Język kaszubski 2025 — poziom rozszerzony

1. Rozpoznaj typ zadania

   Obszar „Język kaszubski — odpowiedź według zasad CKE” wskazuje, jakiej strategii użyć i które elementy polecenia trzeba zrealizować.

2. Zastosuj strategię

   Ustal typ informacji lub operacji językowej wymaganej w poleceniu, a następnie odrzuć odpowiedzi, które pasują tylko częściowo do kontekstu.

3. Sprawdź model odpowiedzi

   1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury 2) rozumie tematy, motywy, toposy
   w kształtowaniu poczucia tożsamości charakterystyczne dla literatury kaszubskiej;
   regionalnej. 3) rozumie kontekst kulturowy poznawanych
   2. Pogłębianie znajomości literatury, języka, utworów literackich.
   historii i kultury regionu.
   II. Kształcenie językowe. II. 3. Komunikacja językowa i kultura języka.
   1.Kształcenie umiejętności posługiwania się Zdający:
   leksykalnymi zasobami języka. 1) posługuje się literacką odmiana języka
   […];
   6) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
   […].
   III. Kształcenie literackie i kulturowe. III. 1. Analiza i interpretacja utworów
   1. Poznawanie i poszerzanie zakresu literackich. Zdający:
   znajomości literatury kaszubskiej. 1) rozpoznaje […] gatunki literackie, potrafi
   2. Kształcenie umiejętności analizy wymienić ich cechy;
   i interpretacji dzieł literackich oraz innych 2) rozpoznaje zastosowane w utworze
   tekstów kultury. językowe środki wyrazu artystycznego oraz
   inne wyznaczniki poetyki danego utworu
   i określa ich funkcje;
   3) rozpoznaje w utworze sposoby
   kreowania bohatera i świata
   przedstawionego;
   4) rozpoznaje podstawowe motywy i toposy
   […];
   5) wykorzystuje w interpretacji elementy
   znaczące dla odczytania sensu utworu

   1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy

   programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia
   (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).

   (tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
   klucze, motto);
   6) wykorzystuje w interpretacji utworu
   konteksty: literacki, kulturowy […],
   biograficzny;
   7) dostrzega obecne w utworach literackich
   […] wartości regionalne, narodowe
   i uniwersalne;
   2) przeprowadza interpretację porównawczą
   utworów literackich (PR).
   IV. Tworzenie wypowiedzi. IV. 2. Pisanie. Zdający:
   3. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1) hierarchizuje informacje zawarte
   własnych sądów, poglądów i opinii. w tekście;
   2) tworzy tekst własny, stosując adekwatną
   do tematu formę wypowiedzi;
   5) uwzględnia w interpretacji potrzebne
   konteksty, np. biograficzny, historyczny;
   2) tworzy samodzielną wypowiedź
   argumentacyjną według podstawowych
   zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
   hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
   hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
   względem użyteczności wypowiedzi,
   podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
   wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
   wnioskowanie) (PR).

   1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
   • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną
   • w wypracowaniu zdający odwołał się do co najmniej dwóch tekstów (zgodnie ze
   wskazaniem w poleceniu).

   • W wypracowaniu jest odwołanie do dwóch tekstów literackich (temat pierwszy) 1 pkt
   oraz załączonego tekstu oraz innego tekstu literackiego (temat drugi)
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego
   w poleceniu
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
   • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt
   „1 pkt”.
   ALBO
   • Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

   Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
   we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
   1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
   tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego do
   lektury/tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze / tym tekście ma
   charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
   a) Przykład zdania analitycznego: Majkòwsczégò je tekstã rechòwónym w rédze
   nôwôżniészich dokazów kaszëbsczi lëteraturë ò Kaszëbach, bò pòkazywô tã
   spòlëznã w baro wôżnym sztóce ji dzejów.
   b) Przykład zdania informacyjnego: Aùtorã pòwiescë Żëcé i przigòdë Remùsa je
   Aleksander Majkòwsczi.
   Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
   przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

   2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,
   jeżeli:
   a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego
   omówienie jest wymagane.

   3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera
   co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

   2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
   czy w wypracowaniu zdający:
   • wykorzystał znajomość tekstów z literatury kaszubskiej
   • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
   pogłębia i rozwija rozważany problem
   • przedstawił bogatą argumentację: argumentacja jest logiczna, wnikliwa, zróżnicowana,
   świadczy o erudycji zdającego
   • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
   • nie popełnił błędów rzeczowych (np. pisząc o wydarzeniach z danej lektury, nie popełnił
   błędów, tj. nie pomylił imion postaci, nie przypisał postaciom cech, których nie posiadają
   bądź nie wymyślił wydarzeń, których w lekturze nie ma lub inne), jak i terminologii
   historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej (np. niewłaściwie i bez zrozumienia
   stosuje pojęcia i terminy).

   Interpretacja porównawcza
   Funkcjonalność
   wykorzystania
   Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność Liczba Błędy
   utworów
   wypowiedzi punktów rzeczowe
   wskazanych
   w poleceniu
   Dwa utwory • Bogata argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 16 pkt

   Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
   (porównane) • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   w pełni • Zadowalająca argumentacja.
   funkcjonalnie. • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany 15 pkt
   funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo 14 pkt
   funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 13 pkt
   kontekstów.
   Jeden utwór • Bogata argumentacja.
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 12 pkt
   w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja.
   a drugi – • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany 11 pkt
   częściowo funkcjonalnie.
   funkcjonalnie
   • Powierzchowna argumentacja.
   (porównanie
   • W pracy kontekst / y wykorzystano 10 pkt
   częściowe).
   częściowo funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 9 pkt
   kontekstów.
   Dwa utwory • Trafna argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 8 pkt
   częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja.
   (porównanie • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany 7 pkt
   częściowe). funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy kontekst / y wykorzystano 6 pkt
   częściowo funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 5 pkt
   kontekstów.
   Tylko jeden • Trafna argumentacja.
   4 pkt
   utwór • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów.

   wykorzystany • Zadowalająca argumentacja.
   częściowo LUB • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany 3 pkt
   w pełni funkcjonalnie.
   funkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
   (brak • W pracy kontekst / y wykorzystano 2 pkt
   porównania). częściowo funkcjonalnie.
   •
   Powierzchowna argumentacja.
   •
   W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 1 pkt
   kontekstów.
   Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części
   0 pkt
   funkcjonalnie.

   Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
   i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
   w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
   Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
   1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz
   odczytanych sensów.

   2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu minimum dwa teksty
   (temat pierwszy i drugi). Funkcjonalne wykorzystanie utworu oznacza przywołanie
   w wypracowaniu:
   1) takich elementów fabuły, jak np. wydarzeń, bohaterów, wątków
   2) sensów utworów,
   które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
   zdający pisze.

   Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
   pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
   wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np. ze
   stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę
   niezgodność w ocenie funkcjonalności.

   3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten
   utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie dokonując żadnej
   refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego
   za pomocą argumentów.
   1) Bogata argumentacja– to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
   przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę
   problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego
   namysłu nad problemem.
   W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów. W sytuacji
   gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie,

   mówimy o argumentacji trafnej.
   2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
   trafnymi przykładami.
   3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
   niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
   dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
   podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe
   dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

   5. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.
   1) historii
   2) filozofii
   3) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
   4) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
   5) biografii autora
   6) prądu literackiego
   7) charakteru epoki,
   wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu
   w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do
   którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu
   polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia
   i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez
   konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich;
   w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

   6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie
   przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko
   do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

   7. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż
   wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
   streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie
   dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   8. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę
   i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości
   kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to
   wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową
   w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

   9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi
   zawierających błędy rzeczowe.

   10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
   1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający
   2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
   w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją
   danego utworu

   3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka.

   11. Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
   którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty
   świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd.

   3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl(maksymalnie 7 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium egzaminator będzie oceniał czy:
   1. w zakresie struktury wypowiedzi:
   • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
   pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
   • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
   jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny;

   2. w zakresie spójności wypowiedzi:
   • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
   całość
   • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
   zdaniami i akapitami
   • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
   tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
   toku rozumowania autora;

   3. w zakresie stylu wypowiedzi:
   • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
   (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
   stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3a. Struktura wypowiedzi
   Uporządkowanie elementów Liczba
   Podział wypowiedzi
   treściowych wypowiedzi punktów
   Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
   wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
   w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
   pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
   ALBO w zakresie struktury akapitów.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C
   ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
   próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
   D
   elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób
   wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez

   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   • Elementy treściowe
   wypowiedzi
   zorganizowane w pracy
   częściowo problemowo, Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   częściowo wyłącznie (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   E
   pod względem ALBO w zakresie struktury akapitów.
   formalnym.
   • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
   wypowiedzi w całości (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   lub w przeważającej ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   części pracy
   zorganizowane
   F
   wyłącznie pod
   względem formalnym,
   npkt wg kolejno
   omawianych tekstów
   literackich.
   Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
   G
   zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

   Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
   1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
   podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
   (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na
   kolejne „bloki”, tj. akapity).
   1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
   problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
   omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje
   argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem
   organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,
   „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
   2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
   ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli
   w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie
   wypowiedzi według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład
   umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
   3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
   formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
   wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
   identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie
   w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów;
   tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności
   akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).
   2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
   i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
   zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np.
   nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego (lakonicznego)

   zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.

   3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu
   została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne
   akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że
   w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej
   myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na
   mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków
   stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość).

   4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
   któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
   wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

   3b. Spójność wypowiedzi
   Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt
   w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   LUB całej wypowiedzi.
   W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt
   na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
   • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
   zasadniczą pracy.
   • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   • LUB całej wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
   zasadniczą pracy.

   Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
   1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
   i uporządkowaną całość.

   2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np.
   przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

   3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
   a) błędów logicznych, w tym np. zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
   wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
   rozumowania), sprzecznych stwierdzeń;
   b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
   zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
   poboczne;
   c) zredagowania wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie
   pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
   z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem;
   d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków);
   e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe;
   f) wprowadzenia treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających
   w wątpliwym związku z tematem/wywodem;
   g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie;
   h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

   4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
   w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

   5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
   z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
   zespolenia między akapitami.

   6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd
   językowy, jak i błąd w spójności.

   3c. Styl wypowiedzi
   Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
   pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt
   niejednorodny).
   Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt

   Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
   1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
   pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

   2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
   jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
   słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje

   się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
   pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
   wypracowania zredagowano przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
   dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
   w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

   4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
   pracy zdającego.

   4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
   1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
   • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki
   ((frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku kaszubskim), czy też ograniczył
   się do najprostszych środków językowych;
   • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
   swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu.
   • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy;

   2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
   • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy.

   3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
   • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

   4a. Zakres i poprawność środków językowych
   Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
   językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
   oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

   Poprawność środków Nie
   16 lub
   więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–13 14–15
   więcej
   niż 3 błędy błędów błędów błędów błędów błędów
   błędów
   Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz.
   jęz.
   jęz.
   A B C D E F G H
   1. Szeroki zakres
   środków językowych,
   tzn.
   • zróżnicowana
   składnia,
   • zróżnicowana
   leksyka, w tym np.
   poprawna
   łączliwość
   7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
   wyrazów, bogata
   frazeologia,
   precyzyjne
   słownictwo,
   umożliwiających pełną
   i swobodną realizację
   tematu.
   2. Zadowalający zakres
   środków językowych,
   tzn. składnia i leksyka
   stosowne / 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
   odpowiednie do
   realizacji tematu.
   3. Wąski zakres środków
   językowych, tzn.
   składnia i leksyka
   proste / ograniczone, 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
   utrudniające realizację
   tematu.

   Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
   zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
   5 pkt w tym kryterium.

   Wyjaśnienia (kryterium 4a)
   1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
   językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
   językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
   językowej.

   2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę
   poprawności środków językowych w pracy zdającego.

   3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
   poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
   złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik
   zdania, strona bierna, paralelizmy składniowe, poprawne wprowadzanie cytatów,

   zdania pytające.

   4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. nie
   stosuje nieuzasadnionych powtórzeń, stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje
   bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii.

   5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń
   wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
   językowych.

