Wiedza o społeczeństwie 2023 — poziom rozszerzony

Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Zachowanie młodej osoby zilustrowane na rysunkach jest przykładem postawy nonkonformistycznej. Argument – Kontrargument –

Rysunki. O zachowaniu młodej osoby Tekst. O jednej z reguł wywierania wpływu na zachowania ludzi Podobnie jak inne narzędzia wpływu[,] reguła niedostępności żeruje na naszej skłonności chodzenia na skróty. […] Z doświadczenia wiemy, że rzeczy trudne do uzyskania są zwykle cenniejsze od tych, które są dostępne bez żadnych ograniczeń […]. Dlatego też informacja o stopniu dostępności jakiegoś przedmiotu czy jakiejś możliwości może być łatwą do wykorzystania przesłanką oceny ich wartości. Źródłem oddziaływania reguły niedostępności jest więc prosty fakt, że na ogół mamy rację, kiedy traktujemy rzeczy mało dostępne jako cenne […]. R. Cialdini, Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, Sopot 2016, s. 161, 259.

Uzasadnij, że zachowanie młodej osoby zilustrowane na rysunkach nie jest przykładem działania reguły opisanej w tekście.

Rysunki. O zachowaniu młodej osoby Tekst. O jednej z reguł wywierania wpływu na zachowania ludzi Podobnie jak inne narzędzia wpływu[,] reguła niedostępności żeruje na naszej skłonności chodzenia na skróty. […] Z doświadczenia wiemy, że rzeczy trudne do uzyskania są zwykle cenniejsze od tych, które są dostępne bez żadnych ograniczeń […]. Dlatego też informacja o stopniu dostępności jakiegoś przedmiotu czy jakiejś możliwości może być łatwą do wykorzystania przesłanką oceny ich wartości. Źródłem oddziaływania reguły niedostępności jest więc prosty fakt, że na ogół mamy rację, kiedy traktujemy rzeczy mało dostępne jako cenne […]. R. Cialdini, Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, Sopot 2016, s. 161, 259.

Rozstrzygnij, czy zjawisko opisane w tekście jest związane ze stratyfikacyjną funkcją rodziny. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie – ………………… Uzasadnienie –

O jednym ze zjawisk społecznych Jednostki i grupy zajmujące niższe pozycje społeczne mają ograniczony dostęp do lepszego wykształcenia, pracy, opieki zdrowotnej i kultury. Dzieci pochodzące z tych grup narażone są na dziedziczenie niekorzystnego położenia. Ubóstwo przyczynia się do […] obniżenia poczucia wartości, poczucia deprywacji i niemożności zaspokojenia potrzeb życiowych, dezintegracji rodziny, rozwoju przestępczości, nierównego startu życiowego, pogorszenia stanu zdrowia, marginalizacji w życiu społecznym i kulturalnym. […] Zmianę i możliwość nadrobienia deficytów najbardziej utrudniają im jednak nie warunki socjalne, a problemy emocjonalne: brak wiary w siebie, niskie poczucie sprawczości, bezradność, niedojrzałość, poczucie krzywdy, nieufność, brak wzorców, nieumiejętność systematycznego działania. E. Dallemura, Dziedziczenie […], szansabialystok.pl

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. W tekście wyjaśniono A. mechanizm eskalacji konfliktów międzygrupowych. B. zasady rozwiązywania problemów społecznych. C. przyczyny wykluczenia społecznego. D. mechanizm kontroli społecznej.

O jednym ze zjawisk społecznych Jednostki i grupy zajmujące niższe pozycje społeczne mają ograniczony dostęp do lepszego wykształcenia, pracy, opieki zdrowotnej i kultury. Dzieci pochodzące z tych grup narażone są na dziedziczenie niekorzystnego położenia. Ubóstwo przyczynia się do […] obniżenia poczucia wartości, poczucia deprywacji i niemożności zaspokojenia potrzeb życiowych, dezintegracji rodziny, rozwoju przestępczości, nierównego startu życiowego, pogorszenia stanu zdrowia, marginalizacji w życiu społecznym i kulturalnym. […] Zmianę i możliwość nadrobienia deficytów najbardziej utrudniają im jednak nie warunki socjalne, a problemy emocjonalne: brak wiary w siebie, niskie poczucie sprawczości, bezradność, niedojrzałość, poczucie krzywdy, nieufność, brak wzorców, nieumiejętność systematycznego działania. E. Dallemura, Dziedziczenie […], szansabialystok.pl

Do każdego z podanych opisów przyporządkuj nazwę właściwego typu społeczeństwa. Odpowiedzi wybierz spośród: industrialne, nomadyczne, tradycyjne, zbieracko-łowieckie. Opis 1. – Opis 2. – Opis 3. –

Rodzaje społeczeństw Opis 1.: [Jest] zwykle przeciwstawiane […] „społeczeństwu nowoczesnemu”. Termin ten […] zestawia razem szeroki zbiór społeczeństw [(od grup zbieracko-łowieckich poprzez społeczeństwa stanowe Europy)] i pociąga za sobą skojarzenia albo negatywne – z zacofaniem […], albo pozytywne – z mitycznym „złotym wiekiem”, w którym kultywowano wartości więzi rodzinnych i wspólnotowych. Opis 2.: [Termin ten] odnosi się do społeczeństw, w których występuje m.in.: tendencja do zmniejszania się liczby ludności utrzymującej się z rolnictwa, zanik gospodarki naturalnej, przewaga maszyn, produkcji fabrycznej, [urbanizacja oraz upowszechnianie się umiejętności czytania i pisania]. Opis 3.: [Społeczeństwa, w których grupy] przenoszą się z miejsca na miejsce […], przemieszczają się po regularnych sezonowych szlakach pastwisk. [Warto jednak zaznaczyć, że charakter taki ma także wiele grup zbieracko-łowieckich, z kolei niektóre społeczeństwa zajmujące się hodowlą zwierząt praktykują życie osiadłe]. Słownik socjologii i nauk społecznych, red. G. Marshall, M. Tabin, Warszawa 2006, s. 212, 230, 349; encyklopedia.pwn.pl

Przedstaw trzy cechy odróżniające typ społeczeństwa z opisu 2. od społeczeństwa poprzemysłowego. • • •

Rodzaje społeczeństw Opis 1.: [Jest] zwykle przeciwstawiane […] „społeczeństwu nowoczesnemu”. Termin ten […] zestawia razem szeroki zbiór społeczeństw [(od grup zbieracko-łowieckich poprzez społeczeństwa stanowe Europy)] i pociąga za sobą skojarzenia albo negatywne – z zacofaniem […], albo pozytywne – z mitycznym „złotym wiekiem”, w którym kultywowano wartości więzi rodzinnych i wspólnotowych. Opis 2.: [Termin ten] odnosi się do społeczeństw, w których występuje m.in.: tendencja do zmniejszania się liczby ludności utrzymującej się z rolnictwa, zanik gospodarki naturalnej, przewaga maszyn, produkcji fabrycznej, [urbanizacja oraz upowszechnianie się umiejętności czytania i pisania]. Opis 3.: [Społeczeństwa, w których grupy] przenoszą się z miejsca na miejsce […], przemieszczają się po regularnych sezonowych szlakach pastwisk. [Warto jednak zaznaczyć, że charakter taki ma także wiele grup zbieracko-łowieckich, z kolei niektóre społeczeństwa zajmujące się hodowlą zwierząt praktykują życie osiadłe]. Słownik socjologii i nauk społecznych, red. G. Marshall, M. Tabin, Warszawa 2006, s. 212, 230, 349; encyklopedia.pwn.pl

Przedstaw korzyści – dla każdej z podanych kategorii osób – wynikające z realizacji kampanii, której elementem był przedstawiony plakat. Korzyść dla twórców kampanii – Korzyść dla docelowych odbiorców kampanii –

O FIO i wykorzystaniu jego środków – plakat kampanii stowarzyszenia Sapere Aude Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO) to rządowy program dotacyjny dla organizacji pozarządowych […]. Dotację można otrzymać na projekt społeczny. Zakres możliwych do zrealizowania działań obejmuje wszystkie obszary działalności pożytku publicznego. www.niw.gov.pl; www.um.lomza.pl

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Cel kampanii, której elementem był przedstawiony plakat, dotyczy 1. P F partycypacji wyborczej. Przedstawiony plakat można potraktować jako jeden z instrumentów 2. P F socjalizacji wtórnej jego odbiorców.

O FIO i wykorzystaniu jego środków – plakat kampanii stowarzyszenia Sapere Aude Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO) to rządowy program dotacyjny dla organizacji pozarządowych […]. Dotację można otrzymać na projekt społeczny. Zakres możliwych do zrealizowania działań obejmuje wszystkie obszary działalności pożytku publicznego. www.niw.gov.pl; www.um.lomza.pl

Uzasadnij, że określenie użyte w tekście 2. – bańka środowiskowa – można odnieść do sposobu postrzegania Afryki przedstawionego w tekście 1.

Tekst 1. O postrzeganiu Afryki [Autor] odgranicza się od otaczającej go przestrzeni, nie ma wzajemnego przenikania się (jest wpływ, oddziaływanie z zachowaniem bezpiecznego – strategicznie dalekiego – dystansu). „Europejczycy patrzą na Afrykę, sami pozostając niewidzialnymi”. Pisarz nie traci konturów – grubą kreską odcina się od afrykańskiego krajobrazu. Afryka […] obserwowana jest z bezpiecznej odległości, zza parkanów, ogrodzeń, hotelowych tarasów, ogrodów misyjnych. „Kosztowana”, „smakowana” w rozmowach z innymi europejskimi podróżnikami, misjonarzami, kolonizatorami pozostaje w swej tajemnicy nienaruszona, dzika, groźna, nieokiełznana – nieznana, niepoznana, i nadal fascynuje. A przedmiotem poznania […] staje się Afryka […] oswojonych krajobrazów, których „dzikość”[,] ujęta w ramy, obserwowana być może ze specjalnie przygotowanych punktów widokowych („dzikość” jest przyjmowana w odpowiednich dawkach, takich, by móc wciąż odbierać egzotyczne wrażenia, a jednocześnie wyeliminować możliwość „bycia zaskoczonym”, by uniknąć jakiegokolwiek niebezpieczeństwa). H. Witek, Wizerunek obcego w literaturze polskiej. Kultury afrykańskie w relacjach […], Katowice 2007, s. 17–18. Tekst 2. O współczesnej turystyce [W] większości przypadków turyści nie są zainteresowani [kontaktem kulturowym z tubylcami, a] korzystają jedynie z przestrzeni, która znajduje się nad odpowiednio ciepłym morzem […]. Ci z turystów, którzy są zainteresowani otoczeniem swojego kurortu, mogą wziąć udział w tzw. fakultatywnych wycieczkach, [których trasy] wiodą po najbardziej znanych atrakcjach, wpisujących turystów i ich doświadczenia w potoczny zakres wiedzy o danym obszarze. […] Do opisu tego rodzaju doświadczeń socjologowie używają m.in. kategorii tzw. bańki środowiskowej. Jest to przestrzeń otaczająca turystę przez cały czas jego pobytu w obcym kulturowo […] miejscu, które dzięki całemu szeregowi zabiegów staje się […] mniej uciążliwe i [bardziej] przyjazne turyście. I tak[,] przebywa on głównie w klimatyzowanych wnętrzach – począwszy od samolotu, poprzez autobusy, hotele, restauracje, a nawet centra turystyczne […]. Zauważalna jest ścisła izolacja turystów od lokalnego środowiska – im bardziej szczelna, tym lepiej […]. J. Isański, Podróżni i tubylcy. Co ich łączy?, www.polityka.pl

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Bańka środowiskowa, o której mowa w tekście 2., prowadzi do szerokiej 1. P F wymiany międzykulturowej i współpracy rozwojowej. Bańka środowiskowa, o której mowa w tekście 2., prowadzi do eliminacji 2. P F stereotypowego postrzegania odmiennych kultur.

