Zadanie 1.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Podaj nazwę postawy opisanej w tekście – postawy, która mieści się na skali między
uległością a agresją.
O jednej z postaw społecznych
[A]dekwatne, otwarte i uczciwe wyrażanie siebie, które odnosi się do wypowiadania
i demonstrowania swoich uczuć (pozytywnych i negatywnych), przekonań (dotyczących
siebie samego i innych ludzi), poglądów oraz potrzeb, pragnień i życzeń, w sposób
bezpośredni, uczciwy, spójny oraz w miarę możliwości pełny. [P]oszanowanie dóbr drugiego
człowieka jest warunkiem koniecznym [takiej postawy] i oznacza respektowanie praw,
przekonań, uczuć, potrzeb innych ludzi […]. [W]iąże się z umiejętnością [wyznaczania granic
psychologicznych, ale i respektowania granic wyznaczonych przez innych].
R. Poprawa, […] Główne założenia, zasady i procedury […], Wrocław 2017, s. 2–3, 6.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – podanie poprawnej nazwy.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – podanie poprawnej nazwy.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
asertywność / postawa asertywna
Zadanie 1.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Sformułuj pozytywne skutki – z perspektywy każdego z podanych podmiotów –
postawy opisanej w tekście.
Perspektywa osoby mającej taką postawę – Perspektywa grupy społecznej, w której funkcjonuje osoba mająca taką postawę –
O jednej z postaw społecznych
[A]dekwatne, otwarte i uczciwe wyrażanie siebie, które odnosi się do wypowiadania
i demonstrowania swoich uczuć (pozytywnych i negatywnych), przekonań (dotyczących
siebie samego i innych ludzi), poglądów oraz potrzeb, pragnień i życzeń, w sposób
bezpośredni, uczciwy, spójny oraz w miarę możliwości pełny. [P]oszanowanie dóbr drugiego
człowieka jest warunkiem koniecznym [takiej postawy] i oznacza respektowanie praw,
przekonań, uczuć, potrzeb innych ludzi […]. [W]iąże się z umiejętnością [wyznaczania granic
psychologicznych, ale i respektowania granic wyznaczonych przez innych].
R. Poprawa, […] Główne założenia, zasady i procedury […], Wrocław 2017, s. 2–3, 6.
Pokaż odpowiedź
Skutek 1. (z perspektywy osoby mającej taką postawę)
Typ 1.: Taka postawa umożliwia ochronę przysługujących nam praw i budowanie poczucia
własnej wartości.
Typ 2.: Taka postawa sprzyja aktywności, osiąganiu sukcesu i satysfakcji w życiu.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – sformułowanie dwóch poprawnych skutków.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 2.12 punktyOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Do każdej podanej nazwy typu socjalizacji przyporządkuj numer rysunku ilustrującego
przykład tego typu socjalizacji. Odpowiedzi uzasadnij, odwołując się w każdym
przypadku do elementów wybranego rysunku.
Socjalizacja pierwotna – rysunek …..
Uzasadnienie – Socjalizacja odwrócona – rysunek …..
Uzasadnienie –
O socjalizacji
Socjalizacja wtórna, następująca w poszczególnych sektorach rzeczywistości społecznej
i wdrażająca jednostkę do pełnienia określonych ról społecznych, zostaje niejako
nadbudowana nad efektami socjalizacji pierwotnej. Jest oczywiście, teoretycznie rzecz
biorąc, możliwe, że za pomocą socjalizacji wtórnej zostaną w znaczącym stopniu
zmodyfikowane wzory zachowań, wartości i normy nabyte w toku socjalizacji pierwotnej, ale
w rzeczywistości zakres i skuteczność oddziaływania instytucji zajmujących się socjalizacją
wtórną [są ograniczone].
A. Zduniak, Socjalizacja w kontekście nowoczesnego społeczeństwa, „Zeszyty Naukowe KUL” 2013, nr 1, s. 50.
EWOP-R0_100
Zestaw rysunków
Rysunek 1. Rysunek 2.
Pokaż odpowiedź
Socjalizacja pierwotna – rysunek 1.
Uzasadnienie –
Typ 1.: Rysunek odnosi się do klasycznej strategii nauczania (dorośli uczą dzieci), a jest to
typowe dla socjalizacji pierwotnej.
Typ 2.: Przez dzieci w toku tej socjalizacji nabywane są podstawowe umiejętności (tu:
dodawanie) potrzebne w życiu społecznym.
Socjalizacja odwrócona – rysunek 2.
Uzasadnienie – Rolę „nauczyciela” odgrywa osoba znacznie młodsza (mniej doświadczona
życiowo), ale bieglejsza w nowych technologiach.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne przyporządkowanie dwóch numerów i sformułowanie dwóch poprawnych
uzasadnień.
1 pkt – poprawne przyporządkowanie dwóch numerów i sformułowanie jednego
poprawnego uzasadnienia albo poprawne przyporządkowanie jednego numeru
i sformułowanie poprawnego uzasadnienia tego przyporządkowania.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 2.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Uzasadnij, że rysunek 2. ilustruje socjalizację wtórną – typ socjalizacji, którego
dotyczy tekst.
Nr zadania 1.1. 1.2. 2.1. 2.2.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 1 1 2 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
O socjalizacji
Socjalizacja wtórna, następująca w poszczególnych sektorach rzeczywistości społecznej
i wdrażająca jednostkę do pełnienia określonych ról społecznych, zostaje niejako
nadbudowana nad efektami socjalizacji pierwotnej. Jest oczywiście, teoretycznie rzecz
biorąc, możliwe, że za pomocą socjalizacji wtórnej zostaną w znaczącym stopniu
zmodyfikowane wzory zachowań, wartości i normy nabyte w toku socjalizacji pierwotnej, ale
w rzeczywistości zakres i skuteczność oddziaływania instytucji zajmujących się socjalizacją
wtórną [są ograniczone].
A. Zduniak, Socjalizacja w kontekście nowoczesnego społeczeństwa, „Zeszyty Naukowe KUL” 2013, nr 1, s. 50.
EWOP-R0_100
Zestaw rysunków
Rysunek 1. Rysunek 2.
Pokaż odpowiedź
Socjalizacja wtórna polega na uzupełnieniu (modyfikowaniu) efektów socjalizacji pierwotnej,
dzięki czemu przystosowuje jednostkę do życia w społeczeństwie. Socjalizacja odwrócona
zatem jest jedną z możliwości socjalizacji wtórnej, ponieważ osoba dorosła nabywa nowe
umiejętności.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 3.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zjawisko, które jest konsekwencją przemian opisanych w tekście, to
A. anomia.
B. konformizm.
C. kontrola społeczna.
D. integracja społeczna.
O przemianach społecznych
Proces deregulacji dawniej preferowanych norm, wartości i wzorów zachowań wraz
z zastępowaniem ich nowymi wariantami to naturalny proces towarzyszący przemianom
cywilizacyjnym […], jednakże w ostatnich latach sama wielopłaszczyznowa i wielowątkowa
zmiana społeczna stała się stanem nie tyle przejściowym, ile ciągłym, a proces dekompozycji
obowiązujących regulacji normatywnych i wzorów zachowań wyraźnie wyprzedza
konstruowanie nowych stabilnych i trwałych ich form. Dzięki kilku równoległym i powiązanym
ze sobą procesom […] współczesność stała się nie tylko płynna i fragmentaryczna, lecz
ponadto bardzo szybka, nad wyraz przepełniona treściami, obrazami, informacjami,
a w konsekwencji [–] chaotyczna, iluzoryczna i chwilowa.
W. Wrzesień, Współczesne oblicza […], „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2017, z. 4, s. 285.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
A
Zadanie 3.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Sformułuj argument do tezy: Jedną z przyczyn zjawiska opisanego w tekście jest
globalizacja.
O przemianach społecznych
Proces deregulacji dawniej preferowanych norm, wartości i wzorów zachowań wraz
z zastępowaniem ich nowymi wariantami to naturalny proces towarzyszący przemianom
cywilizacyjnym […], jednakże w ostatnich latach sama wielopłaszczyznowa i wielowątkowa
zmiana społeczna stała się stanem nie tyle przejściowym, ile ciągłym, a proces dekompozycji
obowiązujących regulacji normatywnych i wzorów zachowań wyraźnie wyprzedza
konstruowanie nowych stabilnych i trwałych ich form. Dzięki kilku równoległym i powiązanym
ze sobą procesom […] współczesność stała się nie tylko płynna i fragmentaryczna, lecz
ponadto bardzo szybka, nad wyraz przepełniona treściami, obrazami, informacjami,
a w konsekwencji [–] chaotyczna, iluzoryczna i chwilowa.
W. Wrzesień, Współczesne oblicza […], „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2017, z. 4, s. 285.
Pokaż odpowiedź
Typ 1.: Globalizacja jest przyczyną zjawiska opisanego w tekście, ponieważ związane z nią,
pogłębiające się, skomplikowane i nieprzejrzyste powiązania gospodarcze, polityczne
i kulturowe prowadzą do zmian społecznych, grożą załamaniem porządku społecznego
i wzrostem poczucia niepewności w społeczeństwie.
Typ 2.: Globalizacja ułatwia przenikanie się kultur, co może skutkować przejmowaniem przez
społeczeństwa norm dotąd obcych, a w konsekwencji – sprzecznością między różnymi
wzorami zachowań.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – sformułowanie poprawnego argumentu.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 4.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Polityka władz francuskich ma charakter
asymilacyjny.
