Zadanie 1
40 pktJęzyk litewski — odpowiedź według zasad CKE
Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.
1 tema. Remdamiesi pateikta ištrauka, suformuluokite problemą ir ją išnagrinėkite.
Naudokitės Viktorijos Daujotytės tezėmis bei apmąstymais ir kitais kultūros
tekstais. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 300 žodžių.
Viktorija Daujotytė
Apie tapatybę, ne(ta)patybę, be(ta)patybę
Tautos tapatybė ir nuo jos priklausanti, bent jau su ja susieta atskiro individo tautinė
tapatybė susiformavo istoriškai. Tauta atsiskiria, išsiskiria iš kitų grupinių žmonijos darinių –
kalba, istorija, religija, kraštovaizdžiu, gyvenimo būdu, kitais požymiais. Individų tautinę
tapatybę ženklina laisvas savęs priskyrimas tautai, jos likimo, privalumų ir trūkumų
prisiėmimas. Tautos tapatybė ir individo tautinė tapatybė nėra visai tapatūs dalykai.
Protėviai, protėvystė, kitaip sakant, kraujo balsas, yra tai, kas natūraliausiai jungia žmogų
su jo tauta. Tauta yra abstrakcija, protėviai – realybė, vienu ar kitu būdu žmogaus patiriama;
žmogus gali susitikti su seneliais, dargi su proseneliais, iš jų patirti jų tėvus, senelius.
Žmogaus atmintis yra protėviška. Kai istorija iškeldavo kurią tautos ar tautos valstybės
problemą, iškildavo ir apeliacijų į protėvius. Kai atsiskiri nuo savųjų, jie nebegali paremti.
Kai atsiskiri nuo savosios kalbos, ji nebegali padėti mąstyti. Iš išmoktos kalbos jokia gyvybė
savaime į sąmonę neatiteka.
Vieną svarbiausių tautinės tapatybės linijų kiekvienos tautos istorijoje nubrėžia menas.
Apibendrintai galima sakyti, kad menas visomis savo formomis ir pavidalais išsikristalizuoja
iš tautinės savasties, iš jos mitų, tikėjimų, prietarų, istorijų, kalbos, kraštovaizdžių, kad
kiekvienas bendrėjimas ir bendrinimas vyksta iš atskirybių. Kur nėra atskirybių, bendrybės
tėra menkos, nepatvarios, dažniausiai simuliacinės. Literatūrai tapatybės procesuose ir
problemose tenka išskirtinė vieta dėl jos kalbiškumo, kalbinio pobūdžio. Itin savitą tapatybės
modelį atskleidžia LDK istorija; lietuvybė ir be lietuvių kalbos galėjo egzistuoti stipriai
remiama kitų dėmenų, tarp jų ir protėvių kulto, protėvių žemės jausmo. Stipriai veikiantys
tapatybės ingredientai gali (bent kuriam laikui) vieni kitus pakeisti, atstoti.
Kalba apima ir tuos aspektus, kurių prigimtis nėra kalbinė, bet gali ir kalba atsiskleisti.
Tapatus, tapati – kalba rodo būdvardžio darybą: tas pats, ta pati, sutapimo, sutapatinimo
galimybė. Žmogus be paties savęs yra tik kevalas. Patybė yra branduolys.
Kaip patybė suvokiama, atrandama, kokios yra psichinės tapatybės prieigos? Žmogus
nori būti tas pats sau ir kitiems, tapatumas yra tam tikras komfortas. Tas, kas yra ir pats sau,
pats sau tapatus, yra individas, nedalus, neišsidalijantis, nesusidvejinantis. Viena
pavojingiausių sąmonės būsenų – susidvejinimas, neadekvatus savęs suvokimas. Kuo
silpnesnė tapatybė, tuo daugiau galimybių dvasinėms krizėms. Dabartinis žmogus yra krizės
žmogus, nerandantis kitos išeities kaip bėgimą, bėgiojimą iš vietos į vietą, vietos nerandant.
Šiandien kalbame apie tapatybę delokalizuotame pasaulyje. Delokalizuotas pasaulis – tai
ir ta dramatiškoji patirtis, kuri dar 1944-ųjų rudenį atsiskleidė iš Lietuvos į Vakarus
pasitraukusiems – DP stovyklos, išvietintųjų asmenų laikino gyvenimo vietos. […] Taip, yra
ir kita delokalizuoto pasaulio sąvokos reikšmė – atviro, sienų, vizų nevaržomo pasaulio.
