rozwiązań zadań
(III etap) 5. Udział obywateli w życiu publicznym. Zdający:
1) przedstawia główne podmioty życia publicznego (obywatele,
zrzeszenia obywatelskie […] władza, instytucje publiczne, biznes
itp.) i pokazuje, jak współdziałają […] one ze sobą w życiu
publicznym;
4) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na
decyzje władz na poziomie lokalnym […].
(III etap) 7. Wyborcy i wybory. Zdający:
1) przedstawia argumenty przemawiające za udziałem w wyborach
lokalnych […];
2) wymienia zasady demokratycznych wyborów […].
(III etap) 16. Samorządy i ich znaczenie. Zdający:
1) uzasadnia potrzebę samorządności w państwie
demokratycznym i podaje przykłady działania […] samorządów
mieszkańców.
(III etap) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców. Zdający:
2) przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy […].
(III etap) 18. Samorząd powiatowy i wojewódzki. Zdający:
1) przedstawia sposób wybierania samorządu powiatowego
i wojewódzkiego oraz ich przykładowe zadania.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający w pełni scharakteryzował:
Zdający nie popełnił
1) kwestię wyborów i procedurę odwoływania organów żadnego błędu
stanowiących gminy, powiatu i województwa: merytorycznego.
– uregulowania dotyczące czynnego i biernego prawa
wyborczego; SELEKCJA INFORMACJI
– od 2018 r. kadencja pięcioletnia, wcześniej czteroletnia; Zdający przeprowadził
– ordynacja większościowa w gminach do 20 tys. poprawną selekcję
i proporcjonalna w pozostałych gminach i szczeblach; i hierarchizację informacji
– referenda dotyczące odwoływania rad i sejmików; (nie zamieścił w pracy
fragmentów niezwiązanych
2) kwestię wyborów organów wykonawczych gminy, powiatu z tematem).
i województwa oraz procedurę odwoływania organów
wykonawczych gminy: JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
– uregulowania dotyczące czynnego i biernego prawa Zdający zaprezentował
wyborczego; wywód w pełni spójny,
– od 2018 r. kadencja pięcioletnia, ale z możliwością tylko jednej harmonijny i logiczny.
reelekcji, wcześniej – czteroletnia bez ograniczeń w reelekcjach;
– ordynacja większościowa w gminach (miastach) lub
głosowanie za/przeciw w przypadku zarejestrowania jednego
kandydata, dwie tury głosowania (terminy); jeśli nie będzie
zarejestrowany żaden kandydat, mamy wybór przez radę gminy;
– wybór starostów i marszałków województw oraz zarządów
przez organy stanowiące odpowiednich jednostek;
– referenda dotyczące odwoływania wójtów, burmistrzów
i prezydentów miast;
3) możliwości bezpośredniego wpływu na organy samorządu
i ich decyzje:
– rodzaje referendów dotyczących spraw lokalnych, warunki
ważności wyników i ich wiążącego charakteru w zależności od
rodzaju referendum, referenda na wniosek organu stanowiącego
lub odpowiedniej liczby obywateli;
– decyzje mieszkańców w zakresie budżetu obywatelskiego;
– lokalna (obywatelska) inicjatywa uchwałodawcza;
4) inne kwestie wynikające z praw człowieka:
– możliwość uczestniczenia w posiedzeniach organów
stanowiących;
– możliwość składania petycji do organów samorządu;
– możliwość uczestnictwa w zgromadzeniach, mających na celu
wpłynięcie na decyzję/zmianę decyzji organu samorządu;
– możliwość uczestnictwa w zrzeszeniach mających na celu
kwestie lokalne i/lub regionalne;
– możliwość wniesienia na drodze postępowania
administracyjnego odwołań od decyzji administracyjnych
organów władzy samorządowej (na drodze postępowania
administracyjnego) oraz skarg do wojewódzkiego sądu
administracyjnego.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych
aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym
kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych
pojęć związanych z tematem.
W aspektach 2. i 3. zaznaczono kursywą kwestie niekonieczne
do uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.
Aspekt 4. uznajemy za wypełniony w sposób pełny wówczas,
gdy zdający zrealizował min. 80% wskazanej w nim treści.
Realizacja tych kwestii przez zdającego może kompensować
braki w zagadnieniach uznanych za obowiązkowe.
POPRAWNOŚĆ
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił jeden lub
Zdający:
dwa błędy merytoryczne.
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) SELEKCJA INFORMACJI
lub Zdający przeprowadził
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia niekonsekwentną selekcję
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia informacji i ich
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III). hierarchizację (umieścił
w pracy nieliczne
fragmenty niezwiązane
z tematem).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych JĘZYK, STYL
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością I KOMPOZYCJA
wybranych pojęć związanych z tematem. Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
POPRAWNOŚĆ
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił trzy lub
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo cztery błędy merytoryczne.
scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród
SELEKCJA INFORMACJI
zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
Zdający przeprowadził
lub
w niewystarczającym
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia
stopniu selekcję informacji
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
i ich hierarchizację
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć (napisał pracę, której
związanych z tematem. znaczną część stanowią
fragmenty niezwiązane
z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
Przy pracy o wartości
0 PKT
merytorycznej 0 pkt, nie
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla
przyznaje się punktów za
poziomu I.
pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez
zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 2.