Argument – Kontrargument –
Fragment raportu
[Francja] odróżnia tylko dwie zbiorowości – własnych obywateli od cudzoziemców. Dewiza
„Wolność, Równość, Braterstwo” nakazuje, aby w życiu publicznym […] obywatele
traktowani byli w ten sam sposób niezależnie od ich kultury etnicznej, regionalnej czy od
religii, którą wyznają. We Francji istnieje zakaz odnotowywania w oficjalnych statystykach,
raportach i dokumentach przynależności obywateli do jakichkolwiek kategorii etnicznych.
EWOP-R0_100
Z punktu widzenia prawa francuskiego, mniejszości etniczne lub narodowe nie istnieją, nie
są w żaden sposób wyodrębnionymi podmiotami, zatem państwo nie może prowadzić wobec
nich osobnej polityki. Francuzi przyjmują […] definicję narodu [– definicję, z której wynika, że]
jedynymi przedstawicielami innych narodów we Francji są przebywający w tym państwie
cudzoziemcy. […] Celem polityki […] nie jest […] [zaprzestanie przez obywateli
z mniejszościowych grup etnicznych własnych] praktyk kulturowych […], czy rezygnacja
z transmisji wiedzy i kompetencji w tym zakresie swym dzieciom. Akcentowana jest
konieczność postępowania zgodnie z prawem francuskim, przyjęcia wartości Republiki […].
J. Kubera, Polskie organizacje imigranckie we Francji – raport z badania przedstawicieli instytucji,
Warszawa 2019, s. 7–9.
Pokaż odpowiedź
Argument –
Typ 1.: Z punktu widzenia prawa francuskiego mniejszości etniczne lub narodowe nie
istnieją, a zatem państwo nie może prowadzić wobec nich żadnej osobnej polityki, a więc
także akcji afirmatywnej, pomocy w zachowaniu kultury mniejszościowej.
Typ 2.: W życiu publicznym obywatele traktowani są tak samo, co jednak oznacza
uprzywilejowanie etnicznych Francuzów – to ich język jest językiem urzędowym, naucza się
przedmiotów wyłącznie w tym języku (choć dopuszczalne jest nauczanie języka
regionalnego jako dodatkowego).
Typ 3.: Akcentowana jest konieczność przyjęcia wartości Republiki, a więc wartości
wytworzonych przez etnicznych Francuzów – ta konieczność akulturacji innych grup
etnicznych bez polityki wobec mniejszości narodowych oznaczać może asymilację.
Kontrargument –
Typ 1.: Celem polityki Francji nie jest doprowadzenie do zaprzestania przez migrantów
własnych praktyk kulturowych, czy rezygnacja z transmisji wiedzy i kompetencji w tym
zakresie swym dzieciom.
Typ 2.: W życiu prywatnym obywatele Francji niebędący etnicznymi Francuzami mogą
kultywować tradycje swojej mniejszościowej grupy etnicznej.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – sformułowanie poprawnego argumentu i poprawnego kontrargumentu.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 4.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Rozstrzygnij, na której koncepcji narodu – etniczno-kulturowej czy politycznej –
bazuje polityka władz francuskich. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do tekstu.
Rozstrzygnięcie – koncepcja narodu Uzasadnienie – Nr zadania 3.1. 3.2. 4.1. 4.2.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 1 1 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
Fragment raportu
[Francja] odróżnia tylko dwie zbiorowości – własnych obywateli od cudzoziemców. Dewiza
„Wolność, Równość, Braterstwo” nakazuje, aby w życiu publicznym […] obywatele
traktowani byli w ten sam sposób niezależnie od ich kultury etnicznej, regionalnej czy od
religii, którą wyznają. We Francji istnieje zakaz odnotowywania w oficjalnych statystykach,
raportach i dokumentach przynależności obywateli do jakichkolwiek kategorii etnicznych.
EWOP-R0_100
Z punktu widzenia prawa francuskiego, mniejszości etniczne lub narodowe nie istnieją, nie
są w żaden sposób wyodrębnionymi podmiotami, zatem państwo nie może prowadzić wobec
nich osobnej polityki. Francuzi przyjmują […] definicję narodu [– definicję, z której wynika, że]
jedynymi przedstawicielami innych narodów we Francji są przebywający w tym państwie
cudzoziemcy. […] Celem polityki […] nie jest […] [zaprzestanie przez obywateli
z mniejszościowych grup etnicznych własnych] praktyk kulturowych […], czy rezygnacja
z transmisji wiedzy i kompetencji w tym zakresie swym dzieciom. Akcentowana jest
konieczność postępowania zgodnie z prawem francuskim, przyjęcia wartości Republiki […].
J. Kubera, Polskie organizacje imigranckie we Francji – raport z badania przedstawicieli instytucji,
Warszawa 2019, s. 7–9.
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie – (koncepcja narodu) polityczna.
Uzasadnienie – Koncepcja polityczna definiuje naród jako wspólnotę związaną ściśle
z instytucją obywatelstwa danego państwa. Z tekstu wynika, że kwestie etniczne, kulturowe
nie są przez władze Francji eksponowane i odnotowywane, np. w oficjalnych statystykach,
a do narodu francuskiego nie należą tylko cudzoziemcy.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 5.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Rozstrzygnij, czy trafna jest opinia: Młodzi ludzie – na tle ogółu społeczeństwa
polskiego – mają mniejsze poczucie wpływu na sprawy lokalne i sprawy kraju.
Odpowiedź uzasadnij, przytaczając dane z obu tabel dotyczące 2021 roku.
Rozstrzygnięcie – ……..
Uzasadnienie – EWOP-R0_100
Tabela 1. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ
na sprawy kraju? (w %)
IV 2015 II 2018 IV 2021
Badani w wieku 18–24 lata
Tak 32 50 42
Nie 62 46 50
Ogół badanych
Tak 24 38 32
Nie 73 57 61
Tabela 2. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ
na sprawy swojego miasta lub swojej gminy? (w %)
IV 2015 II 2018 IV 2021
Badani w wieku 18–24 lata
Tak 57 76 58
Nie 41 20 38
Ogół badanych
Tak 49 59 50
Nie 48 37 44
Na podstawie: Młodzi Polacy a poczucie wpływu na sprawy publiczne i zaangażowanie w protesty,
„Komunikat z Badań CBOS” 2021, nr 95, s. 2, 4.
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie – Nie.
Uzasadnienie – W przypadku obu pytań odsetek odpowiedzi twierdzących ogółu badanych
jest niższy od odsetka odpowiedzi młodych respondentów: w 2021 r. 32% ogółu uważa że
ma wpływ na sprawy kraju, a 50% – na sprawy swojego środowiska lokalnego, podczas gdy
w przypadku młodzieży wartości te wynoszą – odpowiednio – 42% i 58%.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 5.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Na podstawie danych z obu tabel oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P,
jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
W latach 2015–2021 przekonanie ogółu badanych, że ludzie tacy jak oni
1. P F
mają wpływ na sprawy kraju, systematycznie wzrastało.
W 2021 roku – w porównaniu z rokiem 2018 – przekonanie ogółu
2. badanych, że ludzie tacy jak oni mają wpływ na sprawy swojego miasta P F
lub swojej gminy, spadło o 9%.
Tabela 1. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ
na sprawy kraju? (w %)
IV 2015 II 2018 IV 2021
Badani w wieku 18–24 lata
Tak 32 50 42
Nie 62 46 50
Ogół badanych
Tak 24 38 32
Nie 73 57 61
Tabela 2. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ
na sprawy swojego miasta lub swojej gminy? (w %)
IV 2015 II 2018 IV 2021
Badani w wieku 18–24 lata
Tak 57 76 58
Nie 41 20 38
Ogół badanych
Tak 49 59 50
Nie 48 37 44
Na podstawie: Młodzi Polacy a poczucie wpływu na sprawy publiczne i zaangażowanie w protesty,
„Komunikat z Badań CBOS” 2021, nr 95, s. 2, 4.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. F
2. F
Zadanie 61 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Fragment ustawy o OSW
Art. 1.1. Tworzy się państwową jednostkę organizacyjną pod nazwą „Ośrodek Studiów
Wschodnich im. Marka Karpia”.
Art. 2. Do zadań Ośrodka należy:
1) gromadzenie, opracowywanie oraz udostępnianie organom władzy publicznej informacji
o istotnych wydarzeniach i procesach politycznych, społecznych i gospodarczych na
obszarze Europy Środkowej, Europy Wschodniej, Rosji, Półwyspu Bałkańskiego oraz
Kaukazu Południowego i Azji Centralnej […];
2) przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych […].
Dz.U. 2011, nr 173, poz. 1029 (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Rozstrzygnij, czy materiał dotyczy organizacji spełniającej kryteria wystarczające do
ubiegania się o status umożliwiający pozyskiwanie środków finansowych
pochodzących z odpisu 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych. Odpowiedź
uzasadnij.
Rozstrzygnięcie – ..……
Uzasadnienie – Nr zadania 5.1. 5.2. 6.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 1 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie – Nie.
Uzasadnienie – Prawo do 1,5% z podatku PIT mają organizacje mające status organizacji
pożytku publicznego, a mogą go uzyskać organizacje pozarządowe. Organizacją
pozarządową nie jest „państwowa jednostka organizacyjna”.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 7.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Na podstawie wykresu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli
stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Elektorat KW SLD w kwestiach światopoglądowych był w 2019 roku
1. P F
najbardziej liberalny spośród wszystkich elektoratów.