Žmogiškosios tapatybės požiūriu toks pasaulis – iliuzija. Vieniems – maloni, kitiems –
bauginanti. Žmogaus niekas negali išlaisvinti nuo jo laiko, nuo jo vietos. Žmogaus atminties
sąlyga: visa, ką mes pajėgiame atsiminti, yra kaip nors susiję su vieta ir laiku. […]
Pirminės tapatybės yra prigimtos. Prigimtis duoda pirminę tapatybės programą. Tapatybę
veikia gimimas mieste, miestelyje, kaime. […] Ar gali būti žmogus be tapatybės?
V. Daujotytė, Apie tapatybę, ne(ta)patybę, be(ta)patybę, http://tekstai.lt
MOL_1R
2 tema. Interpretuokite ir palyginkite pateiktus eilėraščius. Jūsų rašinio apimtis turi
būti ne mažesnė negu 300 žodžių.
Vincas Mykolaitis-Putinas
Rūpintojėlis
Dievuli mano, kas per šviesios naktys!
Ir kas plačių padangių per aukštumas!
O žvaigždės, žvaigždės! Didelės ir mažos
Taip spindi, net graudu, Dievuli mano.
Išeisiu, sau tariau, ant lygaus kelio:
Ant lygaus kelio tai valia valužė,
Ant lygaus kelio šviesiąją naktužę
Tai tik jaunam plačias dūmas dūmoti.
Bet kam gi tu, budrus Dievuli mano,
Prie lygaus kelio rūpestėliu rymai?
Prie lygaus kelio, kur vargų vargeliai
Vieni per dieną dūsaudami vaikšto.
Dievuli mano, argi mūsų godos
Tave prie kelio iš dangaus atprašė,
Ar gal tos šviesios rudenio naktužės
Tave iš mūsų žemės išsapnavo?
Priimki gi mane, budrus Rūpintojėli,
Prie lygaus kelio šiąnakt padūmoti. –
O kad aukštam danguj tos šviesios žvaigždės
Taip spindi, net graudu, Dievuli mano.
[1926]
V. Mykolaitis-Putinas, Rūpintojėlis, XX a. lietuvių literatūros chrestomatija 1904-1989. Sud. N. Klišienė,
Vilnius, 2014, p. 116.
Janina Degutytė
Rūpintojėliai
Atsistojo laukuos
Rūpintojėliai.
Kažkas savo širdies
Nepakėlė.
Ir sudėjo visą
skausmą
Į medį. Į medį.
Ilgesiai sumedėjo,
Dievo neradę.
O lydėjo į sukilimus
Kryžiai mediniai.
MOL_1R
O lydėjo į sibirus
Dievai mediniai.
Lyg paukščiai sustingę –
Kryžiai laukuos.
Medinis dieve,
O tave kas paguos?
Kruvinos sienos –
Tavo vardu.
Pelenų kalne
Su mumis ir tu.
Kryžius ant lauko –
Raudos ir žygio tąsa…
Kryžių girios –
Praeitis visa…
[1966]
J. Degutytė, Tylos valandos, Vilnius, 1978, p. 137.
1 tema. Remdamiesi pateikta ištrauka, suformuluokite problemą ir ją išnagrinėkite. Naudokitės Viktorijos Daujotytės tezėmis bei apmąstymais ir kitais kultūros tekstais. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 300 žodžių. Viktorija Daujotytė Apie tapatybę, ne(ta)patybę, be(ta)patybę Tautos tapatybė ir nuo jos priklausanti, bent jau su ja susieta atskiro individo tautinė tapatybė susiformavo istoriškai. Tauta atsiskiria, išsiskiria iš kitų grupinių žmonijos darinių – kalba, istorija, religija, kraštovaizdžiu, gyvenimo būdu, kitais požymiais. Individų tautinę tapatybę ženklina laisvas savęs priskyrimas tautai, jos likimo, privalumų ir trūkumų prisiėmimas. Tautos tapatybė ir individo tautinė tapatybė nėra visai tapatūs dalykai. Protėviai, protėvystė, kitaip sakant, kraujo balsas, yra tai, kas natūraliausiai jungia žmogų su jo tauta. Tauta yra abstrakcija, protėviai – realybė, vienu ar kitu būdu žmogaus patiriama; žmogus gali susitikti su seneliais, dargi su proseneliais, iš jų patirti jų tėvus, senelius. Žmogaus atmintis yra protėviška. Kai istorija iškeldavo kurią tautos ar tautos valstybės problemą, iškildavo ir apeliacijų į protėvius. Kai atsiskiri nuo savųjų, jie nebegali paremti. Kai atsiskiri nuo savosios kalbos, ji nebegali padėti mąstyti. Iš išmoktos kalbos jokia gyvybė savaime į sąmonę neatiteka. Vieną svarbiausių tautinės tapatybės linijų kiekvienos tautos istorijoje nubrėžia menas. Apibendrintai galima sakyti, kad menas visomis savo formomis ir pavidalais išsikristalizuoja iš tautinės savasties, iš jos mitų, tikėjimų, prietarų, istorijų, kalbos, kraštovaizdžių, kad kiekvienas bendrėjimas ir bendrinimas