Język ukraiński — mniejszość narodowa 2025 — poziom rozszerzony

Zadanie 1

35 pkt

Język ukraiński — odpowiedź według zasad CKE

Вибери одну з наведених нижче тем і напиши твір.
• Твоя робота повинна налічувати щонайменше 350 слів.
• Номер вибраної теми впиши в зазначену клітинку.
• Напиши твір у відведеному місці. Не пиши на полях.
• Напиши твір українською мовою.

Тема 1. (0–35)
Чи одна людина здатна зламати систему? Розглянь проблему на основі
порівняльного аналізу віршів Василя Стуса і Лесі Українки.

Василь Стус
Отак живу: як мавпа серед мавп

Отак живу: як мавпа серед мавп.
Чолом прогрішним із тавром зажури
все б’юся об тверді камінні мури,
як їхній раб, як раб, як ниций раб.
Повз мене ходять мавпи чередою,
у них хода поважна, нешвидка.
Сказитись легше, аніж буть собою,
бо ж ні зубила, ані молотка.
О Боже праведний, важка докука –
сліпорожденним розумом збагнуть:
ти в цьому світі – лиш кавалок муки,
отерплий і розріджений, мов ртуть.

https://www.ukrlib.com.ua

Леся Українка
Скрізь плач, і стогін, і ридання

Скрізь плач, і стогін, і ридання,
Несмілі поклики, слабі,
На долю марні нарікання
І чола, схилені в журбі.
Над давнім лихом України
Жалкуєм-тужим y кожний час,
З плачем ждемо тії години,
Коли спадуть кайдани з нас.
Ті сльози розтроюдять рани,
Загоїтись їм не дадуть.
Заржавіють від сліз кайдани,
Самі ж ніколи не спадуть!
Нащо даремнії скорботи?

Назад нема нам воріття!
Берімось краще до роботи,
Змагаймось за нове життя!
https://www.ukrlib.com.ua

Тема 2. (0–35)
Значення гідності у формуванні особистості. Розглянь проблему, покликаючись
на наведений нижче текст і вибрані твори української літератури.

Петро Кравченко
Гідність людини як ціннісний принцип її соціального буття

Гідність відображає уявлення про цінність особистості, відношення людини
до самої себе і суспільства до індивіда. Усвідомлення власної гідності є формою
самоконтролю та самооцінки особистості, на них ґрунтується вимогливість індивіда
до самого себе. Як оцінює себе в усіх конкретних випадках особа? Від чого залежить
рівень цієї оцінки? У першу чергу, цей рівень визначається вдачею людини,
обставинами в яких вона існує, її поведінкою. Зрештою, на ґрунті морального
усвідомлення себе в людині формується еталон самооцінки та критерії життєреалізації.
Цього еталону вона і сама повинна дотримуватися у повсякденній поведінці, і вимагати
його дотримання від оточуючих, якщо даний ціннісний еталон достатньо
обґрунтований.
Категорія гідності утверджує принципову цінність індивіда як людини взагалі,
як представника людства, визначаючи моральний еталон його самооцінки. Утвердити,
обстояти або втратити свою гідність особа здатна в проекції власного індивідуального
«Я» на загальнолюдські потенції цінності й ідеали. Наскільки повно проявляється
в конкретних діях особистості історично сформоване начало людяності як такої,
наскільки людяними є її задуми і вчинки – такою є проблема людської гідності в аспекті
морального самовдосконалення особи. Але крім цього проблема гідності проявляється
і у зберіганні поваги до кожного індивіда, його людських прагнень і прав з боку інших
людей та суспільства в цілому. […]
Гідність – один із найбільш складних й особистісних елементів свідомості і разом
з тим емоційної сфери людини. Це водночас і своєрідний саморегулятор її поведінки,
і емоційне переживання своїх вчинків, дій, і почуття морального задоволення чи
незадоволення. А почуття, як відомо, можуть домінувати над раціональною оцінкою дій,
застерігати людину від аморальних учинків. Почуття гідності виникає в процесі
усвідомлення свого «Я» і зароджується уже в родовому суспільстві. Проте усвідомлена
гідність може у свою чергу посилювати чи тамувати деякі почуття, змінювати їх напрям,
вираз та інтенсивність.
Гідність дає змогу людині оцінювати ситуацію, обирати способи досягнення мети,
враховувати можливі наслідки своєї поведінки на основі розмежування реальних
суспільних відносин. Щоденна практична діяльність дає можливість людині бачити себе
немовби збоку, об’єктивно зважувати свої можливості, фіксувати, засуджувати
неправильні твердження й вчинки. В усьому цьому гідність відіграє роль морального
джерела самовдосконалення особистості. […]
Показником співвідношення свободи й гідності особистості є міра примусу та
вільного вибору, що здійснюється особистістю в тій чи іншій ситуації. Необхідність
постійного вибору між примусовим та вільним волевиявом і робить гідність динамічною