W kwestiach gospodarczych najbardziej lewicowym elektoratem był
2. P F
w 2019 roku elektorat KW PiS.
EWOP-R0_100
Materiał 1. Wykres pt. Elektoraty na osiach podziałów politycznych w 2019 roku
Elektoraty 2019 – charakterystyka poglądów, „Komunikat z Badań CBOS” 2019, nr 124, s. 23.
Materiał 2. Tekst o typie państwa
[P]aństwo stawiające sobie za cel zabezpieczenie obywateli przed ryzykiem wiążącym się
z działaniem gospodarki rynkowej, przede wszystkim z ryzykiem utraty pracy, zdrowia […].
Polityka […] jest realizowana, najogólniej, poprzez redystrybucję dochodów (finansowanie
świadczeń i usług) za pomocą budżetu państwa […].
Politologia. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 2008, s. 143.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. P
2. P
Zadanie 7.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Rozstrzygnij, czy wyborcy KW Konfederacja Wolność i Niepodległość byli w 2019 roku
zwolennikami typu państwa, którego cele przedstawiono w tekście. Odpowiedź
uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.
Rozstrzygnięcie – ……..
Uzasadnienie –
Materiał 1. Wykres pt. Elektoraty na osiach podziałów politycznych w 2019 roku
Elektoraty 2019 – charakterystyka poglądów, „Komunikat z Badań CBOS” 2019, nr 124, s. 23.
Materiał 2. Tekst o typie państwa
[P]aństwo stawiające sobie za cel zabezpieczenie obywateli przed ryzykiem wiążącym się
z działaniem gospodarki rynkowej, przede wszystkim z ryzykiem utraty pracy, zdrowia […].
Polityka […] jest realizowana, najogólniej, poprzez redystrybucję dochodów (finansowanie
świadczeń i usług) za pomocą budżetu państwa […].
Politologia. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 2008, s. 143.
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie – Nie.
Uzasadnienie – W tekście zostało przedstawione państwo opiekuńcze, a z wykresu wynika,
że wyborcy Konfederacji są zwolennikami liberalizmu ekonomicznego.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 81 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Przepisy prawne z Konstytucji RP
Art. 52.5. [Osoba, której] pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może
osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe.
Art. 56.2. [Osobie, która] w Rzeczypospolitej Polskiej poszukuje ochrony przed
prześladowaniem, może być przyznany status uchodźcy zgodnie z wiążącymi
Rzeczpospolitą Polską umowami międzynarodowymi.
Art. 67.1. [Osoba] ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy
ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. […]
Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Rozstrzygnij, który z przytoczonych przepisów prawnych dotyczy prawa
przysługującego wyłącznie osobom posiadającym obywatelstwo polskie. Odpowiedź
uzasadnij.
Rozstrzygnięcie – przepis z art. ……..
Uzasadnienie – Nr zadania 7.1. 7.2. 8.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 1 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie – przepis z art. 67.1.
Uzasadnienie –
Typ 1.: Prawa socjalne, jak prawo do zabezpieczenia społecznego, nie przysługują w Polsce
cudzoziemcom.
Typ 2.: Cudzoziemiec ubiegający się w Polsce o status uchodźcy z definicji nie jest
obywatelem polskim, a w przytoczonym przepisie o osobach polskiego pochodzenia jest
mowa także o cudzoziemcach.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 9.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Rozstrzygnij, czy w porządku prawnym Rzeczypospolitej Polskiej występuje
referendum obligatoryjne. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych
przepisów prawnych.
Rozstrzygnięcie – ……..
Uzasadnienie –
Materiał 1. Tekst o referendach
[Referenda obligatoryjne] mają charakter obowiązkowy, co oznacza, że ich odbycie jest
niezbędne dla przyjęcia określonego rozstrzygnięcia. Innymi słowy[:] bez przeprowadzenia
referendum nie jest możliwe skuteczne wprowadzanie określonego rozwiązania, z uwagi na
brak alternatywnej drogi do jego podjęcia.
P. Uziębło, Demokracja partycypacyjna, Gdańsk 2009, s. 46.
Materiał 2. Przepisy prawne z Konstytucji RP
Art. 90.1. Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać
organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów
władzy państwowej w niektórych sprawach.
3. Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być uchwalone w referendum
ogólnokrajowym zgodnie z przepisem artykułu 125.
Art. 125.1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone
referendum ogólnokrajowe.
Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie – Nie.
Uzasadnienie –
Typ 1.: Oba artykuły (art. 90 i art. 125.) stanowią o możliwości przeprowadzenia referendum,
a nie – o jego konieczności.
Typ 2.: Referendum nie jest według przepisów jedyną drogą wprowadzenia określonego
rozwiązania.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 9.22 punktyOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij zdania – podaj nazwy: rodzaju demokracji (1.) i organów władzy (2. i 3.).
W tekście zostało przedstawione referendum – jedna z form demokracji
(1.) . W Rzeczypospolitej Polskiej prawo zarządzenia
referendum wskazanego w artykule 125. ma (2.) lub
(3.) za zgodą Senatu RP.
EWOP-R0_100
Materiał 1. Tekst o referendach
[Referenda obligatoryjne] mają charakter obowiązkowy, co oznacza, że ich odbycie jest
niezbędne dla przyjęcia określonego rozstrzygnięcia. Innymi słowy[:] bez przeprowadzenia
referendum nie jest możliwe skuteczne wprowadzanie określonego rozwiązania, z uwagi na
brak alternatywnej drogi do jego podjęcia.
P. Uziębło, Demokracja partycypacyjna, Gdańsk 2009, s. 46.
Materiał 2. Przepisy prawne z Konstytucji RP
Art. 90.1. Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać
organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów
władzy państwowej w niektórych sprawach.
3. Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być uchwalone w referendum
ogólnokrajowym zgodnie z przepisem artykułu 125.
Art. 125.1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone
referendum ogólnokrajowe.
Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Pokaż odpowiedź
2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech luk. 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch luk.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech luk.
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch luk.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. bezpośredniej
2. Sejm RP
3. Prezydent RP
Zadanie 9.31 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Referendum przewidziane w artykule 90. Konstytucji RP zostało przeprowadzone w roku
A. 1997.
B. 2003.
C. 2015.
D. 2023.
Materiał 1. Tekst o referendach
[Referenda obligatoryjne] mają charakter obowiązkowy, co oznacza, że ich odbycie jest
niezbędne dla przyjęcia określonego rozstrzygnięcia. Innymi słowy[:] bez przeprowadzenia
referendum nie jest możliwe skuteczne wprowadzanie określonego rozwiązania, z uwagi na
brak alternatywnej drogi do jego podjęcia.
P. Uziębło, Demokracja partycypacyjna, Gdańsk 2009, s. 46.
Materiał 2. Przepisy prawne z Konstytucji RP
Art. 90.1. Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać
organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów
władzy państwowej w niektórych sprawach.
3. Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być uchwalone w referendum
ogólnokrajowym zgodnie z przepisem artykułu 125.
Art. 125.1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone
referendum ogólnokrajowe.
Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Pokaż odpowiedź
1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
B
Zadanie 101 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Wykres. Planowane wydatki i dochody budżetu państwa w Rzeczypospolitej Polskiej
na 2019 rok (dane w miliardach zł)
pap.pl
Na podstawie wykresu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli
stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Planowany na rok 2019 deficyt budżetowy nie przekraczał 5% dochodów
1. P F
budżetowych.
Największą kwotę w planowanych dochodach państwa stanowiły wpływy
2. P F
z podatków pośrednich.
Nr zadania 9.1. 9.2. 9.3. 10.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 1 2 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
Pokaż odpowiedź
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. F
2. P
Zadanie 11.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij zdania – podaj nazwy: państwa (1.) i izby parlamentu (2.).
Tekst dotyczy władzy ustawodawczej w (1.) .
W tym państwie funkcjonuje parlament dwuizbowy, a izbą drugą jest (2.) .
O władzy ustawodawczej w jednym z państw
Federalną władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy Kongres. Pod względem uprawnień
ustawodawczych obie izby są sobie równe – proces ustawodawczy może rozpocząć się,
poza ustawami podatkowymi, w każdej izbie, a zgoda obu izb na tę samą wersję ustawy jest
konieczna do jej uchwalenia. Izbą pierwszą jest Izba Reprezentantów, składająca się z 435
deputowanych, wybierana na kadencję 2-letnią w wyborach większościowych.
Na podstawie: Systemy polityczne. Podręcznik akademicki,
red. M. Bankowicz, B. Kosowska-Gąstoł, Kraków 2020, t. 2, s. 77.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch luk.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch luk.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. Stanach Zjednoczonych (Ameryki) / USA
2. Senat
Zadanie 11.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Odwołując się do obowiązujących rozwiązań prawnych, sformułuj dwa argumenty do
tezy: W Rzeczypospolitej Polskiej kompetencje izb parlamentu w zakresie drogi
ustawodawczej są inne, niż przedstawiono w tekście.