vyksta iš atskirybių. Kur nėra atskirybių, bendrybės tėra menkos, nepatvarios, dažniausiai simuliacinės. Literatūrai tapatybės procesuose ir problemose tenka išskirtinė vieta dėl jos kalbiškumo, kalbinio pobūdžio. Itin savitą tapatybės modelį atskleidžia LDK istorija; lietuvybė ir be lietuvių kalbos galėjo egzistuoti stipriai remiama kitų dėmenų, tarp jų ir protėvių kulto, protėvių žemės jausmo. Stipriai veikiantys tapatybės ingredientai gali (bent kuriam laikui) vieni kitus pakeisti, atstoti. Kalba apima ir tuos aspektus, kurių prigimtis nėra kalbinė, bet gali ir kalba atsiskleisti. Tapatus, tapati – kalba rodo būdvardžio darybą: tas pats, ta pati, sutapimo, sutapatinimo galimybė. Žmogus be paties savęs yra tik kevalas. Patybė yra branduolys. Kaip patybė suvokiama, atrandama, kokios yra psichinės tapatybės prieigos? Žmogus nori būti tas pats sau ir kitiems, tapatumas yra tam tikras komfortas. Tas, kas yra ir pats sau, pats sau tapatus, yra individas, nedalus, neišsidalijantis, nesusidvejinantis. Viena pavojingiausių sąmonės būsenų – susidvejinimas, neadekvatus savęs suvokimas. Kuo silpnesnė tapatybė, tuo daugiau galimybių dvasinėms krizėms. Dabartinis žmogus yra krizės žmogus, nerandantis kitos išeities kaip bėgimą, bėgiojimą iš vietos į vietą, vietos nerandant. Šiandien kalbame apie tapatybę delokalizuotame pasaulyje. Delokalizuotas pasaulis – tai ir ta dramatiškoji patirtis, kuri dar 1944-ųjų rudenį atsiskleidė iš Lietuvos į Vakarus pasitraukusiems – DP stovyklos, išvietintųjų asmenų laikino gyvenimo vietos. […] Taip, yra ir kita delokalizuoto pasaulio sąvokos reikšmė – atviro, sienų, vizų nevaržomo pasaulio. Žmogiškosios tapatybės požiūriu toks pasaulis – iliuzija. Vieniems – maloni, kitiems – bauginanti. Žmogaus niekas negali išlaisvinti nuo jo laiko, nuo jo vietos. Žmogaus atminties sąlyga: visa, ką mes pajėgiame atsiminti, yra kaip nors susiję su vieta ir laiku. […] Pirminės tapatybės yra prigimtos. Prigimtis duoda pirminę tapatybės programą. Tapatybę veikia gimimas mieste, miestelyje, kaime. […] Ar gali būti žmogus be tapatybės? V. Daujotytė, Apie tapatybę, ne(ta)patybę, be(ta)patybę, http://tekstai.lt MOL_1R 2 tema. Interpretuokite ir palyginkite pateiktus eilėraščius. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 300 žodžių. Vincas Mykolaitis-Putinas Rūpintojėlis Dievuli mano, kas per šviesios naktys! Ir kas plačių padangių per aukštumas! O žvaigždės, žvaigždės! Didelės ir mažos Taip spindi, net graudu, Dievuli mano. Išeisiu, sau tariau, ant lygaus kelio: Ant lygaus kelio tai valia valužė, Ant lygaus kelio šviesiąją naktužę Tai tik jaunam plačias dūmas dūmoti. Bet kam gi tu, budrus Dievuli mano, Prie lygaus kelio rūpestėliu rymai? Prie lygaus kelio, kur vargų vargeliai Vieni per dieną dūsaudami vaikšto. Dievuli mano, argi mūsų godos Tave prie kelio iš dangaus atprašė, Ar gal tos šviesios rudenio naktužės Tave iš mūsų žemės išsapnavo? Priimki gi mane, budrus Rūpintojėli, Prie lygaus kelio šiąnakt padūmoti. – O kad aukštam danguj tos šviesios žvaigždės Taip spindi, net graudu, Dievuli mano. [1926] V. Mykolaitis-Putinas, Rūpintojėlis, XX a. lietuvių literatūros chrestomatija 1904-1989. Sud. N. Klišienė, Vilnius, 2014, p. 116. Janina Degutytė Rūpintojėliai Atsistojo laukuos Rūpintojėliai. Kažkas savo širdies Nepakėlė. Ir sudėjo visą skausmą Į medį. Į medį. Ilgesiai sumedėjo, Dievo neradę. O lydėjo į sukilimus Kryžiai mediniai. MOL_1R O lydėjo į sibirus Dievai mediniai. Lyg paukščiai sustingę – Kryžiai laukuos. Medinis dieve, O tave kas paguos? Kruvinos sienos – Tavo vardu. Pelenų kalne Su mumis ir tu. Kryžius ant lauko – Raudos ir žygio tąsa… Kryžių girios – Praeitis visa… [1966] J. Degutytė, Tylos valandos, Vilnius, 1978, p. 137.
