny udział we wszystkich pracach związanych z podróżą. Każdy uczeń otrzymał też świadectwo ukończenia rejsu na morzu.

Przykładowy przekład jest zgodny z zachowanymi zasadami CKE. To pierwsza redakcja dydaktycznego omówienia; konieczna niezależna recenzja kaszubskiego i polskiego.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Ustal uczestników i miejsca

    «slédnëch klasów spòdleczny szkòłë» oznacza końcowe klasy szkoły podstawowej; nie pomijaj sześciu miejscowości ani liczby 600 uczniów. Pierwsza część to 3 pkt.

  2. Odczytaj akwen i datę

    «Gduńsczim Wikù» przekłada się jako Zatoka Gdańska, a «séwnika» jako wrzesień. Rejsy odbywały się między 16 a 20 września; ta część to 3 pkt.

  3. Zachowaj kolejność dwóch grup

    «żeglôcza» to żaglowiec Zawisza Czarny. Najpierw weszli uczniowie szkół z Gdyni, potem młodzież liceum w Rumi. Trzecia część to 2 pkt.

  4. Przełóż przebieg rejsów

    «òb czas» = podczas, «leżnosc» = okazja, «òd bëna» = od środka, «rézë» = podróż. Zapisz 20 dwugodzinnych rejsów, pracę załogi i doświadczenie morskiej podróży; 5 pkt.

  5. Wyjaśnij zasadę wspólnej pracy

    «òbrzészkòwé» oznacza obowiązkowe szkolenie; «nôleżnikã òbsadë» = członkiem załogi; «rëszny ùdzél» = czynny udział; «sparłãczonëch» = związanych. Kapitan mówi, że na jachcie nie ma gości; 5 pkt.

  6. Zakończ świadectwem

    «cedel» to świadectwo. Każdy uczeń je otrzymał po rejsie. Ostatnia część to 2 pkt. Sprawdź, czy przekład oddaje sens wszystkich sześciu części, a nie jedynie pojedyncze słowa.

Nie tłumacz «Gduńsczim Wikù» jako miasta Gdańska ani «cedel» jako zwykłej kartki; nie pomijaj zasady, że każdy uczestnik staje się członkiem załogi.

Punktowanie i źródło

20 pkt za sześć części semantycznych: kolejno 3, 3, 2, 5, 5 i 2 pkt. Liczą się sens oraz wskazane w kluczu wyrazy i zwroty.

Strona arkusza: 6

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Zadanie 12

30 pkt

Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE

Dwa tematy wypracowania i teksty

Temat 1: obraz Kaszub w tekstach kultury. Temat 2: porównanie dwóch wierszy o rozstaniu.

Pełne polecenie i teksty

Zadanié 12. (0–30)
Wëbierzë jeden temat i napiszë wëprôcowanié.

Temat 1. W jaczi spòsób w tekstach kùlturë są przedstôwióné Kaszëbë? Rozważë
problem, w swòji argùmentacje òdwòłôj sã do dorzeszonégò tekstu i jinëch
tekstów kùlturë. Twòja robòta miałabë miec co nômni 300 słowów.

Dark Majkòwsczi
Historiô twòrzi Kaszëbë i Kaszëbów

Cësk je szóstą pòwiescą napisóną przez Stanisława Jankã. […] Je wiedzec, że kòżdi
roman mô jinëch herojów, pòrësziwô jinszé témë, apartnią sã téż czasã akcji […]. W pierszim
dzélu parłãczi je plac (a tak pò prôwdze place akcji) i òpisënczi wôżnëch historicznëch
wëdarzeniów, chtërne mają wiôldżi cësk na rozwij pòstacji. […]
We wszëtczich romanach Stanisława Janczi môlã akcji są Kaszëbë. […] Gòspòdarczim,
historicznym i kùlturalnym centrum całégò regionu je w nich Gduńsk. To w tim gardze dzeją
sã wëdarzenia, jaczé są wôżné dlô wszëtczich Kaszëbów. […] Gduńsk je pòkôzóny jakno
historicznô stolëca Kaszëb, jakô mô kùlturowi cësk na całi región. […] Gduńsk je wôżnym môlã
dlô herojów romanów téż dlôte, że mieszkają tu wôżné dlô Kaszëbów aùtoritetë. […]
W pòwiescach Janczi pòjôwiają sã miészé miasta – colemało jich mòdłã je Wejrowò.
W nich nôbarżi je widzec historiczné, kùlturalné i gòspòdarczé pòzmianë. […] Je równak
wiedzec, że miasta stałë sã barżi snôżé, kamiéńce są òdnowioné, a kùrantë na radnicë grają
Marsz Derdowsczégò, co pòkazywô rost kaszëbsczi swiądë przënômni westrzód môlowëch
wëszëznów, ale mést i mieszkańców. […]
Wiosczi w prozë Stanisława Janczi są môlama zrzeszonyma przédno z dzecnyma latama
herojów i parłãczą sã z pòczëcym bezpiekù i miłima wspòminkama. […]
Apartną kategòrią môlëznów, w jaczich dzeje sã akcjô romanów Stanisława Janczi,
są pùstczi. W kaszëbsczi lëteraturze są òne przédno placã izolacji, òddzeleniô òd swiata. […]
Wiele ò tëch môlach pisôł Aleksander Majkòwsczi. […] Na plac akcji swòjich dokazów czãsto
wëbiérała pùstczi téż Ana Łajming. […]
Kaszëbë […] są swiôdkama dzejowëch pòzmianów, tragednëch wëdarzeniów, chtërne
mają cësk na te mole. […] Historiô twòrzi, zmieniwô i rozwijô tak lëdzy, jak i kaszëbsczé miasta,
wse i pùstczi.
Na spòdlim: S. Janke, Cësk, pòsłowié Darka Majkòwsczégò, Gdańsk 2020, s. 163–169.