• •
O władzy ustawodawczej w jednym z państw
Federalną władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy Kongres. Pod względem uprawnień
ustawodawczych obie izby są sobie równe – proces ustawodawczy może rozpocząć się,
poza ustawami podatkowymi, w każdej izbie, a zgoda obu izb na tę samą wersję ustawy jest
konieczna do jej uchwalenia. Izbą pierwszą jest Izba Reprezentantów, składająca się z 435
deputowanych, wybierana na kadencję 2-letnią w wyborach większościowych.
Na podstawie: Systemy polityczne. Podręcznik akademicki,
red. M. Bankowicz, B. Kosowska-Gąstoł, Kraków 2020, t. 2, s. 77.
Pokaż odpowiedź
Typ 1.: Poprawki do ustawy uchwalone przez Senat RP mogą zostać przez Sejm RP
odrzucone bezwzględną większością głosów (zatem w Polsce zgoda drugiej izby co do
wszystkich przepisów danej ustawy nie jest konieczna do tego, by ta ustawa weszła w życie).
Typ 2.: Uchwalenie przez Senat RP odrzucenia ustawy nie jest ostateczne – Sejm RP może
odrzucić taką uchwałę Senatu RP bezwzględną większością głosów (zatem w Polsce zgoda
drugiej izby na ustawę nie jest konieczna do tego, by ta ustawa weszła w życie).
Typ 3.: Ustawa zostaje przekazana do akceptacji Senatu RP dopiero wówczas, gdy zostanie
przyjęta przez Sejm RP (zatem nie ma w Polsce rozwiązania, w myśl którego prace nad
wniesionym projektem ustawy rozpoczynałyby się w drugiej izbie parlamentu).
Typ 4.: W zakresie ustawodawstwa w Polsce Sejm RP ma większe uprawnienia niż Senat
RP, co jest inne niż w USA.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – sformułowanie dwóch poprawnych argumentów.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 12.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Rozstrzygnij, czy państwo, którego dotyczy tekst, jest klasyczną monarchią
parlamentarną. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie – ……..
Uzasadnienie –
O systemie politycznym jednego z państw Europy
Monarcha, którym jest dziedziczny w linii męskiej książę, pełni funkcję głowy państwa oraz
posiada trzy naczelne uprawnienia:
• prawo inicjatywy ustawodawczej (dzielone z rządem, prawo to […] przysługuje także
parlamentowi oraz obywatelom w drodze inicjatywy ludowej),
• prawo sankcji wobec ustaw (książę dysponuje wetem absolutnym względem ustaw
uchwalanych przez parlament w postaci możliwości niepodpisania ustawy – brak
podpisu księcia w ciągu 6 miesięcy od chwili uchwalenia ustawy oznacza jej
prawomocne odrzucenie),
• prawo rozwiązywania parlamentu (posiada je również naród w drodze referendum)
oraz odraczania i zamykania jego sesji. […]
EWOP-R0_100
Dodatkowo książę [m]ianuje premiera […] i wyposaża go w kompetencje [oraz] może
w każdej chwili odwołać rząd i powołać na jego miejsce nowy (rola parlamentu ogranicza się
do udzielenia wotum zaufania nowemu gabinetowi, co musi nastąpić w ciągu 4 miesięcy od
chwili jego powołania). […] Wszystkie działania organów jurysdykcji w państwie wykonywane
są w imieniu panującego księcia. […]
Władza ustawodawcza skupiona jest w rękach księcia i jednoizbowego parlamentu […].
Parlament posiada uprawnienia ustawodawcze i kontrolne wobec administracji księstwa.
Małe państwa Europy. Specyfika systemu politycznego i aktywności międzynarodowej,
red. D. Popławski, Warszawa 2009, s. 324–325.
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie – Nie.
Uzasadnienie –
Typ 1.: Uprawnienia księcia przedstawione w tekście są większe niż uprawnienia władcy
w monarchii parlamentarnej.
Typ 2.: Uprawnienia księcia przedstawione w tekście są charakterystyczne dla monarchii
konstytucyjnej.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 12.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Uzasadnij, że w państwie, którego dotyczy tekst, istnieje dualizm egzekutywy.
O systemie politycznym jednego z państw Europy
Monarcha, którym jest dziedziczny w linii męskiej książę, pełni funkcję głowy państwa oraz
posiada trzy naczelne uprawnienia:
• prawo inicjatywy ustawodawczej (dzielone z rządem, prawo to […] przysługuje także
parlamentowi oraz obywatelom w drodze inicjatywy ludowej),
• prawo sankcji wobec ustaw (książę dysponuje wetem absolutnym względem ustaw
uchwalanych przez parlament w postaci możliwości niepodpisania ustawy – brak
podpisu księcia w ciągu 6 miesięcy od chwili uchwalenia ustawy oznacza jej
prawomocne odrzucenie),
• prawo rozwiązywania parlamentu (posiada je również naród w drodze referendum)
oraz odraczania i zamykania jego sesji. […]
EWOP-R0_100
Dodatkowo książę [m]ianuje premiera […] i wyposaża go w kompetencje [oraz] może
w każdej chwili odwołać rząd i powołać na jego miejsce nowy (rola parlamentu ogranicza się
do udzielenia wotum zaufania nowemu gabinetowi, co musi nastąpić w ciągu 4 miesięcy od
chwili jego powołania). […] Wszystkie działania organów jurysdykcji w państwie wykonywane
są w imieniu panującego księcia. […]
Władza ustawodawcza skupiona jest w rękach księcia i jednoizbowego parlamentu […].
Parlament posiada uprawnienia ustawodawcze i kontrolne wobec administracji księstwa.
Małe państwa Europy. Specyfika systemu politycznego i aktywności międzynarodowej,
red. D. Popławski, Warszawa 2009, s. 324–325.
Pokaż odpowiedź
Funkcje głowy państwa i szefa rządu są rozdzielone.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 12.31 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Uzasadnij, że w państwie, którego dotyczy tekst, nie funkcjonuje system
parlamentarno-komitetowy.
Nr zadania 11.1. 11.2. 12.1. 12.2. 12.3.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 1 1 1 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
O systemie politycznym jednego z państw Europy
Monarcha, którym jest dziedziczny w linii męskiej książę, pełni funkcję głowy państwa oraz
posiada trzy naczelne uprawnienia:
• prawo inicjatywy ustawodawczej (dzielone z rządem, prawo to […] przysługuje także
parlamentowi oraz obywatelom w drodze inicjatywy ludowej),
• prawo sankcji wobec ustaw (książę dysponuje wetem absolutnym względem ustaw
uchwalanych przez parlament w postaci możliwości niepodpisania ustawy – brak
podpisu księcia w ciągu 6 miesięcy od chwili uchwalenia ustawy oznacza jej
prawomocne odrzucenie),
• prawo rozwiązywania parlamentu (posiada je również naród w drodze referendum)
oraz odraczania i zamykania jego sesji. […]
EWOP-R0_100
Dodatkowo książę [m]ianuje premiera […] i wyposaża go w kompetencje [oraz] może
w każdej chwili odwołać rząd i powołać na jego miejsce nowy (rola parlamentu ogranicza się
do udzielenia wotum zaufania nowemu gabinetowi, co musi nastąpić w ciągu 4 miesięcy od
chwili jego powołania). […] Wszystkie działania organów jurysdykcji w państwie wykonywane
są w imieniu panującego księcia. […]
Władza ustawodawcza skupiona jest w rękach księcia i jednoizbowego parlamentu […].
Parlament posiada uprawnienia ustawodawcze i kontrolne wobec administracji księstwa.
Małe państwa Europy. Specyfika systemu politycznego i aktywności międzynarodowej,
red. D. Popławski, Warszawa 2009, s. 324–325.
Pokaż odpowiedź
Typ 1.: W systemie parlamentarno-komitetowym rząd jest komitetem wykonawczym
parlamentu, natomiast w państwie, którego dotyczy tekst, mamy trójpodział władzy.
Typ 2.: W systemie parlamentarno-komitetowym rząd jest komitetem wykonawczym
parlamentu, natomiast w państwie, którego dotyczy tekst, o kompetencjach czy składzie
rządu decyduje książę.
Typ 3.: W systemie parlamentarno-komitetowym rząd jest komitetem wykonawczym
parlamentu, natomiast w państwie, którego dotyczy tekst, zależność rządu od parlamentu
jest znacznie mniejsza.
Typ 4.: System parlamentarno-komitetowy może występować tylko w republikach, a państwo
opisane w tekście jest monarchią.
Typ 5.: W systemie parlamentarno-komitetowym funkcje głowy państwa sprawuje organ
kolegialny, natomiast w państwie, którego dotyczy tekst, głową państwa jest jednoosobowo
monarcha.
Typ 6.: W systemie parlamentarno-komitetowym naczelną rolę odgrywa parlament,
natomiast w państwie, którego dotyczy tekst, pozycja parlamentu jest ograniczona na rzecz
monarchy.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 132 punktyOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Przepisy prawne z Konstytucji RP
Art. 156.1. Członkowie Rady Ministrów ponoszą odpowiedzialność […] za naruszenie
Konstytucji lub ustaw, a także za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym
stanowiskiem.
Art. 157.2. Członkowie Rady Ministrów ponoszą […] odpowiedzialność indywidualną za
sprawy należące do ich kompetencji lub powierzone im przez Prezesa Rady Ministrów.
Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Uzupełnij tabelę – do każdego z przytoczonych przepisów prawnych dopisz właściwą
nazwę rodzaju odpowiedzialności, którą ponoszą członkowie Rady Ministrów RP, oraz
nazwę organu, przed którym ta odpowiedzialność jest egzekwowana.
