rozwiązań zadań
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 4. Struktura społeczna. Zdający:
II. Rozpoznawanie i rozwiązywanie 1) opisuje strukturę klasowo-warstwową
problemów. polskiego społeczeństwa […];
3) podaje przykłady i wyjaśnia
uwarunkowania pionowej i poziomej
ruchliwości społecznej;
4) opisuje mechanizm i skutki społecznego
wykluczenia oraz sposoby przeciwdziałania
temu zjawisku;
5) charakteryzuje wybrane problemy życia
społecznego w Polsce (w tym sytuację
młodych ludzi); rozważa możliwości ich
rozwiązania.
5. Zmiana społeczna. Zdający:
3) analizuje sposoby adaptacji do zmiany
społecznej […].
(III etap) 3. Współczesne społeczeństwo
polskie. Zdający:
2) omawia problemy i perspektywy życiowe
młodych Polaków […].
37. Ochrona praw człowieka w Polsce.
Zdający:
2) rozważa dylematy związane z prawami
socjalnymi i sposobem ich realizacji przez
państwo.
(III etap) 24. Gospodarka rynkowa. Zdający:
1) przedstawia podmioty gospodarcze
(gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa,
państwo) i związki między nimi.
(III etap) 29. Wybór szkoły i zawodu.
Zdający:
1) wskazuje główne przyczyny bezrobocia
w swojej miejscowości, regionie i Polsce;
ocenia jego skutki.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT
POPRAWNOŚĆ
Zdający w pełni scharakteryzował: MERYTORYCZNA
1) przyczyny bezrobocia (wraz z właściwym odniesieniem się Zdający nie popełnił
do danych z materiałów źródłowych), wskazując: żadnego błędu
– bezrobocie strukturalne jako efekt transformacji merytorycznego.
gospodarczej, przekształceń własnościowych, likwidacji
przedsiębiorstw, przekształceń strukturalnych w gospodarce
i wynikających z nich niedopasowań kwalifikacji do potrzeb
rynku pracy, redukcji bezrobocia ukrytego (najwyższa stopa SELEKCJA INFORMACJI
bezrobocia już w XXI wieku przed wstąpieniem do UE Zdający przeprowadził
i otwarciem rynku pracy w „starych państwach poprawną selekcję
członkowskich”); współczesne niedopasowania rynku i hierarchizację informacji
edukacyjnego i rynku pracy, (nie zamieścił w pracy
– czynnik koniunkturalny – bezrobocie wzrasta w okresach fragmentów
dekoniunktury gospodarczej (np. widoczny wzrost w związku niezwiązanych
z początkiem światowego kryzysu gospodarczego pod z tematem).
koniec pierwszej dekady XXI wieku),
– sezonowy charakter niektórych prac jako przyczyna JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
bezrobocia o takim charakterze, Zdający zaprezentował
– zmiany pracy i status bezrobotnego w okresie szukania wywód w pełni spójny,
następnej pracy jako przyczyna bezrobocia frykcyjnego, harmonijny i logiczny.
– czynnik subiektywny w postaci postaw części długotrwale
bezrobotnych (była to na koniec 2018 r. ponad połowa
ogólnej liczby bezrobotnych – 507 z 969 tys.);
2) czynniki wpływające na zróżnicowanie poziomu stopy
bezrobocia (wraz z właściwym odniesieniem się do danych
z materiałów źródłowych), wskazując:
– zróżnicowanie według województw (w 2018 r. najniższa
stopa bezrobocia wyniosła 3,2%, najwyższa – 10,4%, przy
średniej krajowej 5,8%),
– zróżnicowanie według płci (przez pierwsze 15 lat XXI
wieku stopa wyższa dla kobiet niż mężczyzn, na ogół
w przybliżeniu o 2 punkty procentowe, od 2015 r. – podobna
wartość),
– zróżnicowanie według miejsca zamieszkania: miasto –
wieś (do 2010 r. niższa na wsi, w 2004 r. nawet o 4 punkty
procentowe, potem podobna, a od 2014 r. – trochę niższa
w mieście),
– zróżnicowanie według wykształcenia (dane z 2018 r.
dotyczą liczby bezrobotnych o danym wykształceniu;
oczywiście najmniej jest tych z wykształceniem wyższym,
ale generalnie dotyczy to i struktury wykształcenia całego
społeczeństwa; można na pewno stwierdzić, że
w porównaniu z generalnym odsetkiem osób z najsłabszym
wykształceniem, to wśród takich osób stopa bezrobocia jest
najwyższa),
– zróżnicowanie według wieku (dane z 2018 r. dotyczą
liczby bezrobotnych z danej kategorii wiekowej; oczywiście
najmniej liczbowo jest bezrobotnych w kategorii osób
najmłodszych, ale i ta kategoria generalnie jest najmniej
liczna w przekroju całego społeczeństwa, przy tym część
osób w tym wieku pobiera jeszcze naukę – zatem właśnie
dla tej kategorii wiekowej stopa bezrobocia jest najwyższa;
najniższa jest dla kategorii 45–54 lata);
3) skutki bezrobocia, wskazując:
– makroekonomiczne: zwiększone wydatki rządowe,
zmniejszające się wpływy z podatków, wysoka stopa
bezrobocia sprzyja zakłóceniom w funkcjonowaniu
odpowiedniego poziomu pomocy społecznej oraz systemu
ubezpieczeń społecznych,
– ekonomiczno-społeczne: pogarszanie się sytuacji
materialnej bezrobotnych i związane z tym ograniczenia
w wypełnianiu przez gospodarstwa domowe takich osób
niektórych potrzeb społecznych, pauperyzacja takich
gospodarstw domowych,
– psychospołeczne: wzrost napięć, poczucia krzywdy,
częstsza izolacja społeczna i stygmatyzacja, poczucie
frustracji, możliwy wzrost anomii i / lub radykalizacji, wzrost
napięć i konfliktów w rodzinach osób dotkniętych
bezrobociem, wzrost sytuacji patologicznych w życiu
rodzinnym;
4) politykę państwa wobec bezrobocia (wraz z właściwym
odniesieniem się do danych z tabel), wskazując, że:
– o zmniejszaniu się stopy bezrobocia decyduje polityka
gospodarcza tzw. wzrostu, a także – inne rodzaje polityk
publicznych, nawet polityka zagraniczna (wstąpienie do UE),
– polityka aktywna w postaci tzw. prac subsydiowanych
(w 2018 r. podjęło takie prace ponad 165 tys. bezrobotnych),
a zatem prac, których kosztów nie ponoszą zatrudniający,
ale są one pokrywane z Funduszu Pracy lub funduszy
europejskich – jest to spory odsetek ofert powiatowych
urzędów pracy,
– polityka aktywna w postaci szkoleń i staży (w 2018 r.