Tekst 1. O postrzeganiu Afryki [Autor] odgranicza się od otaczającej go przestrzeni, nie ma wzajemnego przenikania się (jest wpływ, oddziaływanie z zachowaniem bezpiecznego – strategicznie dalekiego – dystansu). „Europejczycy patrzą na Afrykę, sami pozostając niewidzialnymi”. Pisarz nie traci konturów – grubą kreską odcina się od afrykańskiego krajobrazu. Afryka […] obserwowana jest z bezpiecznej odległości, zza parkanów, ogrodzeń, hotelowych tarasów, ogrodów misyjnych. „Kosztowana”, „smakowana” w rozmowach z innymi europejskimi podróżnikami, misjonarzami, kolonizatorami pozostaje w swej tajemnicy nienaruszona, dzika, groźna, nieokiełznana – nieznana, niepoznana, i nadal fascynuje. A przedmiotem poznania […] staje się Afryka […] oswojonych krajobrazów, których „dzikość”[,] ujęta w ramy, obserwowana być może ze specjalnie przygotowanych punktów widokowych („dzikość” jest przyjmowana w odpowiednich dawkach, takich, by móc wciąż odbierać egzotyczne wrażenia, a jednocześnie wyeliminować możliwość „bycia zaskoczonym”, by uniknąć jakiegokolwiek niebezpieczeństwa). H. Witek, Wizerunek obcego w literaturze polskiej. Kultury afrykańskie w relacjach […], Katowice 2007, s. 17–18. Tekst 2. O współczesnej turystyce [W] większości przypadków turyści nie są zainteresowani [kontaktem kulturowym z tubylcami, a] korzystają jedynie z przestrzeni, która znajduje się nad odpowiednio ciepłym morzem […]. Ci z turystów, którzy są zainteresowani otoczeniem swojego kurortu, mogą wziąć udział w tzw. fakultatywnych wycieczkach, [których trasy] wiodą po najbardziej znanych atrakcjach, wpisujących turystów i ich doświadczenia w potoczny zakres wiedzy o danym obszarze. […] Do opisu tego rodzaju doświadczeń socjologowie używają m.in. kategorii tzw. bańki środowiskowej. Jest to przestrzeń otaczająca turystę przez cały czas jego pobytu w obcym kulturowo […] miejscu, które dzięki całemu szeregowi zabiegów staje się […] mniej uciążliwe i [bardziej] przyjazne turyście. I tak[,] przebywa on głównie w klimatyzowanych wnętrzach – począwszy od samolotu, poprzez autobusy, hotele, restauracje, a nawet centra turystyczne […]. Zauważalna jest ścisła izolacja turystów od lokalnego środowiska – im bardziej szczelna, tym lepiej […]. J. Isański, Podróżni i tubylcy. Co ich łączy?, www.polityka.pl

Na podstawie wykresu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. W każdym z badań większość respondentów wskazywała na kryterium 1. P F autoidentyfikacji w kwestii uznawania kogoś za Polaka. W 2015 roku 24% respondentów wybrało cechę powodującą, że 2. P F przedstawicieli Polonii nie można byłoby uznać za Polaków.

Wykres. Cechy konieczne, aby uznać kogoś za Polaka (5 najczęstszych wyborów badanych) 1. Aby on sam czuł się Polakiem. 2. Aby był obywatelem polskim. 3. Aby przynajmniej jedno z jego rodziców było Polakiem. 4. Aby mieszkał na stałe w Polsce. 5. Aby mówił po polsku. Badani mieli wybrać z podanej listy dwie cechy. Na podstawie: Tożsamość narodowa i postrzeganie praw mniejszości narodowych i etnicznych, „Komunikat z Badań CBOS” 2015, nr 106, s. 6.

Rozstrzygnij, który z wyborów respondentów (spośród 1–5) należy uznać za wskazujący na poparcie politycznej koncepcji narodu. Odpowiedź uzasadnij. Numer wyboru – ……… Uzasadnienie –

Wykres. Cechy konieczne, aby uznać kogoś za Polaka (5 najczęstszych wyborów badanych) 1. Aby on sam czuł się Polakiem. 2. Aby był obywatelem polskim. 3. Aby przynajmniej jedno z jego rodziców było Polakiem. 4. Aby mieszkał na stałe w Polsce. 5. Aby mówił po polsku. Badani mieli wybrać z podanej listy dwie cechy. Na podstawie: Tożsamość narodowa i postrzeganie praw mniejszości narodowych i etnicznych, „Komunikat z Badań CBOS” 2015, nr 106, s. 6.

Rozstrzygnij, który z obrzędów (opisany w tekście 2. czy w tekście 3.) jest przykładem typu obrzędu przedstawionego w tekście 1. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie – obrzęd opisany w tekście ….. Uzasadnienie –

Tekst 1. O jednym z typów obrzędów Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego. A. van Gennep, Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii, Warszawa 2006, s. 30. Tekst 2. O świętowaniu przez Łemków W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt]. M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 101. Tekst 3. O nadawaniu imion wśród Łemków Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska[,] do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie […]. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu. M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 103–104.

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Łemkowszczyzna (nazwa podkreślona w tekście 3.) to część Ziemi 1. P F Lubuskiej (nazwa podkreślona w tekście 2.). Mniejszość, której dotyczą teksty 2. i 3., ma w Polsce status prawny 2. P F mniejszości etnicznej.

Tekst 1. O jednym z typów obrzędów Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego. A. van Gennep, Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii, Warszawa 2006, s. 30. Tekst 2. O świętowaniu przez Łemków W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt]. M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 101. Tekst 3. O nadawaniu imion wśród Łemków Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska[,] do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie […]. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu. M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 103–104.

Dokończ zdanie – podaj nazwę właściwego Kościoła nierzymskokatolickiego. Mniejszość, której dotyczą teksty 2. i 3., odbywała na ogół obrzęd przedstawiony w tekście 3. w Kościele rzymskokatolickim obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (zwanym często także Kościołem greckokatolickim) lub w

Tekst 1. O jednym z typów obrzędów Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego. A. van Gennep, Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii, Warszawa 2006, s. 30. Tekst 2. O świętowaniu przez Łemków W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt]. M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 101. Tekst 3. O nadawaniu imion wśród Łemków Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska[,] do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie […]. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu. M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 103–104.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Informacja wskazana w przedostatnim zdaniu tekstu 3. (o wypieraniu imion łemkowskich przez polskie) jest przykładem A. akulturacji. B. ksenofobii. C. stygmatyzacji. D. autochtonizacji.

Tekst 1. O jednym z typów obrzędów Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego. A. van Gennep, Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii, Warszawa 2006, s. 30. Tekst 2. O świętowaniu przez Łemków W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt]. M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 101. Tekst 3. O nadawaniu imion wśród Łemków Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska[,] do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie […]. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu. M. Pecuch, Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze, Gorzów Wielkopolski 2009, s. 103–104.

Uwzględniając kwestię przynależności politycznej większości posłów na Sejm RP, wyjaśnij zróżnicowanie oceny działalności tej izby parlamentu ze względu na preferencje wyborcze respondentów.

Tabela 1. Oceny działalności izb parlamentu dokonywane przez społeczeństwo polskie w 2019 i 2020 roku Wskazania respondentów według terminów badań (w %) 2019 2020 Instytucja Ocena VI VII VIII IX X XI XII I II III V VI VII VIII IX dobra 35 32 37 34 32 45 37 34 35 37 31 34 35 36 30 Sejm RP zła 48 49 46 50 51 39 47 50 50 47 55 53 51 50 52 dobra 36 32 34 34 32 39 40 35 38 35 32 34 38 36 36 Senat RP zła 38 42 40 41 42 35 30 37 39 44 50 48 42 44 40 Tabela 2. Potencjalne elektoraty a ocena działalności Sejmu RP we wrześniu 2020 roku Na listę którego ugrupowania będzie Pan(i) Ocena działalności Sejmu RP (w %) głosować w wyborach do Sejmu RP? dobra zła Prawo i Sprawiedliwość 60 24 (koalicja Zjednoczonej Prawicy) Koalicja Obywatelska 10 85 Lewica 8 80 Konfederacja Wolność i Niepodległość 14 71 Na podstawie: Oceny działalności instytucji publicznych, „Komunikat z Badań CBOS” 2020, nr 121, s. 1, 3 (w obu tabelach pominięto odpowiedzi „trudno powiedzieć”).

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń dotyczących przedstawionych badań. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Między marcem a wrześniem 2020 roku odsetek złych ocen działalności 1. P F Sejmu RP wzrósł o 5%. W ostatnim półroczu 2019 roku odsetek dobrych ocen działalności 2. P F Senatu RP systematycznie wzrastał.

Tabela 1. Oceny działalności izb parlamentu dokonywane przez społeczeństwo polskie w 2019 i 2020 roku Wskazania respondentów według terminów badań (w %) 2019 2020 Instytucja Ocena VI VII VIII IX X XI XII I II III V VI VII VIII IX dobra 35 32 37 34 32 45 37 34 35 37 31 34 35 36 30 Sejm RP zła 48 49 46 50 51 39 47 50 50 47 55 53 51 50 52 dobra 36 32 34 34 32 39 40 35 38 35 32 34 38 36 36 Senat RP zła 38 42 40 41 42 35 30 37 39 44 50 48 42 44 40 Tabela 2. Potencjalne elektoraty a ocena działalności Sejmu RP we wrześniu 2020 roku Na listę którego ugrupowania będzie Pan(i) Ocena działalności Sejmu RP (w %) głosować w wyborach do Sejmu RP? dobra zła Prawo i Sprawiedliwość 60 24 (koalicja Zjednoczonej Prawicy) Koalicja Obywatelska 10 85 Lewica 8 80 Konfederacja Wolność i Niepodległość 14 71 Na podstawie: Oceny działalności instytucji publicznych, „Komunikat z Badań CBOS” 2020, nr 121, s. 1, 3 (w obu tabelach pominięto odpowiedzi „trudno powiedzieć”).

Wyjaśnij, na czym polegają różnice w sposobie powoływania członków Bundesratu i Senatu RP oraz w koncepcji mandatu przysługującego tym członkom. Sposób powoływania – Koncepcja mandatu –

Przepisy prawne art. 51 konstytucji Niemiec (1) Bundesrat składa się z członków rządów krajów związkowych, które ich powołują i odwołują. Mogą oni być zastępowani przez innych członków swoich rządów. (2) Każdy kraj posiada co najmniej trzy głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza dwa miliony[,] posiadają cztery głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza sześć milionów – pięć głosów, kraje, których liczba mieszkańców przekracza siedem milionów – sześć głosów. (3) Każdy kraj może delegować tylu członków, ile ma głosów. Głosy jednego kraju muszą być oddawane zgodnie i tylko przez obecnych członków lub ich zastępców. Konstytucja Niemiec, Warszawa 2008.

Odwołując się do podstawowych zasad ustroju terytorialno-prawnego Niemiec i Polski, wyjaśnij, z czego wynikają różnice w sposobie kreowania Bundesratu i Senatu RP.