Pokaż oficjalne rozwiązanie i omówienie źródłowe
1 tema. Remdamiesi pateikta ištrauka, suformuluokite problemą ir ją išnagrinėkite.
Naudokitės Viktorijos Daujotytės tezėmis bei apmąstymais ir kitais kultūros
tekstais. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 300 žodžių.
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Zrozumienie własnego dziedzictwa Zdający:
narodowego lub etnicznego. 1.1. zna utwory literackie i inne teksty
kultury ważne dla poczucia tożsamości
narodowej […].
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
3.1. sprawnie posługuje się oficjalną
odmianą języka narodowego [gimnazjum];
3.1. tworzy dłuższy tekst pisany […]
zgodnie z podstawowymi regułami jego
organizacji, przestrzegając zasad spójności
znaczeniowej i logicznej;
3.2. tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych
zasad logiki i retoryki (stawia tezę, dobiera
i porządkuje argumenty, dobiera przykłady
ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza
prawidłowe wnioskowanie);
3.4. stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji.
IV. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający:
4.1. R wskazuje związki między różnymi
aspektami utworu (poznawczym,
estetycznym i etycznym);
4.8. R rozpoznaje retoryczną organizację
wypowiedzi […];
4.7. określa problematykę utworu
[gimnazjum].
Kryteria oceny wypowiedzi argumentacyjnej
Sformułowanie
stanowiska
wobec
Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność
A B rozwiązania C D E F Styl tekstu G H
problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu
przyjętego
przez autora
tekstu
Pełna
Zapis
Określenie spójność Brak
w pełni
problemu Stanowisko wypowiedzi błędów lub
Kompozycja Styl poprawny
9 zgodne 9 adekwatne do 6 2 lub 4 4 nieliczne 4
funkcjonalna stosowny lub nieliczne
z tekstem tekstu i pełne nieznaczne błędy
błędy
i pełne zaburzenia nierażące
nierażące
spójności
Określenie Brak
Stanowisko
problemu 2 błędów
adekwatne do
6 zgodne 6 rzeczowych
tekstu, ale
z tekstem, Liczne błędy Liczne błędy
niepełne Zaburzenia Znaczne Styl
ale niepełne nierażące nierażące
3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 2 2
Określenie lub nieliczne lub nieliczne
Stanowisko kompozycji spójności stosowny
problemu błędy rażące błędy rażące
częściowo
3 częściowo 3
adekwatne do
zgodne
tekstu
z tekstem
Brak
Brak
określenia Jeden błąd
stanowiska lub
problemu lub więcej Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy
0 0 stanowisko 0 0 0 0 0 0
lub problem błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące
nieadekwatne
niezgodny rzeczowych
do tekstu
z tekstem
UWAGA
Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.
Objaśnienia
A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym
fragmencie tekstu, i sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest
zgodne z tekstem i czy jest pełne.
– Określenie problemu uważa się za pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci
pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja
problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi
uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).
– Określenie problemu uważa się za niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego
problemu.
– Określenie problemu uważa się za częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem
główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.
B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu
Zdający powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście.
Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane
ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.
– Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu częściowo adekwatne
do tekstu zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.
– Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za pełne, gdy
zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych
tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego.
– Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za niepełne, kiedy
brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.
C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach
własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora
tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości: (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się
zdający oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.