Temat 2. Dokònôj przërównawczi interpretacji pòdónëch dokazów. Twòja robòta
miałabë miec co nômni 300 słowów.

Tómk Fópka
Na rozchódnym

Na rozchódnym pòdôsz mie rãkã
Swiôdkã bãdze nóm brzózczi kòruna
Wezdrzã w òczë serca ùdrãką
Pòdzãkùjã za drogã pòspólną…

Na rozchódnym…

Nie płacz, terô smiéchù nóm trzeba

Co rozgòni kòmùdnoscë blónë
I pòzwòli w klôtce zasztëkac
Lop wseczëców, bò nie ba nóm dóné…

Na rozchódnym…

Namienioné nie bëło szczescé
Cëchô redosc szła w głosną jadłobã
A wspòmnienié całé sã miescy
Na òdjimkù, dze jesmë ze sobą…

Na rozchódnym…

T. Fópka, Na rozchódnym, „Stegna”, Nr 3, 2019, s. 16.

Jan Trepczik
Òddzãkòwanié

Rôz w gwësny zymk jô pòzna ce
pòd króną drzéwieca na stegnie.
Miłotny spiéw tej mùjkôł mie
a spragłô jem ce bëła wiedno.

Bò jô kòcha ce wiele lat,
dzys òddzãkòwanié naj je.
Jô òstnã tu, të rëgniesz w swiat,
tu slédné rozestanié mdze.

Ach kawel mój ters drãdżi mdze,
ce namienienié mie mô wzãté.
I wid mie zgasł i smrok kòl mie,
a z jiwru krew je w żëłach scãtô.

A mòże rôz zymk przińdze znôw,
że òbaczã ce na naj stegnie.
Të mdzesz na mie jak przódë zdrzôł,
jesz kąsk lubieniô dlô nas zbiegnie.

J. Trepczyk, Òddzãkòwanié, [w:] Poezja Zrzeszyńców, Gdańsk 2013, s. 454.

Wëbierzë jeden temat i napiszë wëprôcowanié. Òba tematë i tekstë są pòdóné niżi.

Pokaż dwa modele i omówienie

Autorskie modele — wybierz tylko jeden temat (nie są pracami CKE).

TEMAT 1 — WYPOWIEDŹ ARGUMENTACYJNA

Kaszëbë jakno môl pamiãcë i pòzmianów

W teksce Darka Majkòwsczégò „Historiô twòrzi Kaszëbë i Kaszëbów” je pòstawioné pitanié, w jaczi spòsób lëteratura pòkazëje Kaszëbë. Czë je to leno snôżi òbrôzk jezór, lasów i wiosk, czë téż plac, w chtërnym dzeją sã dzejowé pòzmianë? Na mòjim zdanim Kaszëbë w tekstach kùlturë są żëwim regionã: jich historia mô cësk na lëdzy, a lëdze przez swòjã mòwã i pamiãc nadają znaczenié môlom, w jaczich mieszkają.

Majkòwsczi pisze ò romanach Stanisława Janczi. Òpisëje Gduńsk jakno historiczną stolëcã Kaszëb i wôżné kùlturowé centrum. To nie je blós wiôldżi gard na kôrce. Tam dzeją sã wëdarzenia, jaczé mają znaczenié dlô całégò regionu, i tam mieszkają lëdze, chtërny są aùtoritetama dlô herojów. Tak pòkazóny Gduńsk łączy pòlityczną i kùlturową historiã z codniowim żëcym pòstacjów. Czëtający widzy, że môl mòże bëc ùczãstnikã òpòwiescë, a nié le ji tłã.