Przepisy prawne art. 51 konstytucji Niemiec (1) Bundesrat składa się z członków rządów krajów związkowych, które ich powołują i odwołują. Mogą oni być zastępowani przez innych członków swoich rządów. (2) Każdy kraj posiada co najmniej trzy głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza dwa miliony[,] posiadają cztery głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza sześć milionów – pięć głosów, kraje, których liczba mieszkańców przekracza siedem milionów – sześć głosów. (3) Każdy kraj może delegować tylu członków, ile ma głosów. Głosy jednego kraju muszą być oddawane zgodnie i tylko przez obecnych członków lub ich zastępców. Konstytucja Niemiec, Warszawa 2008.

Podaj nazwy państw, których systemów politycznych dotyczą przedstawione materiały. Nazwa państwa 1. – Nazwa państwa 2. –

Fragmenty konstytucji państwa 1. Art. 6. Prezydent Republiki jest wybierany na 5 lat w wyborach powszechnych […]. Art. 8. Prezydent Republiki powołuje premiera. Decyzję o odwołaniu go z funkcji podejmuje w wyniku złożenia przez premiera dymisji rządu. Na wniosek premiera powołuje innych członków rządu i ich odwołuje. Art. 9. Prezydent Republiki przewodniczy Radzie Ministrów. Art. 21. Premier kieruje działalnością rządu. […] może przewodniczyć w zastępstwie Prezydenta Republiki Radzie Ministrów, na podstawie wyraźnego upoważnienia […]. Art. 50. W przypadku gdy Zgromadzenie Narodowe uchwali wotum nieufności […], premier składa Prezydentowi Republiki dymisję rządu. Konstytucja […], Warszawa 2005. Schemat. Egzekutywa i legislatywa na szczeblu federalnym w państwie 2. Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2017, t. II, s. 275.

Uzupełnij tabelę – wyjaśnij, na czym polega różnica między przedstawionymi systemami politycznymi państw (1. i 2.) w każdym z podanych aspektów. Sposób wyboru głowy państwa Struktura egzekutywy Odpowiedzialność polityczna egzekutywy

Fragmenty konstytucji państwa 1. Art. 6. Prezydent Republiki jest wybierany na 5 lat w wyborach powszechnych […]. Art. 8. Prezydent Republiki powołuje premiera. Decyzję o odwołaniu go z funkcji podejmuje w wyniku złożenia przez premiera dymisji rządu. Na wniosek premiera powołuje innych członków rządu i ich odwołuje. Art. 9. Prezydent Republiki przewodniczy Radzie Ministrów. Art. 21. Premier kieruje działalnością rządu. […] może przewodniczyć w zastępstwie Prezydenta Republiki Radzie Ministrów, na podstawie wyraźnego upoważnienia […]. Art. 50. W przypadku gdy Zgromadzenie Narodowe uchwali wotum nieufności […], premier składa Prezydentowi Republiki dymisję rządu. Konstytucja […], Warszawa 2005. Schemat. Egzekutywa i legislatywa na szczeblu federalnym w państwie 2. Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2017, t. II, s. 275.

Wyjaśnij, na czym polegają różnice w zakresie inicjatywy ustawodawczej między rozwiązaniami z przytoczonego fragmentu projektu konstytucji a tymi określonymi w obecnie obowiązującej Konstytucji RP. • • •

Fragment projektu konstytucji (tzw. projekt obywatelski NSZZ „Solidarność” z 1994 roku) Artykuł 67 1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, senatorom, Prezydentowi i Rządowi. Inicjatywę ustawodawczą posiadają także najbardziej reprez[en]tatywne związki zawodowe na zasadach określonych w ustawie. 2. Projekt może być wniesiony do Sejmu także w formie wniosku obywatelskiego, podpisanego przez co najmniej 200 000 wyborców. O ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny. 3. Prawo wnoszenia poprawek do projektów ustaw w czasie rozpatrywania ich przez Sejm przysługuje wnioskodawcy, Rządowi i posłom. Artykuł 68 1. Sejm może, ustawą podjętą bezwzględną większością głosów, na wniosek Rządu, upoważnić go do wydawania dekretów z mocą ustawy. www.solidarnosc.org.pl

Rozstrzygnij, czy w projekcie konstytucji, którego fragment przytoczono, przyznano Radzie Ministrów RP („Rządowi”) większe uprawnienia w zakresie tworzenia prawa, niż ma ona według obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie – ……… Uzasadnienie –

Fragment projektu konstytucji (tzw. projekt obywatelski NSZZ „Solidarność” z 1994 roku) Artykuł 67 1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, senatorom, Prezydentowi i Rządowi. Inicjatywę ustawodawczą posiadają także najbardziej reprez[en]tatywne związki zawodowe na zasadach określonych w ustawie. 2. Projekt może być wniesiony do Sejmu także w formie wniosku obywatelskiego, podpisanego przez co najmniej 200 000 wyborców. O ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny. 3. Prawo wnoszenia poprawek do projektów ustaw w czasie rozpatrywania ich przez Sejm przysługuje wnioskodawcy, Rządowi i posłom. Artykuł 68 1. Sejm może, ustawą podjętą bezwzględną większością głosów, na wniosek Rządu, upoważnić go do wydawania dekretów z mocą ustawy. www.solidarnosc.org.pl

Uzupełnij przytoczony fragment uchwały budżetowej – wpisz właściwe nazwy organów samorządu terytorialnego (1. i 2.). Nazwa organu 1. – Nazwa organu 2. –

Fragment uchwały budżetowej UCHWAŁA NR XXXIV/340/2018 [NAZWA 1. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO] Gietrzwałd* z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie uchwalenia budżetu gminy Gietrzwałd na rok 2018 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym […] uchwala, co następuje: § 1.1. Dochody budżetu gminy w wysokości 34 009 309,24 zł, […] w tym z tytułu dotacji i środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 2 i 3 – 4 844 633,14 zł. 2. Na łączne dochody składają się dochody bieżące w wysokości 28 856 799,30 zł, w tym z tytułu dotacji i środków […] – 57 123,20 zł oraz dochody majątkowe w wysokości 5 152 509, 94 zł, w tym z tytułu dotacji i środków […] – 4 787 509,94 zł. § 2.1. Wydatki budżetu gminy w wysokości 38 843 553,75 zł. […] z czego: a) wydatki bieżące w wysokości 28 815 238,15 zł […] b) wydatki majątkowe w wysokości 10 028 315,60 zł […] §10. Wykonanie Uchwały powierza się [NAZWA 2. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO] […]. edzienniki.olsztyn.uw.gov.pl * Gietrzwałd – wieś w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy Gietrzwałd.

Rozstrzygnij, czy w uchwale budżetowej, której fragment przytoczono, założony jest deficyt budżetowy. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie – ……… Uzasadnienie –

Fragment uchwały budżetowej UCHWAŁA NR XXXIV/340/2018 [NAZWA 1. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO] Gietrzwałd* z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie uchwalenia budżetu gminy Gietrzwałd na rok 2018 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym […] uchwala, co następuje: § 1.1. Dochody budżetu gminy w wysokości 34 009 309,24 zł, […] w tym z tytułu dotacji i środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 2 i 3 – 4 844 633,14 zł. 2. Na łączne dochody składają się dochody bieżące w wysokości 28 856 799,30 zł, w tym z tytułu dotacji i środków […] – 57 123,20 zł oraz dochody majątkowe w wysokości 5 152 509, 94 zł, w tym z tytułu dotacji i środków […] – 4 787 509,94 zł. § 2.1. Wydatki budżetu gminy w wysokości 38 843 553,75 zł. […] z czego: a) wydatki bieżące w wysokości 28 815 238,15 zł […] b) wydatki majątkowe w wysokości 10 028 315,60 zł […] §10. Wykonanie Uchwały powierza się [NAZWA 2. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO] […]. edzienniki.olsztyn.uw.gov.pl * Gietrzwałd – wieś w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy Gietrzwałd.

Rozstrzygnij, czy wyrok, którego fragment przytoczono, został wydany w sprawie naruszania praw i wolności człowieka zaliczanych do drugiej generacji. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie – ……… Uzasadnienie –

Fragment wyroku jednego z trybunałów z siedzibą w Strasburgu […] art. 5 ust. 1 Konwencji, który stanowi[,] co następuje: „1. Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem […] zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby […] umysłowo chorej […]”. […] Skarżący twierdził, że umieszczenie go w domu pomocy społecznej stanowiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji. […] W szczególności, skarżący nie mógł swobodnie opuścić domu opieki. Tylko jego przedstawiciel ustawowy mógł wystąpić do kierownictwa zakładu o wydanie mu przepustki. […] Nieuprawniona nieobecność skarżącego w zakładzie zostałaby zgłoszona na policję. Z uwagi na to skarżący pozostawał pod całkowitą kontrolą domu pomocy społecznej. […] Z subiektywnego punktu widzenia pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej powinien zostać uznany za pozbawienie go wolności, ponieważ skarżący nigdy nie wyraził zgody na umieszczenie go w zakładzie opiekuńczym, nigdy też nie zwrócono się do niego o wyrażenie swojego zdania w tej kwestii. […] Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE 1. Uznaje skargę za dopuszczalną; 2. Stwierdza, że nastąpiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji. Sprawa Kędzior przeciwko Polsce (skarga nr 45026/07) – wyrok z 16.10.2012 r., trybunal.gov.pl

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Wyrok, którego fragment przytoczono, wydał Europejski Trybunał Praw 1. Człowieka, funkcjonujący w systemie ochrony praw człowieka Rady P F Europy. Konwencja, do której odwołano się w przytoczonym fragmencie wyroku, 2. to Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności P F z 1950 roku, zwana często także Europejską Konwencją Praw Człowieka.

Fragment wyroku jednego z trybunałów z siedzibą w Strasburgu […] art. 5 ust. 1 Konwencji, który stanowi[,] co następuje: „1. Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem […] zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby […] umysłowo chorej […]”. […] Skarżący twierdził, że umieszczenie go w domu pomocy społecznej stanowiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji. […] W szczególności, skarżący nie mógł swobodnie opuścić domu opieki. Tylko jego przedstawiciel ustawowy mógł wystąpić do kierownictwa zakładu o wydanie mu przepustki. […] Nieuprawniona nieobecność skarżącego w zakładzie zostałaby zgłoszona na policję. Z uwagi na to skarżący pozostawał pod całkowitą kontrolą domu pomocy społecznej. […] Z subiektywnego punktu widzenia pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej powinien zostać uznany za pozbawienie go wolności, ponieważ skarżący nigdy nie wyraził zgody na umieszczenie go w zakładzie opiekuńczym, nigdy też nie zwrócono się do niego o wyrażenie swojego zdania w tej kwestii. […] Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE 1. Uznaje skargę za dopuszczalną; 2. Stwierdza, że nastąpiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji. Sprawa Kędzior przeciwko Polsce (skarga nr 45026/07) – wyrok z 16.10.2012 r., trybunal.gov.pl

Podaj nazwę kodeksu, w którym znajdują się przytoczone przepisy prawne.

Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności. Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm. (stan prawny na 19 stycznia 2023 r.).

Wyjaśnij, na czym polega różnica między instytucjami prawa, których nazwy podkreślono w przytoczonych przepisach prawnych.

Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności. Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm. (stan prawny na 19 stycznia 2023 r.).

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Przytoczone przepisy prawne pochodzą z Kodeksu rodzinnego 1. P F i opiekuńczego. Ewentualna sprawa sądowa związana z przytoczonymi przepisami 2. P F prawnymi toczyłaby się według norm postępowania cywilnego.

Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej Art. 180. § 1. Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze: 1) 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie […]. § 2. Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. § 3. Po porodzie przysługuje urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania wymiaru, o którym mowa w § 1. § 4. Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli: 1) pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko; 2) przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony – ojciec dziecka, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową. § 5. Pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko przysługuje, w przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie, prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego. Art. 1823. § 1. Pracownik – ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni […]. Dz.U. 1974, nr 24, poz. 141, z późn. zm. (stan prawny na 19 stycznia 2023 r.). Opisy sytuacji Joanna od czterech lat współpracuje ze znanym wydawnictwem edukacyjnym. Pisanie testów i kart pracy stało się dla niej jedynym źródłem utrzymania, a wykonywała to wyłącznie na podstawie zawieranych każdorazowo umów o dzieło. Joanna jest w ciąży i oczekuje narodzin swojego drugiego dziecka. Termin porodu się zbliża – Joanna postanowiła wystąpić o urlop macierzyński na 4 tygodnie przed przewidywaną datą porodu. Adam pracuje – na podstawie umowy o pracę – jako urzędnik. Jego żona, po 15 tygodniach przebywania na urlopie macierzyńskim, postanawia wrócić do pracy na stanowisko dyrektora publicznej szkoły podstawowej w Łomży. Adam wykorzystał już przysługujący mu urlop ojcowski.

Rozstrzygnij, czy Joannie przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych przepisów prawnych. Rozstrzygnięcie – …………… Uzasadnienie –

Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej Art. 180. § 1. Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze: 1) 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie […]. § 2. Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. § 3. Po porodzie przysługuje urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania wymiaru, o którym mowa w § 1. § 4. Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli: 1) pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko; 2) przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony – ojciec dziecka, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową. § 5. Pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko przysługuje, w przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie, prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego. Art. 1823. § 1. Pracownik – ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni […]. Dz.U. 1974, nr 24, poz. 141, z późn. zm. (stan prawny na 19 stycznia 2023 r.). Opisy sytuacji Joanna od czterech lat współpracuje ze znanym wydawnictwem edukacyjnym. Pisanie testów i kart pracy stało się dla niej jedynym źródłem utrzymania, a wykonywała to wyłącznie na podstawie zawieranych każdorazowo umów o dzieło. Joanna jest w ciąży i oczekuje narodzin swojego drugiego dziecka. Termin porodu się zbliża – Joanna postanowiła wystąpić o urlop macierzyński na 4 tygodnie przed przewidywaną datą porodu. Adam pracuje – na podstawie umowy o pracę – jako urzędnik. Jego żona, po 15 tygodniach przebywania na urlopie macierzyńskim, postanawia wrócić do pracy na stanowisko dyrektora publicznej szkoły podstawowej w Łomży. Adam wykorzystał już przysługujący mu urlop ojcowski.

Rozstrzygnij, czy Adamowi – jako ojcu – przysługuje część urlopu macierzyńskiego niewykorzystana przez jego żonę. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych przepisów prawnych. Rozstrzygnięcie – …………… Uzasadnienie –

Przepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej Art. 180. § 1. Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze: 1) 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie […]. § 2. Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. § 3. Po porodzie przysługuje urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania wymiaru, o którym mowa w § 1. § 4. Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli: 1) pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko; 2) przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony – ojciec dziecka, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową. § 5. Pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko przysługuje, w przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie, prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego. Art. 1823. § 1. Pracownik – ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni […]. Dz.U. 1974, nr 24, poz. 141, z późn. zm. (stan prawny na 19 stycznia 2023 r.). Opisy sytuacji Joanna od czterech lat współpracuje ze znanym wydawnictwem edukacyjnym. Pisanie testów i kart pracy stało się dla niej jedynym źródłem utrzymania, a wykonywała to wyłącznie na podstawie zawieranych każdorazowo umów o dzieło. Joanna jest w ciąży i oczekuje narodzin swojego drugiego dziecka. Termin porodu się zbliża – Joanna postanowiła wystąpić o urlop macierzyński na 4 tygodnie przed przewidywaną datą porodu. Adam pracuje – na podstawie umowy o pracę – jako urzędnik. Jego żona, po 15 tygodniach przebywania na urlopie macierzyńskim, postanawia wrócić do pracy na stanowisko dyrektora publicznej szkoły podstawowej w Łomży. Adam wykorzystał już przysługujący mu urlop ojcowski.

Uzupełnij tabelę – do każdej informacji dopisz nazwę państwa będącego celem podróży oraz określ, czy to państwo jest członkiem Unii Europejskiej (zaznacz TAK albo NIE). Nazwa państwa Członkostwo w UE Informacja 1. TAK NIE Informacja 2. TAK NIE Informacja 3. TAK NIE

Informacje o podróżach Informacja 1.: Angel jest obywatelem Hiszpanii. Chce odwiedzić przyjaciół w jednym z państw wyspiarskich Europy Zachodniej. Informacja 2.: Anna jest obywatelką Polski pracującą w Brukseli. Wybiera się w podróż służbową do jednego z państw skandynawskich. Informacja 3.: Henrik jest obywatelem Włoch. Wybiera się z wizytą do rodziny swego ojca mieszkającej w jednym z państw bałtyckich. Fragment mapy politycznej Europy (państwa będące celami podróży oznaczono na mapie odpowiednimi numerami)

Wskaż osobę, która po przybyciu do państwa będącego celem podróży zostanie poddana regularnej kontroli granicznej. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie – osoba z informacji nr …… Uzasadnienie –

Informacje o podróżach Informacja 1.: Angel jest obywatelem Hiszpanii. Chce odwiedzić przyjaciół w jednym z państw wyspiarskich Europy Zachodniej. Informacja 2.: Anna jest obywatelką Polski pracującą w Brukseli. Wybiera się w podróż służbową do jednego z państw skandynawskich. Informacja 3.: Henrik jest obywatelem Włoch. Wybiera się z wizytą do rodziny swego ojca mieszkającej w jednym z państw bałtyckich. Fragment mapy politycznej Europy (państwa będące celami podróży oznaczono na mapie odpowiednimi numerami)

Do przepisów prawnych dotyczących danej instytucji Unii Europejskiej dopisz nazwę tej instytucji. Instytucja 1. – Instytucja 2. – Instytucja 3. –

O instytucjach Unii Europejskiej Przepisy dotyczące instytucji 1.: [P]ełni, wspólnie z Radą, funkcje prawodawczą i budżetową. Pełni funkcje kontroli politycznej i konsultacyjne zgodnie z warunkami przewidzianymi w Traktatach. […] W skład [tej instytucji] wchodzą przedstawiciele obywateli Unii […] wybierani na pięcioletnią kadencję w powszechnych wyborach bezpośrednich […]. Przepisy dotyczące instytucji 2.: [O]rzeka zgodnie z Traktatami [m.in.] w zakresie skarg wniesionych przez Państwa Członkowskie [oraz] w sprawie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje [Unii]. Sędziowie i rzecznicy generalni [tej instytucji są] mianowani za wspólnym porozumieniem […] na okres sześciu lat. Przepisy dotyczące instytucji 3.: [N]adzoruje stosowanie prawa Unii […]. Wykonuje budżet i zarządza programami. Pełni funkcje koordynacyjne, wykonawcze i zarządzające, zgodnie z warunkami przewidzianymi w Traktatach. […] Kadencja […] wynosi pięć lat. [Członkowie są] wybierani na podstawie sugestii zgłaszanych przez Państwa Członkowskie […]. Dz.U. UE 2007/C, 306/01.

Wyjaśnij, na czym polega różnica w legitymizacji instytucji, których dotyczą przytoczone przepisy prawne.

O instytucjach Unii Europejskiej Przepisy dotyczące instytucji 1.: [P]ełni, wspólnie z Radą, funkcje prawodawczą i budżetową. Pełni funkcje kontroli politycznej i konsultacyjne zgodnie z warunkami przewidzianymi w Traktatach. […] W skład [tej instytucji] wchodzą przedstawiciele obywateli Unii […] wybierani na pięcioletnią kadencję w powszechnych wyborach bezpośrednich […]. Przepisy dotyczące instytucji 2.: [O]rzeka zgodnie z Traktatami [m.in.] w zakresie skarg wniesionych przez Państwa Członkowskie [oraz] w sprawie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje [Unii]. Sędziowie i rzecznicy generalni [tej instytucji są] mianowani za wspólnym porozumieniem […] na okres sześciu lat. Przepisy dotyczące instytucji 3.: [N]adzoruje stosowanie prawa Unii […]. Wykonuje budżet i zarządza programami. Pełni funkcje koordynacyjne, wykonawcze i zarządzające, zgodnie z warunkami przewidzianymi w Traktatach. […] Kadencja […] wynosi pięć lat. [Członkowie są] wybierani na podstawie sugestii zgłaszanych przez Państwa Członkowskie […]. Dz.U. UE 2007/C, 306/01.

Odnosząc się do cech państwa, sformułuj argument i kontrargument do tezy: Organizm polityczny, którego nazwę podkreślono w tekście, jest państwem. Argument – Kontrargument –

O Republice Chińskiej na Tajwanie Pełniąca […] funkcję [prezydenta] od 2016 r., Tsai Ing-wen[,] jest przeciwna zbliżeniu z ChRL, a wśród członków jej ugrupowania (Demokratycznej Partii Postępowej) są zwolennicy proklamowania niepodległego państwa tajwańskiego. Formalnie rzecz biorąc, od 1949 r. do dziś na Tajwanie mamy bowiem do czynienia z Republiką Chińską […]. Dziś to Republika Chińska nie jest uznawana przez większość państw świata – choć równocześnie wiele z nich utrzymuje z Tajwanem relacje. Ale poniżej poziomu oficjalnego uznania, by nie drażnić Pekinu. Ten traktuje bowiem wyspę jako zbuntowaną prowincję […]. P. Bernardyn, Tajwański ból głowy, „Tygodnik Powszechny” 2021, nr 26 (3755), s. 40.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Terytorium, które ma podobny jak Tajwan status w prawie międzynarodowym, to A. Cypr Północny. B. Korea Południowa. C. Sudan Południowy. D. Macedonia Północna.

O Republice Chińskiej na Tajwanie Pełniąca […] funkcję [prezydenta] od 2016 r., Tsai Ing-wen[,] jest przeciwna zbliżeniu z ChRL, a wśród członków jej ugrupowania (Demokratycznej Partii Postępowej) są zwolennicy proklamowania niepodległego państwa tajwańskiego. Formalnie rzecz biorąc, od 1949 r. do dziś na Tajwanie mamy bowiem do czynienia z Republiką Chińską […]. Dziś to Republika Chińska nie jest uznawana przez większość państw świata – choć równocześnie wiele z nich utrzymuje z Tajwanem relacje. Ale poniżej poziomu oficjalnego uznania, by nie drażnić Pekinu. Ten traktuje bowiem wyspę jako zbuntowaną prowincję […]. P. Bernardyn, Tajwański ból głowy, „Tygodnik Powszechny” 2021, nr 26 (3755), s. 40.

Podaj imię i nazwisko polityka, który wygłosił przemówienie zaprezentowane w materiałach źródłowych.

Przemówienie z 2008 roku – fragment tekstu i fotografia Gdy zainicjowałem ten przyjazd, niektórzy sądzili, że prezydenci będą się obawiać. Nikt się nie obawiał. Wszyscy przyjechali, bo Środkowa Europa ma odważnych przywódców. I chciałbym to powiedzieć nie tylko Wam, chciałbym to powiedzieć również tym z naszej wspólnej Unii Europejskiej, że Europa Środkowa, Gruzja, że cały nasz region będzie się liczył, że jesteśmy podmiotem. I my też wiemy świetnie, że dziś Gruzja, jutro Ukraina, pojutrze Państwa Bałtyckie, a później może i czas na mój kraj, na Polskę! www.polskieradio.pl magazyn.wp.pl Obok polskiego polityka stoją w kolejności (od lewej) ówcześni: prezydent Ukrainy W. Juszczenko, prezydent Gruzji M. Saakaszwili, prezydent Litwy V. Adamkus, prezydent Estonii T.H. Ilves i premier Łotwy I. Godmanis.