Porównaj – na przykładach Republiki Federalnej Niemiec, Republiki Francuskiej oraz
Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej – różne modele
systemów parlamentarnych opartych na współpracy legislatywy i egzekutywy,
charakteryzując organy tych władz (parlamenty, głowę państwa i rządy).
I. Wykorzystanie 19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:
i tworzenie 1) podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych
informacji. państw demokratycznych […];
II. Rozpoznawanie 2) charakteryzuje krótko ustroje polityczne Niemiec, Wielkiej
i rozwiązywanie Brytanii, Francji […];
problemów. 3) przedstawia zasady odpowiedzialności konstytucyjnej
IV. Znajomość i politycznej; wskazuje, kto im podlega.
zasad i procedur 20. Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym. Zdający:
demokracji. 1) wymienia i ilustruje przykładami funkcje władzy ustawodawczej;
2) zarysowuje główne funkcje izby wyższej i niższej parlamentów
w wybranych państwach (w Wielkiej Brytanii, Stanach
Zjednoczonych, Niemczech) […];
5) opisuje mechanizm tworzenia koalicji rządowej; wyjaśnia rolę
opozycji w pracy parlamentu.
21. Władza wykonawcza w państwie demokratycznym. Zdający:
1) wyjaśnia, jaką rolę we współczesnych państwach może pełnić
głowa państwa; podaje przykłady urzędujących głów państw
(monarchów i prezydentów);
2) charakteryzuje kompetencje rządu w państwie demokratycznym
i relacje między rządem a głową państwa.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający w pełni: Zdający nie popełnił
1) wyjaśnił, że w tytułowych państwach funkcjonują różne modele żadnego błędu
systemu parlamentarnego opartego na współpracy legislatywy merytorycznego.
i egzekutywy:
– klasyczny system parlamentarno-gabinetowy w Wielkiej SELEKCJA INFORMACJI
Brytanii za sprawą na ogół systemu dwupartyjnego przybiera Zdający przeprowadził
postać systemu gabinetowo-parlamentarnego (a zatem poprzez poprawną selekcję
dysponowanie większością głosów w Izbie Gmin rząd ma i hierarchizację
informacji (nie
zamieścił w pracy
przewagę nad parlamentem, który przegłosowuje inicjatywy fragmentów
rządu); niezwiązanych
– system kanclerski w RFN wyodrębniony ze względu na z tematem).
znaczącą pozycję szefa rządu i względną stabilność prac rządu
(z uwagi na konstruktywne wotum nieufności); JĘZYK, STYL
– system parlamentarno-prezydencki, który w wersji francuskiej – I KOMPOZYCJA
poza typową dla wszystkich tych systemów odpowiedzialnością Zdający zaprezentował
polityczną rządu przed parlamentem – oznacza szczególną wywód w pełni spójny,
pozycję prezydenta, który przewodniczy Radzie Ministrów (choć harmonijny i logiczny.
zachowano także instytucję rządu i kierującego nim premiera);
2) porównał struktury i pozycje parlamentów:
– we wszystkich trzech systemach można stwierdzić, że
parlamenty są dwuizbowe (w RFN specyficzna konstrukcja Rady
Związkowej – instytucji mającej podobnie jak Parlament
Związkowy – uprawnienia ustawodawcze), wszędzie – choć
w różnym stopniu, najbardziej w Wielkiej Brytanii – mamy
bikameralizm asymetryczny (z przewagą izby pierwszej);
wszystkie parlamenty wypełniają funkcję ustawodawczą;
– izby pierwsze pochodzą z wyborów powszechnych; na praktykę
funkcjonowania systemu politycznego ma wpływ system partyjny,
a on z kolei jest po części kreowany przez system wyborczy
stosowany w wyborach izb pierwszych parlamentu: w Wielkiej
Brytanii jest to system większości względnej, generalnie
sprzyjający systemowi dwupartyjnemu; we Francji – także
JOW-y, ale głosowanie na ogół w dwóch turach, co sprzyjało
dwublokowości systemu partyjnego; w RFN względnej stabilizacji
systemu partyjnego sprzyja 5-procentowy próg wyborczy, a do
obu powyższych systemów wyborczych upodabnia go kwestia
dysponowania przez wyborcę dwoma głosami, przy czym jeden
z nich oddaje na kandydata w danym JOW-ie;
– izby drugie – nie pochodzą z wyborów powszechnych (Senat
francuski – z wyborów pośrednich; Rada Związkowa
w Niemczech – z nominacji rządów landowych, natomiast do
brytyjskiej Izby Lordów wchodzą parowie dziedziczni, dożywotni
(mianowani przez monarchę na wniosek premiera) oraz lordowie
duchowni (z racji funkcji w Kościele anglikańskim);
– funkcję kontrolną (nad rządem) sprawują izby pierwsze, choć
we Francji mamy też przepisy pozwalające na pewne jej aspekty
dla Senatu;
– wskazał specyficzne rozwiązania, np. w Wielkiej Brytanii
monarcha także jako trzecia część legislatywy;
instytucjonalizacja opozycji parlamentarnej poprzez gabinet cieni
i lidera opozycji JKM;
3) porównał pozycje głowy państwa:
– w przypadku systemu klasycznego i systemu kanclerskiego
uprawnienia głowy państwa są faktycznie (Wielka Brytania) lub
formalnie i faktycznie (RFN) ceremonialno-reprezentacyjne,
natomiast w przypadku systemu parlamentarno-prezydenckiego
dodatkowo sprawuje on kierownictwo w polityce zagranicznej
i bezpieczeństwa, a także przewodniczy posiedzeniom Rady
Ministrów (choć jest możliwość, by z jego upoważnienia
prowadził posiedzenia premier, co dzieje się zwyczajowo
w okresie koabitacji);
– w systemie brytyjskim głową państwa jest monarcha z dynastii
Windsorów, w przypadku systemu niemieckiego – prezydent
wybrany w wyborach pośrednich przez instytucję w połowie
złożoną ze wszystkich członków Parlamentu Związkowego,