властивістю, яка регулює поведінку особистості у певних життєвих умовах. У цьому
зв’язку людині об’єктивно необхідна певна «маса» гідності в середовищі, де вона
реалізується, оскільки невідповідність між її гідністю та гідністю інших гальмує прояв
особистості, істотно ускладнює можливості її самоствердження.

https://dspace.pnpu.edu.ua

Sprawdź odpowiedź

1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury w kształtowaniu poczucia tożsamości narodowej […]. II. Kształcenie językowe. 1. Rozumienie wartości języka ojczystego oraz jego funkcji w budowaniu wspólnoty rodzinnej, narodowej i kulturowej. 2. Kształtowanie odpowiedzialności za świadome posługiwanie się językiem ojczystym. 6. Pogłębianie umiejętności poprawnego pisania […] zgodnego z zasadami
poprawności językowej.
III. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Pogłębianie umiejętności analizy i interpretacji utworów literackich i innych tekstów kultury z wykorzystaniem właściwej terminologii. 2. Rozumienie zależności między wydarzeniami historycznymi a literaturą i kulturą. 3. Pogłębianie zdolności rozumienia wartości o charakterze narodowym, etnicznym i uniwersalnym. 2) rozumie tematy, motywy, toposy
charakterystyczne dla literatury narodowej;
3) rozumie związek poznanych utworów
z życiem narodu i różnych grup
wspólnotowych.
II.3. Komunikacja językowa i kultura
języka. Zdający:
1) sprawnie posługuje się oficjalną […]
odmianą języka narodowego;
5) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji;
8) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
[…].
III.1. Analiza i interpretacja utworów
literackich. Zdający:
1) zna podstawy periodyzacji literatury
mniejszości narodowej […];
2) zna prądy literackie i artystyczne
w epokach literackich, określa ich cechy;
3) rozpoznaje gatunki literackie, potrafi
wymienić ich cechy;
4) wskazuje zastosowane w utworze
językowe środki wyrazu artystycznego oraz
inne wyznaczniki poetyki danego utworu
(z zakresu podstaw wersyfikacji,
kompozycji, genologii) i określa ich funkcje;
6) rozpoznaje w utworze sposoby

1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy

programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia
(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).

kreowania bohatera i świata
przedstawionego (narracja, fabuła, sytuacja
liryczna, akcja) oraz różne sposoby
pokazywania świata przedstawionego:
realizm, fantastyka, groteska;
7) rozpoznaje podstawowe motywy […] oraz
ich funkcje w utworze;
8) wykorzystuje w interpretacji elementy
znaczące dla odczytania sensu utworu
(tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
klucze, motto);
9) wykorzystuje w interpretacji utworu
konteksty: literacki, kulturowy, filozoficzny,
biograficzny;
10) dostrzega obecne w utworach
literackich oraz innych tekstach kultury
wartości narodowe […];
2) dostrzega i potrafi komentować
estetyczne wartości utworu literackiego
(poziom rozszerzony);
3) przeprowadza interpretację porównawczą
utworów literackich (poziom rozszerzony).
IV. Tworzenie wypowiedzi. IV.2. Pisanie. Zdający:
3. Doskonalenie posługiwania się zasadami 1) hierarchizuje informacje w zależności
retoryki, w szczególności argumentowania. od ich funkcji w przekazie;
5. Wyrażanie własnych poglądów i opinii. 2) tworzy dłuższy tekst pisany (rozprawka,
6. Tworzenie wypowiedzi pisemnych, […] interpretacja utworu literackiego lub
z uwzględnieniem estetyki tekstu i zasad fragmentu) zgodnie z podstawowymi
jego organizacji […]. regułami jego organizacji, przestrzegając
zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
3) tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych
zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
względem użyteczności wypowiedzi,
podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
wnioskowanie);
7) uwzględnia w interpretacji potrzebne
konteksty, np. biograficzny, historyczny.