Wyjaśnij kontekst przemówienia zaprezentowanego w materiałach źródłowych, odnosząc się do wydarzeń z 2008 roku.

Przemówienie z 2008 roku – fragment tekstu i fotografia Gdy zainicjowałem ten przyjazd, niektórzy sądzili, że prezydenci będą się obawiać. Nikt się nie obawiał. Wszyscy przyjechali, bo Środkowa Europa ma odważnych przywódców. I chciałbym to powiedzieć nie tylko Wam, chciałbym to powiedzieć również tym z naszej wspólnej Unii Europejskiej, że Europa Środkowa, Gruzja, że cały nasz region będzie się liczył, że jesteśmy podmiotem. I my też wiemy świetnie, że dziś Gruzja, jutro Ukraina, pojutrze Państwa Bałtyckie, a później może i czas na mój kraj, na Polskę! www.polskieradio.pl magazyn.wp.pl Obok polskiego polityka stoją w kolejności (od lewej) ówcześni: prezydent Ukrainy W. Juszczenko, prezydent Gruzji M. Saakaszwili, prezydent Litwy V. Adamkus, prezydent Estonii T.H. Ilves i premier Łotwy I. Godmanis.

Uzasadnij, odnosząc się do wydarzeń z 2014 roku, że część obaw wyrażonych w przemówieniu zaprezentowanym w materiałach źródłowych się potwierdziła.

Przemówienie z 2008 roku – fragment tekstu i fotografia Gdy zainicjowałem ten przyjazd, niektórzy sądzili, że prezydenci będą się obawiać. Nikt się nie obawiał. Wszyscy przyjechali, bo Środkowa Europa ma odważnych przywódców. I chciałbym to powiedzieć nie tylko Wam, chciałbym to powiedzieć również tym z naszej wspólnej Unii Europejskiej, że Europa Środkowa, Gruzja, że cały nasz region będzie się liczył, że jesteśmy podmiotem. I my też wiemy świetnie, że dziś Gruzja, jutro Ukraina, pojutrze Państwa Bałtyckie, a później może i czas na mój kraj, na Polskę! www.polskieradio.pl magazyn.wp.pl Obok polskiego polityka stoją w kolejności (od lewej) ówcześni: prezydent Ukrainy W. Juszczenko, prezydent Gruzji M. Saakaszwili, prezydent Litwy V. Adamkus, prezydent Estonii T.H. Ilves i premier Łotwy I. Godmanis.

Opis sprawy Beata Jaskólska (zamieszkała przy ulicy Polnej 20a, 80-768 Gdańsk) zawarła 19 maja 2019 roku w Warszawie umowę przedwstępną na piśmie z Janiną Wróbel (zamieszkałą przy ulicy Myszkowskiej 100/12, 03-553 Warszawa), na mocy której Janina Wróbel miała sprzedać Beacie Jaskólskiej swoje – wskazane wyżej – mieszkanie warte 600 tys. złotych. Strony zgodnie postanowiły, że Beata Jaskólska wstępnie zapłaci Janinie Wróbel 60 tys. złotych, z czego 20 tys. tytułem zaliczki, a 40 tys. tytułem zadatku. Pozostała kwota miała zostać zapłacona po zawarciu umowy notarialnej. Poza podaniem sumy nie było w umowie unormowań dotyczących zadatku. Do sfinalizowania umowy nie doszło z przyczyn leżących po stronie Janiny Wróbel. Beata Jaskólska otrzymała 23 września 2019 roku zwrot zaliczki. Ponieważ domagała się również zwrotu zadatku, próbowała ona skontaktować się z Janiną Wróbel, ale bez skutku. Janina Wróbel nie odpowiedziała także na wysłane 27 grudnia 2019 roku przedsądowe wezwanie do zapłaty. Właściwość terytorialna sądów powszechnych dla adresów podanych powyżej Gdańsk, ul. Polna: Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe (ul. 3 Maja 9A, 80-802 Gdańsk) i Sąd Okręgowy w Gdańsku (ul. Nowe Ogrody 30/34, 80-803 Gdańsk). Warszawa, ul. Myszkowska: Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ (ul. Terespolska 15A, 03-813 Warszawa) i Sąd Okręgowy Warszawa-Praga (ul. Poligonowa 3, 04-051 Warszawa). Przepisy prawne z kodeksów obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej – z zakresu prawa materialnego Art. 394. § 1. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. § 3. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności[,] albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony. – z zakresu prawa procesowego Art. 16. § 1. Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych. Art. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: […] 4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych […]. Art. 27. § 1. Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm.; Dz.U. 1964, nr 43, poz. 296, z późn. zm. (stan prawny na 19 stycznia 2023 r.). Na podstawie podanych informacji oraz przytoczonych przepisów prawnych napisz – 20. jako Beata Jaskólska – pozew związany ze zwrotem zadatku. Zachowaj formalny – charakter pisma. Przedmiotem żądania w tej sprawie uczyń maksymalną sumę. Sformułuj także krótkie uzasadnienie pozwu, odnosząc się do odpowiednich przepisów prawa materialnego.

Tabela. Wskaźniki Polski w jednym z indeksów demokracji 2012 2020 1. Proces wyborczy i pluralizm 9,58 9,17 2. Zarządzanie publiczne 6,43 5,71 3. Partycypacja polityczna społeczeństwa 6,11 6,67 4. Postawy polityczne społeczeństwa 4,38 5,63 5. Wolności obywatelskie 9,12 7,06 Wartości przyznawane są przez ekspertów w skali , gdzie „10” oznacza wartość najlepszą z punktu widzenia demokracji. Każda z pozycji wskazanych w wierszach tabeli jest wypadkową wielu elementów. W pozycjach 3. i 4. były oceniane wyłącznie zachowania i/lub postawy społeczno-polityczne; w pozostałych pozycjach ważne miejsce w ocenie zajmowały także normy prawa konstytucyjnego. Na podstawie: Democracy Index 2012. Democracy at a standstill, www.eiu.com; Democracy Index 2020. In sickness and in health?, www.eiu.com. Fragment ekspertyzy na temat referendów lokalnych w Polsce Referenda lokalne są jednym z podstawowych instrumentów demokracji bezpośredniej przewidzianych w polskim systemie prawnym. Odpowiedzialne budowanie społeczeństwa obywatelskiego w warunkach polskich musi odbywać się przy jednoczesnym promowaniu wykorzystywania przez lokalne społeczności tego typu głosowań. Niestety, obecny rozwój instytucji referendum należy uznać za niezadowalający. W kadencji samorządu terytorialnego 2014–2018 odbyło się tylko 26 referendów w sprawach innych niż odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego, z czego w 13 przekroczono wymagany próg frekwencyjny. Odbyło się także 46 referendów lokalnych w sprawie odwołania organów [jednostek samorządu terytorialnego], w których decydowano o odwołaniu 45 organów wykonawczych i 15 organów stanowiących. Za ważne uznane zostały 4 głosowania w sprawie odwołania organów wykonawczych i 2 głosowania w sprawie odwołania organów stanowiących. Niewielka liczba referendów, które dochodzą do skutku, niska frekwencja i rzadkie przypadki, że wynik referendum jest wiążący[,] wskazują na potrzebę zasadniczych zmian, zwiększających zainteresowanie tą formą sprawowania władzy i jej efektywność. T. Zakrzewski, Referendum lokalne: czas na reformę, Łódź 2020, s. 18. 21. Scharakteryzuj uregulowania prawne dotyczące referendów lokalnych – w Rzeczypospolitej Polskiej. Na ich podstawie rozważ, czy oceny i postulaty 6–7 przedstawione w tekście odnoszą się do wskazanych instytucji prawnych, czy – do kwestii kultury politycznej społeczeństwa. W pracy wykorzystaj oba materiały źródłowe.

Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Zachowanie młodej osoby zilustrowane na wszystkich częściach rysunku jest przykładem postawy nonkonformistycznej. argument – … kontrargument – … Materiał źródłowy 1. Opis rysunku Rysunek składa się z trzech części. W pierwszej części przedstawiono młodą uśmiechniętą kobietę, która – podnosząc bluzkę do góry i wskazując palcem na swój bok – zwraca się do koleżanki: „O, to jest odpowiednie miejsce na mój nowy tatuaż!”. Koleżanka pyta: „Ale po co ci tatuaż?”. Druga część rysunku przedstawia wyłącznie pierwszą z kobiet, która odpowiada: „Chcę wyrazić swoją indywidualność. Tatuaż wyróżnia cię z tłumu, sprawia, że jesteś niepowtarzalna…”. W trzeciej części rysunku dodaje ona z kolei: „A poza tym wszyscy teraz mają tatuaże”.

Korzystając z materiałów źródłowych (1–2) z książki R. Cialdiniego pt. „Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka”, wykonaj polecenia 1.1.–1.2.

Uzasadnij, że zachowanie młodej osoby zilustrowane na wszystkich częściach rysunku nie jest przykładem działania reguły opisanej w tekście. Materiał źródłowy 2. Tekst dotyczący reguły niedostępności Podobnie jak inne narzędzia wpływu, reguła niedostępności żeruje na naszej skłonności chodzenia na skróty. […] Z doświadczenia wiemy, że rzeczy trudne do uzyskania są zwykle cenniejsze od tych, które są dostępne bez żadnych ograniczeń […]. Dlatego też informacja o stopniu dostępności jakiegoś przedmiotu czy jakiejś możliwości może być łatwą do wykorzystania przesłanką oceny ich wartości. Źródłem oddziaływania reguły niedostępności jest więc prosty fakt, że na ogół mamy rację, kiedy traktujemy rzeczy mało dostępne jako cenne […].

Korzystając z materiałów źródłowych (1–2) z książki R. Cialdiniego pt. „Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka”, wykonaj polecenia 1.1.–1.2.

Rozstrzygnij, czy zjawisko opisane w tekście jest związane ze stratyfikacyjną funkcją rodziny. Odpowiedź uzasadnij. rozstrzygnięcie – … uzasadnienie – …

Korzystając z fragmentu analizy E. Dallemury zamieszczonej na stronie internetowej instytucji publicznej, wykonaj polecenia 2.1.–2.2.

Wypisz poprawne dokończenie zdania. Odpowiedź wybierz spośród podanych A–D. W tekście wyjaśniono A. mechanizm eskalacji konfliktów międzygrupowych. B. zasady rozwiązywania problemów społecznych. C. przyczyny wykluczenia społecznego. D. mechanizm kontroli społecznej. Jednostki i grupy zajmujące niższe pozycje społeczne mają ograniczony dostęp do lepszego wykształcenia, pracy, opieki zdrowotnej i kultury. Dzieci pochodzące z tych grup narażone są na dziedziczenie niekorzystnego położenia. Ubóstwo przyczynia się do […] obniżenia poczucia wartości, poczucia deprywacji i niemożności zaspokojenia potrzeb życiowych, dezintegracji rodziny, rozwoju przestępczości, nierównego startu życiowego, pogorszenia stanu zdrowia, marginalizacji w życiu społecznym i kulturalnym. […] Zmianę i możliwość nadrobienia deficytów najbardziej utrudniają im jednak nie warunki socjalne, a problemy emocjonalne: brak wiary w siebie, niskie poczucie sprawczości, bezradność, niedojrzałość, poczucie krzywdy, nieufność, brak wzorców, nieumiejętność systematycznego działania.