a w połowie – z przedstawicieli parlamentów landowych;
w systemie francuskim mamy do czynienia z powszechnymi
wyborami prezydenckimi; różny jest zatem stopień legitymizacji
głowy państwa – w UK wynika on nade wszystko z tradycji,
natomiast legitymizacja demokratyczna prezydenta we Francji
jest mocniejsza niż prezydenta niemieckiego;
4) porównał rządy:
– wskazał na silną pozycję rządu w Wielkiej Brytanii z uwagi na –
zazwyczaj – system dwupartyjny, a zatem fakt, że rząd ma
poparcie jednopartyjnej większości parlamentarnej; z kolei we
Francji silna pozycja rządu wynika także z tego, że może on
wydawać ordonanse, czyli rozporządzenia z mocą ustawy;
w Niemczech z kolei tylko solidarna odpowiedzialność
parlamentarna z instytucją konstruktywnego wotum nieufności
sprzyja stabilności rządu;
– wskazał, że w Wielkiej Brytanii i RFN duża część członków
rządu to parlamentarzyści, natomiast we Francji mamy typową
dla prezydencjalizmu zasadę niepołączalności mandatu
deputowanego z funkcją rządową;
– w Wielkiej Brytanii mamy szeroką strukturę rządu, co powoduje,
że „funkcjonuje on w różnych składach”, jest tam formuła
ustrojowa gabinetu, we Francji odróżnić należy rząd od Rady
Ministrów oraz rady gabinetowej;
– w każdym państwie istnieją przepisy umożliwiające rządowi
(faktycznie; formalnie czyni to głowa państwa) przeprowadzenie
wyborów parlamentarnych w czasie, który rząd ten wybierze
(choć nie później, niż wynika z długości kadencji izby pierwszej);
– poprzez brak indywidualnej odpowiedzialności ministrów w RFN
i fakt odpowiedzialności przed kanclerzem w tym państwie mamy
do czynienia ze wzmocnioną pozycją kanclerza; faktyczna
pozycja szefa rządu we Francji zależy od tego, czy rząd jest z tej
samej opcji co głowa państwa, przy czym pozycji tej sprzyja fakt
koabitacji;
– w RFN i Wielkiej Brytanii regułą jest, że szefem rządu jest szef
najliczniej reprezentowanej partii w parlamencie (wyjątek to
rezygnacja Angeli Merkel z tej drugiej funkcji); w Wielkiej Brytanii
zdarza się, że urzędujący premier – na skutek swego rodzaju
oporu własnej partii – traci w niej przywództwo, a co za tym idzie
stanowisko premiera; we Francji nie ma reguły, by lider
ugrupowania zwycięskiego w wyborach parlamentarnych
zostawał premierem.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów
danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście
interpretacyjnym oraz wykazał się znajomością licznych pojęć
związanych z tematem.
W przypadku aspektów 2. i 4. za wypełniony w sposób pełny
uznajemy aspekt wówczas, gdy zdający zrealizował min. 80%
wskazanej w nim treści.
Realizacja większego odsetka tych treści przez zdającego może
kompensować braki w innych zagadnieniach.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił jeden
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia lub dwa błędy
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) merytoryczne.
lub
SELEKCJA INFORMACJI
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia
Zdający przeprowadził
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia
niekonsekwentną
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
selekcję informacji i ich
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych hierarchizację (umieścił
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością w pracy nieliczne
wybranych pojęć związanych z tematem; ustosunkował się do fragmenty niezwiązane
oceny autora. z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił trzy
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo lub cztery błędy
scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród merytoryczne.
zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) SELEKCJA INFORMACJI
lub Zdający przeprowadził
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnieniaw niewystarczającym
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III). stopniu selekcję
informacji i ich
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć hierarchizację (napisał
związanych z tematem. pracę, której znaczną
część stanowią
fragmenty niezwiązane
z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny
i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane
z tematem.
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów
za pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez
zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 3.
Wykaż specyfikę ustawy budżetowej i ustawy o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej oraz porównaj procesy ich uchwalania ze ścieżką legislacyjną właściwą dla
ustawy zwykłej, biorąc pod uwagę podmioty inicjujące oraz kompetencje podmiotów
uczestniczących w tych procesach (obu izb parlamentu i Prezydenta RP).
I. Wykorzystanie 23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
i tworzenie 4) przedstawia procedurę zmiany Konstytucji.
informacji. 24. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
IV. Znajomość 1) wymienia kompetencje Sejmu i Senatu w państwie […];
zasad i procedur 3) podaje przykłady stosowania w procedurze legislacyjnej
demokracji. polskiego parlamentu większości zwykłej, bezwzględnej
V. Znajomość i kwalifikowanej;
podstaw ustroju 4) wyjaśnia szczególny charakter procedury uchwalania ustawy
Rzeczypospolitej budżetowej.