   4b. Poprawność ortograficzna
   Praca jest bezbłędna lub zawiera do 9 błędów ortograficznych 2 pkt
   Praca zawiera 10–18 błędów ortograficznych. 1 pkt
   Praca zawiera 19 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt

   Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
   jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

   4c. Poprawność interpunkcyjna
   Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt
   Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt
   Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

   Uwagi ogólne
   1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni
   ją na 0 pkt.
   2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
   egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
   3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 350 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
   Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
   W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
   4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
   z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
   internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
   kaszubskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
   5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
   postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
   indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
   i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

   Теmat 2. (0–35)
   Pòrtret dzecka w lëteraturze kaszëbsczi. Rozważë zagadnienié, òdwòłiwającë sã do
   dorzeszonégò tekstu i wëbrónégò dokazu z kaszëbsczi lëteraturë.

   Wymagania określone w podstawie programowej
   Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
   I. Świadomość własnego dziedzictwa I. Świadomość własnego dziedzictwa
   regionalnego. regionalnego. Zdający:
   1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury 2) rozumie tematy, motywy, toposy
   w kształtowaniu poczucia tożsamości charakterystyczne dla literatury
   regionalnej. kaszubskiej;
   2. Pogłębianie znajomości literatury, języka, 3) rozumie kontekst kulturowy
   historii i kultury regionu. poznawanych utworów literackich.

   II. Kształcenie językowe. II.3. Komunikacja językowa i kultura języka.
   1.Kształcenie umiejętności posługiwania się Zdający:
   leksykalnymi zasobami języka. 1) posługuje się literacką odmiana języka
   […];
   6) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
   […].
   III. Kształcenie literackie i kulturowe. III. 1. Analiza i interpretacja utworów
   1. Poznawanie i poszerzanie zakresu literackich. Zdający:
   znajomości literatury kaszubskiej. 1) rozpoznaje […] gatunki literackie, potrafi
   2. Kształcenie umiejętności analizy wymienić ich cechy;
   i interpretacji dzieł literackich oraz innych 2) rozpoznaje zastosowane w utworze
   tekstów kultury. językowe środki wyrazu artystycznego oraz
   inne wyznaczniki poetyki danego i określa
   ich funkcje;
   3) rozpoznaje w utworze sposoby
   kreowania bohatera i świata
   przedstawionego;
   4) rozpoznaje podstawowe motywy i toposy
   […];
   5) wykorzystuje w interpretacji elementy
   znaczące dla odczytania sensu utworu
   (tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
   klucze, motto);
   6) wykorzystuje w interpretacji utworu
   konteksty: literacki, kulturowy […],
   biograficzny;
   7) dostrzega obecne w utworach literackich
   […] wartości regionalne, narodowe
   i uniwersalne.
   IV. Tworzenie wypowiedzi. IV. 2. Pisanie. Zdający:
   3. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1) hierarchizuje informacje zawarte
   własnych sądów, poglądów i opinii. w tekście;
   2) tworzy tekst własny, stosując adekwatną
   do tematu formę wypowiedzi;

   5) uwzględnia w interpretacji potrzebne
   konteksty, np. biograficzny, historyczny;
   2) tworzy samodzielną wypowiedź
   argumentacyjną według podstawowych
   zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
   hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
   hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
   względem użyteczności wypowiedzi,
   podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
   wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
   wnioskowanie) (PR).

   1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
   • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną
   • w wypracowaniu zdający odwołał się do co najmniej dwóch tekstów (zgodnie ze
   wskazaniem w poleceniu).

   • W wypracowaniu jest odwołanie do dwóch tekstów literackich (temat pierwszy) 1 pkt
   oraz załączonego tekstu oraz innego tekstu literackiego (temat drugi)
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego
   w poleceniu
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
   • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt
   „1 pkt”.
   ALBO
   • Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

   Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
   we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
   1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
   tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego do
   lektury/tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze / tym tekście ma
   charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
   a) Przykład zdania analitycznego: Pòwiesc Żëcé i przigòdë Remùsa Aleksandra
   Majkòwsczégò je tekstã rechòwónym w rédze nôwôżniészich dokazów kaszëbsczi
   lëteraturë ò Kaszëbach, bò pòkazywô tã spòlëznã w baro wôżnym sztóce ji dzejów.
   b) Przykład zdania informacyjnego: Aùtorã pòwiescë Żëcé i przigòdë Remùsa je
   Aleksander Majkòwsczi.
   Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
   przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.
   2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli:

   a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego
   omówienie jest wymagane.

   3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera
   co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

   2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
   czy w wypracowaniu zdający:
   • wykorzystał znajomość tekstów z literatury kaszubskiej
   • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
   pogłębia i rozwija rozważany problem
   • przedstawił bogatą argumentację: argumentacja jest logiczna, wnikliwa, zróżnicowana,
   świadczy o erudycji zdającego
   • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
   • nie popełnił błędów rzeczowych (np. pisząc o wydarzeniach z danej lektury, nie popełnił
   błędów, tj. nie pomylił imion postaci, nie przypisał postaciom cech, których nie posiadają
   bądź nie wymyślił wydarzeń, których w lekturze nie ma lub inne), jak i terminologii
   historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej (np. niewłaściwie i bez zrozumienia
   stosuje pojęcia i terminy).

   Wypowiedź argumentacyjna

   Funkcjonalność
   Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność Liczba Błędy
   wykorzystanych
   wypowiedzi punktów rzeczowe
   tekstów
   Dwa teksty • Bogata argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt

   Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
   w pełni
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   funkcjonalnie.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo
   14 pkt
   funkcjonalnie.
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 13 pkt
   kontekstu.
   Jeden tekst • Bogata argumentacja.
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt
   w pełni
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   funkcjonalnie,
   a drugi – • Zadowalająca argumentacja.
   częściowo • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt
   funkcjonalnie. • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo
   10 pkt
   funkcjonalnie.
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 9 pkt
   kontekstu.
   Jeden tekst • Trafna argumentacja.
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt
   w pełni
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie,
   a drugi – • Zadowalająca argumentacja.
   niefunkcjonalnie • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt
   albo brak. • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo
   6 pkt
   funkcjonalnie.
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 5 pkt
   kontekstu.
   Dwa teksty • Trafna argumentacja. 4 pkt

   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.
   częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo
   2 pkt
   funkcjonalnie.
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 1 pkt
   kontekstu.
   • Jeden tekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie, a drugi –
   niefunkcjonalnie albo brak.
   0 pkt
   • Żaden tekst nie został wykorzystany przynajmniej w części
   funkcjonalnie.

   Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
   i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
   w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
   Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
   1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz
   odczytanych sensów.