podjęło je ponad 154 tys. bezrobotnych), mają one na celu
pomoc bezrobotnym w przekwalifikowaniu się, ewentualnie
– w nabyciu dodatkowych kompetencji, a dzieje się to po
ustaleniu przez PUP profilu pomocy i indywidualnego planu
działania, wchodzi w taką pomoc również finansowanie
egzaminów, licencji itp.,
– polityka pasywna w postaci zasiłków dla bezrobotnych (na
koniec 2018 r. ponad 80% bezrobotnych nie przysługiwało
prawo do pobierania takiego zasiłku).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych
aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym
kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością
licznych pojęć związanych z tematem.
W aspekcie 1. zaznaczono kursywą kwestie niekonieczne do
uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.
POPRAWNOŚĆ
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił jeden lub
Zdający:
dwa błędy merytoryczne.
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) SELEKCJA INFORMACJI
albo Zdający przeprowadził
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia niekonsekwentną selekcję
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty informacji i ich
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla hierarchizację (umieścił
poziomu III). w pracy nieliczne
fragmenty niezwiązane
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych z tematem).
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością
wybranych pojęć związanych z tematem. JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
POPRAWNOŚĆ
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił trzy lub
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz cztery błędy merytoryczne.
częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt
SELEKCJA INFORMACJI
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla
Zdający przeprowadził
poziomu III)
w niewystarczającym
albo
stopniu selekcję informacji
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty
i ich hierarchizację
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla
(napisał pracę, której
poziomu III).
znaczną część stanowią
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć fragmenty niezwiązane
związanych z tematem. z tematem).
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów za
pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych
przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 2.
Porównaj ustrój polityczny Stanów Zjednoczonych Ameryki z ustrojem politycznym
Wielkiej Brytanii, biorąc pod uwagę: system partyjny w powiązaniu z systemem
wyborczym, strukturę i funkcje parlamentu, pozycję ustrojową głowy państwa oraz
model systemu politycznego.
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 17. Systemy partyjne. Zdający:
IV. Znajomość zasad i procedur demokracji. 1) charakteryzuje system […] dwupartyjny
i wielopartyjny;
3) przedstawia system partyjny […] Wielkiej
Brytanii, Niemiec, Francji i Stanów
Zjednoczonych […];
4) opisuje podstawowe zasady ordynacji
większościowej […] w powiązaniu
z systemem dwupartyjnym […].
19. Modele ustrojowe państw
demokratycznych. Zdający:
1) podaje cechy charakterystyczne różnych
modeli ustrojowych państw
demokratycznych […];
2) charakteryzuje krótko ustroje polityczne
Niemiec, Wielkiej Brytanii, Francji, Stanów
Zjednoczonych […];
3) przedstawia zasady odpowiedzialności
konstytucyjnej i politycznej; wskazuje, kto im
podlega.
20. Władza ustawodawcza w państwie
demokratycznym. Zdający:
2) zarysowuje główne funkcje izby wyższej
i niższej parlamentów w wybranych
państwach (w Wielkiej Brytanii, Stanach
Zjednoczonych, Niemczech) […];
5) […] wyjaśnia rolę opozycji w pracy
parlamentu.
21. Władza wykonawcza w państwie
demokratycznym. Zdający:
1) wyjaśnia, jaką rolę we współczesnych
państwach może pełnić głowa państwa;
podaje przykłady urzędujących głów państw
(monarchów i prezydentów);
2) charakteryzuje kompetencje rządu
w państwie demokratycznym i relacje
między rządem a głową państwa.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT
POPRAWNOŚĆ
Zdający w pełni porównał: MERYTORYCZNA
Zdający nie popełnił
1) systemy partyjne w powiązaniu z systemem wyborczym, żadnego błędu
wskazując, że: merytorycznego.
– w obu państwach system partyjny to system dwupartyjny,
dwie główne partie to republikanie i demokraci (USA) oraz SELEKCJA INFORMACJI
konserwatyści i laburzyści (UK), trudno – zwłaszcza Zdający przeprowadził
w przypadku USA – uznawać te partie za reprezentujące poprawną selekcję
w pełni odpowiednio prawicę i lewicę, i hierarchizację informacji
– inna jest forma organizacyjna partii: w USA tzw. platformy (nie zamieścił w pracy
wyborcze, uaktywniające się właśnie w okresie wyborów, fragmentów
w UK – klasyczne partie o charakterze kadrowo-masowym, niezwiązanych
– w Wielkiej Brytanii do głosu dochodzą czasem partie trzecie z tematem).