Polskiej. 25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
1) określa główne kompetencje prezydenta w relacjach
z parlamentem […].
30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
1) opisuje źródła prawa w Polsce oraz hierarchię aktów prawnych.
(III etap) 13. Władza ustawodawcza w Polsce. Zdający:
1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego
parlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający w pełni: Zdający nie popełnił
1) wykazał specyfikę aktów prawnych wskazanych w tytule żadnego błędu
tematu: merytorycznego.
– Konstytucja RP (ustawa o zmianie Konstytucji RP – jak nazwa
wskazuje – zmienia Konstytucję RP): szczególne znaczenie SELEKCJA INFORMACJI
Konstytucji RP w systemie prawnym – szczególna moc, Zdający przeprowadził
konieczność zgodności z Konstytucją RP innych aktów, poprawną selekcję
delegacja ustawowa w Konstytucji RP wobec niektórych kwestii; i hierarchizację
– ustawa budżetowa – szczególny rodzaj ustawy ze względu na informacji (nie zamieścił
okres obowiązywania, adresatów i konkretne czynności, określa w pracy fragmentów
ona dochody i wydatki państwa na rok kalendarzowy; niezwiązanych
z tematem).
2) porównał kwestię inicjatywy ustawodawczej:
– w przypadku ustawy o zmianie Konstytucji co najmniej 1/5
JĘZYK, STYL
ustawowej liczby posłów, Senat RP lub Prezydent
I KOMPOZYCJA
Rzeczypospolitej, przy tym na odpowiednim etapie podmioty te
Zdający zaprezentował
mają możliwość wnioskowania o referendum w sprawie danej
wywód w pełni spójny,
ustawy o zmianie Konstytucji, jeśli dotyczy ta zmiana przepisów
harmonijny i logiczny.
z rozdziałów I, II lub XII;
– w ustawie zwykłej inicjatywa przysługuje pięciu podmiotom:
Senatowi RP, Prezydentowi RP, Radzie Ministrów,
min. 15 posłom (także komisji sejmowej) oraz co najmniej
100 tys. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu RP,
Konstytucja wymaga, by wnioskodawca przedstawił skutki
finansowe;
– w ustawie budżetowej wyłączna kompetencja Rady Ministrów
RP, określony termin złożenia projektu tj. najpóźniej na
3 miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego;
3) porównał rolę Sejmu RP i Senatu RP:
– procedura we wszystkich trzech przypadkach rozpoczyna się
w Sejmie RP, a następnie ustawy kierowane są do Senatu RP;
– pierwsze czytanie odbywa się w przypadku ustawy o zmianie
Konstytucji oraz ustawy budżetowej zawsze na posiedzeniu
plenarnym, a ustawy zwykłej – zazwyczaj w komisji sejmowej;
– inne większości w Sejmie RP – ustawa o zmianie konstytucji
wymaga większości kwalifikowanej 2/3, natomiast ustawy zwykłe
– większości zwykłej;
– w przypadku ustawy zwykłej Senat RP może uchwalać
w terminie 30-dniowym poprawki oraz weto, w przypadku ustawy
budżetowej – tylko poprawki, przy tym w krótszym 20-dniowym
terminie, natomiast w przypadku ustawy o zmianie konstytucji ma
możliwość przyjęcia lub nieprzyjęcia;
4) porównał rolę Prezydenta RP:
– w przypadku ustawy zwykłej Prezydent RP w ciągu 21 dni
podpisuje ustawę, może ją również zawetować lub skierować do
Trybunału Konstytucyjnego, a w przypadku ustawy budżetowej
Prezydent RP prawa weta nie ma, a termin podpisu lub wniosku
do Trybunału Konstytucyjnego skraca się do 7 dni;
– jeśli w ciągu 4 miesięcy od dnia złożenia projektu ustawy
budżetowej nie zostanie przedstawiona ona Prezydentowi RP do
podpisu, to jest on uprawniony w ciągu 14 dni do zarządzenia
skrócenia kadencji Sejmu RP; w przypadku ustawy zwykłej
i ustawy o zmianie Konstytucji taka procedura nie obowiązuje;
– w przypadku ustawy o zmianie Konstytucji Prezydent RP ma
21 dni na podpisanie;
– w każdym przypadku Prezydent RP zarządza ogłoszenie
ustawy w Dz.U.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów
danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście
interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć
związanych z tematem.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił jeden
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia lub dwa błędy
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) merytoryczne.
lub SELEKCJA INFORMACJI
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia Zdający przeprowadził
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia niekonsekwentną
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III). selekcję informacji i ich
hierarchizację (umieścił
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych w pracy nieliczne
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością fragmenty niezwiązane
wybranych pojęć związanych z tematem. z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający:
Zdający popełnił trzy
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo
lub cztery błędy
scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród
merytoryczne.
zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
lub SELEKCJA INFORMACJI
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia Zdający przeprowadził
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III). w niewystarczającym
stopniu selekcję
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć informacji i ich
związanych z tematem. hierarchizację (napisał
pracę, której znaczną
część stanowią
fragmenty niezwiązane
z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny
i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z
tematem.