   2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu minimum dwa teksty (temat
   pierwszy i drugi). Funkcjonalne wykorzystanie utworu oznacza przywołanie
   w wypracowaniu:
   1) takich elementów fabuły, jak np. wydarzeń, bohaterów, wątków
   2) sensów utworów,
   które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
   zdający pisze.

   Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
   pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
   wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np. ze
   stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się
   tę niezgodność w ocenie funkcjonalności.

   3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten
   utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie dokonując żadnej
   refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego
   za pomocą argumentów.
   1) Bogata argumentacja– to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi

   przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę
   problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego
   namysłu nad problemem.
   W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów. W sytuacji
   gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie,
   mówimy o argumentacji trafnej.
   2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
   trafnymi przykładami.
   3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
   niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
   dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
   podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe
   dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

   5. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.
   1) historii
   2) filozofii
   3) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
   4) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
   5) biografii autora
   6) prądu literackiego
   7) charakteru epoki,
   wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu
   w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do
   którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu
   polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia
   i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez
   konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich;
   w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

   6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie
   przywołania, npkt informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko
   do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

   7. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż
   wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
   streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie
   dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   8. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę
   i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości
   kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to
   wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową
   w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

   9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi
   zawierających błędy rzeczowe.

   10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
   1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający
   2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
   w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją
   danego utworu
   3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka.
   11.Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
   którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty
   świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd.

   3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl(maksymalnie 7 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium egzaminator będzie oceniał czy:
   1. w zakresie struktury wypowiedzi:
   • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
   pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
   • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
   jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny;

   2. w zakresie spójności wypowiedzi:
   • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
   całość
   • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
   zdaniami i akapitami
   • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
   tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
   toku rozumowania autora;

   3. w zakresie stylu wypowiedzi:
   • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
   (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
   stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3a. Struktura wypowiedzi
   Uporządkowanie elementów Liczba
   Podział wypowiedzi
   treściowych wypowiedzi punktów
   Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
   wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
   w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
   pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
   ALBO w zakresie struktury akapitów.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   C
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

   ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
   próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
   elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D
   wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   E
   zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów.
   częściowo problemowo,
   częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
   pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • Elementy treściowe
   wypowiedzi w całości
   lub w przeważającej
   części pracy F
   zorganizowane
   wyłącznie pod
   względem formalnym,
   np. wg kolejno
   omawianych tekstów
   literackich.
   Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
   G
   zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

   Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
   1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
   podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
   (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na
   kolejne „bloki”, tj. akapity).
   1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
   problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
   omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający
   przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich /
   kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem
   („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
   2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
   ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli
   w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie
   wypowiedzi według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład
   umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
   3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
   formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
   wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
   identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu
   omawianie w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów /
   kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np.

   zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).

   2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
   i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
   zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np.
   nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego (lakonicznego)
   zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.

   3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu
   została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
   Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
   występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
   całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
   ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w
   sobie zwartą myślowo całość).

   4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
   któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
   wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

   3b. Spójność wypowiedzi

   Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt
   w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   LUB całej wypowiedzi.
   W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt
   na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
   • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
   zasadniczą pracy.
   • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   • LUB całej wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
   zasadniczą pracy.

   Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
   1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
   i uporządkowaną całość.

   2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np.
   przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

   3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
   a) błędów logicznych, w tym np. zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
   wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
   rozumowania), sprzecznych stwierdzeń;
   b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
   zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
   poboczne;
   c) zredagowania wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują
   logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
   z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem;
   d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków);
   e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe;
   f) wprowadzenia treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających
   w wątpliwym związku z tematem/wywodem;
   g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie;
   h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

   4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
   w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

   5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
   z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
   zespolenia między akapitami.

   6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd
   językowy, jak i błąd w spójności.

   3c. Styl wypowiedzi
   Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
   pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt
   niejednorodny).
   Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt

   Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
   1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
   pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

   2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
   jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
   słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje

   się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
   pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
   wypracowania zredagowano przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
   dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
   w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

   4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
   pracy zdającego.

   4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
   1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
   • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.
   frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku kaszubskim), czy też ograniczył
   się do najprostszych środków językowych;
   • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
   swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu.
   • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy;

   2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
   • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy.

   3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
   • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

   4a. Zakres i poprawność środków językowych

   Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
   językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
   oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

   Poprawność środków Nie
   16 lub
   więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–13 14–15
   więcej
   niż 3 błędy błędów błędów błędów błędów błędów
   błędów
   Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz.
   jęz.
   jęz.
   A B C D E F G H
   1. Szeroki zakres
   środków językowych,
   tzn.
   • zróżnicowana
   składnia,
   • zróżnicowana
   leksyka, w tym np.
   poprawna
   łączliwość
   7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
   wyrazów, bogata
   frazeologia,
   precyzyjne
   słownictwo,
   umożliwiających pełną
   i swobodną realizację
   tematu.
   2. Zadowalający zakres
   środków językowych,
   tzn. składnia i leksyka
   stosowne / 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
   odpowiednie do
   realizacji tematu.
   3. Wąski zakres środków
   językowych, tzn.
   składnia i leksyka
   proste / ograniczone, 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
   utrudniające realizację
   tematu.

   Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
   zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
   5 pkt w tym kryterium.

   Wyjaśnienia (kryterium 4a)
   1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
   językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
   językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
   językowej.

   2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę
   poprawności środków językowych w pracy zdającego.

   3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
   poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
   złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik

   zdania, strona bierna, paralelizmy składniowe, poprawne wprowadzanie cytatów,
   zdania pytające.

   4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. nie
   stosuje nieuzasadnionych powtórzeń, stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje
   bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii.

   5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń
   wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
   językowych.