(np. koalicyjny gabinet konserwatystów z liberałami); poza
tym mamy też nie najmniejszą reprezentację partii JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
regionalno-etnicznych, zwłaszcza Szkockiej Partii Narodowej, Zdający zaprezentował
– systemowi dwupartyjnemu sprzyja stosowany system wywód w pełni spójny,
wyborczy w wyborach do brytyjskiej Izby Gmin oraz obu izb harmonijny i logiczny.
parlamentu w USA – jest to system większościowy
z jednomandatowymi okręgami wyborczymi, w którym nie
przeprowadza się tzw. drugiej tury (do otrzymania mandatu
wystarcza uzyskanie większości względnej głosów);
2) strukturę i funkcje parlamentów, wskazując, że:
– w obu państwach parlament jest dwuizbowy: w UK tworzą
go Izba Gmin i niewybieralna Izba Lordów, w USA są to Izba
Reprezentantów oraz Senat;
– w przypadku UK mamy do czynienia z bikameralizmem
silnie asymetrycznym – Izba Lordów ma małe znaczenie
i małe kompetencje (po pozbawieniu już w XXI wieku
najwyższych funkcji sądowych w zasadzie tylko w dziedzinie
uchwalania prawa); w USA znaczenie izb jest porównywalne
(zwłaszcza w przypadku ustawodawstwa); Senat można
uznać – poprzez fakt, że każdy stan jest reprezentowany
przez dwóch senatorów, a zatem wybory nie są równe – za
reprezentację stanów;
– w obu państwach parlament jest legislatywą, a zatem
uchwala akty ustawodawcze; mamy także w obu
przypadkach pewne kompetencje kreacyjne parlamentu
(w USA ograniczone do zatwierdzania prezydenckich
nominacji przez Senat);
– kwestia różnicująca to inny typ kompetencji kontrolnych;
w USA są one bardziej ograniczone, a prezydent i rząd nie są
odpowiedzialni politycznie przed parlamentem (mamy
natomiast odpowiedzialność konstytucyjną w drodze
impeachmentu); w UK z racji innego typu systemu
politycznego mamy klasyczną odpowiedzialność polityczną
rządu przed Izbą Gmin;
3) pozycję ustrojową głów państwa, wskazując, że:
– w obu państwach mamy jednoosobową głowę państwa,
– Wielka Brytania to monarchia, w której głową państwa jest
monarcha z dynastii Windsor; następstwo tronu uregulowano
prawem sukcesyjnym – po obecnej królowej Elżbiecie II
(panującej od 1952 r.) monarchą ma zostać książę Karol, jest
to monarchia parlamentarna, monarcha formalnie jest jednym
z trzech elementów legislatywy i stoi na czele władzy
wykonawczej (formalnie rząd jest rządem JKM, ministrowie
wykonują obowiązki w imieniu monarchy), faktycznie: król
panuje, a nie – rządzi, a zatem ma uprawnienia
ceremonialno-reprezentacyjne i znaczenie instytucji
integrującej państwo brytyjskie,
– USA to republika, w której głową państwa jest prezydent
wybierany w pośrednich wyborach powszechnych (wyboru
dokonują elektorzy wybrani przez wszystkich uprawnionych);
kadencja jest 4-letnia, po prezydenturze F.D. Roosevelta
możliwe jedynie dwie kadencje; obecnie prezydentem jest
J. Biden, reprezentujący demokratów; mamy urząd
wiceprezydenta, wybieranego wespół z prezydentem;
prezydent ma szerokie kompetencje, zważywszy na typ
systemu politycznego;
4) modele systemu politycznego, wskazując, że:
– w obu państwach mamy systemy polityczne oparte na
trójpodziale władzy, w tym – niezależności sądownictwa, co
umożliwia funkcjonowanie reżimu demokratycznego,
w systemie znaczna rola sądownictwa powszechnego, także
poprzez system prawa precedensowego,
– Wielka Brytania to państwo o systemie parlamentarno-
-gabinetowym (czy też gabinetowo-parlamentarnym, co
sugeruje przewagę gabinetu nad parlamentem, która ma
miejsce w sytuacji wyraźnej większości w Izbie Gmin zdobytej
przez którąś z dwóch głównych partii), a zatem trójpodział
władzy oparty jest na współpracy legislatywy i rządu, mamy
także odpowiedzialność polityczną członków rządu przed
Izbą Gmin, rząd jest bowiem emanacją większości w tej Izbie,
dodatkowo: członkowie rządu powinni być
parlamentarzystami,
– USA to państwo o systemie prezydenckim w jego
klasycznej postaci; oznacza to istnienie trójpodziału władzy
opartego (formalnie) na separacji legislatywy i egzekutywy,
mamy jednak system hamulców i równowagi, w którym
nierzadko do podjęcia decyzji politycznej potrzebna jest
zgoda dwóch organów władzy (spośród: prezydent, Izba
Reprezentantów, Senat), egzekutywa jest zamknięta –
jednoorganowa; na czele państwa i rządu stoi prezydent,
ministrowie są odpowiedzialni politycznie wyłącznie przed
nim.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych
aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym
kontekście interpretacyjnym oraz wykazał się znajomością
licznych pojęć związanych z tematem.
Kursywą zaznaczono kwestie niekonieczne do uznania
danego aspektu za spełniony w sposób pełny. Realizacja
tych treści przez zdającego może kompensować braki
w innych zagadnieniach.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił jeden lub
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia dwa błędy merytoryczne.
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
SELEKCJA INFORMACJI
albo
Zdający przeprowadził
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia
niekonsekwentną selekcję
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty
informacji i ich
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla
hierarchizację (umieścił
poziomu III).
w pracy nieliczne
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych fragmenty niezwiązane
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością z tematem).
wybranych pojęć związanych z tematem; ustosunkował się JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
do oceny autora. Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił trzy lub
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz cztery błędy merytoryczne.
częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt SELEKCJA INFORMACJI
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla Zdający przeprowadził
poziomu III) w niewystarczającym
albo stopniu selekcję informacji
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty i ich hierarchizację
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla (napisał pracę, której
poziomu III). znaczną część stanowią
fragmenty niezwiązane
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć
z tematem).
związanych z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów za
pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych
przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 3.
Scharakteryzuj problematykę decyzji administracyjnej w Polsce – przedstaw specyfikę
takich decyzji i ich przykłady (wydawane przez organy samorządu terytorialnego),
konieczne elementy decyzji, a także procedury odwoławcze (w tym rodzaje pism i ich
adresatów) wynikające z norm postępowania administracyjnego oraz
sądowo-administracyjnego.