Korzystając z fragmentu analizy E. Dallemury zamieszczonej na stronie internetowej instytucji publicznej, wykonaj polecenia 2.1.–2.2.

Do każdego z podanych opisów przyporządkuj nazwę właściwego typu społeczeństwa. Odpowiedzi wybierz spośród: industrialne, nomadyczne, tradycyjne, zbieracko-łowieckie. opis 1. – … opis 2. – … opis 3. – … Opis 1.: Jest zwykle przeciwstawiane „społeczeństwu nowoczesnemu”. Termin ten zestawia razem szeroki zbiór społeczeństw (od grup zbieracko-łowieckich poprzez społeczeństwa stanowe Europy) i pociąga za sobą skojarzenia albo negatywne – z zacofaniem, albo pozytywne – z mitycznym „złotym wiekiem”, w którym kultywowano wartości więzi rodzinnych i wspólnotowych. Opis 2.: Termin ten odnosi się do społeczeństw, w których występuje m.in.: tendencja do zmniejszania się liczby ludności utrzymującej się z rolnictwa, zanik gospodarki naturalnej, przewaga maszyn, produkcji fabrycznej, urbanizacja oraz upowszechnianie się umiejętności czytania i pisania. Opis 3.: Społeczeństwa, w których grupy przenoszą się z miejsca na miejsce, przemieszczają się po regularnych sezonowych szlakach pastwisk. Warto jednak zaznaczyć, że charakter taki ma także wiele grup zbieracko-łowieckich, z kolei niektóre społeczeństwa zajmujące się hodowlą zwierząt praktykują życie osiadłe.

Korzystając z opisów ze „Słownika socjologii i nauk społecznych”, wykonaj polecenia 3.1.–3.2.

Przedstaw trzy cechy odróżniające typ społeczeństwa z opisu 2. od społeczeństwa poprzemysłowego.

Korzystając z opisów ze „Słownika socjologii i nauk społecznych”, wykonaj polecenia 3.1.–3.2.

Przedstaw korzyści – dla każdej z podanych kategorii osób – wynikające z realizacji kampanii, której elementem był przedstawiony plakat. korzyść dla twórców kampanii – … korzyść dla docelowych odbiorców kampanii – … Materiał źródłowy 1. Tekst ze strony rządowej Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO) to rządowy program dotacyjny dla organizacji pozarządowych […]. Dotację można otrzymać na projekt społeczny. Zakres możliwych do zrealizowania działań obejmuje wszystkie obszary działalności pożytku publicznego. Materiał źródłowy 2. Opis plakatu z kampanii W górnych rogach plakatu umieszczono logo Funduszu Inicjatyw Obywatelskich oraz tworzącego kampanię stowarzyszenia Sapere Aude. W środkowej części plakatu przedstawiono strusia, którego pochylona do ziemi głowa schowana jest w górkę leżącego piasku. W dolnej części plakatu mamy trzy szeregi ustawionych obok siebie strusi (odpowiednio mniejszych) powielających schemat rysunkowy przedstawienia ze środkowej części rysunku. Pomiędzy tymi częściami rysunku umieszczono duży napis: „Nie bądź struś. Nie chowaj głowy w piasek. Idź na wybory”.

Korzystając z materiałów źródłowych (1–2) ze stron internetowych instytucji publicznych, wykonaj polecenia 4.1.–4.2.

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń (1–2). Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Cel kampanii, której elementem był przedstawiony plakat, dotyczy partycypacji wyborczej. 2. Przedstawiony plakat można potraktować jako jeden z instrumentów socjalizacji wtórnej jego odbiorców.

Korzystając z materiałów źródłowych (1–2) ze stron internetowych instytucji publicznych, wykonaj polecenia 4.1.–4.2.

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń (1–2). Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Bańka środowiskowa, o której mowa w tekście 1., prowadzi do szerokiej wymiany międzykulturowej i współpracy rozwojowej. 2. Bańka środowiskowa, o której mowa w tekście 1., prowadzi do eliminacji stereotypowego postrzegania odmiennych kultur. Tekst 1. Fragment artykułu J. Isańskiego pt. „Podróżni i tubylcy. Co ich łączy?” ze strony internetowej tygodnika „Polityka” W większości przypadków turyści nie są zainteresowani kontaktem kulturowym z tubylcami, a korzystają jedynie z przestrzeni, która znajduje się nad odpowiednio ciepłym morzem. Ci z turystów, którzy są zainteresowani otoczeniem swojego kurortu, mogą wziąć udział w tzw. fakultatywnych wycieczkach, których trasy wiodą po najbardziej znanych atrakcjach, wpisujących turystów i ich doświadczenia w potoczny zakres wiedzy o danym obszarze. […] Do opisu tego rodzaju doświadczeń socjologowie używają m.in. kategorii tzw. bańki środowiskowej. Jest to przestrzeń otaczająca turystę przez cały czas jego pobytu w obcym kulturowo miejscu, które dzięki całemu szeregowi zabiegów staje się mniej uciążliwe i bardziej przyjazne turyście. I tak, przebywa on głównie w klimatyzowanych wnętrzach – począwszy od samolotu, poprzez autobusy, hotele, restauracje, a nawet centra turystyczne. Zauważalna jest ścisła izolacja turystów od lokalnego środowiska – im bardziej szczelna, tym lepiej.

Korzystając z tekstów (1–2), wykonaj polecenia 5.1.–5.2.

Uzasadnij, że określenie bańka środowiskowa – użyte w tekście 1. – można odnieść do sposobu postrzegania Afryki przedstawionego w tekście 2. Tekst 2. Fragment książki H. Witek pt. „Wizerunek obcego w literaturze polskiej. Kultury afrykańskie w relacjach […]” Autor odgranicza się od otaczającej go przestrzeni, nie ma wzajemnego przenikania się (jest wpływ, oddziaływanie z zachowaniem bezpiecznego – strategicznie dalekiego – dystansu). „Europejczycy patrzą na Afrykę, sami pozostając niewidzialnymi”. Pisarz nie traci konturów – grubą kreską odcina się od afrykańskiego krajobrazu. Afryka obserwowana jest z bezpiecznej odległości, zza parkanów, ogrodzeń, hotelowych tarasów, ogrodów misyjnych. „Kosztowana”, „smakowana” w rozmowach z innymi europejskimi podróżnikami, misjonarzami, kolonizatorami pozostaje w swej tajemnicy nienaruszona, dzika, groźna, nieokiełznana – nieznana, niepoznana, i nadal fascynuje. A przedmiotem poznania staje się Afryka oswojonych krajobrazów, których „dzikość”, ujęta w ramy, obserwowana być może ze specjalnie przygotowanych punktów widokowych („dzikość” jest przyjmowana w odpowiednich dawkach, takich, by móc wciąż odbierać egzotyczne wrażenia, a jednocześnie wyeliminować możliwość „bycia zaskoczonym”, by uniknąć jakiegokolwiek niebezpieczeństwa).

Korzystając z tekstów (1–2), wykonaj polecenia 5.1.–5.2.

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń (1–2). Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. W każdym z badań większość respondentów wskazywała na kryterium autoidentyfikacji w kwestii uznawania kogoś za Polaka. 2. W 2015 roku 24% respondentów wybrało cechę powodującą, że przedstawicieli Polonii nie można byłoby uznać za Polaków.

Korzystając z zestawienia z badań CBOS pt. „Tożsamość narodowa i postrzeganie praw mniejszości narodowych i etnicznych”, wykonaj polecenia 6.1.–6.2.

Rozstrzygnij, który z wyborów respondentów (spośród odpowiedzi 1–5) należy uznać za wskazujący na poparcie politycznej koncepcji narodu. Odpowiedź uzasadnij. numer wyboru – … uzasadnienie – … Zestawienie. Cechy konieczne, aby uznać kogoś za Polaka (w 2005 i 2015 roku) Badani mieli wybrać z podanej listy dwie odpowiedzi. W zestawieniu ukazano 5 najczęstszych wyborów badanych. Odp. 1: Aby on sam czuł się Polakiem. 2005 – 69% 2015 – 59% Odp. 2: Aby był obywatelem polskim. 2005 – 34% 2015 – 40% Odp. 3: Aby przynajmniej jedno z jego rodziców było Polakiem. 2005 – 25% 2015 – 29% Odp. 4: Aby mieszkał na stałe w Polsce. 2005 – 23% 2015 – 24% Odp. 5: Aby mówił po polsku. 2005 – 20% 2015 – 20%

Korzystając z zestawienia z badań CBOS pt. „Tożsamość narodowa i postrzeganie praw mniejszości narodowych i etnicznych”, wykonaj polecenia 6.1.–6.2.

Rozstrzygnij, który z obrzędów (opisany w tekście 2. czy w tekście 3.) jest przykładem typu obrzędu przedstawionego w tekście 1. Odpowiedź uzasadnij. rozstrzygnięcie – obrzęd opisany w tekście … uzasadnienie – … Tekst 1. Fragment książki A. van Gennepa pt. „Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii” Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego. Teksty 2 i 3. Fragmenty książki M. Pecucha pt. „Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze” Tekst 2: W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt]. Tekst 3: Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska, do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu.

Korzystając z tekstów (1–3), wykonaj polecenia 7.1.–7.4.

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń (1–2). Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Łemkowszczyzna (nazwa występująca w tekście 3.) to część Ziemi Lubuskiej (nazwa występująca w tekście 2.). 2. Mniejszość, której dotyczą teksty 2. i 3., ma w Polsce status prawny mniejszości etnicznej.

Korzystając z tekstów (1–3), wykonaj polecenia 7.1.–7.4.

Dokończ zdanie – podaj nazwę właściwego Kościoła nierzymskokatolickiego. Mniejszość, której dotyczą teksty 2. i 3., odbywała na ogół obrzęd przedstawiony w tekście 3. w Kościele rzymskokatolickim obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (zwanym często także Kościołem greckokatolickim) lub w … .

Korzystając z tekstów (1–3), wykonaj polecenia 7.1.–7.4.

Wypisz poprawne dokończenie zdania. Odpowiedź wybierz spośród podanych A–D. Informacja wskazana w przedostatnim zdaniu tekstu 3. (o wypieraniu imion łemkowskich przez polskie) jest przykładem A. akulturacji. B. ksenofobii. C. stygmatyzacji. D. autochtonizacji.

Korzystając z tekstów (1–3), wykonaj polecenia 7.1.–7.4.

Uwzględniając kwestię przynależności politycznej większości posłów na Sejm RP, wyjaśnij zróżnicowanie oceny działalności tej izby parlamentu ze względu na preferencje wyborcze respondentów. Zestawienie 1. Oceny działalności Sejmu RP przez elektoraty różnych ugrupowań we wrześniu 2020 r. (w %) elektorat PiS (koalicji Zjednoczonej Prawicy): dobra – 60, zła – 24 elektorat Koalicji Obywatelskiej: dobra – 10, zła – 85 elektorat Lewicy: dobra – 8, zła – 80 elektorat Konfederacji: dobra – 14, zła – 71

Korzystając z zestawień (1–2) z badań CBOS pt. „Oceny działalności instytucji publicznych”, wykonaj polecenia 8.1.–8.2.