Przepis prawny Nazwa rodzaju odpowiedzialności Nazwa organu
Art. 156.1.
Art. 157.2.
Pokaż odpowiedź
2 pkt – poprawne uzupełnienie czterech luk. 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch lub trzech luk.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie czterech luk.
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch lub trzech luk.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Przepis prawny Nazwa rodzaju odpowiedzialności Nazwa organu
Art. 156.1. konstytucyjna / prawna Trybunał Stanu
Art. 157.1. polityczna / parlamentarna Sejm RP
Zadanie 141 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Przepisy prawne z ustawy obowiązującej w Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 60.2. [Organowi temu] przysługuje wyłączne prawo: […]
3) dokonywania wydatków budżetowych;
4) zgłaszania propozycji zmian w budżecie gminy;
5) dysponowania rezerwami budżetu gminy;
6) blokowania środków budżetowych, w przypadkach określonych ustawą.
Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Przytoczone przepisy prawne w gminie wiejskiej dotyczą kompetencji
A. skarbnika gminy.
B. rady gminy.
C. sołtysa.
D. wójta.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
D
Zadanie 151 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Opisy fikcyjnych sytuacji w postępowaniu administracyjnym w Rzeczypospolitej Polskiej
A. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Piotrkowie Trybunalskim zdecydował o odmowie
zwrotu podatku akcyzowego z tytułu nabycia samochodu w związku z jego eksportem.
B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile utrzymało w mocy decyzję Burmistrza
Ujścia o niewydaniu zgody na budowę ośrodka sportowego.
EWOP-R0_100
C. Starosta Powiatu Pruszkowskiego podjął negatywną decyzję w sprawie budowy ośrodka
gastronomiczno-usługowego z zapleczem gospodarczym.
D. Dyrektor szkoły skreślił ucznia z listy uczniów czwartej klasy technikum budowlanego
w Grudziądzu.
Rozstrzygnij, który opis dotyczy sytuacji umożliwiającej stronie złożenie skargi do sądu
administracyjnego na przedstawionym etapie postępowania. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie – opis oznaczony literą Uzasadnienie –
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie – opis oznaczony literą B.
Uzasadnienie –
Typ 1.: Do sądu administracyjnego można zaskarżyć decyzję, która jest już ostateczna, czyli
po otrzymaniu decyzji od organu administracyjnego II stopnia w wyniku naszego odwołania.
Typ 2.: Opisy oznaczone literami A, C i D dotyczą decyzji wydanych przez organy
administracyjne I stopnia. Od tych decyzji strony nie odwołały się jeszcze do organów
administracyjnych wyższego stopnia.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 161 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Schemat. Trybunał Konstytucyjny w Rzeczypospolitej Polskiej
Na podstawie: art. 194 Konstytucji RP, Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm.
(stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Podaj nazwy organów oznaczonych na schemacie literami A i B.
A. B. Nr zadania 13. 14. 15. 16.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 2 1 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
Pokaż odpowiedź
1 pkt – podanie dwóch poprawnych nazw.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – podanie dwóch poprawnych nazw.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
A. Prezydent RP
B. Sejm (RP)
Zadanie 17.12 punktyOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,
albo F – jeśli jest fałszywe. Odpowiedzi uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku
do unormowania z przytoczonych przepisów prawnych.
Anna może stać się właścicielką domu, który został jej zapisany
1. P F
w testamencie.
Uzasadnienie – Anna może samodzielnie rozporządzać zapisanymi jej w testamencie
2. P F
środkami finansowymi i kupić mieszkanie.
Uzasadnienie –
Przepisy prawne z jednego z kodeksów obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.
Art. 9. W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe.
Art. 10. § 1. Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście.
§ 2. Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletn[i]ość. Nie traci jej w razie
unieważnienia małżeństwa.
Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletn[i]ości.
Art. 12. Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu,
oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.
Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Opis sytuacji: Anna ma 12 lat. Jest jedną z osób, która w testamencie zmarłej cioci została
wskazana jako spadkobierca.
Pokaż odpowiedź
1. P
Uzasadnienie – Każda osoba od chwili urodzenia, bez względu na wiek, posiada zdolność
prawną [art. 8.§1.], a więc może być podmiotem praw, w tym przypadku prawa własności /
prawa do dziedziczenia.
2. F
Uzasadnienie – Aby móc samodzielnie rozporządzać przyznanymi środkami finansowymi,
np. żeby dokonywać dużych inwestycji, należy posiadać pełną zdolność do czynności
prawnych. Zgodnie z przytoczonymi przepisami takiej zdolności nabywa się na ogół
z ukończeniem 18 lat (ewentualnie minimum 16 lat w sytuacji małżeństwa kobiety) [art. 10. i 11.].Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń i sformułowanie dwóch
poprawnych uzasadnień.
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń i sformułowanie jednego
poprawnego uzasadnienia albo poprawne ocenienie prawdziwości jednego
stwierdzenia i sformułowanie jego poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 17.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Podaj nazwę kodeksu, z którego pochodzą przytoczone przepisy prawne.
EWOP-R0_100
Przepisy prawne z jednego z kodeksów obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.
Art. 9. W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe.
Art. 10. § 1. Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście.
§ 2. Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletn[i]ość. Nie traci jej w razie
unieważnienia małżeństwa.
Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletn[i]ości.
Art. 12. Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu,
oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.
Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Opis sytuacji: Anna ma 12 lat. Jest jedną z osób, która w testamencie zmarłej cioci została
wskazana jako spadkobierca.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – podanie poprawnej nazwy.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – podanie poprawnej nazwy.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Kodeks cywilny
Zadanie 18.12 punktyOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij fragment wyroku – wpisz właściwe nazwy.
1. Nazwa sądu A. – 2. Nazwa wydziału sądu – 3. Nazwa sądu B. –
Fragment wyroku sądu odwoławczego
Sygnatura akt VI Ka/521/14
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd [1. NAZWA SĄDU A.] w Gliwicach, Wydział [2. NAZWA WYDZIAŁU]
[…] po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2014 r.
sprawy M.W. […] obwinionej z art. 51 § 1 kw
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu [3. NAZWA SĄDU B.] w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2014 r.
[…] na mocy art. 437 kpk, art. 438 kpk w zw. z art. 109 § 2 kpw
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania
Sądowi [3. NAZWA SĄDU B.] w Gliwicach. […]
UZASADNIENIE
Sąd [3. NAZWA SĄDU B.] w Gliwicach wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2014 r. w sprawie sygn.
akt IX W 1491/13 uniewinnił M.W. od popełnienia czynu polegającego na tym, że w dniu
9 października 2012 roku po godzinie 22:00 […] wybrykiem polegającym na głośnym
słuchaniu programów telewizyjnych zakłóciła ciszę nocną […], to jest od popełnienia
wykroczenia z art. 51 § 1 kw. […]
Sąd [1. NAZWA SĄDU A.] uchylił zaskarżony wyrok [a zatem] Sąd I instancji powtórzy
postępowania w zakresie przesłuchania obwinionej oraz pokrzywdzonych […].
orzeczenia.gliwice.[…].gov.pl
Pokaż odpowiedź
2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech luk. 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch luk.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech luk.
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch luk.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. Sąd Okręgowy
2. Wydział Karny (Odwoławczy)
3. Sąd Rejonowy
Zadanie 18.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Podaj nazwy kodeksów obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej, których
skrótowce podkreślono w tekście wyroku.
kpk – kw – Nr zadania 17.1. 17.2. 18.1. 18.2.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 2 1 2 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
Fragment wyroku sądu odwoławczego
Sygnatura akt VI Ka/521/14
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd [1. NAZWA SĄDU A.] w Gliwicach, Wydział [2. NAZWA WYDZIAŁU]
[…] po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2014 r.
sprawy M.W. […] obwinionej z art. 51 § 1 kw
na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu [3. NAZWA SĄDU B.] w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2014 r.
[…] na mocy art. 437 kpk, art. 438 kpk w zw. z art. 109 § 2 kpw
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania
Sądowi [3. NAZWA SĄDU B.] w Gliwicach. […]
UZASADNIENIE
Sąd [3. NAZWA SĄDU B.] w Gliwicach wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2014 r. w sprawie sygn.
akt IX W 1491/13 uniewinnił M.W. od popełnienia czynu polegającego na tym, że w dniu
9 października 2012 roku po godzinie 22:00 […] wybrykiem polegającym na głośnym
słuchaniu programów telewizyjnych zakłóciła ciszę nocną […], to jest od popełnienia
wykroczenia z art. 51 § 1 kw. […]
Sąd [1. NAZWA SĄDU A.] uchylił zaskarżony wyrok [a zatem] Sąd I instancji powtórzy
postępowania w zakresie przesłuchania obwinionej oraz pokrzywdzonych […].
orzeczenia.gliwice.[…].gov.pl
Pokaż odpowiedź
1 pkt – podanie dwóch poprawnych nazw.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – podanie dwóch poprawnych nazw.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
kpk – Kodeks postępowania karnego
kw – Kodeks wykroczeń
Zadanie 19.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Prawo określone w przytoczonych przepisach prawnych – zgodnie z Konstytucją RP –
mieści się w katalogu praw
A. osobistych.
B. kulturalnych.
C. politycznych.
D. ekonomicznych.
Fragment ustawy obowiązującej w Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 3.1. Prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do:
1) uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim
zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego;
2) wglądu do dokumentów urzędowych;
3) dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących
z powszechnych wyborów.