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 30. System prawny Rzeczypospolitej
V. Znajomość podstaw ustroju Polskiej. Zdający:
Rzeczypospolitej Polskiej. 3) wskazuje gałęzie prawa i kodeksy,
(IV z.p.) VI. Znajomość praw człowieka w których szukać należy odpowiednich
i sposobów ich ochrony. przepisów.
34. Prawo administracyjne. Zdający:
1) odróżnia akty administracyjne od innego
rodzaju dokumentów; rozpoznaje, kiedy akt
administracyjny jest ważny;
2) przedstawia strukturę sądownictwa
administracyjnego; opisuje przebieg
postępowania administracyjnego;
3) wyjaśnia, jak odwołać się od decyzji
i postanowień organów administracyjnych
(odwołanie, zażalenie, skarga do
wojewódzkiego sądu administracyjnego,
skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu
Administracyjnego).
35. Obywatel wobec prawa. Zdający:
3) pisze […] odwołanie od decyzji
administracyjnej […].
(IV z.p.) 1. Młody obywatel w urzędzie.
Zdający:
5) wyjaśnia, co może zrobić obywatel, gdy
nie zgadza się z decyzją urzędu;
6) sporządza urzędowy wniosek, skargę
i odwołanie.
(III etap) 15. Władza sądownicza. Zdający:
1) przedstawia organy władzy sądowniczej,
zasady, wedle których działają sądy
(niezawisłość, dwuinstancyjność)
i przykłady spraw, którymi się zajmują.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT
POPRAWNOŚĆ
Zdający w pełni przedstawił: MERYTORYCZNA
1) specyfikę decyzji administracyjnej i podał jej 2 przykłady, Zdający nie popełnił
wskazując, że: żadnego błędu
– poprzez wydanie decyzji organ administracji załatwia merytorycznego.
indywidualną sprawę administracyjną, rozstrzygając ją co do
jej istoty w całości lub części, SELEKCJA INFORMACJI
– decyzja administracyjna to decyzja organu, która kształtuje Zdający przeprowadził
prawa i obowiązki jednostki, a między jednostką a organem poprawną selekcję
nie zachodzi stosunek podległości służbowej lub i hierarchizację informacji
organizacyjnej, (nie zamieścił w pracy
– postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie fragmentów
strony (na ogół gdy chodzi o prawa strony) lub z urzędu (na niezwiązanych
ogół gdy chodzi o obowiązki strony), z tematem).
– decyzje administracyjne wydawane przez organy
samorządu terytorialnego to np. na szczeblu powiatu decyzje JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
o rejestracji pojazdów mechanicznych czy o pozwoleniu na Zdający zaprezentował
budowę; wywód w pełni spójny,
harmonijny i logiczny.
2) elementy decyzji administracyjnej, wskazując, że:
– decyzja administracyjna powinna zawierać: oznaczenie
organu administracji publicznej (pełną nazwę i adres), datę
wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy
prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienia faktyczne i prawne,
pouczenie, czy i w jakim trybie przysługuje od niej odwołanie
lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpis z
podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego
osoby upoważnionej (lub podpis elektroniczny),
– rozstrzygnięcie musi być jasne, klarowne i jednoznaczne,
wprost wyrażone,
– uzasadnienie musi być pełne, od uzasadnienia organ może
odstąpić, gdy jego decyzja w całości spełnia żądanie strony;
3) procedurę odwoławczą w postępowaniu administracyjnym,
wskazując, że:
– postępowanie administracyjne jest na ogół dwuinstancyjne
– przewiduje możliwość wniesienia odwołania do organu
wyższej instancji, w przypadku decyzji wydawanych przez
organy samorządu terytorialnego rolę organu odwoławczego
pełnią najczęściej samorządowe kolegia odwoławcze,
– odwołanie ma na celu ponowne rozpatrzenie i
merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez organ
odwoławczy – stąd przed upływem terminu do wniesienia
odwołania decyzja nie ulega wykonaniu,
– odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego
za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie 14
dni od doręczenia decyzji pisemnej lub ogłoszenia decyzji
ustnej,
– odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia –
wystarczy, że wynika z niego, że strona nie jest zadowolona
z wydanej decyzji;
4) procedurę odwoławczą w postępowaniu
sądowo-administracyjnym, wskązując, że
– istnieje możliwość wniesienia skargi do wojewódzkiego
sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, który
wydał ostateczną decyzję w postępowaniu administracyjnym,
– postępowanie sądowo-administracyjne jest dwuinstancyjne
– od wyroku WSA przysługuje skarga kasacyjna do NSA
składana za pośrednictwem właściwego WSA, decyzja NSA
jest ostateczna w krajowym porządku prawnym,
– w postępowaniu sądowo-administracyjnym mamy
możliwość mediacji.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych
aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym
kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością
licznych pojęć związanych z tematem.
W aspekcie 4. zaznaczono kursywą kwestie niekonieczne do
uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił jeden lub
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia dwa błędy merytoryczne.
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
albo SELEKCJA INFORMACJI
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia Zdający przeprowadził
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty niekonsekwentną selekcję
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla informacji i ich
poziomu III). hierarchizację (umieścił
w pracy nieliczne
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych fragmenty niezwiązane
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością z tematem).
wybranych pojęć związanych z tematem. JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający:
Zdający popełnił trzy lub
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz
cztery błędy merytoryczne.
częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla SELEKCJA INFORMACJI
poziomu III) Zdający przeprowadził
albo w niewystarczającym
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty stopniu selekcję informacji
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla i ich hierarchizację
poziomu III). (napisał pracę, której
znaczną część stanowią
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć fragmenty niezwiązane
związanych z tematem. z tematem).