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń (1–2). Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Między marcem a wrześniem 2020 roku odsetek dobrych ocen działalności Sejmu RP spadł o 7%. 2. W 2020 roku odsetek złych ocen działalności Sejmu RP systematycznie wzrastał. Zestawienie 2. Oceny działalności Sejmu RP w 2020 roku (w %) miesiąc dobra zła marzec 37 47 czerwiec 34 53 wrzesień 30 52

Korzystając z zestawień (1–2) z badań CBOS pt. „Oceny działalności instytucji publicznych”, wykonaj polecenia 8.1.–8.2.

Wyjaśnij, na czym polegają różnice w sposobie powoływania członków Bundesratu i Senatu RP oraz w koncepcji mandatu przysługującego tym członkom. sposób powoływania – … koncepcja mandatu – … 1. Bundesrat składa się z członków rządów krajów związkowych, które ich powołują i odwołują. Mogą oni być zastępowani przez innych członków swoich rządów. 2. Każdy kraj posiada co najmniej trzy głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza dwa miliony, posiadają cztery głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza sześć milionów – pięć głosów, kraje, których liczba mieszkańców przekracza siedem milionów – sześć głosów. 3. Każdy kraj może delegować tylu członków, ile ma głosów. Głosy jednego kraju muszą być oddawane zgodnie i tylko przez obecnych członków lub ich zastępców.

Korzystając z przepisów prawnych art. 51 konstytucji Niemiec, wykonaj polecenia 9.1.–9.2.

Odwołując się do podstawowych zasad ustroju terytorialno-prawnego Niemiec i Polski, wyjaśnij, z czego wynikają różnice w sposobie kreowania Bundesratu i Senatu RP.

Korzystając z przepisów prawnych art. 51 konstytucji Niemiec, wykonaj polecenia 9.1.–9.2.

Podaj nazwy państw, których systemów politycznych dotyczą przedstawione materiały źródłowe (1–2). państwo 1. (z materiału źródłowego 1.) – … państwo 2. (z materiału źródłowego 2.) – …

Korzystając z materiałów źródłowych (1–2), wykonaj polecenia 10.1.–10.2.

Wyjaśnij, na czym polega różnica w każdym z podanych aspektów między systemami politycznymi państw przedstawionymi w materiałach źródłowych (1–2). sposób wyboru głowy państwa – … struktura egzekutywy – … odpowiedzialność polityczna egzekutywy – … Materiał źródłowy 1. Fragmenty konstytucji państwa 1. Art. 6. Prezydent Republiki jest wybierany na 5 lat w wyborach powszechnych […]. Art. 8. Prezydent Republiki powołuje premiera. Decyzję o odwołaniu go z funkcji podejmuje w wyniku złożenia przez premiera dymisji rządu. Na wniosek premiera powołuje innych członków rządu i ich odwołuje. Art. 9. Prezydent Republiki przewodniczy Radzie Ministrów. Art. 21. Premier kieruje działalnością rządu. […] może przewodniczyć w zastępstwie Prezydenta Republiki Radzie Ministrów, na podstawie wyraźnego upoważnienia […]. Art. 50. W przypadku gdy Zgromadzenie Narodowe uchwali wotum nieufności […], premier składa Prezydentowi Republiki dymisję rządu. Materiał źródłowy 2. Opis schematu dotyczącego egzekutywy i legislatywy na szczeblu federalnym w państwie 2. Schemat ukazuje, że zarówno parlament, jak i prezydent pochodzą z wyborów powszechnych, ale prezydent wybierany jest w wyborach pośrednich. Legislatywę tworzy dwuizbowy Kongres złożony z Izby Reprezentantów i Senatu. Organami egzekutywy są prezydent i jego gabinet. Ze schematu wynika, że członkowie gabinetu są odpowiedzialni politycznie wyłącznie przed prezydentem.

Korzystając z materiałów źródłowych (1–2), wykonaj polecenia 10.1.–10.2.

Wyjaśnij, na czym polegają trzy różnice w zakresie inicjatywy ustawodawczej między rozwiązaniami z przytoczonego fragmentu projektu konstytucji a tymi określonymi w obecnie obowiązującej Konstytucji RP.

Korzystając z fragmentu projektu konstytucji NSZZ „Solidarność” z 1994 roku, wykonaj polecenia 11.1.–11.2.

Rozstrzygnij, czy w projekcie konstytucji, którego fragment przytoczono, przyznano Radzie Ministrów RP („Rządowi”) większe uprawnienia w zakresie tworzenia prawa, niż ma ona według obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Odpowiedź uzasadnij. rozstrzygnięcie – … uzasadnienie – … Art. 67.1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, senatorom, Prezydentowi i Rządowi. Inicjatywę ustawodawczą posiadają także najbardziej reprezentatywne związki zawodowe na zasadach określonych w ustawie. 2. Projekt może być wniesiony do Sejmu także w formie wniosku obywatelskiego, podpisanego przez co najmniej 200 000 wyborców. O ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny. 3. Prawo wnoszenia poprawek do projektów ustaw w czasie rozpatrywania ich przez Sejm przysługuje wnioskodawcy, Rządowi i posłom. Art. 68.1. Sejm może, ustawą podjętą bezwzględną większością głosów, na wniosek Rządu, upoważnić go do wydawania dekretów z mocą ustawy.

Korzystając z fragmentu projektu konstytucji NSZZ „Solidarność” z 1994 roku, wykonaj polecenia 11.1.–11.2.

Uzupełnij przytoczony fragment uchwały budżetowej – wpisz właściwe nazwy organów samorządu terytorialnego (1. i 2.). organ 1. – … organ 2. – …

Korzystając z fragmentu uchwały budżetowej z gminy wiejskiej Gietrzwałd, wykonaj polecenia 12.1.–12.2.

Rozstrzygnij, czy w uchwale budżetowej, której fragment przytoczono, założony jest deficyt budżetowy. Odpowiedź uzasadnij. rozstrzygnięcie – … uzasadnienie – … Uchwała nr XXXIV/340/2018 [1. organu samorządu terytorialnego] Gietrzwałd z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie uchwalenia budżetu gminy Gietrzwałd na rok 2018 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym […] uchwala, co następuje: § 1.1. Dochody budżetu gminy w wysokości 34 009 309,24 zł, w tym z tytułu dotacji i środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 2 i 3 – 4 844 633,14 zł. § 2.1. Wydatki budżetu gminy w wysokości 38 843 553,75 zł, z czego: a) wydatki bieżące w wysokości 28 815 238,15 zł; b) wydatki majątkowe w wysokości 10 028 315,60 zł. §10. Wykonanie Uchwały powierza się [2. organowi samorządu terytorialnego].

Korzystając z fragmentu uchwały budżetowej z gminy wiejskiej Gietrzwałd, wykonaj polecenia 12.1.–12.2.

Rozstrzygnij, czy wyrok, którego fragment przytoczono, został wydany w sprawie naruszania praw i wolności człowieka zaliczanych do drugiej generacji. Odpowiedź uzasadnij. rozstrzygnięcie – … uzasadnienie – …

Korzystając z fragmentu wyroku jednego z trybunałów z siedzibą w Strasburgu, wykonaj polecenia 13.1.–13.2.

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń (1–2). Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Wyrok, którego fragment przytoczono, wydał Europejski Trybunał Praw Człowieka, funkcjonujący w systemie ochrony praw człowieka Rady Europy. 2. Konwencja, do której odwołano się w przytoczonym fragmencie wyroku, to Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 roku, zwana często także „Europejską Konwencją Praw Człowieka”. Fragmenty wyroku z 16.10.2012 r. w sprawie Kędzior przeciwko Polsce (skarga nr 45026/07) Art. 5 ust. 1 Konwencji stanowi, co następuje: „1. Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem […] zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby […] umysłowo chorej […]”. […] Skarżący twierdził, że umieszczenie go w domu pomocy społecznej stanowiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji. […] W szczególności, skarżący nie mógł swobodnie opuścić domu opieki. Tylko jego przedstawiciel ustawowy mógł wystąpić do kierownictwa zakładu o wydanie mu przepustki. […] Nieuprawniona nieobecność skarżącego w zakładzie zostałaby zgłoszona na policję. Z uwagi na to skarżący pozostawał pod całkowitą kontrolą domu pomocy społecznej. […] Z subiektywnego punktu widzenia pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej powinien zostać uznany za pozbawienie go wolności, ponieważ skarżący nigdy nie wyraził zgody na umieszczenie go w zakładzie opiekuńczym, nigdy też nie zwrócono się do niego o wyrażenie swojego zdania w tej kwestii. […] Z tych względów trybunał jednogłośnie 1. uznaje skargę za dopuszczalną; 2. stwierdza, że nastąpiło naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji.

Korzystając z fragmentu wyroku jednego z trybunałów z siedzibą w Strasburgu, wykonaj polecenia 13.1.–13.2.

Podaj nazwę kodeksu, w którym znajdują się przytoczone przepisy prawne. Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.

Korzystając z przepisów prawnych z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej, wykonaj polecenia 14.1.–14.2.

Wyjaśnij, na czym polega różnica między instytucjami wskazanymi w obu przytoczonych przepisach prawnych (zdolnością prawną a zdolnością do czynności prawnych).

Korzystając z przepisów prawnych z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej, wykonaj polecenia 14.1.–14.2.

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń (1–2). Wypisz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Przytoczone przepisy prawne pochodzą z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. 2. Ewentualna sprawa sądowa związana z przytoczonymi przepisami prawnymi toczyłaby się według norm postępowania cywilnego. Art. 180. § 1. Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze: 1) 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie […]. § 2. Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. § 3. Po porodzie przysługuje urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania wymiaru, o którym mowa w § 1. § 4. Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli: 1) pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko; 2) przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony – ojciec dziecka, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową. § 5. Pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko przysługuje, w przypadku rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie, prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu rezygnacji przez ubezpieczoną – matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego. Art. 1823. § 1. Pracownik – ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni […].

Korzystając z przepisów prawnych z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej, wykonaj polecenia 15.1.–15.3.

Rozstrzygnij, czy Joannie – w sytuacji przedstawionej w opisie – przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych przepisów prawnych. rozstrzygnięcie – … uzasadnienie – … Opis sytuacji: Joanna od czterech lat współpracuje ze znanym wydawnictwem edukacyjnym. Pisanie testów i kart pracy stało się dla niej jedynym źródłem utrzymania, a wykonywała to wyłącznie na podstawie zawieranych każdorazowo umów o dzieło. Joanna jest w ciąży i oczekuje narodzin swojego drugiego dziecka. Na 4 tygodnie przed przewidywaną datą porodu Joanna postanowiła wystąpić o urlop macierzyński.

Korzystając z przepisów prawnych z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej, wykonaj polecenia 15.1.–15.3.

Rozstrzygnij, czy Adamowi jako ojcu dziecka przysługuje – w sytuacji przedstawionej w opisie – część urlopu macierzyńskiego niewykorzystana przez jego żonę. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych przepisów prawnych. rozstrzygnięcie – … uzasadnienie – … Opis sytuacji: Adam pracuje – na podstawie umowy o pracę – jako urzędnik. Jego żona, po 15 tygodniach przebywania na urlopie macierzyńskim (w całości po porodzie), postanawia wrócić do pracy na stanowisko dyrektora publicznej szkoły podstawowej w Łomży. Adam wykorzystał już przysługujący mu urlop ojcowski.

Korzystając z przepisów prawnych z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej, wykonaj polecenia 15.1.–15.3.