Art. 5.2. Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność
osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji
o osobach pełniących funkcje publiczne […].
Dz.U. 2001, nr 112, poz. 1198, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Pokaż odpowiedź
1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
C
Zadanie 19.22 punktyOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Rozstrzygnij, czy w podanych sytuacjach obywatel ma prawo dostępu do informacji
publicznej. Odpowiedzi uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku do
unormowania z przytoczonych przepisów prawnych.
Sytuacja 1. Pani Janina Kowalska chce wziąć udział w posiedzeniu zarządu powiatu, na
którym będzie omawiany plan rozbudowy szpitala.
Rozstrzygnięcie – ……..
Uzasadnienie – EWOP-R0_100
Sytuacja 2. Pan Władysław Nowak chce zapoznać się z treścią umowy o pracę osoby
zatrudnionej w urzędzie gminy na stanowisku specjalisty.
Rozstrzygnięcie – ……..
Uzasadnienie –
Fragment ustawy obowiązującej w Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 3.1. Prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do:
1) uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim
zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego;
2) wglądu do dokumentów urzędowych;
3) dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących
z powszechnych wyborów.
Art. 5.2. Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność
osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji
o osobach pełniących funkcje publiczne […].
Dz.U. 2001, nr 112, poz. 1198, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Pokaż odpowiedź
1. Rozstrzygnięcie – Nie.
Uzasadnienie – Zarząd powiatu nie pochodzi z wyborów powszechnych, więc nie dotyczy go
przepis art. 3.1.3. (Można prosić o wgląd do protokołów z takiego posiedzenia, ale
uczestnictwo w nim jest niemożliwe).
2. Rozstrzygnięcie – Nie.
Uzasadnienie – Urzędnik w urzędzie gminy zatrudniony na stanowisku specjalisty jest osobą
fizyczną niepełniącą funkcji publicznej, więc podlega ochronie prywatności [art. 5.2.].
* W odpowiedzi dotyczącej sytuacji 2. – o ile zdający założył w uzasadnieniu możliwość wykonywania przez
specjalistę czynności związanych z pełnieniem funkcji publicznej – uznaje się za poprawne rozstrzygnięcie
pozytywne lub warunkowe.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 2 pkt – dwa poprawne rozstrzygnięcia i sformułowanie dwóch poprawnych uzasadnień.
1 pkt – dwa poprawne rozstrzygnięcia i sformułowanie jednego poprawnego uzasadnienia
albo poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie jego poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 201 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Tabela. Odpowiedzi na pytanie: Z jakimi państwami, przede wszystkim, Polska powinna
trwale współpracować w ramach UE? (w %)*
VIII 2006 XI 2015
Niemcy 73 68
Francja 47 37
Wielka Brytania 37 28
Czechy 14 14
Słowacja 7 9
Węgry 4 9
Włochy 7 4
Litwa 2 3
* Pominięto wymieniane państwa spoza UE oraz odpowiedzi „Trudno powiedzieć”.
Procenty nie sumują się do 100, ponieważ badani mogli wymienić więcej niż jedno państwo.
Na podstawie: Opinie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, „Komunikat z Badań CBOS” 2015, nr 169, s. 13.
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,
albo F – jeśli jest fałszywe.
W obu badaniach największy odsetek respondentów wskazywał,
1. że Polska powinna trwale współdziałać w ramach Unii Europejskiej P F
z państwami Trójkąta Weimarskiego.
W latach 2006–2015 w odniesieniu do większości państw Grupy
2. Wyszehradzkiej wzrósł odsetek badanych uważających, że w ramach P F
Unii Europejskiej Polska powinna trwale z nimi współdziałać.
Nr zadania 19.1. 19.2. 20.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 1 2 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
Pokaż odpowiedź
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. P
2. P
Zadanie 21.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij zdanie – podaj nazwę właściwej instytucji.
Rozporządzenie, którego fragmenty zamieszczono, zostało przyjęte na wniosek …….………. – instytucji UE inicjującej proces legislacyjny w przypadku aktów prawnych
tego typu.
Fragmenty rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, […] stanowiąc zgodnie ze
zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje:
(1) […] Art. 8 ust. 1 Karty praw podstawowych […] oraz art. 16 ust. 1 Traktatu
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowią, że każda osoba ma prawo do
ochrony danych osobowych jej dotyczących. […]
(41) W przypadku gdy w niniejszym rozporządzeniu jest mowa o podstawie prawnej lub
akcie prawnym, [to taka] podstawa prawna lub taki akt prawny powinny być jasne
i precyzyjne, a ich zastosowanie przewidywalne dla osób im podlegających – jak wymaga
tego orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości […] i Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka. […]
PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: […]
Art. 68.1. Niniejszym ustanawia się Europejską Radę Ochrony Danych jako organ Unii […].
4. Komisja ma prawo udziału w […] posiedzeniach Europejskiej Rady Ochrony Danych […].
Dz.U. UE 2016, L 119, t. 59.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – podanie poprawnej nazwy.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – podanie poprawnej nazwy.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Komisja (Europejska)
Zadanie 21.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,
albo F – jeśli jest fałszywe.
Akt prawny, którego fragmenty zamieszczono, jest bezpośrednio
1. P F
stosowany we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Akt prawny, którego fragmenty zamieszczono, stanowi element tzw.
2. P F
prawa pierwotnego Unii Europejskiej.
Fragmenty rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, […] stanowiąc zgodnie ze
zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje:
(1) […] Art. 8 ust. 1 Karty praw podstawowych […] oraz art. 16 ust. 1 Traktatu
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowią, że każda osoba ma prawo do
ochrony danych osobowych jej dotyczących. […]
(41) W przypadku gdy w niniejszym rozporządzeniu jest mowa o podstawie prawnej lub
akcie prawnym, [to taka] podstawa prawna lub taki akt prawny powinny być jasne
i precyzyjne, a ich zastosowanie przewidywalne dla osób im podlegających – jak wymaga
tego orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości […] i Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka. […]
PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: […]
Art. 68.1. Niniejszym ustanawia się Europejską Radę Ochrony Danych jako organ Unii […].
4. Komisja ma prawo udziału w […] posiedzeniach Europejskiej Rady Ochrony Danych […].
Dz.U. UE 2016, L 119, t. 59.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. P
2. F
Zadanie 21.31 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Akty prawne, których nazwy podkreślono, weszły w życie
A. po przystąpieniu do UE Austrii, a przed przystąpieniem Słowenii.
B. po przystąpieniu do UE Słowenii, a przed przystąpieniem Rumunii.
C. po przystąpieniu do UE Rumunii, a przed przystąpieniem Chorwacji.
D. po przystąpieniu do UE Chorwacji, a przed wystąpieniem Wielkiej Brytanii.
EWOP-R0_100
Fragmenty rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, […] stanowiąc zgodnie ze
zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje:
(1) […] Art. 8 ust. 1 Karty praw podstawowych […] oraz art. 16 ust. 1 Traktatu
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowią, że każda osoba ma prawo do
ochrony danych osobowych jej dotyczących. […]
(41) W przypadku gdy w niniejszym rozporządzeniu jest mowa o podstawie prawnej lub
akcie prawnym, [to taka] podstawa prawna lub taki akt prawny powinny być jasne
i precyzyjne, a ich zastosowanie przewidywalne dla osób im podlegających – jak wymaga
tego orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości […] i Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka. […]
PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: […]
Art. 68.1. Niniejszym ustanawia się Europejską Radę Ochrony Danych jako organ Unii […].
4. Komisja ma prawo udziału w […] posiedzeniach Europejskiej Rady Ochrony Danych […].
Dz.U. UE 2016, L 119, t. 59.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
C
Zadanie 21.41 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Uzasadnij, że nie wszystkie instytucje i organy wskazane w zamieszczonych
fragmentach rozporządzenia są częścią systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej.
Fragmenty rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, […] stanowiąc zgodnie ze
zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje:
(1) […] Art. 8 ust. 1 Karty praw podstawowych […] oraz art. 16 ust. 1 Traktatu
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowią, że każda osoba ma prawo do
ochrony danych osobowych jej dotyczących. […]
(41) W przypadku gdy w niniejszym rozporządzeniu jest mowa o podstawie prawnej lub
akcie prawnym, [to taka] podstawa prawna lub taki akt prawny powinny być jasne
i precyzyjne, a ich zastosowanie przewidywalne dla osób im podlegających – jak wymaga
tego orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości […] i Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka. […]
PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: […]
Art. 68.1. Niniejszym ustanawia się Europejską Radę Ochrony Danych jako organ Unii […].
4. Komisja ma prawo udziału w […] posiedzeniach Europejskiej Rady Ochrony Danych […].
Dz.U. UE 2016, L 119, t. 59.
Pokaż odpowiedź
W systemie instytucjonalnym UE nie funkcjonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka – jest
to instytucja z systemu ochrony praw człowieka Rady Europy.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 22.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Rozstrzygnij, czy operacja wojskowa przedstawiona w tekście była formą realizacji
przez NATO zadania kolektywnej obrony państw członkowskich. Odpowiedź
uzasadnij.
Rozstrzygnięcie – ……..