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów za
pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych
przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: rozwiązań zadań
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 4. Struktura społeczna. Zdający:
II. Rozpoznawanie i rozwiązywanie 1) opisuje strukturę klasowo-warstwową
problemów. polskiego społeczeństwa […];
3) podaje przykłady i wyjaśnia
uwarunkowania pionowej i poziomej
ruchliwości społecznej;
4) opisuje mechanizm i skutki społecznego
wykluczenia oraz sposoby przeciwdziałania
temu zjawisku;
5) charakteryzuje wybrane problemy życia
społecznego w Polsce (w tym sytuację
młodych ludzi); rozważa możliwości ich
rozwiązania.
5. Zmiana społeczna. Zdający:
3) analizuje sposoby adaptacji do zmiany
społecznej […].
(III etap) 3. Współczesne społeczeństwo
polskie. Zdający:
2) omawia problemy i perspektywy życiowe
młodych Polaków […].
37. Ochrona praw człowieka w Polsce.
Zdający:
2) rozważa dylematy związane z prawami
socjalnymi i sposobem ich realizacji przez
państwo.
(III etap) 24. Gospodarka rynkowa. Zdający:
1) przedstawia podmioty gospodarcze
(gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa,
państwo) i związki między nimi.
(III etap) 29. Wybór szkoły i zawodu.
Zdający:
1) wskazuje główne przyczyny bezrobocia
w swojej miejscowości, regionie i Polsce;
ocenia jego skutki.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT
POPRAWNOŚĆ
Zdający w pełni scharakteryzował: MERYTORYCZNA
1) przyczyny bezrobocia (wraz z właściwym odniesieniem się Zdający nie popełnił
do danych z materiałów źródłowych), wskazując: żadnego błędu
– bezrobocie strukturalne jako efekt transformacji merytorycznego.
gospodarczej, przekształceń własnościowych, likwidacji
przedsiębiorstw, przekształceń strukturalnych w gospodarce
i wynikających z nich niedopasowań kwalifikacji do potrzeb
rynku pracy, redukcji bezrobocia ukrytego (najwyższa stopa SELEKCJA INFORMACJI
bezrobocia już w XXI wieku przed wstąpieniem do UE Zdający przeprowadził
i otwarciem rynku pracy w „starych państwach poprawną selekcję
członkowskich”); współczesne niedopasowania rynku i hierarchizację informacji
edukacyjnego i rynku pracy, (nie zamieścił w pracy
– czynnik koniunkturalny – bezrobocie wzrasta w okresach fragmentów
dekoniunktury gospodarczej (np. widoczny wzrost w związku niezwiązanych
z początkiem światowego kryzysu gospodarczego pod z tematem).
koniec pierwszej dekady XXI wieku),
– sezonowy charakter niektórych prac jako przyczyna JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
bezrobocia o takim charakterze, Zdający zaprezentował
– zmiany pracy i status bezrobotnego w okresie szukania wywód w pełni spójny,
następnej pracy jako przyczyna bezrobocia frykcyjnego, harmonijny i logiczny.
– czynnik subiektywny w postaci postaw części długotrwale
bezrobotnych (była to na koniec 2018 r. ponad połowa
ogólnej liczby bezrobotnych – 507 z 969 tys.);
2) czynniki wpływające na zróżnicowanie poziomu stopy
bezrobocia (wraz z właściwym odniesieniem się do danych
z materiałów źródłowych), wskazując:
– zróżnicowanie według województw (w 2018 r. najniższa
stopa bezrobocia wyniosła 3,2%, najwyższa – 10,4%, przy
średniej krajowej 5,8%),
– zróżnicowanie według płci (przez pierwsze 15 lat XXI
wieku stopa wyższa dla kobiet niż mężczyzn, na ogół
w przybliżeniu o 2 punkty procentowe, od 2015 r. – podobna
wartość),
– zróżnicowanie według miejsca zamieszkania: miasto –
wieś (do 2010 r. niższa na wsi, w 2004 r. nawet o 4 punkty
procentowe, potem podobna, a od 2014 r. – trochę niższa
w mieście),
– zróżnicowanie według wykształcenia (dane z 2018 r.
dotyczą liczby bezrobotnych o danym wykształceniu;
oczywiście najmniej jest tych z wykształceniem wyższym,
ale generalnie dotyczy to i struktury wykształcenia całego
społeczeństwa; można na pewno stwierdzić, że
w porównaniu z generalnym odsetkiem osób z najsłabszym
wykształceniem, to wśród takich osób stopa bezrobocia jest
najwyższa),
– zróżnicowanie według wieku (dane z 2018 r. dotyczą
liczby bezrobotnych z danej kategorii wiekowej; oczywiście
najmniej liczbowo jest bezrobotnych w kategorii osób
najmłodszych, ale i ta kategoria generalnie jest najmniej
liczna w przekroju całego społeczeństwa, przy tym część
osób w tym wieku pobiera jeszcze naukę – zatem właśnie
dla tej kategorii wiekowej stopa bezrobocia jest najwyższa;
najniższa jest dla kategorii 45–54 lata);
3) skutki bezrobocia, wskazując:
– makroekonomiczne: zwiększone wydatki rządowe,
zmniejszające się wpływy z podatków, wysoka stopa
bezrobocia sprzyja zakłóceniom w funkcjonowaniu
odpowiedniego poziomu pomocy społecznej oraz systemu
ubezpieczeń społecznych,
– ekonomiczno-społeczne: pogarszanie się sytuacji
materialnej bezrobotnych i związane z tym ograniczenia
w wypełnianiu przez gospodarstwa domowe takich osób
niektórych potrzeb społecznych, pauperyzacja takich
gospodarstw domowych,
– psychospołeczne: wzrost napięć, poczucia krzywdy,
częstsza izolacja społeczna i stygmatyzacja, poczucie
frustracji, możliwy wzrost anomii i / lub radykalizacji, wzrost
napięć i konfliktów w rodzinach osób dotkniętych
bezrobociem, wzrost sytuacji patologicznych w życiu
rodzinnym;
4) politykę państwa wobec bezrobocia (wraz z właściwym
odniesieniem się do danych z tabel), wskazując, że:
– o zmniejszaniu się stopy bezrobocia decyduje polityka
gospodarcza tzw. wzrostu, a także – inne rodzaje polityk
publicznych, nawet polityka zagraniczna (wstąpienie do UE),
– polityka aktywna w postaci tzw. prac subsydiowanych
(w 2018 r. podjęło takie prace ponad 165 tys. bezrobotnych),
a zatem prac, których kosztów nie ponoszą zatrudniający,
ale są one pokrywane z Funduszu Pracy lub funduszy
europejskich – jest to spory odsetek ofert powiatowych
urzędów pracy,
– polityka aktywna w postaci szkoleń i staży (w 2018 r.