Jinszi òbrôzk dôwają miészé miasta, przédno Wejrowò. W nich widzec pòzmianë w gòspòdarce, w bùdinkach i w kaszëbsczi swiądze mieszkańców. Òdnowioné kamiéńce i marsz na radnicë są znakama, że wspólnota pamiãtô ò swòjich kòrzeniach, chòc region nie òstôwô taczim samim jak przódë. Wiosczi w prozë Janczi parłãczą sã z dzecnyma latama i bezpiekã. Pùstczi mają jinszé znaczenié: òznaczają òddzelenié òd swiata. Jeden region mô tej rozmajité òblicza, a nié jedną prostą twôrz.

Do rozważaniô mòżna téż przëwòłac dokaz Aleksandra Majkòwsczégò „Żëcé i przigòdë Remùsa”. Droga Remùsa przez kaszëbsczé mole pòzwôlô pòznac jãzëk, lëdzy i jich òpòwiescë. Bohater nie widzy swòji zemi blós jakno krajobrazu. Je òn sparłãczony z pamiãcą wspólnotë, chtërną trzeba pòznawac i ùtrzëmac. Ten dokaz, jak proza Janczi, pòkazëje, że swój môl nie je dany rôz na wiedno: kòżdé pòkòlenié mùszi na nowò òdczytac jegò znaczenié.

W teksce Majkòwsczégò wôżné je téż zestawienié lëdzczich dzejów z historią miast, wiosk i pùstków. Dzejowé wëdarzenia zmieniwają nie leno bùdinczi, ale téż żëcé herojów. Dlôte nie wëstarczi wëmalowac snôżégò òbrazu Kaszëb. Trzeba pitac, co sã w tëch môlach stało, jak lëdze ò tim pamiãtają i co z ti pamiãcë wënikô dlô dzysdniowégò żëcô.

Wëchôdô na to, że Kaszëbë w lëteraturze są równoczasno domã, placã pòzmianów i znanką wspólny spôdkòwiznë. Gduńsk, Wejrowò, wiosczi i pùstczi mają jinszé funkcje, ale wszëtczé pòmôgają òpòwiedzec historiã lëdzy. Pisarze ùczą, że miłota do regionu nie pòlégô na ùdôwaniém, jakbë nick sã w nim nie zmieniało. Pòlégô na pamiãcë, zrozmienim pòzmianów i òdpòwiedzalnoscë za przińdné pòkòlenia.

TEMAT 2 — INTERPRETACJA PORÓWNAWCZA

Rozestanié, pamiãc i nadzeja w dwùch wiérztach

Wiérztë Tómka Fópczi „Na rozchódnym” i Jana Trepczika „Òddzãkòwanié” są ò rozestanió dwùch blësczich lëdzy. W òbù dokazach gôdô pòstac, chtërna zwracô sã do kòchóny òsobë i nie chce stracëc wspòminków. Równak ti dwa głosë nié są taczé samé. Ù Fópczi rozestanié dzeje sã jakbë terô, przë wspólnym òdjimkù; ù Trepczika mówiący wrôcô mëslama do zymkù, czedë pòznôł kòchóną, i pitô ò mòżlëwi pòwrót nôdzejë.

Pierszi wiérzt zaczënô sã òd gestu pòdaniô rãczi. Je to małi, codniowi znak blëskoscë, ale w ti chwilë znaczi baro wiele. Brzózczi kòruna mô bëc swiôdkã rozestaniô. Lëriczny podmiot próbuje ùtrzëmac spòkój: prosy, bë nie płakac, bò terô pòtrzébny je smiéch. Ten smiéch nie znôczë równak, że nie mô biédë. Òn mô rozgònic smùtné mëslë i pòmóc przeńc przez drãdżą chwilã. Pòwtôrzóné słowa „Na rozchódnym” przëwòłiwają pòstacë do tegò samégò momentu, jakbë czas ni mògł pòjsc dali.

W slédny czãscë Fópka pòkazëje paradoks wspólnégò żëcô. Cëchô redosc zmieniwô sã w głosną jadłobã, a szczescé nie bëło jima namienioné. Z całi drodżi òstôwô òdjimk, na chtërnym jesmë ze sobą. Fotografiô zatrzëmùje blëskosc, ale ni mòże wrócëc przeszłëch dniów. Dlôte pamiãc je tu zarôzã skarbã i bòlem: dôwô òbrôzk drugégò człowieka, chòc nie dôwô jegò òbecnoscë.

W „Òddzãkòwanim” Trepczik rozpòczinô òpòwiesc òd zymkù i pòtkaniô pòd drzéwiãcą króną. Mówiący pamiãtô miłotny spiéw i blëskosc, chtërna bëła dlô niegò wôżnô przez wiele lat. Pòtem przëchòdzy òddzãkòwanié: jedno òstôwô na môlu, a drëdżé jidze w swiat. Òbraz zgasłégò widu i smrokù pòkazëje, jak wiôlgą strôta je rozestanié. Zmienia sã nie leno żëcé bòhatera, ale téż jegò spòsob widzeniô swiata.