D. Zamysł kompozycyjny ocenia się ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowania tekstu
właściwych wybranemu przez zdającego gatunkowi wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście
zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy i akapity niezbędne dla jasnego sformułowania
stanowiska i uzasadniających go argumentów oraz czy wyodrębnione części i akapity są uporządkowane
konsekwentnie (bez luk i zbędnych powtórzeń).
– Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle
powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady
trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.
Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy,
w której zdający jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia
interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów –
za znaczne zaburzenie).
E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi,
znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi
to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok
luźnych myśli, skojarzeń).
F. Styl tekstu napisanego przez zdającego ocenia się ze względu na stosowność.
Styl uznaje się za stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy
i adekwatny do wybranego przez zdającego gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji
wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności.
Styl częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie
kontroluje jednolitości stylu – np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego,
nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.
Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.
Styl jest niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.
Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.
G. Poprawność językową ocenia się ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych,
leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych.
Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst,
oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny
kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie
uznaje się za błędy stylistyczne.
H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną
odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który
polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej
frekwencji.
2 tema. Interpretuokite ir palyginkite pateiktus eilėraščius. Jūsų rašinio apimtis turi
būti ne mažesnė negu 300 žodžių.
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Zrozumienie własnego dziedzictwa Zdający:
narodowego lub etnicznego. 1.1. zna utwory literackie i inne teksty
kultury ważne dla poczucia tożsamości
narodowej […];
1.2. rozpoznaje wartości narodowe związane
z własnym dziedzictwem kulturowym […].
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
3.1. sprawnie posługuje się oficjalną
odmianą języka narodowego [gimnazjum];
3.1. tworzy dłuższy tekst pisany ([…]
interpretacja utworu literackiego) zgodnie
z podstawowymi regułami jego organizacji,
przestrzegając zasad spójności znaczeniowej
i logicznej;
3.2. tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych
zasad logiki i retoryki (stawia tezę, dobiera
i porządkuje argumenty, dobiera przykłady
ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza
prawidłowe wnioskowanie);
3.4. stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji.
IV. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający:
4.1. R wskazuje związki między różnymi
aspektami utworu (poznawczym,
estetycznym i etycznym);
4.5. rozpoznaje treści symboliczne utworu;
4.5. R dostrzega i potrafi komentować
estetyczne wartości utworu literackiego;
4.6. wskazuje zastosowane w utworach
językowe środki wyrazu artystycznego oraz
inne wyznaczniki poetyki danych utworów;
4.6. R przeprowadza interpretację
porównawczą utworów literackich;
4.7. określa problematykę utworu
[gimnazjum];
4.10. rozpoznaje sposoby kreowania
bohatera i świata przedstawionego ([…]
sytuacja liryczna […]);
4.11. rozpoznaje podstawowe motywy oraz
ich funkcje w utworach;
4.12. wykorzystuje w interpretacji elementy
znaczące dla odczytania sensu utworów (tytuł,
podtytuł, puenta, kompozycja, słowa-klucze,
[…]);
4.13. wykorzystuje w interpretacji utworu
konteksty […].
Kryteria oceny interpretacji porównawczej
Koncepcja Uzasadnienie
Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność
A porównywania B tezy C D E F Styl tekstu G H
rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu
utworów interpretacyjnej
Zapis
Koncepcja Brak błędów w pełni
Uzasadnienie
niesprzeczna Pełna Styl lub nieliczne poprawny
6 12 trafne, 4 4 4
z utworami spójność stosowny błędy lub nieliczne
pogłębione
i spójna wypowiedzi nierażące błędy
Kompozycja nierażące
6 2 lub
funkcjonalna
Koncepcja nieznaczne
2 Brak błędów zaburzenia
niesprzeczna Uzasadnienie
rzeczowych spójności
4 z utworami 8 trafne, ale
i częściowo niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy
Styl
spójna nierażące nierażące
2 częściowo 2 2
lub nieliczne lub nieliczne
Koncepcja stosowny
Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne błędy rażące błędy rażące
częściowo
2 4 częściowo 3 funkcjonalności 1 zaburzenia
sprzeczna
trafne kompozycji spójności
z utworami
Koncepcja Brak trafnych
Jeden błąd
sprzeczna argumentów
lub więcej Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy
0 z utworami 0 uzasadniających 0 0 0 0 0 0
błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące
lub brak interpretację
rzeczowych
koncepcji porównawczą
UWAGA
Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.
Objaśnienia
A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających
z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw
i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to,
czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.
– Koncepcja jest niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym
porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne.
Koncepcja jest częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje
potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne.
Koncepcja jest całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje
potwierdzenia w tekstach.