podjęło je ponad 154 tys. bezrobotnych), mają one na celu
pomoc bezrobotnym w przekwalifikowaniu się, ewentualnie
– w nabyciu dodatkowych kompetencji, a dzieje się to po
ustaleniu przez PUP profilu pomocy i indywidualnego planu
działania, wchodzi w taką pomoc również finansowanie
egzaminów, licencji itp.,
– polityka pasywna w postaci zasiłków dla bezrobotnych (na
koniec 2018 r. ponad 80% bezrobotnych nie przysługiwało
prawo do pobierania takiego zasiłku).
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych
aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym
kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością
licznych pojęć związanych z tematem.
W aspekcie 1. zaznaczono kursywą kwestie niekonieczne do
uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.
POPRAWNOŚĆ
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił jeden lub
Zdający:
dwa błędy merytoryczne.
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III) SELEKCJA INFORMACJI
albo Zdający przeprowadził
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia niekonsekwentną selekcję
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty informacji i ich
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla hierarchizację (umieścił
poziomu III). w pracy nieliczne
fragmenty niezwiązane
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych z tematem).
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością
wybranych pojęć związanych z tematem. JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
POPRAWNOŚĆ
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił trzy lub
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz cztery błędy merytoryczne.
częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt
SELEKCJA INFORMACJI
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla
Zdający przeprowadził
poziomu III)
w niewystarczającym
albo
stopniu selekcję informacji
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty
i ich hierarchizację
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla
(napisał pracę, której
poziomu III).
znaczną część stanowią
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć fragmenty niezwiązane
związanych z tematem. z tematem).
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów za
pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych
przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 2.
Porównaj ustrój polityczny Stanów Zjednoczonych Ameryki z ustrojem politycznym
Wielkiej Brytanii, biorąc pod uwagę: system partyjny w powiązaniu z systemem
wyborczym, strukturę i funkcje parlamentu, pozycję ustrojową głowy państwa oraz
model systemu politycznego.
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 17. Systemy partyjne. Zdający:
IV. Znajomość zasad i procedur demokracji. 1) charakteryzuje system […] dwupartyjny
i wielopartyjny;
3) przedstawia system partyjny […] Wielkiej
Brytanii, Niemiec, Francji i Stanów
Zjednoczonych […];
4) opisuje podstawowe zasady ordynacji
większościowej […] w powiązaniu
z systemem dwupartyjnym […].
19. Modele ustrojowe państw
demokratycznych. Zdający:
1) podaje cechy charakterystyczne różnych
modeli ustrojowych państw
demokratycznych […];
2) charakteryzuje krótko ustroje polityczne
Niemiec, Wielkiej Brytanii, Francji, Stanów
Zjednoczonych […];
3) przedstawia zasady odpowiedzialności
konstytucyjnej i politycznej; wskazuje, kto im
podlega.
20. Władza ustawodawcza w państwie
demokratycznym. Zdający:
2) zarysowuje główne funkcje izby wyższej
i niższej parlamentów w wybranych
państwach (w Wielkiej Brytanii, Stanach
Zjednoczonych, Niemczech) […];
5) […] wyjaśnia rolę opozycji w pracy
parlamentu.
21. Władza wykonawcza w państwie
demokratycznym. Zdający:
1) wyjaśnia, jaką rolę we współczesnych
państwach może pełnić głowa państwa;
podaje przykłady urzędujących głów państw
(monarchów i prezydentów);
2) charakteryzuje kompetencje rządu
w państwie demokratycznym i relacje
między rządem a głową państwa.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT
POPRAWNOŚĆ
Zdający w pełni porównał: MERYTORYCZNA
Zdający nie popełnił
1) systemy partyjne w powiązaniu z systemem wyborczym, żadnego błędu
wskazując, że: merytorycznego.
– w obu państwach system partyjny to system dwupartyjny,
dwie główne partie to republikanie i demokraci (USA) oraz SELEKCJA INFORMACJI
konserwatyści i laburzyści (UK), trudno – zwłaszcza Zdający przeprowadził
w przypadku USA – uznawać te partie za reprezentujące poprawną selekcję
w pełni odpowiednio prawicę i lewicę, i hierarchizację informacji
– inna jest forma organizacyjna partii: w USA tzw. platformy (nie zamieścił w pracy
wyborcze, uaktywniające się właśnie w okresie wyborów, fragmentów
w UK – klasyczne partie o charakterze kadrowo-masowym, niezwiązanych
– w Wielkiej Brytanii do głosu dochodzą czasem partie trzecie z tematem).
(np. koalicyjny gabinet konserwatystów z liberałami); poza
tym mamy też nie najmniejszą reprezentację partii JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
regionalno-etnicznych, zwłaszcza Szkockiej Partii Narodowej, Zdający zaprezentował
– systemowi dwupartyjnemu sprzyja stosowany system wywód w pełni spójny,
wyborczy w wyborach do brytyjskiej Izby Gmin oraz obu izb harmonijny i logiczny.