   4b. Poprawność ortograficzna
   Praca jest bezbłędna lub zawiera do 9 błędów ortograficznych 2 pkt
   Praca zawiera 10–18 błędów ortograficznych. 1 pkt
   Praca zawiera 19 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt

   Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
   jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

   4c. Poprawność interpunkcyjna
   Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt
   Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt
   Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

   Uwagi ogólne
   1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją
   na 0 pkt.
   2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
   egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
   3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 350 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
   Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
   W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
   4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
   z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
   internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
   kaszubskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
   5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
   postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
   indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
   i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

4. Skontroluj punktowanie

   1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury 2) rozumie tematy, motywy, toposy
   w kształtowaniu poczucia tożsamości charakterystyczne dla literatury kaszubskiej;
   regionalnej. 3) rozumie kontekst kulturowy poznawanych
   2. Pogłębianie znajomości literatury, języka, utworów literackich.
   historii i kultury regionu.
   II. Kształcenie językowe. II. 3. Komunikacja językowa i kultura języka.
   1.Kształcenie umiejętności posługiwania się Zdający:
   leksykalnymi zasobami języka. 1) posługuje się literacką odmiana języka
   […];
   6) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
   […].
   III. Kształcenie literackie i kulturowe. III. 1. Analiza i interpretacja utworów
   1. Poznawanie i poszerzanie zakresu literackich. Zdający:
   znajomości literatury kaszubskiej. 1) rozpoznaje […] gatunki literackie, potrafi
   2. Kształcenie umiejętności analizy wymienić ich cechy;
   i interpretacji dzieł literackich oraz innych 2) rozpoznaje zastosowane w utworze
   tekstów kultury. językowe środki wyrazu artystycznego oraz
   inne wyznaczniki poetyki danego utworu
   i określa ich funkcje;
   3) rozpoznaje w utworze sposoby
   kreowania bohatera i świata
   przedstawionego;
   4) rozpoznaje podstawowe motywy i toposy
   […];
   5) wykorzystuje w interpretacji elementy
   znaczące dla odczytania sensu utworu

   1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy

   programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia
   (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).

   (tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
   klucze, motto);
   6) wykorzystuje w interpretacji utworu
   konteksty: literacki, kulturowy […],
   biograficzny;
   7) dostrzega obecne w utworach literackich
   […] wartości regionalne, narodowe
   i uniwersalne;
   2) przeprowadza interpretację porównawczą
   utworów literackich (PR).
   IV. Tworzenie wypowiedzi. IV. 2. Pisanie. Zdający:
   3. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1) hierarchizuje informacje zawarte
   własnych sądów, poglądów i opinii. w tekście;
   2) tworzy tekst własny, stosując adekwatną
   do tematu formę wypowiedzi;
   5) uwzględnia w interpretacji potrzebne
   konteksty, np. biograficzny, historyczny;
   2) tworzy samodzielną wypowiedź
   argumentacyjną według podstawowych
   zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
   hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
   hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
   względem użyteczności wypowiedzi,
   podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
   wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
   wnioskowanie) (PR).

   1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
   • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną
   • w wypracowaniu zdający odwołał się do co najmniej dwóch tekstów (zgodnie ze
   wskazaniem w poleceniu).

   • W wypracowaniu jest odwołanie do dwóch tekstów literackich (temat pierwszy) 1 pkt
   oraz załączonego tekstu oraz innego tekstu literackiego (temat drugi)
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego
   w poleceniu
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
   • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt
   „1 pkt”.
   ALBO
   • Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

   Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
   we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
   1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
   tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego do
   lektury/tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze / tym tekście ma
   charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
   a) Przykład zdania analitycznego: Majkòwsczégò je tekstã rechòwónym w rédze
   nôwôżniészich dokazów kaszëbsczi lëteraturë ò Kaszëbach, bò pòkazywô tã
   spòlëznã w baro wôżnym sztóce ji dzejów.
   b) Przykład zdania informacyjnego: Aùtorã pòwiescë Żëcé i przigòdë Remùsa je
   Aleksander Majkòwsczi.
   Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
   przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

   2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,
   jeżeli:
   a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego
   omówienie jest wymagane.

   3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera
   co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

   2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
   czy w wypracowaniu zdający:
   • wykorzystał znajomość tekstów z literatury kaszubskiej
   • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
   pogłębia i rozwija rozważany problem
   • przedstawił bogatą argumentację: argumentacja jest logiczna, wnikliwa, zróżnicowana,
   świadczy o erudycji zdającego
   • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
   • nie popełnił błędów rzeczowych (np. pisząc o wydarzeniach z danej lektury, nie popełnił
   błędów, tj. nie pomylił imion postaci, nie przypisał postaciom cech, których nie posiadają
   bądź nie wymyślił wydarzeń, których w lekturze nie ma lub inne), jak i terminologii
   historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej (np. niewłaściwie i bez zrozumienia
   stosuje pojęcia i terminy).

   Interpretacja porównawcza
   Funkcjonalność
   wykorzystania
   Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność Liczba Błędy
   utworów
   wypowiedzi punktów rzeczowe
   wskazanych
   w poleceniu
   Dwa utwory • Bogata argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 16 pkt

   Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
   (porównane) • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   w pełni • Zadowalająca argumentacja.
   funkcjonalnie. • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany 15 pkt
   funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo 14 pkt
   funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 13 pkt
   kontekstów.
   Jeden utwór • Bogata argumentacja.
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 12 pkt
   w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja.
   a drugi – • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany 11 pkt
   częściowo funkcjonalnie.
   funkcjonalnie
   • Powierzchowna argumentacja.
   (porównanie
   • W pracy kontekst / y wykorzystano 10 pkt
   częściowe).
   częściowo funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 9 pkt
   kontekstów.
   Dwa utwory • Trafna argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 8 pkt
   częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja.
   (porównanie • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany 7 pkt
   częściowe). funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy kontekst / y wykorzystano 6 pkt
   częściowo funkcjonalnie.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 5 pkt
   kontekstów.
   Tylko jeden • Trafna argumentacja.
   4 pkt
   utwór • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów.

   wykorzystany • Zadowalająca argumentacja.
   częściowo LUB • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany 3 pkt
   w pełni funkcjonalnie.
   funkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
   (brak • W pracy kontekst / y wykorzystano 2 pkt
   porównania). częściowo funkcjonalnie.
   •
   Powierzchowna argumentacja.
   •
   W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 1 pkt
   kontekstów.
   Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części
   0 pkt
   funkcjonalnie.

   Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
   i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
   w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
   Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
   1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz
   odczytanych sensów.

   2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu minimum dwa teksty
   (temat pierwszy i drugi). Funkcjonalne wykorzystanie utworu oznacza przywołanie
   w wypracowaniu:
   1) takich elementów fabuły, jak np. wydarzeń, bohaterów, wątków
   2) sensów utworów,
   które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
   zdający pisze.

   Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
   pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
   wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np. ze
   stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę
   niezgodność w ocenie funkcjonalności.