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów
za pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez
zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: rozwiązań zadań
(III etap) 5. Udział obywateli w życiu publicznym. Zdający:
1) przedstawia główne podmioty życia publicznego (obywatele,
zrzeszenia obywatelskie […] władza, instytucje publiczne, biznes
itp.) i pokazuje, jak współdziałają […] one ze sobą w życiu
publicznym;
4) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na
decyzje władz na poziomie lokalnym […].
(III etap) 7. Wyborcy i wybory. Zdający:
1) przedstawia argumenty przemawiające za udziałem w wyborach
lokalnych […];
2) wymienia zasady demokratycznych wyborów […].
(III etap) 16. Samorządy i ich znaczenie. Zdający:
1) uzasadnia potrzebę samorządności w państwie
demokratycznym i podaje przykłady działania […] samorządów
mieszkańców.
(III etap) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców. Zdający:
2) przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy […].
(III etap) 18. Samorząd powiatowy i wojewódzki. Zdający:
1) przedstawia sposób wybierania samorządu powiatowego
i wojewódzkiego oraz ich przykładowe zadania.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający w pełni scharakteryzował:
Zdający nie popełnił
1) kwestię wyborów i procedurę odwoływania organów żadnego błędu
stanowiących gminy, powiatu i województwa: merytorycznego.
– uregulowania dotyczące czynnego i biernego prawa
wyborczego; SELEKCJA INFORMACJI
– od 2018 r. kadencja pięcioletnia, wcześniej czteroletnia; Zdający przeprowadził
– ordynacja większościowa w gminach do 20 tys. poprawną selekcję
i proporcjonalna w pozostałych gminach i szczeblach; i hierarchizację informacji
– referenda dotyczące odwoływania rad i sejmików; (nie zamieścił w pracy
fragmentów niezwiązanych
2) kwestię wyborów organów wykonawczych gminy, powiatu z tematem).
i województwa oraz procedurę odwoływania organów
wykonawczych gminy: JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
– uregulowania dotyczące czynnego i biernego prawa Zdający zaprezentował
wyborczego; wywód w pełni spójny,
– od 2018 r. kadencja pięcioletnia, ale z możliwością tylko jednej harmonijny i logiczny.
reelekcji, wcześniej – czteroletnia bez ograniczeń w reelekcjach;
– ordynacja większościowa w gminach (miastach) lub
głosowanie za/przeciw w przypadku zarejestrowania jednego
kandydata, dwie tury głosowania (terminy); jeśli nie będzie
zarejestrowany żaden kandydat, mamy wybór przez radę gminy;
– wybór starostów i marszałków województw oraz zarządów
przez organy stanowiące odpowiednich jednostek;
– referenda dotyczące odwoływania wójtów, burmistrzów
i prezydentów miast;
3) możliwości bezpośredniego wpływu na organy samorządu
i ich decyzje:
– rodzaje referendów dotyczących spraw lokalnych, warunki
ważności wyników i ich wiążącego charakteru w zależności od
rodzaju referendum, referenda na wniosek organu stanowiącego
lub odpowiedniej liczby obywateli;
– decyzje mieszkańców w zakresie budżetu obywatelskiego;
– lokalna (obywatelska) inicjatywa uchwałodawcza;
4) inne kwestie wynikające z praw człowieka:
– możliwość uczestniczenia w posiedzeniach organów
stanowiących;
– możliwość składania petycji do organów samorządu;
– możliwość uczestnictwa w zgromadzeniach, mających na celu
wpłynięcie na decyzję/zmianę decyzji organu samorządu;
– możliwość uczestnictwa w zrzeszeniach mających na celu
kwestie lokalne i/lub regionalne;
– możliwość wniesienia na drodze postępowania
administracyjnego odwołań od decyzji administracyjnych
organów władzy samorządowej (na drodze postępowania
administracyjnego) oraz skarg do wojewódzkiego sądu
administracyjnego.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych
aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym
kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych
pojęć związanych z tematem.
W aspektach 2. i 3. zaznaczono kursywą kwestie niekonieczne
do uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.
Aspekt 4. uznajemy za wypełniony w sposób pełny wówczas,
gdy zdający zrealizował min. 80% wskazanej w nim treści.
Realizacja tych kwestii przez zdającego może kompensować
braki w zagadnieniach uznanych za obowiązkowe.
POPRAWNOŚĆ
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił jeden lub
Zdający:
dwa błędy merytoryczne.
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) SELEKCJA INFORMACJI
lub Zdający przeprowadził
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia niekonsekwentną selekcję
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia informacji i ich
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III). hierarchizację (umieścił
w pracy nieliczne
fragmenty niezwiązane
z tematem).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych JĘZYK, STYL
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością I KOMPOZYCJA
wybranych pojęć związanych z tematem. Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
POPRAWNOŚĆ
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił trzy lub
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo cztery błędy merytoryczne.
scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród
SELEKCJA INFORMACJI
zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
Zdający przeprowadził
lub
w niewystarczającym
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia
stopniu selekcję informacji
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
i ich hierarchizację
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć (napisał pracę, której
związanych z tematem. znaczną część stanowią
fragmenty niezwiązane
z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
Przy pracy o wartości
0 PKT
merytorycznej 0 pkt, nie
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla
przyznaje się punktów za
poziomu I.
pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez
zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 2.