parlamentu w USA – jest to system większościowy
z jednomandatowymi okręgami wyborczymi, w którym nie
przeprowadza się tzw. drugiej tury (do otrzymania mandatu
wystarcza uzyskanie większości względnej głosów);
2) strukturę i funkcje parlamentów, wskazując, że:
– w obu państwach parlament jest dwuizbowy: w UK tworzą
go Izba Gmin i niewybieralna Izba Lordów, w USA są to Izba
Reprezentantów oraz Senat;
– w przypadku UK mamy do czynienia z bikameralizmem
silnie asymetrycznym – Izba Lordów ma małe znaczenie
i małe kompetencje (po pozbawieniu już w XXI wieku
najwyższych funkcji sądowych w zasadzie tylko w dziedzinie
uchwalania prawa); w USA znaczenie izb jest porównywalne
(zwłaszcza w przypadku ustawodawstwa); Senat można
uznać – poprzez fakt, że każdy stan jest reprezentowany
przez dwóch senatorów, a zatem wybory nie są równe – za
reprezentację stanów;
– w obu państwach parlament jest legislatywą, a zatem
uchwala akty ustawodawcze; mamy także w obu
przypadkach pewne kompetencje kreacyjne parlamentu
(w USA ograniczone do zatwierdzania prezydenckich
nominacji przez Senat);
– kwestia różnicująca to inny typ kompetencji kontrolnych;
w USA są one bardziej ograniczone, a prezydent i rząd nie są
odpowiedzialni politycznie przed parlamentem (mamy
natomiast odpowiedzialność konstytucyjną w drodze
impeachmentu); w UK z racji innego typu systemu
politycznego mamy klasyczną odpowiedzialność polityczną
rządu przed Izbą Gmin;
3) pozycję ustrojową głów państwa, wskazując, że:
– w obu państwach mamy jednoosobową głowę państwa,
– Wielka Brytania to monarchia, w której głową państwa jest
monarcha z dynastii Windsor; następstwo tronu uregulowano
prawem sukcesyjnym – po obecnej królowej Elżbiecie II
(panującej od 1952 r.) monarchą ma zostać książę Karol, jest
to monarchia parlamentarna, monarcha formalnie jest jednym
z trzech elementów legislatywy i stoi na czele władzy
wykonawczej (formalnie rząd jest rządem JKM, ministrowie
wykonują obowiązki w imieniu monarchy), faktycznie: król
panuje, a nie – rządzi, a zatem ma uprawnienia
ceremonialno-reprezentacyjne i znaczenie instytucji
integrującej państwo brytyjskie,
– USA to republika, w której głową państwa jest prezydent
wybierany w pośrednich wyborach powszechnych (wyboru
dokonują elektorzy wybrani przez wszystkich uprawnionych);
kadencja jest 4-letnia, po prezydenturze F.D. Roosevelta
możliwe jedynie dwie kadencje; obecnie prezydentem jest
J. Biden, reprezentujący demokratów; mamy urząd
wiceprezydenta, wybieranego wespół z prezydentem;
prezydent ma szerokie kompetencje, zważywszy na typ
systemu politycznego;
4) modele systemu politycznego, wskazując, że:
– w obu państwach mamy systemy polityczne oparte na
trójpodziale władzy, w tym – niezależności sądownictwa, co
umożliwia funkcjonowanie reżimu demokratycznego,
w systemie znaczna rola sądownictwa powszechnego, także
poprzez system prawa precedensowego,
– Wielka Brytania to państwo o systemie parlamentarno-
-gabinetowym (czy też gabinetowo-parlamentarnym, co
sugeruje przewagę gabinetu nad parlamentem, która ma
miejsce w sytuacji wyraźnej większości w Izbie Gmin zdobytej
przez którąś z dwóch głównych partii), a zatem trójpodział
władzy oparty jest na współpracy legislatywy i rządu, mamy
także odpowiedzialność polityczną członków rządu przed
Izbą Gmin, rząd jest bowiem emanacją większości w tej Izbie,
dodatkowo: członkowie rządu powinni być
parlamentarzystami,
– USA to państwo o systemie prezydenckim w jego
klasycznej postaci; oznacza to istnienie trójpodziału władzy
opartego (formalnie) na separacji legislatywy i egzekutywy,
mamy jednak system hamulców i równowagi, w którym
nierzadko do podjęcia decyzji politycznej potrzebna jest
zgoda dwóch organów władzy (spośród: prezydent, Izba
Reprezentantów, Senat), egzekutywa jest zamknięta –
jednoorganowa; na czele państwa i rządu stoi prezydent,
ministrowie są odpowiedzialni politycznie wyłącznie przed
nim.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych
aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym
kontekście interpretacyjnym oraz wykazał się znajomością
licznych pojęć związanych z tematem.
Kursywą zaznaczono kwestie niekonieczne do uznania
danego aspektu za spełniony w sposób pełny. Realizacja
tych treści przez zdającego może kompensować braki
w innych zagadnieniach.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił jeden lub
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia dwa błędy merytoryczne.
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
SELEKCJA INFORMACJI
albo
Zdający przeprowadził
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia
niekonsekwentną selekcję
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty
informacji i ich
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla
hierarchizację (umieścił
poziomu III).
w pracy nieliczne
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych fragmenty niezwiązane
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością z tematem).
wybranych pojęć związanych z tematem; ustosunkował się JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
do oceny autora. Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił trzy lub
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz cztery błędy merytoryczne.
częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt SELEKCJA INFORMACJI
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla Zdający przeprowadził
poziomu III) w niewystarczającym
albo stopniu selekcję informacji
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty i ich hierarchizację
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla (napisał pracę, której
poziomu III). znaczną część stanowią
fragmenty niezwiązane
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć
z tematem).
związanych z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów za
pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych
przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 3.
Scharakteryzuj problematykę decyzji administracyjnej w Polsce – przedstaw specyfikę
takich decyzji i ich przykłady (wydawane przez organy samorządu terytorialnego),
konieczne elementy decyzji, a także procedury odwoławcze (w tym rodzaje pism i ich
adresatów) wynikające z norm postępowania administracyjnego oraz
sądowo-administracyjnego.
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 30. System prawny Rzeczypospolitej
V. Znajomość podstaw ustroju Polskiej. Zdający:
Rzeczypospolitej Polskiej. 3) wskazuje gałęzie prawa i kodeksy,
(IV z.p.) VI. Znajomość praw człowieka w których szukać należy odpowiednich
i sposobów ich ochrony. przepisów.