Równak slédnô zwrotka Trepczika nie zamikô przińdnoscë. Pòjôwiô sã mësla, że zymk mòże przińc jesz rôz i że pòstacë pòtkają sã na ti sami stegnie. To je nadzeja, nié gwësnô òbietnica. W ti sprawie dokaz różni sã òd wiérztu Fópczi. Tam repetowanié „Na rozchódnym” zatrzëmùje òstatną chwilã i òdjimk; tu òbrôzk pòwrotu zymkù òtemikô mòżlëwosc nowégò pòtkaniô.

Òba aùtorzë ùżiwają òbrazów naturë, bë gadac ò ùczëcach: brzózka je swiôdkã rozestaniô, a zymk znaczi pamiãc i nadzejã. Òba podmiotë zwracają sã prosto do drëdżi òsobë, przez co wiérztë mają intymny charakter. Jednak Fópka mòcni pòdkresliwô òstatny wspólny òdjimk, a Trepczik zostôwiô pòmalink do przińdnoscë. Razã ti dokazë pòkazëją, że miłota pò rozestanim nie zadżinô zarôz. Żëje w pamiãcë, a czasã téż w cëchi nôdzejë na nowe pòtkanié.

Oba modele są pierwszą redakcją wymagającą niezależnej recenzji kaszubskiej, literackiej i punktowej. Nie są oficjalnymi pracami CKE ani gwarancją oceny. Zdający wybiera jeden temat i pisze własną pracę.

Zobacz rozwiązanie krok po kroku
  1. Wybierz jeden temat i właściwą skalę

    Pierwszy temat wymaga problemu wynikającego z fragmentu Darka Majkòwsczégò, własnego stanowiska oraz innych tekstów kultury. Drugi wymaga wspólnej koncepcji porównania obu wierszy, nie dwóch osobnych streszczeń.

  2. Temat 1: postaw problem

    Model pyta, czy Kaszuby są w kulturze jedynie pejzażem, czy żywym miejscem pamięci i historycznych przemian. Odtwarza tezę źródła, że historia zmienia zarówno ludzi, jak i miasta, wsie oraz pustkowia.

  3. Temat 1: zbuduj argumenty z fragmentu

    Zestaw Gdańsk jako centrum regionu, przemiany mniejszych miast, wspomnieniową funkcję wsi i izolację pustkowia. Każdy obraz miejsca połącz z doświadczeniem bohaterów; nie przedstawiaj regionu jako jednorodnego.

  4. Temat 1: użyj innego tekstu kultury

    Model odwołuje się do «Żëcé i przigòdë Remùsa» Aleksandra Majkòwsczégò jako kontekstu drogi przez region i pamięci kaszubskiej. Odwołanie ma wspierać stanowisko, nie zastępować interpretacji fragmentu.

  5. Temat 2: ustal wspólny motyw

    W obu wierszach rozstanie łączy miłość z pamięcią. Porównuj jednocześnie mówiącego, adresatkę, czas wspomnienia i funkcję przyrody, aby z zestawienia powstał wniosek.

  6. Temat 2: pokaż różnicę zakończeń i formy

    U Fópczi powracający zwrot «Na rozchódnym» i wspólna fotografia zatrzymują ostatnią chwilę. U Trepczika obraz ponownego nadejścia wiosny zostawia niepewną nadzieję na spotkanie.

  7. Skontroluj długość i nie przypisuj sobie punktów

    Autorskie modele mają 389 i 393 słów wraz z tytułami, oba przekraczają minimum 300. Sprawdź osobne rubryki, a przed ewentualną publikacją skieruj teksty do recenzenta kaszubskiego i literaturoznawcy.

Nie łącz obu tematów w jednej pracy. W temacie 1 nie poprzestawaj na opisie pejzażu; w temacie 2 nie zastępuj porównania dwoma odrębnymi streszczeniami.

Punktowanie i źródło

Do 30 pkt. Temat 1: problem 0–6, stanowisko 0–6, rzeczowość 0–2, kompozycja 0–4, spójność 0–2, styl 0–3, język 0–4, zapis 0–3. Temat 2: koncepcja porównania 0–4, uzasadnienie 0–9, rzeczowość 0–2, kompozycja 0–3, spójność 0–2, styl 0–3, język 0–4, zapis 0–3. Poniżej 300 słów oceniane są tylko kategorie A–C; błąd kardynalny może wyzerować pracę.

Strona arkusza: 7

Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.

Oficjalne dokumenty

Materiały CKE

Dokumenty otwierają się na żądanie.

EMKK-R0-100-2105