– Koncepcja jest spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy
interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów.
– Koncepcja jest częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób
niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej.
– Koncepcja jest niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź
składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji).
Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.
B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.
– Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów
wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy,
to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.
Uzasadnienie jest częściowo trafne, jeśli w pracy oprócz niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających
ze sfunkcjonalizowanej analizy argumentów pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami
i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.
– Uzasadnienie jest pogłębione, jeśli jest osadzone nie tylko w tekstach, ale także w potwierdzonych tekstami
i przyjętą koncepcją porównywania utworów kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,
filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby
uzasadnić jego pojawienie się.
– Uzasadnienie jest niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał
je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.
C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach
własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości: (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się
zdający oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.
D. Kompozycję ocenia się ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowania tekstu zgodnie
z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały
wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy i akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji
interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów oraz czy wyodrębnione części i akapity są logicznie
i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).
Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle
powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady
trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.
E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi,
znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi
to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok
luźnych myśli, skojarzeń).
F. Styl tekstu napisanego przez zdającego ocenia się ze względu na stosowność.
Styl uznaje się za stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy
i adekwatny do wybranego przez zdającego gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji
wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności.
Styl częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie
kontroluje jednolitości stylu – np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego,
nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.
Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.
Styl jest niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl
wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.
G. Poprawność językową ocenia się ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych,
słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych.
Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst,
oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny
kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie
uznaje się za błędy stylistyczne.
H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną
odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który
polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej
frekwencji.
Odpowiedź, przykładowe rozwiązanie lub rubryka pochodzą z przypisanych oficjalnych zasad CKE dla MOL-R1_1P-182, zadanie 1. To źródłowe opracowanie pierwszego przebiegu, nie niezależne rozwiązanie autorskie ani druga akceptacja redakcyjna.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
- Odczytaj wszystkie warunki polecenia
1 tema. Remdamiesi pateikta ištrauka, suformuluokite problemą ir ją išnagrinėkite. Naudokitės Viktorijos Daujotytės tezėmis bei apmąstymais ir kitais kultūros tekstais. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 300 žodžių. Viktorija Daujotytė Apie tapatybę, ne(ta)patybę, be(ta)patybę Tautos tapatybė ir nuo jos priklausanti, bent jau… Przy rozwiązywaniu zachowaj wszystkie wskazane dane, ograniczenia, jednostki i wymaganą formę odpowiedzi.
- Prześledź oficjalne rozwiązanie lub klucz
W polu odpowiedzi zachowano pełny tok rozwiązania albo rubrykę z oficjalnych zasad CKE, bez skracania do samego wyniku. Początek materiału źródłowego: 1 tema. Remdamiesi pateikta ištrauka, suformuluokite problemą ir ją išnagrinėkite. Naudokitės Viktorijos Daujotytės tezėmis bei apmąstymais ir kitais kultūros tekstais. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 300 žodžių. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Zrozumienie własnego dziedzictwa Zdający: narodowego lub etnicznego. 1.1. zna utwory literackie i inne teksty kultury ważne dla poczucia tożsamości…
- Sprawdź zapis i punktowanie
1 tema. Remdamiesi pateikta ištrauka, suformuluokite problemą ir ją išnagrinėkite. Naudokitės Viktorijos Daujotytės tezėmis bei apmąstymais ir kitais kultūros tekstais. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 300 žodžių. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Zrozumienie własnego dziedzictwa Zdający: narodowego lub etnicznego. 1.1. zna utwory literackie i inne teksty kultury ważne dla poczucia tożsamości narodowej […]. III. Tworzenie wypowiedzi.… Przed zakończeniem porównaj odpowiedź z dokładnym poleceniem oraz dopuszczalnymi wariantami wskazanymi w zasadach.
Nie ograniczaj rozwiązania do końcowego wyniku. Zachowaj warunki, jednostki, tok rozumowania i wszystkie elementy wymagane przez kryteria punktowania.
Punktowanie i źródło
1 tema. Remdamiesi pateikta ištrauka, suformuluokite problemą ir ją išnagrinėkite.
Naudokitės Viktorijos Daujotytės tezėmis bei apmąstymais ir kitais kultūros
tekstais. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 300 žodžių.
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Zrozumienie własnego dziedzictwa Zdający:
narodowego lub etnicznego. 1.1. zna utwory literackie i inne teksty
kultury ważne dla poczucia tożsamości
narodowej […].