Uzasadnienie –
O jednej z operacji wojskowych NATO
[…] NATO, realizując postanowienia Rady Bezpieczeństwa (rezolucja S/RES/781),
rozpoczęło patrolowanie stref objętych zakazem lotów dla samolotów wojskowych (no-fly
zones) nad terytorium Bośni i Hercegowiny w ramach operacji „Sky Monitor”, będącej
pierwszą operacją powietrzną NATO. [O]peracja ta została zastąpiona przez operację „Deny
Flight”, która zapewniała również bezpośrednie wsparcie powietrzne wojskom UNPROFOR
(tzw. CAS – close air support) oraz pozwalała na użycie siły w przypadku naruszenia zakazu.
[W następnym roku] doszło do pierwszej bezpośredniej akcji bojowej Sojuszu – natowskie
F-16 zestrzeliły cztery samoloty szturmowo-treningowe Super Galeb […].
Międzynarodowe operacje pokojowe i stabilizacyjne w polskiej polityce bezpieczeństwa w XX i XXI wieku,
red. D.S. Kozerawski, Warszawa 2016, s. 123.
Pokaż odpowiedź
Rozstrzygnięcie – Nie.
Uzasadnienie – W konflikcie rozgrywającym się na terenie jednego z państw byłej Jugosławii
żadne z ówczesnych państw członkowskich NATO nie było bezpośrednio zagrożone – żadne
z państw postjugosłowiańskich nie było wówczas członkiem NATO.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 22.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,
albo F – jeśli jest fałszywe.
Konflikt i operacja wojskowa przedstawione w tekście miały miejsce na
1. P F
początku XXI wieku.
Skutkiem konfliktu opisanego w tekście był rozpad Bośni
2. P F
i Hercegowiny – likwidacja tego państwa.
Nr zadania 21.1. 21.2. 21.3. 21.4. 22.1. 22.2.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 1 1 1 1 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
O jednej z operacji wojskowych NATO
[…] NATO, realizując postanowienia Rady Bezpieczeństwa (rezolucja S/RES/781),
rozpoczęło patrolowanie stref objętych zakazem lotów dla samolotów wojskowych (no-fly
zones) nad terytorium Bośni i Hercegowiny w ramach operacji „Sky Monitor”, będącej
pierwszą operacją powietrzną NATO. [O]peracja ta została zastąpiona przez operację „Deny
Flight”, która zapewniała również bezpośrednie wsparcie powietrzne wojskom UNPROFOR
(tzw. CAS – close air support) oraz pozwalała na użycie siły w przypadku naruszenia zakazu.
[W następnym roku] doszło do pierwszej bezpośredniej akcji bojowej Sojuszu – natowskie
F-16 zestrzeliły cztery samoloty szturmowo-treningowe Super Galeb […].
Międzynarodowe operacje pokojowe i stabilizacyjne w polskiej polityce bezpieczeństwa w XX i XXI wieku,
red. D.S. Kozerawski, Warszawa 2016, s. 123.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. F
2. F
Zadanie 23.11 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Uzupełnij zdanie – podaj nazwę regionu (wybraną spośród A–D) oraz numer (wybrany
spośród 1–4), którym oznaczono ten region na mapie.
Tekst dotyczy regionu – regionu oznaczonego na mapie
numerem …. .
O separatyzmie w jednym z państw Europy
Cieszy się największą autonomią spośród wszystkich regionów Unii, ma własny rząd,
parlament i język uznany za urzędowy […]. 1 października 2017 r. odbyło się tu – nielegalne
z punktu widzenia [władz państwa] – referendum niepodległościowe. Mimo prób siłowego
zablokowania głosowania przez policję wzięło w nim udział 43 proc. uprawnionych. 90 proc.
opowiedziało się za utworzeniem nowego państwa.
B.T. Wieliński, K. Korzeniowska, Narodowa puszka Pandory, wyborcza.pl
Fragment mapy politycznej Europy
Nazwy zaznaczonych
regionów (w kolejności
alfabetycznej):
A. Irlandia Północna,
B. Katalonia,
C. Korsyka,
D. Szkocja.
Pokaż odpowiedź
1 pkt – poprawne przyporządkowanie nazwy i numeru.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – poprawne przyporządkowanie nazwy i numeru.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Katalonii / B
3
Zadanie 23.21 punktOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Odwołując się do wybranej zasady prawa międzynarodowego, sformułuj argument do
tezy: Niepodległość regionu, którego dotyczy tekst, byłaby nielegalna.
EWOP-R0_100
O separatyzmie w jednym z państw Europy
Cieszy się największą autonomią spośród wszystkich regionów Unii, ma własny rząd,
parlament i język uznany za urzędowy […]. 1 października 2017 r. odbyło się tu – nielegalne
z punktu widzenia [władz państwa] – referendum niepodległościowe. Mimo prób siłowego
zablokowania głosowania przez policję wzięło w nim udział 43 proc. uprawnionych. 90 proc.
opowiedziało się za utworzeniem nowego państwa.
B.T. Wieliński, K. Korzeniowska, Narodowa puszka Pandory, wyborcza.pl
Fragment mapy politycznej Europy
Nazwy zaznaczonych
regionów (w kolejności
alfabetycznej):
A. Irlandia Północna,
B. Katalonia,
C. Korsyka,
D. Szkocja.
Pokaż odpowiedź
Typ 1.: Zasada prawa międzynarodowego, z którą byłoby sprzeczne ogłoszenie
niepodległości Katalonii, to zasada integralności terytorialnej.
Typ 2.: Zasada prawa międzynarodowego, z którą byłoby sprzeczne ogłoszenie
niepodległości Katalonii, to zasada nienaruszalności granic.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: 1 pkt – sformułowanie poprawnego wyjaśnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Zadanie 2412 punktówOdpowiedź wg zasad CKE · wyjaśnienie w przygotowaniuForma 100Wiedza o społeczeństwie — odpowiedź według zasad CKE
Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.
Temat 1.
Scharakteryzuj powszechne wybory bezpośrednie organów władzy centralnej
i organów samorządu terytorialnego w Rzeczypospolitej Polskiej, biorąc pod uwagę
wyłącznie aspekty przedstawione na schemacie.
Schemat. Powszechne wybory bezpośrednie w RP
Organizacja Zasady Specyfika ordynacji Specyfika
wyborów powszechności, proporcjonalnej ordynacji
(zarządzanie bezpośredniości (okręgi wyborcze, większościowej
wyborów, PKW, i równości oraz ich przeliczanie głosów (okręgi wyborcze,
obwodowe komisje ograniczenia na mandaty, dwa typy systemu
wyborcze, tajność klauzula zaporowa) większościowego)
głosowania,
ważność wyborów)
Temat 2.
NIK, RPO, RPD, KRRiT – przedstaw status, tryb powołania i kompetencje każdego ze
wskazanych organów ochrony prawa i kontroli państwowej w Rzeczypospolitej
Polskiej.
Temat 3.
Organizacja Narodów Zjednoczonych i pokój na świecie – przedstaw organy tej
organizacji działające na rzecz realizacji celu wskazanego w art. 1.1. Karty Narodów
Zjednoczonych oraz pozamilitarne i militarne działania tej organizacji na rzecz
realizacji tego celu. Wyjaśnij, na czym polegają przeszkody w osiągnięciu tego celu
w XXI wieku.
Materiał 1. Fragmenty Karty Narodów Zjednoczonych
Art. 1.1. [Narody Zjednoczone dążą do następujących celów] Do utrzymywania pokoju
i bezpieczeństwa międzynarodowego; w tym celu będą one podejmowały skuteczne
zbiorowe środki dla zapobiegania i usuwania gróźb przeciwko pokojowi, oraz osiągały, przy
pomocy środków pokojowych i zgodnie z zasadami sprawiedliwości i prawa
międzynarodowego, załatwianie lub rozstrzyganie sporów międzynarodowych albo sytuacyj,
które mogłyby doprowadzić do zakłócenia pokoju.
Art. 2.5. Wszyscy członkowie powinni użyczać Narodom Zjednoczonym wszelkiego rodzaju
pomocy w każdej akcji, podjętej przez tę Organizację zgodnie z niniejszą Kartą oraz powinni
powstrzymać się od udzielenia pomocy jakiemu bądź państwu, przeciwko któremu Narody
Zjednoczone podejmą akcję zapobiegawczą lub represyjną.
Art. 11.2. Ogólne Zgromadzenie jest władne przeprowadzać dyskusję nad każdą sprawą,
dotyczącą utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, która by została mu
Nr zadania 23.1. 23.2.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
przedłożona przez któregokolwiek członka Narodów Zjednoczonych albo przez Radę
Bezpieczeństwa […]; może ono, z wyjątkiem przewidzianym w art. 12, udzielać zaleceń
w związku z takimi zagadnieniami odnośnemu państwu lub państwom, albo Radzie
Bezpieczeństwa, lub jednym i drugiej. […]
Art. 12.1. Gdy, w związku z jakimkolwiek sporem lub sytuacją, Rada Bezpieczeństwa
wykonywa funkcje przyznane jej przez niniejszą Kartę, to Ogólne Zgromadzenie nie powinno
udzielać żadnych zaleceń w związku z tym sporem lub sytuacją, chyba że Rada
Bezpieczeństwa tego zażąda.
Art. 41. Rada Bezpieczeństwa jest władna uchwalić, jakie zarządzenia, nie pociągające za
sobą użycia siły zbrojnej, powinny być zastosowane, żeby zapewnić skuteczność jej
decyzjom, oraz może zwrócić się do członków Narodów Zjednoczonych z żądaniem
zastosowania takich zarządzeń. Mogą one polegać na zupełnym lub częściowym przerwaniu
stosunków gospodarczych […] oraz na zerwaniu stosunków dyplomatycznych.