34. Prawo administracyjne. Zdający:
1) odróżnia akty administracyjne od innego
rodzaju dokumentów; rozpoznaje, kiedy akt
administracyjny jest ważny;
2) przedstawia strukturę sądownictwa
administracyjnego; opisuje przebieg
postępowania administracyjnego;
3) wyjaśnia, jak odwołać się od decyzji
i postanowień organów administracyjnych
(odwołanie, zażalenie, skarga do
wojewódzkiego sądu administracyjnego,
skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu
Administracyjnego).
35. Obywatel wobec prawa. Zdający:
3) pisze […] odwołanie od decyzji
administracyjnej […].
(IV z.p.) 1. Młody obywatel w urzędzie.
Zdający:
5) wyjaśnia, co może zrobić obywatel, gdy
nie zgadza się z decyzją urzędu;
6) sporządza urzędowy wniosek, skargę
i odwołanie.
(III etap) 15. Władza sądownicza. Zdający:
1) przedstawia organy władzy sądowniczej,
zasady, wedle których działają sądy
(niezawisłość, dwuinstancyjność)
i przykłady spraw, którymi się zajmują.
Zasady oceniania
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT
POPRAWNOŚĆ
Zdający w pełni przedstawił: MERYTORYCZNA
1) specyfikę decyzji administracyjnej i podał jej 2 przykłady, Zdający nie popełnił
wskazując, że: żadnego błędu
– poprzez wydanie decyzji organ administracji załatwia merytorycznego.
indywidualną sprawę administracyjną, rozstrzygając ją co do
jej istoty w całości lub części, SELEKCJA INFORMACJI
– decyzja administracyjna to decyzja organu, która kształtuje Zdający przeprowadził
prawa i obowiązki jednostki, a między jednostką a organem poprawną selekcję
nie zachodzi stosunek podległości służbowej lub i hierarchizację informacji
organizacyjnej, (nie zamieścił w pracy
– postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie fragmentów
strony (na ogół gdy chodzi o prawa strony) lub z urzędu (na niezwiązanych
ogół gdy chodzi o obowiązki strony), z tematem).
– decyzje administracyjne wydawane przez organy
samorządu terytorialnego to np. na szczeblu powiatu decyzje JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
o rejestracji pojazdów mechanicznych czy o pozwoleniu na Zdający zaprezentował
budowę; wywód w pełni spójny,
harmonijny i logiczny.
2) elementy decyzji administracyjnej, wskazując, że:
– decyzja administracyjna powinna zawierać: oznaczenie
organu administracji publicznej (pełną nazwę i adres), datę
wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy
prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienia faktyczne i prawne,
pouczenie, czy i w jakim trybie przysługuje od niej odwołanie
lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpis z
podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego
osoby upoważnionej (lub podpis elektroniczny),
– rozstrzygnięcie musi być jasne, klarowne i jednoznaczne,
wprost wyrażone,
– uzasadnienie musi być pełne, od uzasadnienia organ może
odstąpić, gdy jego decyzja w całości spełnia żądanie strony;
3) procedurę odwoławczą w postępowaniu administracyjnym,
wskazując, że:
– postępowanie administracyjne jest na ogół dwuinstancyjne
– przewiduje możliwość wniesienia odwołania do organu
wyższej instancji, w przypadku decyzji wydawanych przez
organy samorządu terytorialnego rolę organu odwoławczego
pełnią najczęściej samorządowe kolegia odwoławcze,
– odwołanie ma na celu ponowne rozpatrzenie i
merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez organ
odwoławczy – stąd przed upływem terminu do wniesienia
odwołania decyzja nie ulega wykonaniu,
– odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego
za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie 14
dni od doręczenia decyzji pisemnej lub ogłoszenia decyzji
ustnej,
– odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia –
wystarczy, że wynika z niego, że strona nie jest zadowolona
z wydanej decyzji;
4) procedurę odwoławczą w postępowaniu
sądowo-administracyjnym, wskązując, że
– istnieje możliwość wniesienia skargi do wojewódzkiego
sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, który
wydał ostateczną decyzję w postępowaniu administracyjnym,
– postępowanie sądowo-administracyjne jest dwuinstancyjne
– od wyroku WSA przysługuje skarga kasacyjna do NSA
składana za pośrednictwem właściwego WSA, decyzja NSA
jest ostateczna w krajowym porządku prawnym,
– w postępowaniu sądowo-administracyjnym mamy
możliwość mediacji.
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych
aspektów danego problemu do jego opisu w szerszym
kontekście interpretacyjnym, wykazał się znajomością
licznych pojęć związanych z tematem.
W aspekcie 4. zaznaczono kursywą kwestie niekonieczne do
uznania danego aspektu za spełniony w sposób pełny.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający: Zdający popełnił jeden lub
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia dwa błędy merytoryczne.
(spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla poziomu III)
albo SELEKCJA INFORMACJI
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia Zdający przeprowadził
i częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty niekonsekwentną selekcję
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla informacji i ich
poziomu III). hierarchizację (umieścił
w pracy nieliczne
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych fragmenty niezwiązane
aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością z tematem).
wybranych pojęć związanych z tematem. JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód nie w pełni
uporządkowany.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający:
Zdający popełnił trzy lub
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz
cztery błędy merytoryczne.
częściowo scharakteryzował jeden istotny aspekt
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla SELEKCJA INFORMACJI
poziomu III) Zdający przeprowadził
albo w niewystarczającym
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty stopniu selekcję informacji
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych dla i ich hierarchizację
poziomu III). (napisał pracę, której
znaczną część stanowią
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć fragmenty niezwiązane
związanych z tematem. z tematem).
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował
wywód w sposób
chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ
MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co
najmniej pięć błędów
merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy
stanowią fragmenty
niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Wywód jest
niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił wymagań dla merytorycznej 0 pkt, nie
poziomu I. przyznaje się punktów za
pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych
z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych
przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.