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
3.1. sprawnie posługuje się oficjalną
odmianą języka narodowego [gimnazjum];
3.1. tworzy dłuższy tekst pisany […]
zgodnie z podstawowymi regułami jego
organizacji, przestrzegając zasad spójności
znaczeniowej i logicznej;
3.2. tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych
zasad logiki i retoryki (stawia tezę, dobiera
i porządkuje argumenty, dobiera przykłady
ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza
prawidłowe wnioskowanie);
3.4. stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji.
IV. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający:
4.1. R wskazuje związki między różnymi
aspektami utworu (poznawczym,
estetycznym i etycznym);
4.8. R rozpoznaje retoryczną organizację
wypowiedzi […];
4.7. określa problematykę utworu
[gimnazjum].
Kryteria oceny wypowiedzi argumentacyjnej
Sformułowanie
stanowiska
wobec
Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność
A B rozwiązania C D E F Styl tekstu G H
problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu
przyjętego
przez autora
tekstu
Pełna
Zapis
Określenie spójność Brak
w pełni
problemu Stanowisko wypowiedzi błędów lub
Kompozycja Styl poprawny
9 zgodne 9 adekwatne do 6 2 lub 4 4 nieliczne 4
funkcjonalna stosowny lub nieliczne
z tekstem tekstu i pełne nieznaczne błędy
błędy
i pełne zaburzenia nierażące
nierażące
spójności
Określenie Brak
Stanowisko
problemu 2 błędów
adekwatne do
6 zgodne 6 rzeczowych
tekstu, ale
z tekstem, Liczne błędy Liczne błędy
niepełne Zaburzenia Znaczne Styl
ale niepełne nierażące nierażące
3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 2 2
Określenie lub nieliczne lub nieliczne
Stanowisko kompozycji spójności stosowny
problemu błędy rażące błędy rażące
częściowo
3 częściowo 3
adekwatne do
zgodne
tekstu
z tekstem
Brak
Brak
określenia Jeden błąd
stanowiska lub
problemu lub więcej Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy
0 0 stanowisko 0 0 0 0 0 0
lub problem błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące
nieadekwatne
niezgodny rzeczowych
do tekstu
z tekstem
UWAGA
Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.
Objaśnienia
A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym
fragmencie tekstu, i sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest
zgodne z tekstem i czy jest pełne.
– Określenie problemu uważa się za pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci
pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja
problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi
uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami).
– Określenie problemu uważa się za niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego
problemu.
– Określenie problemu uważa się za częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem
główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny.
B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu
Zdający powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście.
Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane
ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne.
– Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu częściowo adekwatne
do tekstu zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora.
– Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za pełne, gdy
zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych
tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego.
– Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za niepełne, kiedy
brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego.
C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach
własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora
tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości: (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się
zdający oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.
D. Zamysł kompozycyjny ocenia się ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowania tekstu
właściwych wybranemu przez zdającego gatunkowi wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście
zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy i akapity niezbędne dla jasnego sformułowania
stanowiska i uzasadniających go argumentów oraz czy wyodrębnione części i akapity są uporządkowane
konsekwentnie (bez luk i zbędnych powtórzeń).
– Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle
powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady
trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.
Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy,
w której zdający jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia
interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów –
za znaczne zaburzenie).
E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi,
znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi
to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok
luźnych myśli, skojarzeń).
F. Styl tekstu napisanego przez zdającego ocenia się ze względu na stosowność.
Styl uznaje się za stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy
i adekwatny do wybranego przez zdającego gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji
wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności.
Styl częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie
kontroluje jednolitości stylu – np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego,
nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.
Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.
Styl jest niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.
Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.
G. Poprawność językową ocenia się ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych,
leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych.
Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst,
oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny
kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie
uznaje się za błędy stylistyczne.
H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną
odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który
polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej
frekwencji.
2 tema. Interpretuokite ir palyginkite pateiktus eilėraščius. Jūsų rašinio apimtis turi
būti ne mažesnė negu 300 žodžių.
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Zrozumienie własnego dziedzictwa Zdający:
narodowego lub etnicznego. 1.1. zna utwory literackie i inne teksty
kultury ważne dla poczucia tożsamości
narodowej […];
1.2. rozpoznaje wartości narodowe związane
z własnym dziedzictwem kulturowym […].