Porównaj – na przykładach Republiki Federalnej Niemiec, Republiki Francuskiej oraz
Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej – różne modele
systemów parlamentarnych opartych na współpracy legislatywy i egzekutywy,
charakteryzując organy tych władz (parlamenty, głowę państwa i rządy).
I. Wykorzystanie 19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:
i tworzenie 1) podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych
informacji. państw demokratycznych […];
II. Rozpoznawanie 2) charakteryzuje krótko ustroje polityczne Niemiec, Wielkiej
i rozwiązywanie Brytanii, Francji […];
problemów. 3) przedstawia zasady odpowiedzialności konstytucyjnej
IV. Znajomość i politycznej; wskazuje, kto im podlega.
zasad i procedur 20. Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym. Zdający:
demokracji. 1) wymienia i ilustruje przykładami funkcje władzy ustawodawczej;
2) zarysowuje główne funkcje izby wyższej i niższej parlamentów
w wybranych państwach (w Wielkiej Brytanii, Stanach
Zjednoczonych, Niemczech) […];
5) opisuje mechanizm tworzenia koalicji rządowej; wyjaśnia rolę
opozycji w pracy parlamentu.
21. Władza wykonawcza w państwie demokratycznym. Zdający:
1) wyjaśnia, jaką rolę we współczesnych państwach może pełnić
głowa państwa; podaje przykłady urzędujących głów państw
(monarchów i prezydentów);
2) charakteryzuje kompetencje rządu w państwie demokratycznym
i relacje między rządem a głową państwa.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający w pełni: Zdający nie popełnił
1) wyjaśnił, że w tytułowych państwach funkcjonują różne modele żadnego błędu
systemu parlamentarnego opartego na współpracy legislatywy merytorycznego.
i egzekutywy:
– klasyczny system parlamentarno-gabinetowy w Wielkiej SELEKCJA INFORMACJI
Brytanii za sprawą na ogół systemu dwupartyjnego przybiera Zdający przeprowadził
postać systemu gabinetowo-parlamentarnego (a zatem poprzez poprawną selekcję
dysponowanie większością głosów w Izbie Gmin rząd ma i hierarchizację
informacji (nie
zamieścił w pracy
przewagę nad parlamentem, który przegłosowuje inicjatywy fragmentów
rządu); niezwiązanych
– system kanclerski w RFN wyodrębniony ze względu na z tematem).
znaczącą pozycję szefa rządu i względną stabilność prac rządu
(z uwagi na konstruktywne wotum nieufności); JĘZYK, STYL
– system parlamentarno-prezydencki, który w wersji francuskiej – I KOMPOZYCJA
poza typową dla wszystkich tych systemów odpowiedzialnością Zdający zaprezentował
polityczną rządu przed parlamentem – oznacza szczególną wywód w pełni spójny,
pozycję prezydenta, który przewodniczy Radzie Ministrów (choć harmonijny i logiczny.
zachowano także instytucję rządu i kierującego nim premiera);
2) porównał struktury i pozycje parlamentów:
– we wszystkich trzech systemach można stwierdzić, że
parlamenty są dwuizbowe (w RFN specyficzna konstrukcja Rady
Związkowej – instytucji mającej podobnie jak Parlament
Związkowy – uprawnienia ustawodawcze), wszędzie – choć
w różnym stopniu, najbardziej w Wielkiej Brytanii – mamy
bikameralizm asymetryczny (z przewagą izby pierwszej);
wszystkie parlamenty wypełniają funkcję ustawodawczą;
– izby pierwsze pochodzą z wyborów powszechnych; na praktykę
funkcjonowania systemu politycznego ma wpływ system partyjny,
a on z kolei jest po części kreowany przez system wyborczy
stosowany w wyborach izb pierwszych parlamentu: w Wielkiej
Brytanii jest to system większości względnej, generalnie
sprzyjający systemowi dwupartyjnemu; we Francji – także
JOW-y, ale głosowanie na ogół w dwóch turach, co sprzyjało
dwublokowości systemu partyjnego; w RFN względnej stabilizacji
systemu partyjnego sprzyja 5-procentowy próg wyborczy, a do
obu powyższych systemów wyborczych upodabnia go kwestia
dysponowania przez wyborcę dwoma głosami, przy czym jeden
z nich oddaje na kandydata w danym JOW-ie;
– izby drugie – nie pochodzą z wyborów powszechnych (Senat
francuski – z wyborów pośrednich; Rada Związkowa
w Niemczech – z nominacji rządów landowych, natomiast do
brytyjskiej Izby Lordów wchodzą parowie dziedziczni, dożywotni
(mianowani przez monarchę na wniosek premiera) oraz lordowie
duchowni (z racji funkcji w Kościele anglikańskim);
– funkcję kontrolną (nad rządem) sprawują izby pierwsze, choć
we Francji mamy też przepisy pozwalające na pewne jej aspekty
dla Senatu;
– wskazał specyficzne rozwiązania, np. w Wielkiej Brytanii
monarcha także jako trzecia część legislatywy;
instytucjonalizacja opozycji parlamentarnej poprzez gabinet cieni
i lidera opozycji JKM;
3) porównał pozycje głowy państwa:
– w przypadku systemu klasycznego i systemu kanclerskiego
uprawnienia głowy państwa są faktycznie (Wielka Brytania) lub
formalnie i faktycznie (RFN) ceremonialno-reprezentacyjne,
natomiast w przypadku systemu parlamentarno-prezydenckiego
dodatkowo sprawuje on kierownictwo w polityce zagranicznej
i bezpieczeństwa, a także przewodniczy posiedzeniom Rady
Ministrów (choć jest możliwość, by z jego upoważnienia
prowadził posiedzenia premier, co dzieje się zwyczajowo
w okresie koabitacji);
– w systemie brytyjskim głową państwa jest monarcha z dynastii
Windsorów, w przypadku systemu niemieckiego – prezydent
wybrany w wyborach pośrednich przez instytucję w połowie
złożoną ze wszystkich członków Parlamentu Związkowego,