1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
• wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
• napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną
• w wypracowaniu zdający odwołał się do co najmniej dwóch tekstów (zgodnie
ze wskazaniem w poleceniu)

• W wypracowaniu jest odwołanie do dwóch tekstów literackich (temat pierwszy) oraz 1 pkt
załączonego tekstu i minimum jednego tekstu literackiego (temat drugi)
ORAZ
• Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu.
ORAZ
• Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
• Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt
ALBO
• Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego do lektury/
tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze/ tym tekście ma charakter
analityczny, a nie tylko informacyjny.
a) Przykład zdania analitycznego: У збірці «Веселий цвинтар» Василя Стуса наявні
автобіографічні мотиви, пов’язані з відчуттям самотності у в’язниці.
b) Przykład zdania informacyjnego: Василь Стус є автором
поетичної збірки «Веселий цвинтар».
Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,
jeżeli:
a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego
omówienie jest wymagane ORAZ

3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera
co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
czy w wypracowaniu zdający:
• wykorzystał znajomość tekstów z literatury ukraińskiej
• funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
pogłębia i rozwija rozważany problem
• przedstawił bogatą argumentację świadczącą o jego erudycji
• wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
• nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów
literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub
teoretycznoliterackiej.

Interpretacja porównawcza

Funkcjonalność
wykorzystania
Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność Liczba Błędy
utworów
wypowiedzi punktów rzeczowe
wskazanych
w poleceniu
Dwa utwory • Bogata argumentacja.
wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 16 pkt

Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za
(porównane) • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
w pełni • Zadowalająca argumentacja.
funkcjonalnie. 15 pkt
• Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
• Powierzchowna argumentacja.
14 pkt
• W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
• Powierzchowna argumentacja.
13 pkt
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
Jeden utwór • Bogata argumentacja.
wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 12 pkt
w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja.
a drugi – 11 pkt
• Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
częściowo

KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
funkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
10 pkt
(porównanie • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
częściowe). • Powierzchowna argumentacja.
9 pkt
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
Dwa utwory • Trafna argumentacja.
wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów. 8 pkt
częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
funkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja.
(porównanie 7 pkt
• Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
częściowe).
• Powierzchowna argumentacja.
6 pkt
• W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
• Powierzchowna argumentacja.
5 pkt
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja.
4 pkt
wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów.
częściowo LUB • Zadowalająca argumentacja.
w pełni 3 pkt
• Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.

funkcjonalnie • Powierzchowna argumentacja.
2 pkt
(brak • W pracy kontekst/y wykorzystano częściowo funkcjonalnie.
porównania).
• Powierzchowna argumentacja.
1 pkt
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt

Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły
w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz
Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz
odczytanych sensów.

2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu minimum dwa teksty
(temat pierwszy) lub trzy teksty (temat drugi). Funkcjonalne wykorzystanie utworu
oznacza przywołanie w wypracowaniu:
1) elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków
2) sensów utworów,
które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
zdający pisze.

Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np.
ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się
tę niezgodność w ocenie funkcjonalności.

3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten
utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie dokonując żadnej
refleksji związanej ze streszczonym utworem.

4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego
za pomocą argumentów.
1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę
problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego
namysłu nad problemem.
W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów. W sytuacji
gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie,
mówimy o argumentacji trafnej.
2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
trafnymi przykładami.
3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe

dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

5. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.
1) historii
2) filozofii
3) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
4) utworu muzycznego, dzieła plastycznego
5) biografii autora
6) prądu literackiego
7) charakteru epoki,
wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu
w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do
którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu
polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia
i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez
konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich;
w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie
przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko
do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

7. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż
wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie
dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

8. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę
i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości
kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to
wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową
w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi
zawierających błędy rzeczowe.

10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający
2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją
danego utworu
3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka
11. Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty
świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd.