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
3.1. sprawnie posługuje się oficjalną
odmianą języka narodowego [gimnazjum];
3.1. tworzy dłuższy tekst pisany ([…]
interpretacja utworu literackiego) zgodnie
z podstawowymi regułami jego organizacji,
przestrzegając zasad spójności znaczeniowej
i logicznej;
3.2. tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych
zasad logiki i retoryki (stawia tezę, dobiera
i porządkuje argumenty, dobiera przykłady
ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza
prawidłowe wnioskowanie);
3.4. stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji.
IV. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający:
4.1. R wskazuje związki między różnymi
aspektami utworu (poznawczym,
estetycznym i etycznym);
4.5. rozpoznaje treści symboliczne utworu;
4.5. R dostrzega i potrafi komentować
estetyczne wartości utworu literackiego;
4.6. wskazuje zastosowane w utworach
językowe środki wyrazu artystycznego oraz
inne wyznaczniki poetyki danych utworów;
4.6. R przeprowadza interpretację
porównawczą utworów literackich;
4.7. określa problematykę utworu
[gimnazjum];
4.10. rozpoznaje sposoby kreowania
bohatera i świata przedstawionego ([…]
sytuacja liryczna […]);
4.11. rozpoznaje podstawowe motywy oraz
ich funkcje w utworach;
4.12. wykorzystuje w interpretacji elementy
znaczące dla odczytania sensu utworów (tytuł,
podtytuł, puenta, kompozycja, słowa-klucze,
[…]);
4.13. wykorzystuje w interpretacji utworu
konteksty […].
Kryteria oceny interpretacji porównawczej
Koncepcja Uzasadnienie
Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność
A porównywania B tezy C D E F Styl tekstu G H
rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu
utworów interpretacyjnej
Zapis
Koncepcja Brak błędów w pełni
Uzasadnienie
niesprzeczna Pełna Styl lub nieliczne poprawny
6 12 trafne, 4 4 4
z utworami spójność stosowny błędy lub nieliczne
pogłębione
i spójna wypowiedzi nierażące błędy
Kompozycja nierażące
6 2 lub
funkcjonalna
Koncepcja nieznaczne
2 Brak błędów zaburzenia
niesprzeczna Uzasadnienie
rzeczowych spójności
4 z utworami 8 trafne, ale
i częściowo niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy
Styl
spójna nierażące nierażące
2 częściowo 2 2
lub nieliczne lub nieliczne
Koncepcja stosowny
Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne błędy rażące błędy rażące
częściowo
2 4 częściowo 3 funkcjonalności 1 zaburzenia
sprzeczna
trafne kompozycji spójności
z utworami
Koncepcja Brak trafnych
Jeden błąd
sprzeczna argumentów
lub więcej Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy
0 z utworami 0 uzasadniających 0 0 0 0 0 0
błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące
lub brak interpretację
rzeczowych
koncepcji porównawczą
UWAGA
Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.
Objaśnienia
A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających
z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw
i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to,
czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna.
– Koncepcja jest niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym
porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne.
Koncepcja jest częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje
potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne.
Koncepcja jest całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje
potwierdzenia w tekstach.
– Koncepcja jest spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy
interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów.
– Koncepcja jest częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób
niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej.
– Koncepcja jest niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź
składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji).
Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów.
B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.
– Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów
wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy,
to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów.
Uzasadnienie jest częściowo trafne, jeśli w pracy oprócz niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających
ze sfunkcjonalizowanej analizy argumentów pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami
i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.
– Uzasadnienie jest pogłębione, jeśli jest osadzone nie tylko w tekstach, ale także w potwierdzonych tekstami
i przyjętą koncepcją porównywania utworów kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,
filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby
uzasadnić jego pojawienie się.
– Uzasadnienie jest niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał
je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów.
C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach
własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości: (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się
zdający oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.
D. Kompozycję ocenia się ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowania tekstu zgodnie
z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały
wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy i akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji
interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów oraz czy wyodrębnione części i akapity są logicznie
i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).
Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle
powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady
trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.
E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi,
znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi
to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok
luźnych myśli, skojarzeń).
F. Styl tekstu napisanego przez zdającego ocenia się ze względu na stosowność.
Styl uznaje się za stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy
i adekwatny do wybranego przez zdającego gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji
wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności.
Styl częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie
kontroluje jednolitości stylu – np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego,
nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.
Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.
Styl jest niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl
wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.
G. Poprawność językową ocenia się ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych,
słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych.
Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst,
oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny
kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie
uznaje się za błędy stylistyczne.
H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną
odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który
polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej
frekwencji.
Strona arkusza: 2
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.