a w połowie – z przedstawicieli parlamentów landowych;
w systemie francuskim mamy do czynienia z powszechnymi
wyborami prezydenckimi; różny jest zatem stopień legitymizacji
głowy państwa – w UK wynika on nade wszystko z tradycji,
natomiast legitymizacja demokratyczna prezydenta we Francji
jest mocniejsza niż prezydenta niemieckiego;
4) porównał rządy:
– wskazał na silną pozycję rządu w Wielkiej Brytanii z uwagi na –
zazwyczaj – system dwupartyjny, a zatem fakt, że rząd ma
poparcie jednopartyjnej większości parlamentarnej; z kolei we
Francji silna pozycja rządu wynika także z tego, że może on
wydawać ordonanse, czyli rozporządzenia z mocą ustawy;
w Niemczech z kolei tylko solidarna odpowiedzialność
parlamentarna z instytucją konstruktywnego wotum nieufności
sprzyja stabilności rządu;
– wskazał, że w Wielkiej Brytanii i RFN duża część członków
rządu to parlamentarzyści, natomiast we Francji mamy typową
dla prezydencjalizmu zasadę niepołączalności mandatu
deputowanego z funkcją rządową;
– w Wielkiej Brytanii mamy szeroką strukturę rządu, co powoduje,
że „funkcjonuje on w różnych składach”, jest tam formuła
ustrojowa gabinetu, we Francji odróżnić należy rząd od Rady
Ministrów oraz rady gabinetowej;
– w każdym państwie istnieją przepisy umożliwiające rządowi
(faktycznie; formalnie czyni to głowa państwa) przeprowadzenie
wyborów parlamentarnych w czasie, który rząd ten wybierze
(choć nie później, niż wynika z długości kadencji izby pierwszej);
– poprzez brak indywidualnej odpowiedzialności ministrów w RFN
i fakt odpowiedzialności przed kanclerzem w tym państwie mamy
do czynienia ze wzmocnioną pozycją kanclerza; faktyczna
pozycja szefa rządu we Francji zależy od tego, czy rząd jest z tej
samej opcji co głowa państwa, przy czym pozycji tej sprzyja fakt
koabitacji;
– w RFN i Wielkiej Brytanii regułą jest, że szefem rządu jest szef
najliczniej reprezentowanej partii w parlamencie (wyjątek to
rezygnacja Angeli Merkel z tej drugiej funkcji); w Wielkiej Brytanii
zdarza się, że urzędujący premier – na skutek swego rodzaju
oporu własnej partii – traci w niej przywództwo, a co za tym idzie
stanowisko premiera; we Francji nie ma reguły, by lider
ugrupowania zwycięskiego w wyborach parlamentarnych
zostawał premierem.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów
danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście
interpretacyjnym oraz wykazał się znajomością licznych pojęć
związanych z tematem.
W przypadku aspektów 2. i 4. za wypełniony w sposób pełny
uznajemy aspekt wówczas, gdy zdający zrealizował min. 80%
wskazanej w nim treści.
Realizacja większego odsetka tych treści przez zdającego może
kompensować braki w innych zagadnieniach.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił jeden
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia lub dwa błędy
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) merytoryczne.
lub
SELEKCJA INFORMACJI
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia
Zdający przeprowadził
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia
niekonsekwentną
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III).
selekcję informacji i ich
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych hierarchizację (umieścił
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością w pracy nieliczne
wybranych pojęć związanych z tematem; ustosunkował się do fragmenty niezwiązane
oceny autora. z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił trzy
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo lub cztery błędy
scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród merytoryczne.
zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) SELEKCJA INFORMACJI
lub Zdający przeprowadził
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnieniaw niewystarczającym
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III). stopniu selekcję
informacji i ich
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć hierarchizację (napisał
związanych z tematem. pracę, której znaczną
część stanowią
fragmenty niezwiązane
z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny
i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane
z tematem.
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów
za pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez
zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 3.
Wykaż specyfikę ustawy budżetowej i ustawy o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej oraz porównaj procesy ich uchwalania ze ścieżką legislacyjną właściwą dla
ustawy zwykłej, biorąc pod uwagę podmioty inicjujące oraz kompetencje podmiotów
uczestniczących w tych procesach (obu izb parlamentu i Prezydenta RP).
I. Wykorzystanie 23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
i tworzenie 4) przedstawia procedurę zmiany Konstytucji.
informacji. 24. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
IV. Znajomość 1) wymienia kompetencje Sejmu i Senatu w państwie […];
zasad i procedur 3) podaje przykłady stosowania w procedurze legislacyjnej
demokracji. polskiego parlamentu większości zwykłej, bezwzględnej
V. Znajomość i kwalifikowanej;
podstaw ustroju 4) wyjaśnia szczególny charakter procedury uchwalania ustawy
Rzeczypospolitej budżetowej.