3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
1. w zakresie struktury wypowiedzi:
• kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
pomaga zrozumieniu wypowiedzi
• podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny

2. w zakresie spójności wypowiedzi:
• wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
całość
• w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
zdaniami i akapitami
• w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia
tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie
toku rozumowania autora

3. w zakresie stylu wypowiedzi:
• styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione
(czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,
stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

3a. Struktura wypowiedzi
Uporządkowanie
elementów treściowych Podział wypowiedzi Liczba
punktów
wypowiedzi
Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
ALBO w zakresie struktury akapitów.
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C
ORAZ w zakresie struktury akapitów.
• W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D
wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
• Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
E
zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów.

częściowo problemowo, Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt
częściowo wyłącznie (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
pod względem ORAZ w zakresie struktury akapitów.
formalnym.
• Elementy treściowe
wypowiedzi w całości
lub w przeważającej
F
części pracy
zorganizowane
wyłącznie pod
względem formalnym,
np. wg kolejno
omawianych tekstów
literackich.
Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt
G
zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które
podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza
(rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne
„bloki”, tj. akapity).
1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku
problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje
argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem
organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,
„międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”
ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy
widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na ustrukturyzowanie wypowiedzi
według tematów, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np.
uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem
formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie
w kolejnych „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst
jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów
nie wpływa na strukturę tekstu).

2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji
i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –
zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać
z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, zbyt krótkiego
(lakonicznego) zakończenia lub braku jednego z tych „bloków”.

3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu
została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam
w sobie zwartą myślowo całość).

4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego
któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

3b. Spójność wypowiedzi
Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w 3 pkt
spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB
całej wypowiedzi.
W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na 2 pkt
poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
• W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 1 pkt
na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
LUB
• Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
z zakończeniem pracy.
ALBO
• Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
zasadniczą pracy.
• W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
LUB
• Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
z zakończeniem pracy.
ALBO
• Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
zasadniczą pracy.

Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
i uporządkowaną całość.

2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego,
a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
rozumowania), sprzecznych stwierdzeń
b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
poboczne
c) zredagowania wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie
pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem
d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)
e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe
f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez
związku/pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem
g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie
h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań
w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu
z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
zespolenia między akapitami.

6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd
językowy, jak i błąd w spójności.

3c. Styl wypowiedzi
Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt
niejednorodny).
Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt

Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,
pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,
jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje
się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu
pracy zdającego.

4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
• czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.
frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku ukraińskim), czy też ograniczył
się do najprostszych środków językowych
• czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu.
• ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy

2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
• ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy

3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
• ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

4a. Zakres i poprawność środków językowych
Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków
językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie
oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

Poprawność środków Nie
16 lub
więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–13 14–15
więcej
niż 3 błędy błędów błędów błędów błędów błędów
błędów
Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz.
jęz.
jęz.
A B C D E F G H
1. Szeroki zakres środków
językowych, tzn.
• zróżnicowana
składnia,
• zróżnicowana
leksyka, w tym np.
poprawna 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt
frazeologia,
precyzyjne
słownictwo,
umożliwiających pełną
i swobodną realizację
tematu.
2. Zadowalający zakres
środków językowych, tzn.
składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt
stosowne / odpowiednie
do realizacji tematu.
3. Wąski zakres środków
językowych, tzn. składnia
i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt
ograniczone, utrudniające
realizację tematu.

Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
5 pkt w tym kryterium.

Wyjaśnienia (kryterium 4a)
1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd
językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
językowej.

2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę
poprawności środków językowych w pracy zdającego.

3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał
poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik
zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie
pytające, zdanie wtrącone.

4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje
wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego
słownictwa, w tym np. terminologii.

5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń
wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
językowych.