Do każdej informacji dopisz nazwę państwa będącego celem podróży oraz określ, czy państwo to jest członkiem Unii Europejskiej (wypisz tak albo nie). państwo z informacji 1. – …; członkostwo w UE – … państwo z informacji 2. – …; członkostwo w UE – … państwo z informacji 3. – …; członkostwo w UE – … Informacja 1.: Angel jest obywatelem Hiszpanii. Chce odwiedzić przyjaciół w Dublinie – stolicy państwa wyspiarskiego, którego jedyna granica lądowa to granica z Wielką Brytanią. Informacja 2.: Anna jest obywatelką Polski pracującą w Brukseli. Wybiera się w podróż służbową do Oslo – stolicy państwa skandynawskiego sąsiadującego od wschodu ze Szwecją, Finlandią i Rosją. Informacja 3.: Henrik jest obywatelem Włoch. Wybiera się z wizytą do rodziny swego ojca mieszkającej w Tallinnie – stolicy jednego z państw bałtyckich graniczącego od wschodu z Rosją, a od południa – z Łotwą.

Korzystając z informacji o podróżach, wykonaj polecenia 16.1.–16.2.

Wskaż osobę, która po przybyciu do państwa będącego celem podróży zostanie poddana regularnej kontroli granicznej. Odpowiedź uzasadnij. rozstrzygnięcie – osoba z informacji nr … uzasadnienie – …

Korzystając z informacji o podróżach, wykonaj polecenia 16.1.–16.2.

Do przytoczonych przepisów prawnych dotyczących danej instytucji Unii Europejskiej dopisz nazwę tej instytucji. instytucja 1. – … instytucja 2. – … instytucja 3. – …

Korzystając z przepisów prawnych z traktatu z Lizbony, wykonaj polecenia 17.1.–17.2.

Wyjaśnij, na czym polega różnica w legitymizacji instytucji, których dotyczą przytoczone przepisy prawne. Przepisy dotyczące instytucji 1.: [P]ełni, wspólnie z Radą, funkcje prawodawczą i budżetową. Pełni funkcje kontroli politycznej i konsultacyjne zgodnie z warunkami przewidzianymi w Traktatach. […] W skład [tej instytucji] wchodzą przedstawiciele obywateli Unii […] wybierani na pięcioletnią kadencję w powszechnych wyborach bezpośrednich […]. Przepisy dotyczące instytucji 2.: [O]rzeka zgodnie z Traktatami [m.in.] w zakresie skarg wniesionych przez Państwa Członkowskie [oraz] w sprawie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje [Unii]. Sędziowie i rzecznicy generalni [tej instytucji są] mianowani za wspólnym porozumieniem […] na okres sześciu lat. Przepisy dotyczące instytucji 3.: [N]adzoruje stosowanie prawa Unii […]. Wykonuje budżet i zarządza programami. Pełni funkcje koordynacyjne, wykonawcze i zarządzające, zgodnie z warunkami przewidzianymi w Traktatach. […] Kadencja […] wynosi pięć lat. [Członkowie są] wybierani na podstawie sugestii zgłaszanych przez Państwa Członkowskie […].

Korzystając z przepisów prawnych z traktatu z Lizbony, wykonaj polecenia 17.1.–17.2.

Odnosząc się do cech państwa, sformułuj argument i kontrargument do tezy: Republika Chińska (organizm polityczny na Tajwanie) jest państwem. argument – … kontrargument – … Pełniąca funkcję prezydenta od 2016 r., Tsai Ing-wen, jest przeciwna zbliżeniu z ChRL, a wśród członków jej ugrupowania (Demokratycznej Partii Postępowej) są zwolennicy proklamowania niepodległego państwa tajwańskiego. Formalnie rzecz biorąc, od 1949 r. do dziś na Tajwanie mamy bowiem do czynienia z Republiką Chińską […]. Dziś to Republika Chińska nie jest uznawana przez większość państw świata – choć równocześnie wiele z nich utrzymuje z Tajwanem relacje. Ale poniżej poziomu oficjalnego uznania, by nie drażnić Pekinu. Ten traktuje bowiem wyspę jako zbuntowaną prowincję […].

Korzystając z fragmentu artykułu P. Bernardyna pt. „Tajwański ból głowy” z „Tygodnika Powszechnego”, wykonaj polecenia 18.1.–18.2.

Wypisz poprawne dokończenie zdania. Odpowiedź wybierz spośród podanych A–D. Terytorium, które ma podobny jak Tajwan status w prawie międzynarodowym, to A. Cypr Północny. B. Korea Południowa. C. Sudan Południowy. D. Macedonia Północna.

Korzystając z fragmentu artykułu P. Bernardyna pt. „Tajwański ból głowy” z „Tygodnika Powszechnego”, wykonaj polecenia 18.1.–18.2.

Podaj imię i nazwisko Prezydenta RP, który wygłosił przemówienie zaprezentowane w materiałach źródłowych.

Korzystając z materiałów źródłowych (1–2) prezentujących przemówienie Prezydenta RP z 2008 roku, wykonaj polecenia 19.1.–19.3.

Wyjaśnij kontekst przemówienia zaprezentowanego w materiałach źródłowych, odnosząc się do wydarzeń z 2008 roku.

Korzystając z materiałów źródłowych (1–2) prezentujących przemówienie Prezydenta RP z 2008 roku, wykonaj polecenia 19.1.–19.3.

Uzasadnij, odnosząc się do wydarzeń z 2014 roku, że część obaw wyrażonych w przemówieniu zaprezentowanym w materiałach źródłowych się potwierdziła. Materiał źródłowy 1. Fragment przemówienia Gdy zainicjowałem ten przyjazd, niektórzy sądzili, że prezydenci będą się obawiać. Nikt się nie obawiał. Wszyscy przyjechali, bo Środkowa Europa ma odważnych przywódców. I chciałbym to powiedzieć nie tylko Wam, chciałbym to powiedzieć również tym z naszej wspólnej Unii Europejskiej, że Europa Środkowa, Gruzja, że cały nasz region będzie się liczył, że jesteśmy podmiotem. I my też wiemy świetnie, że dziś Gruzja, jutro Ukraina, pojutrze Państwa Bałtyckie, a później może i czas na mój kraj, na Polskę! Materiał źródłowy 2. Opis fotografii Na fotografii wykonanej w czasie wygłaszania przemówienia stoją w kolejności (od lewej) ówcześni prezydenci Polski, Ukrainy (W. Juszczenko), Gruzji (M. Saakaszwili), Litwy (V. Adamkus) i Estonii (T.H. Ilves) oraz premier Łotwy (I. Godmanis).

Korzystając z materiałów źródłowych (1–2) prezentujących przemówienie Prezydenta RP z 2008 roku, wykonaj polecenia 19.1.–19.3.

Po zapoznaniu się z materiałami źródłowymi (1–4) napisz – jako Beata Jaskólska – pozew związany ze zwrotem zadatku. Zachowaj formalny charakter pisma. Przedmiotem żądania w tej sprawie uczyń maksymalną sumę. Sformułuj także krótkie uzasadnienie pozwu, odnosząc się do odpowiednich przepisów prawa materialnego. Materiał źródłowy 1. Opis sprawy Beata Jaskólska (zamieszkała przy ulicy Polnej 20a, 80-768 Gdańsk) zawarła 19 maja 2019 roku w Warszawie umowę przedwstępną na piśmie z Janiną Wróbel (zamieszkałą przy ulicy Myszkowskiej 100/12, 03-553 Warszawa), na mocy której Janina Wróbel miała sprzedać Beacie Jaskólskiej swoje – wskazane wyżej – mieszkanie warte 600 tys. złotych. Strony zgodnie postanowiły, że Beata Jaskólska wstępnie zapłaci Janinie Wróbel 60 tys. złotych, z czego 20 tys. tytułem zaliczki, a 40 tys. tytułem zadatku. Pozostała kwota miała zostać zapłacona po zawarciu umowy notarialnej. Poza podaniem sumy nie było w umowie unormowań dotyczących zadatku. Do sfinalizowania umowy nie doszło z przyczyn leżących po stronie Janiny Wróbel. Beata Jaskólska otrzymała 23 września 2019 roku zwrot zaliczki. Ponieważ domagała się również zwrotu zadatku, próbowała ona skontaktować się z Janiną Wróbel, ale bez skutku. Janina Wróbel nie odpowiedziała także na wysłane 27 grudnia 2019 roku przedsądowe wezwanie do zapłaty. Materiał źródłowy 2. Właściwość terytorialna sądów powszechnych dla adresów z opisu Gdańsk, ul. Polna: Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe (ul. 3 Maja 9A, 80-802 Gdańsk) i Sąd Okręgowy w Gdańsku (ul. Nowe Ogrody 30/34, 80-803 Gdańsk). Warszawa, ul. Myszkowska: Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ (ul. Terespolska 15A, 03-813 Warszawa) i Sąd Okręgowy Warszawa-Praga (ul. Poligonowa 3, 04-051 Warszawa). Materiał źródłowy 3. Przepisy prawne z zakresu prawa materialnego z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej Art. 394. § 1. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Materiał źródłowy 4. Przepisy prawne z zakresu prawa procesowego z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej Art. 16. § 1. Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych. Art. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: […] 4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych […]. Art. 27. § 1. Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.

Scharakteryzuj uregulowania prawne dotyczące referendów lokalnych w Rzeczypospolitej Polskiej. Na ich podstawie rozważ, czy oceny i postulaty przedstawione we fragmencie ekspertyzy odnoszą się do wskazanych instytucji prawnych, czy – do kwestii kultury politycznej społeczeństwa. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (1–2). Materiał źródłowy 1. Fragment ekspertyzy T. Zakrzewskiego pt. „Referendum lokalne: czas na reformę” Referenda lokalne są jednym z podstawowych instrumentów demokracji bezpośredniej przewidzianych w polskim systemie prawnym. Odpowiedzialne budowanie społeczeństwa obywatelskiego w warunkach polskich musi odbywać się przy jednoczesnym promowaniu wykorzystywania przez lokalne społeczności tego typu głosowań. Niestety, obecny rozwój instytucji referendum należy uznać za niezadowalający. W kadencji samorządu terytorialnego 2014–2018 odbyło się tylko 26 referendów w sprawach innych niż odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego, z czego w 13 przekroczono wymagany próg frekwencyjny. Odbyło się także 46 referendów lokalnych w sprawie odwołania organów [jednostek samorządu terytorialnego], w których decydowano o odwołaniu 45 organów wykonawczych i 15 organów stanowiących. Za ważne uznane zostały 4 głosowania w sprawie odwołania organów wykonawczych i 2 głosowania w sprawie odwołania organów stanowiących. Niewielka liczba referendów, które dochodzą do skutku, niska frekwencja i rzadkie przypadki, że wynik referendum jest wiążący, wskazują na potrzebę zasadniczych zmian, zwiększających zainteresowanie tą formą sprawowania władzy i jej efektywność. Materiał źródłowy 2. Zestawienie: Wskaźniki Polski w jednym z indeksów demokracji w 2012 i 2020 roku Wartości przyznawane przez ekspertów w skali , gdzie „10” oznacza wartość najlepszą z punktu widzenia demokracji. 1. Proces wyborczy i pluralizm: 2012 – 9,58; 2020 – 9,17. 2. Zarządzanie publiczne: 2012 – 6,43; 2020 – 5,71. 3. Partycypacja polityczna społeczeństwa: 2012 – 6,11; 2020 – 6,67. 4. Postawy polityczne społeczeństwa: 2012 – 4,38; 2020 – 5,63. 5. Wolności obywatelskie: 2012 – 9,12; 2020 – 7,06. Każda z pozycji wskazanych w zestawieniu jest wypadkową wielu elementów. W pozycjach 3. i 4. były oceniane wyłącznie zachowania i/lub postawy społeczno-polityczne; w pozostałych pozycjach ważne miejsce w ocenie zajmowały także normy prawa konstytucyjnego.