   3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten
   utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie dokonując żadnej
   refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego
   za pomocą argumentów.
   1) Bogata argumentacja– to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
   przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę
   problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego
   namysłu nad problemem.
   W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów. W sytuacji
   gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie,

   mówimy o argumentacji trafnej.
   2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
   trafnymi przykładami.
   3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
   niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
   dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
   podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe
   dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

   5. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.
   1) historii
   2) filozofii
   3) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
   4) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
   5) biografii autora
   6) prądu literackiego
   7) charakteru epoki,
   wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu
   w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do
   którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu
   polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia
   i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez
   konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich;
   w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

   6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie
   przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko
   do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

   7. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż
   wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
   streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie
   dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   8. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę
   i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości
   kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to
   wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową
   w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

   9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi
   zawierających błędy rzeczowe.

   10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
   1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający
   2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
   w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją
   danego utworu

   3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka.

   11. Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
   którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty
   świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd.

   3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl(maksymalnie 7 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium egzaminator będzie oceniał czy:
   1. w zakresie struktury wypowiedzi:
   • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
   pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
   • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
   jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny;

   2. w zakresie spójności wypowiedzi:
   • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
   całość
   • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
   zdaniami i akapitami
   • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
   tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
   toku rozumowania autora;

   3. w zakresie stylu wypowiedzi:
   • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
   (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
   stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3a. Struktura wypowiedzi
   Uporządkowanie elementów Liczba
   Podział wypowiedzi
   treściowych wypowiedzi punktów
   Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
   wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
   w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
   pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
   ALBO w zakresie struktury akapitów.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C
   ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
   próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
   D
   elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób
   wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez

   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   • Elementy treściowe
   wypowiedzi
   zorganizowane w pracy
   częściowo problemowo, Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   częściowo wyłącznie (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   E
   pod względem ALBO w zakresie struktury akapitów.
   formalnym.
   • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
   wypowiedzi w całości (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   lub w przeważającej ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   części pracy
   zorganizowane
   F
   wyłącznie pod
   względem formalnym,
   npkt wg kolejno
   omawianych tekstów
   literackich.
   Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
   G
   zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

   Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
   1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
   podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
   (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na
   kolejne „bloki”, tj. akapity).
   1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
   problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
   omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje
   argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem
   organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,
   „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
   2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
   ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli
   w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie
   wypowiedzi według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład
   umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
   3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
   formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
   wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
   identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie
   w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów;
   tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności
   akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).
   2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
   i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
   zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np.
   nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego (lakonicznego)

   zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.

   3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu
   została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne
   akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że
   w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej
   myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na
   mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków
   stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość).

   4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
   któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
   wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

   3b. Spójność wypowiedzi
   Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt
   w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   LUB całej wypowiedzi.
   W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt
   na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
   • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
   zasadniczą pracy.
   • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   • LUB całej wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
   zasadniczą pracy.

   Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
   1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
   i uporządkowaną całość.

   2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np.
   przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

   3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
   a) błędów logicznych, w tym np. zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
   wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
   rozumowania), sprzecznych stwierdzeń;
   b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
   zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
   poboczne;
   c) zredagowania wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie
   pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
   z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem;
   d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków);
   e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe;
   f) wprowadzenia treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających
   w wątpliwym związku z tematem/wywodem;
   g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie;
   h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

   4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
   w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

   5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
   z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
   zespolenia między akapitami.

   6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd
   językowy, jak i błąd w spójności.

   3c. Styl wypowiedzi
   Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
   pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt
   niejednorodny).
   Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt

   Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
   1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
   pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

   2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
   jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
   słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje

   się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
   pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
   wypracowania zredagowano przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
   dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
   w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

   4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
   pracy zdającego.

   4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
   1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
   • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki
   ((frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku kaszubskim), czy też ograniczył
   się do najprostszych środków językowych;
   • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
   swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu.
   • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy;

   2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
   • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy.

   3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
   • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

   4a. Zakres i poprawność środków językowych
   Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
   językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
   oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

   Poprawność środków Nie
   16 lub
   więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–13 14–15
   więcej
   niż 3 błędy błędów błędów błędów błędów błędów
   błędów
   Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz.
   jęz.
   jęz.
   A B C D E F G H
   1. Szeroki zakres
   środków językowych,
   tzn.
   • zróżnicowana
   składnia,
   • zróżnicowana
   leksyka, w tym np.
   poprawna
   łączliwość
   7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
   wyrazów, bogata
   frazeologia,
   precyzyjne
   słownictwo,
   umożliwiających pełną
   i swobodną realizację
   tematu.
   2. Zadowalający zakres
   środków językowych,
   tzn. składnia i leksyka
   stosowne / 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
   odpowiednie do
   realizacji tematu.
   3. Wąski zakres środków
   językowych, tzn.
   składnia i leksyka
   proste / ograniczone, 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
   utrudniające realizację
   tematu.

   Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
   zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
   5 pkt w tym kryterium.

   Wyjaśnienia (kryterium 4a)
   1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
   językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
   językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
   językowej.

   2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę
   poprawności środków językowych w pracy zdającego.

   3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
   poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
   złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik
   zdania, strona bierna, paralelizmy składniowe, poprawne wprowadzanie cytatów,

   zdania pytające.

   4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. nie
   stosuje nieuzasadnionych powtórzeń, stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje
   bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii.

   5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń
   wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
   językowych.

   4b. Poprawność ortograficzna
   Praca jest bezbłędna lub zawiera do 9 błędów ortograficznych 2 pkt
   Praca zawiera 10–18 błędów ortograficznych. 1 pkt
   Praca zawiera 19 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt

   Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
   jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

   4c. Poprawność interpunkcyjna
   Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt
   Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt
   Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

   Uwagi ogólne
   1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni
   ją na 0 pkt.
   2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
   egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
   3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 350 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
   Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
   W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
   4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
   z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
   internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
   kaszubskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
   5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
   postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
   indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
   i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

   Теmat 2. (0–35)
   Pòrtret dzecka w lëteraturze kaszëbsczi. Rozważë zagadnienié, òdwòłiwającë sã do
   dorzeszonégò tekstu i wëbrónégò dokazu z kaszëbsczi lëteraturë.