4b. Poprawność ortograficzna

Praca jest bezbłędna lub zawiera 1 błąd ortograficzny 2 pkt

Praca zawiera 2–3 błędy ortograficzne. 1 pkt

Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt

Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

4c. Poprawność interpunkcyjna

Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt

Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt

Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

Uwagi ogólne
1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni
ją na 0 pkt.
2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),
egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 350 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:
Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone
z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
ukraińskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących
postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Świadomość własnego dziedzictwa I. Świadomość własnego dziedzictwa
narodowego […]. narodowego […]. Zdający:
1. Rozumienie znaczenia literatury i kultury 2) rozumie tematy, motywy, toposy
w kształtowaniu poczucia tożsamości charakterystyczne dla literatury narodowej;
narodowej […]. 3) rozumie związek poznanych utworów
z życiem narodu i różnych grup
wspólnotowych.
II. Kształcenie językowe. II.3. Komunikacja językowa i kultura
1. Rozumienie wartości języka ojczystego języka. Zdający:
oraz jego funkcji w budowaniu wspólnoty 1) sprawnie posługuje się oficjalną […]
rodzinnej, narodowej i kulturowej. odmianą języka narodowego;
2. Kształtowanie odpowiedzialności 5) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne,
za świadome posługiwanie się językiem zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji;
ojczystym. 8) stosuje zasady etyki i etykiety językowej
6. Pogłębianie umiejętności poprawnego […].
pisania […] zgodnego z zasadami
poprawności językowej.
III. Kształcenie literackie i kulturowe. III.1. Analiza i interpretacja utworów
1. Pogłębianie umiejętności analizy literackich. Zdający:
i interpretacji utworów literackich i innych 1) zna podstawy periodyzacji literatury
tekstów kultury z wykorzystaniem właściwej mniejszości narodowej […];
terminologii. 2) zna prądy literackie i artystyczne
2. Rozumienie zależności między w epokach literackich, określa ich cechy;
wydarzeniami historycznymi a literaturą 3) rozpoznaje gatunki literackie, potrafi
i kulturą. wymienić ich cechy;
3. Pogłębianie zdolności rozumienia 4) wskazuje zastosowane w utworze
wartości o charakterze narodowym, językowe środki wyrazu artystycznego oraz
etnicznym i uniwersalnym. inne wyznaczniki poetyki danego utworu
(z zakresu podstaw wersyfikacji,
kompozycji, genologii) i określa ich funkcje;
6) rozpoznaje w utworze sposoby
kreowania bohatera i świata
przedstawionego (narracja, fabuła, sytuacja
liryczna, akcja) oraz różne sposoby
pokazywania świata przedstawionego:
realizm, fantastyka, groteska;
7) rozpoznaje podstawowe motywy […] oraz
ich funkcje w utworze;
8) wykorzystuje w interpretacji elementy
znaczące dla odczytania sensu utworu
(tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa
klucze, motto);

9) wykorzystuje w interpretacji utworu
konteksty: literacki, kulturowy, filozoficzny,
biograficzny;
10) dostrzega obecne w utworach
literackich oraz innych tekstach kultury
wartości narodowe […];
2) dostrzega i potrafi komentować
estetyczne wartości utworu literackiego
(poziom rozszerzony);
3) przeprowadza interpretację porównawczą
utworów literackich (poziom rozszerzony).
IV. Tworzenie wypowiedzi. IV.2. Pisanie. Zdający:
3. Doskonalenie posługiwania się zasadami 1) hierarchizuje informacje w zależności
retoryki, w szczególności argumentowania. od ich funkcji w przekazie;
5. Wyrażanie własnych poglądów i opinii. 2) tworzy dłuższy tekst pisany (rozprawka,
6. Tworzenie wypowiedzi pisemnych, […] interpretacja utworu literackiego lub
z uwzględnieniem estetyki tekstu i zasad fragmentu) zgodnie z podstawowymi
jego organizacji […]. regułami jego organizacji, przestrzegając
zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
3) tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych
zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub
hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je,
hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod
względem użyteczności wypowiedzi,
podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące
wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe
wnioskowanie);
7) uwzględnia w interpretacji potrzebne
konteksty, np. biograficzny, historyczny.

• W wypracowaniu jest odwołanie do załączonego tekstu oraz minimum jednego tekstu 1 pkt
literackiego (temat pierwszy) oraz dwóch tekstów literackich (temat drugi)
ORAZ
• Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu.
ORAZ
• Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
• Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt
ALBO
• Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.

Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,
we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
1. W wypracowaniu zdający powinien odwołać się do co najmniej jednej lektury/jednego
tekstu wskazanych w poleceniu jako obowiązkowe. Odwołanie się zdającego do lektury/
tekstu oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze/ tym tekście ma charakter
analityczny, a nie tylko informacyjny.
a) Przykład zdania analitycznego: У збірці Веселий цвинтар Василя Стуса
виступають автобіографічні мотиви, пов’язані з відчуттям самотності у в’язниці.
b) Przykład zdania informacyjnego: Василь Стус є автором поетичної збірки Веселий
цвинтар.
Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,
jeżeli:
b) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego
omówienie jest wymagane ORAZ

3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera
co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał,
czy w wypracowaniu zdający:
• wykorzystał znajomość tekstów z literatury ukraińskiej
• funkcjonalnie wykorzystał kontekst, np. literacki, historyczny, filozoficzny, kulturowy, który
pogłębia i rozwija rozważany problem
• przedstawił bogatą argumentację świadczącą o jego erudycji
• wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu nauki o literaturze
• nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów
literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub
teoretycznoliterackiej.

Wypowiedź argumentacyjna

Funkcjonalność
Liczba Błędy
wykorzystanych Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi
punktów rzeczowe
tekstów
Trzy teksty • Bogata argumentacja.

Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez
wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt
w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja.
• Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt
• Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
• Zadowalająca argumentacja.
• Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt
• Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
• Powierzchowna argumentacja.
13 pkt
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
Dwa teksty • Bogata argumentacja.
wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt
w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja.
a trzeci – częściowo
• Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt
funkcjonalnie.
• Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
• Zadowalająca argumentacja.
• Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt

punktów ujemnych).
• Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
• Powierzchowna argumentacja.
9 pkt
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
• Dwa – w pełni • Trafna argumentacja.
funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt
trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
niefunkcjonalni • Zadowalająca argumentacja.
e albo brak. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt
ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
• Jeden – w pełni
• Zadowalająca argumentacja.
funkcjonalnie, a
• Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt
dwa –
• Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
częściowo
funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja.
5 pkt
• W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
• Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. 4 pkt

funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.
drugi – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
częściowo • Zadowalająca argumentacja.
funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt
trzeci –
• Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
niefunkcjonalni
• Zadowalająca argumentacja.
e albo brak.
• Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt
ALBO
• Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
• Jeden – w pełni
funkcjonalnie, • Powierzchowna argumentacja.
pozostałe dwa • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
–
niefunkcjonalni
e albo brak.
ALBO
• Trzy utwory
wykorzystane
częściowo 1 pkt
funkcjonalnie.
ALBO
• Dwa –
częściowo
funkcjonalnie, a
trzeci –
niefunkcjonalni
e albo brak.
• Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, pozostałe – niefunkcjonalnie albo brak.
0 pkt
• Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie.

Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz
odczytanych sensów.

Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są zgodne np. ze
stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się
tę niezgodność w ocenie funkcjonalności.

3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza
ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie dokonując
żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

4. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez
zdającego za pomocą argumentów.
1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
przykładami i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę
problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego
namysłu nad problemem.
W przypadku interpretacji porównawczej zawiera również analizę utworów.
W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo
funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.
2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
trafnymi przykładami.
3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,
niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe
dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest…

w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do
którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu
polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia
i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez
konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich;
w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

6. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie
przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się
tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

9. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów
wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.

10. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
1) nieznajomości tekstu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający
2) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją
danego utworu
3) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka
11. Ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,
którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu
fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden
błąd.

3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
1. w zakresie struktury wypowiedzi:
• kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
• podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),
jak i w zakresie podziału na akapity – jest poprawny i funkcjonalny.

3a. Struktura wypowiedzi

Uporządkowanie
elementów treściowych Podział wypowiedzi Liczba
punktów
wypowiedzi
Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt
wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak
w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A
pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B
ALBO w zakresie struktury akapitów.
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C
ORAZ w zakresie struktury akapitów.
• W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt
próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak
elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D
wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
• Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt
wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
E
zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów.

3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu

została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam
w sobie zwartą myślowo całość).

3b. Spójność wypowiedzi

Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w 3 pkt
spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB
całej wypowiedzi.
W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na 2 pkt
poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
• W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 1 pkt
na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
LUB
• Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
z zakończeniem pracy.
ALBO
• Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
zasadniczą pracy.
• W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt
uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
LUB
• Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
z zakończeniem pracy.
ALBO
• Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
zasadniczą pracy.

Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną
i uporządkowaną całość.

2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego,
a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
rozumowania), sprzecznych stwierdzeń
b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
poboczne
c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie
pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem
d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)
e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe
f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających
w wątpliwym związku z tematem/wywodem
g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie
h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.