Polskiej. 25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
1) określa główne kompetencje prezydenta w relacjach
z parlamentem […].
30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
1) opisuje źródła prawa w Polsce oraz hierarchię aktów prawnych.
(III etap) 13. Władza ustawodawcza w Polsce. Zdający:
1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego
parlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający w pełni: Zdający nie popełnił
1) wykazał specyfikę aktów prawnych wskazanych w tytule żadnego błędu
tematu: merytorycznego.
– Konstytucja RP (ustawa o zmianie Konstytucji RP – jak nazwa
wskazuje – zmienia Konstytucję RP): szczególne znaczenie SELEKCJA INFORMACJI
Konstytucji RP w systemie prawnym – szczególna moc, Zdający przeprowadził
konieczność zgodności z Konstytucją RP innych aktów, poprawną selekcję
delegacja ustawowa w Konstytucji RP wobec niektórych kwestii; i hierarchizację
– ustawa budżetowa – szczególny rodzaj ustawy ze względu na informacji (nie zamieścił
okres obowiązywania, adresatów i konkretne czynności, określa w pracy fragmentów
ona dochody i wydatki państwa na rok kalendarzowy; niezwiązanych
z tematem).
2) porównał kwestię inicjatywy ustawodawczej:
– w przypadku ustawy o zmianie Konstytucji co najmniej 1/5
JĘZYK, STYL
ustawowej liczby posłów, Senat RP lub Prezydent
I KOMPOZYCJA
Rzeczypospolitej, przy tym na odpowiednim etapie podmioty te
Zdający zaprezentował
mają możliwość wnioskowania o referendum w sprawie danej
wywód w pełni spójny,
ustawy o zmianie Konstytucji, jeśli dotyczy ta zmiana przepisów
harmonijny i logiczny.
z rozdziałów I, II lub XII;
– w ustawie zwykłej inicjatywa przysługuje pięciu podmiotom:
Senatowi RP, Prezydentowi RP, Radzie Ministrów,
min. 15 posłom (także komisji sejmowej) oraz co najmniej
100 tys. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu RP,
Konstytucja wymaga, by wnioskodawca przedstawił skutki
finansowe;
– w ustawie budżetowej wyłączna kompetencja Rady Ministrów
RP, określony termin złożenia projektu tj. najpóźniej na
3 miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego;
3) porównał rolę Sejmu RP i Senatu RP:
– procedura we wszystkich trzech przypadkach rozpoczyna się
w Sejmie RP, a następnie ustawy kierowane są do Senatu RP;
– pierwsze czytanie odbywa się w przypadku ustawy o zmianie
Konstytucji oraz ustawy budżetowej zawsze na posiedzeniu
plenarnym, a ustawy zwykłej – zazwyczaj w komisji sejmowej;
– inne większości w Sejmie RP – ustawa o zmianie konstytucji
wymaga większości kwalifikowanej 2/3, natomiast ustawy zwykłe
– większości zwykłej;
– w przypadku ustawy zwykłej Senat RP może uchwalać
w terminie 30-dniowym poprawki oraz weto, w przypadku ustawy
budżetowej – tylko poprawki, przy tym w krótszym 20-dniowym
terminie, natomiast w przypadku ustawy o zmianie konstytucji ma
możliwość przyjęcia lub nieprzyjęcia;
4) porównał rolę Prezydenta RP:
– w przypadku ustawy zwykłej Prezydent RP w ciągu 21 dni
podpisuje ustawę, może ją również zawetować lub skierować do
Trybunału Konstytucyjnego, a w przypadku ustawy budżetowej
Prezydent RP prawa weta nie ma, a termin podpisu lub wniosku
do Trybunału Konstytucyjnego skraca się do 7 dni;
– jeśli w ciągu 4 miesięcy od dnia złożenia projektu ustawy
budżetowej nie zostanie przedstawiona ona Prezydentowi RP do
podpisu, to jest on uprawniony w ciągu 14 dni do zarządzenia
skrócenia kadencji Sejmu RP; w przypadku ustawy zwykłej
i ustawy o zmianie Konstytucji taka procedura nie obowiązuje;
– w przypadku ustawy o zmianie Konstytucji Prezydent RP ma
21 dni na podpisanie;
– w każdym przypadku Prezydent RP zarządza ogłoszenie
ustawy w Dz.U.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów
danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście
interpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć
związanych z tematem.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił jeden
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia lub dwa błędy
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) merytoryczne.
lub SELEKCJA INFORMACJI
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia Zdający przeprowadził
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia niekonsekwentną
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III). selekcję informacji i ich
hierarchizację (umieścił
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych w pracy nieliczne
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością fragmenty niezwiązane
wybranych pojęć związanych z tematem. z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający:
Zdający popełnił trzy
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo
lub cztery błędy
scharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród
merytoryczne.
zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
lub SELEKCJA INFORMACJI
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia Zdający przeprowadził
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III). w niewystarczającym
stopniu selekcję
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć informacji i ich
związanych z tematem. hierarchizację (napisał
pracę, której znaczną
część stanowią
fragmenty niezwiązane
z tematem).
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny
i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z
tematem.
JĘZYK, STYL
I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów
za pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez
zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.