   Wymagania określone w podstawie programowej
   Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
   I. Świadomość własnego dziedzictwa I. Świadomość własnego dziedzictwa
   regionalnego. regionalnego. Zdający:
   1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury 2) rozumie tematy, motywy, toposy
   w kształtowaniu poczucia tożsamości charakterystyczne dla literatury
   regionalnej. kaszubskiej;
   2. Pogłębianie znajomości literatury, języka, 3) rozumie kontekst kulturowy
   historii i kultury regionu. poznawanych utworów literackich.

   II. Kształcenie językowe. II.3. Komunikacja językowa i kultura języka.
   1.Kształcenie umiejętności posługiwania się Zdający:
   leksykalnymi zasobami języka. 1) posługuje się literacką odmiana języka
   […];
   6) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
   […].
   III. Kształcenie literackie i kulturowe. III. 1. Analiza i interpretacja utworów
   1. Poznawanie i poszerzanie zakresu literackich. Zdający:
   znajomości literatury kaszubskiej. 1) rozpoznaje […] gatunki literackie, potrafi
   2. Kształcenie umiejętności analizy wymienić ich cechy;
   i interpretacji dzieł literackich oraz innych 2) rozpoznaje zastosowane w utworze
   tekstów kultury. językowe środki wyrazu artystycznego oraz
   inne wyznaczniki poetyki danego i określa
   ich funkcje;
   3) rozpoznaje w utworze sposoby
   kreowania bohatera i świata
   przedstawionego;
   4) rozpoznaje podstawowe motywy i toposy
   […];
   5) wykorzystuje w interpretacji elementy
   znaczące dla odczytania sensu utworu
   (tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
   klucze, motto);
   6) wykorzystuje w interpretacji utworu
   konteksty: literacki, kulturowy […],
   biograficzny;
   7) dostrzega obecne w utworach literackich
   […] wartości regionalne, narodowe
   i uniwersalne.
   IV. Tworzenie wypowiedzi. IV. 2. Pisanie. Zdający:
   3. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1) hierarchizuje informacje zawarte
   własnych sądów, poglądów i opinii. w tekście;
   2) tworzy tekst własny, stosując adekwatną
   do tematu formę wypowiedzi;

   5) uwzględnia w interpretacji potrzebne
   konteksty, np. biograficzny, historyczny;
   2) tworzy samodzielną wypowiedź
   argumentacyjną według podstawowych
   zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
   hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
   hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
   względem użyteczności wypowiedzi,
   podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
   wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
   wnioskowanie) (PR).

   1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
   • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
   • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną
   • w wypracowaniu zdający odwołał się do co najmniej dwóch tekstów (zgodnie ze
   wskazaniem w poleceniu).

   • W wypracowaniu jest odwołanie do dwóch tekstów literackich (temat pierwszy) 1 pkt
   oraz załączonego tekstu oraz innego tekstu literackiego (temat drugi)
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego
   w poleceniu
   ORAZ
   • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
   • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt
   „1 pkt”.
   ALBO
   • Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

   Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
   we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
   1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
   tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego do
   lektury/tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze / tym tekście ma
   charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
   a) Przykład zdania analitycznego: Pòwiesc Żëcé i przigòdë Remùsa Aleksandra
   Majkòwsczégò je tekstã rechòwónym w rédze nôwôżniészich dokazów kaszëbsczi
   lëteraturë ò Kaszëbach, bò pòkazywô tã spòlëznã w baro wôżnym sztóce ji dzejów.
   b) Przykład zdania informacyjnego: Aùtorã pòwiescë Żëcé i przigòdë Remùsa je
   Aleksander Majkòwsczi.
   Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
   przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.
   2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli:

   a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego
   omówienie jest wymagane.

   3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera
   co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

   2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
   czy w wypracowaniu zdający:
   • wykorzystał znajomość tekstów z literatury kaszubskiej
   • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
   pogłębia i rozwija rozważany problem
   • przedstawił bogatą argumentację: argumentacja jest logiczna, wnikliwa, zróżnicowana,
   świadczy o erudycji zdającego
   • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
   • nie popełnił błędów rzeczowych (np. pisząc o wydarzeniach z danej lektury, nie popełnił
   błędów, tj. nie pomylił imion postaci, nie przypisał postaciom cech, których nie posiadają
   bądź nie wymyślił wydarzeń, których w lekturze nie ma lub inne), jak i terminologii
   historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej (np. niewłaściwie i bez zrozumienia
   stosuje pojęcia i terminy).

   Wypowiedź argumentacyjna

   Funkcjonalność
   Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność Liczba Błędy
   wykorzystanych
   wypowiedzi punktów rzeczowe
   tekstów
   Dwa teksty • Bogata argumentacja.
   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt

   Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
   w pełni
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   funkcjonalnie.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo
   14 pkt
   funkcjonalnie.
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 13 pkt
   kontekstu.
   Jeden tekst • Bogata argumentacja.
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt
   w pełni
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   funkcjonalnie,
   a drugi – • Zadowalająca argumentacja.
   częściowo • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt
   funkcjonalnie. • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo
   10 pkt
   funkcjonalnie.
   • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 9 pkt
   kontekstu.
   Jeden tekst • Trafna argumentacja.
   wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt
   w pełni
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie,
   a drugi – • Zadowalająca argumentacja.
   niefunkcjonalnie • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt
   albo brak. • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo
   6 pkt
   funkcjonalnie.
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 5 pkt
   kontekstu.
   Dwa teksty • Trafna argumentacja. 4 pkt

   wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.
   częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   funkcjonalnie.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Zadowalająca argumentacja.
   • Kontekst wykorzystany częściowo
   2 pkt
   funkcjonalnie.
   • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
   • Powierzchowna argumentacja.
   • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie 1 pkt
   kontekstu.
   • Jeden tekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie, a drugi –
   niefunkcjonalnie albo brak.
   0 pkt
   • Żaden tekst nie został wykorzystany przynajmniej w części
   funkcjonalnie.

   Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
   i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
   w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
   Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

   Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
   1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz
   odczytanych sensów.

   2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu minimum dwa teksty (temat
   pierwszy i drugi). Funkcjonalne wykorzystanie utworu oznacza przywołanie
   w wypracowaniu:
   1) takich elementów fabuły, jak np. wydarzeń, bohaterów, wątków
   2) sensów utworów,
   które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
   zdający pisze.

   Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
   pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
   wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np. ze
   stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się
   tę niezgodność w ocenie funkcjonalności.

   3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten
   utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie dokonując żadnej
   refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego
   za pomocą argumentów.
   1) Bogata argumentacja– to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi

   przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę
   problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego
   namysłu nad problemem.
   W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów. W sytuacji
   gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie,
   mówimy o argumentacji trafnej.
   2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
   trafnymi przykładami.
   3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
   niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
   dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
   podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe
   dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

   5. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.
   1) historii
   2) filozofii
   3) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
   4) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
   5) biografii autora
   6) prądu literackiego
   7) charakteru epoki,
   wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu
   w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do
   którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu
   polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia
   i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez
   konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich;
   w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

   6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie
   przywołania, npkt informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko
   do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

   7. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż
   wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
   streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie
   dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

   8. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę
   i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości
   kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to
   wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową
   w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

   9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi
   zawierających błędy rzeczowe.

   10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
   1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający
   2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
   w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją
   danego utworu
   3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka.
   11.Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
   którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty
   świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd.

   3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl(maksymalnie 7 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium egzaminator będzie oceniał czy:
   1. w zakresie struktury wypowiedzi:
   • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
   pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
   • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
   jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny;

   2. w zakresie spójności wypowiedzi:
   • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
   całość
   • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
   zdaniami i akapitami
   • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
   tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
   toku rozumowania autora;

   3. w zakresie stylu wypowiedzi:
   • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
   (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
   stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3a. Struktura wypowiedzi
   Uporządkowanie elementów Liczba
   Podział wypowiedzi
   treściowych wypowiedzi punktów
   Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
   wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
   w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
   pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
   ALBO w zakresie struktury akapitów.
   Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   C
   (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

   ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
   próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
   elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D
   wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
   problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
   • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
   wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   E
   zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów.
   częściowo problemowo,
   częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
   pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
   formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów.
   • Elementy treściowe
   wypowiedzi w całości
   lub w przeważającej
   części pracy F
   zorganizowane
   wyłącznie pod
   względem formalnym,
   np. wg kolejno
   omawianych tekstów
   literackich.
   Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
   G
   zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

   Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
   1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
   podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
   (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na
   kolejne „bloki”, tj. akapity).
   1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
   problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
   omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający
   przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich /
   kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem
   („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
   2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
   ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli
   w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie
   wypowiedzi według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład
   umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
   3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
   formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
   wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
   identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu
   omawianie w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów /
   kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np.

   zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).

   2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
   i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
   zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np.
   nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego (lakonicznego)
   zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.

   3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu
   została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
   Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
   występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
   całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
   ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w
   sobie zwartą myślowo całość).

   4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
   któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
   wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

   3b. Spójność wypowiedzi

   Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt
   w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   LUB całej wypowiedzi.
   W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt
   na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
   • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
   wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
   zasadniczą pracy.
   • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
   uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
   • LUB całej wypowiedzi.
   LUB
   • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
   z zakończeniem pracy.
   ALBO
   • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
   zasadniczą pracy.

   Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
   1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
   i uporządkowaną całość.

   2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np.
   przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

   3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
   a) błędów logicznych, w tym np. zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
   wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
   rozumowania), sprzecznych stwierdzeń;
   b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
   zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
   poboczne;
   c) zredagowania wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują
   logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
   z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem;
   d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków);
   e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe;
   f) wprowadzenia treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających
   w wątpliwym związku z tematem/wywodem;
   g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie;
   h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

   4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
   w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

   5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
   z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
   zespolenia między akapitami.

   6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd
   językowy, jak i błąd w spójności.

   3c. Styl wypowiedzi
   Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
   pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt
   niejednorodny).
   Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt

   Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
   1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
   pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

   2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
   jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
   słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje

   się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
   pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
   wypracowania zredagowano przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
   dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

   3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
   wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
   w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

   4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
   pracy zdającego.

   4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
   Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
   1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
   • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.
   frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku kaszubskim), czy też ograniczył
   się do najprostszych środków językowych;
   • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
   swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu.
   • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy;

   2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
   • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy.

   3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
   • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

   4a. Zakres i poprawność środków językowych

   Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
   językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
   oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

   Poprawność środków Nie
   16 lub
   więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–13 14–15
   więcej
   niż 3 błędy błędów błędów błędów błędów błędów
   błędów
   Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz.
   jęz.
   jęz.
   A B C D E F G H
   1. Szeroki zakres
   środków językowych,
   tzn.
   • zróżnicowana
   składnia,
   • zróżnicowana
   leksyka, w tym np.
   poprawna
   łączliwość
   7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
   wyrazów, bogata
   frazeologia,
   precyzyjne
   słownictwo,
   umożliwiających pełną
   i swobodną realizację
   tematu.
   2. Zadowalający zakres
   środków językowych,
   tzn. składnia i leksyka
   stosowne / 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
   odpowiednie do
   realizacji tematu.
   3. Wąski zakres środków
   językowych, tzn.
   składnia i leksyka
   proste / ograniczone, 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
   utrudniające realizację
   tematu.

   Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
   zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
   5 pkt w tym kryterium.

   Wyjaśnienia (kryterium 4a)
   1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
   językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
   językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
   językowej.

   2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę
   poprawności środków językowych w pracy zdającego.

   3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
   poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
   złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik

   zdania, strona bierna, paralelizmy składniowe, poprawne wprowadzanie cytatów,
   zdania pytające.

   4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. nie
   stosuje nieuzasadnionych powtórzeń, stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje
   bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii.

   5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń
   wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
   językowych.

   4b. Poprawność ortograficzna
   Praca jest bezbłędna lub zawiera do 9 błędów ortograficznych 2 pkt
   Praca zawiera 10–18 błędów ortograficznych. 1 pkt
   Praca zawiera 19 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt

   Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
   jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

   4c. Poprawność interpunkcyjna
   Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt
   Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt
   Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

   Uwagi ogólne
   1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją
   na 0 pkt.
   2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
   egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
   3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 350 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
   Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
   W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
   4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
   z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
   internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
   kaszubskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
   5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
   postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
   indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
   i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

Wybór odpowiedzi na podstawie pojedynczego podobnego słowa, bez sprawdzenia znaczenia całego fragmentu, formy gramatycznej i zgodności z poleceniem.