Dz.U. 1947, nr 23, poz. 322 (pisownia oryginału).
Materiał 2. Wykres. Liczba wet zgłoszonych przez stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ
Na podstawie: www.globalpolicy.org
Materiał 3. Fragment opracowania analitycznego
Protektorat międzynarodowy w Kosowie powstał na mocy rezolucji 1244 Rady
Bezpieczeństwa ONZ przegłosowanej 10 czerwca 1999 roku[:] Federalna Republika
Jugosławii miała natychmiast zaprzestać stosowania przemocy i represji w Kosowie oraz
rozpocząć wycofywanie wszystkich sił wojskowych, policyjnych i paramilitarnych […].
W Kosowie zostały rozmieszczone międzynarodowa administracja oraz siły bezpieczeństwa
(wojsko i policja) pod auspicjami ONZ – UNMIK. Misją miał kierować specjalny przedstawiciel
sekretarza generalnego ONZ. Najważniejszym obowiązkiem misji UNMIK miało być
ustanowienie autonomii i samorządu w Kosowie (z uwzględnieniem suwerenności
i integralności terytorialnej FRJ), zgodnie z postanowieniami konferencji w Rambouillet.
A. Balcer, M. Kaczmarski, W. Stanisławski, Kosowo – przed ostatecznym rozwiązaniem. Proces uregulowania
statusu międzynarodowego – uwarunkowania polityczne i historyczne, perspektywy rozwoju sytuacji,
„Prace OSW”, Warszawa 2008, s. 12.
EWOP-R0_100
WYPRACOWANIE
na temat nr …………
Nr zadania 24.
Wypełnia
Maks. liczba punktów 12
egzaminator
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
EWOP-R0_100
EWOP-R0_100
EWOP-R0_100
EWOP-R0_100
EWOP-R0_100
Formuła 2015
Formuła 2015
Formuła 2015
Pokaż odpowiedź
Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający nie popełnił żadnego błędu
Zdający w pełni scharakteryzował cztery istotne dla merytorycznego.
danego tematu aspekty zagadnienia.
SELEKCJA INFORMACJI
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie Zdający przeprowadził poprawną
różnych aspektów danego problemu do jego opisu selekcję i hierarchizację informacji
w szerszym kontekście interpretacyjnym, wykazał (nie zamieścił w pracy fragmentów
się znajomością licznych pojęć związanych niezwiązanych z tematem).
z tematem. JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował wywód
w pełni spójny, harmonijny i logiczny.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający popełnił jeden lub dwa błędy
Zdający:
merytoryczne.
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych SELEKCJA INFORMACJI
dla poziomu III) Zdający przeprowadził
albo niekonsekwentną selekcję informacji
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty i ich hierarchizację (umieścił w pracy
zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa nieliczne fragmenty niezwiązane
istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień z tematem).
1–4 wskazanych dla poziomu III).
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie Zdający zaprezentował wywód nie
wybranych aspektów analizowanego tematu; w pełni uporządkowany.
wykazał się znajomością wybranych pojęć
związanych z tematem.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający popełnił trzy lub cztery błędy
Zdający: merytoryczne.
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt
oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny SELEKCJA INFORMACJI
aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 Zdający przeprowadził
wskazanych dla poziomu III) w niewystarczającym stopniu
albo selekcję informacji i ich
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty hierarchizację (napisał pracę, której
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych znaczną część stanowią fragmenty
dla poziomu III). niezwiązane z tematem).
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
nielicznych pojęć związanych z tematem. Zdający zaprezentował wywód
w sposób chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co najmniej pięć
błędów merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy stanowią
fragmenty niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Wywód jest niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości merytorycznej
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił 0 pkt nie przyznaje się punktów za
wymagań dla poziomu I. pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć
związanych z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych
przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 1.
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 15. Demokracja – zasady i procedury.
IV. Znajomość zasad i procedur 5) Zdający wyjaśnia, jak są przeprowadzane
demokracji. i jaką rolę odgrywają wybory we współczesnej
V. Znajomość podstaw ustroju demokracji.
Rzeczypospolitej Polskiej. 17. Systemy partyjne.
4) Zdający opisuje podstawowe zasady
ordynacji większościowej i proporcjonalnej […].
5) Zdający wyjaśnia znaczenie progu
wyborczego […].
25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
2) Zdający wyjaśnia różnice między
ordynacjami wyborów parlamentarnych
i prezydenckich w Polsce.
(ZP) 1. Młody obywatel w urzędzie.
3) Zdający podaje formalne warunki, jakie
spełnić musi obywatel, by wziąć udział
w wyborach.
(G) 7. Wyborcy i wybory.
2) Zdający wymienia zasady demokratycznych
wyborów […].
(G) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców.
2) Zdający przedstawia sposób wybierania
i działania władz gminy […].
(G) 18. Samorząd powiatowy i wojewódzki.
1) Zdający przedstawia sposób wybierania
samorządu powiatowego i wojewódzkiego […].
Aspekty tematu:
1) organizacja wyborów:
– zarządzanie wyborów parlamentarnych – Prezydent RP, prezydenckich – Marszałek Sejmu
RP, samorządowych – Prezes Rady Ministrów RP;
– wybory przeprowadza PKW, a głosujemy w obwodowej komisji wyborczej na karcie do
głosowania; musi być zapewniona tajność głosowania;
– stwierdzanie ważności wyborów organów centralnych przez Sąd Najwyższy, organów
samorządowych – przez właściwy sąd okręgowy;
2) zasady wyborcze:
– powszechność – czynne prawo wyborcze ograniczone cenzusem wieku (18 lat); pozostałe
ograniczenie rzadkie – związane z pozbawieniem praw orzeczeniem sądu; prawo czynne dla
obywateli RP, a w przypadku wyborów organów samorządu gminnego mają je i inni
zamieszkali na jej terytorium obywatele UE; bierne prawo wyborcze – cenzus wieku albo na
tym samym poziomie, albo wyższy, np. 21 lat (Sejm RP), 25 (wójt), 30 (Senat RP),
35 (Prezydent RP);
– bezpośredniość oznacza, że decyzja o ostatecznym składzie organu przedstawicielskiego
należy do wyborcy, który oddaje swój głos, nie korzystając z żadnych ciał pośredniczących;
nie kolidują z tą zasadą wprowadzone alternatywne metody głosowania, także przez
pełnomocnika;
– równość oznacza, że wszystkie głosy powinny mieć taką samą siłę, a formalnie pojmowana
oznacza, że wszyscy obywatele dysponują taką samą liczbą głosów; równość formalnie
pojmowana w każdych wyborach, ale w wyborach do Senatu RP nie ma takiej samej siły
głosu (nadreprezentacja obszarów peryferyjnych, z mniejszą gęstością zaludnienia);
3) specyfika ordynacji proporcjonalnej:
– stosowana w wyborach do Sejmu RP, sejmików województw, rad powiatów i rad gmin
powyżej 20 tys. mieszkańców;
– okręgi wyborcze wielomandatowe różnej wielkości, np. w wyborach do Sejmu RP od
7-mandatowych po 20-mandatowe w Warszawie;
– przeliczanie głosów na mandaty metodą d’Hondta (mandaty otrzymują listy komitetów
z kolejnymi najwyższymi ilorazami) – metodą korzystną dla większych ugrupowań
politycznych;
– klauzula zaporowa 5%, a w wyborach do Sejmu dodatkowa wartość progu dla koalicji –
8%;
– personalizacja wyborów – głosowanie na kandydata na liście, mandaty przeznaczone dla
listy otrzymują kandydaci z najwyższą liczbą głosów;
4) specyfika ordynacji większościowej:
– okręgi wyborcze jednomandatowe;
– ordynacja z większością bezwzględną stosowana w wyborach organów wykonawczych –
Prezydenta RP oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast; jeśli w głosowaniu nikt nie
otrzyma bezwzględnej większości głosów, przeprowadza się kolejne głosowanie (tzw.
II tura), w którym biorą udział dwaj kandydaci z najlepszymi wynikami z pierwszego
głosowania;
– ordynacja z większością względną stosowana w wyborach do Senatu RP oraz rad gmin do
20 tys. mieszkańców; mandat otrzymuje w okręgu ten kandydat, który uzyskał największą
liczbę głosów (a w przypadku remisu przeprowadza się losowanie).
Temat 2.
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 27. Organy kontroli państwowej, ochrony prawa
V. Znajomość podstaw ustroju i zaufania publicznego.
Rzeczypospolitej Polskiej. 1) Zdający omawia kompetencje Najwyższej
VI. (ZP) Znajomość praw człowieka Izby Kontroli i ocenia jej znaczenie dla
i sposobów ich ochrony. funkcjonowania instytucji publicznych.
2) Zdający przedstawia uprawnienia i sposób
działania Rzecznika Praw Obywatelskich.
5) Zdający wymienia podstawowe zadania
Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji […].
(ZP) 6. Ochrona praw i wolności.
2) Zdający opisuje sposób działania Rzecznika
Praw Obywatelskich […].
Aspekty tematu:
1) status, sposób powołania i kompetencje Najwyższej Izby Kontroli:
– NIK jest naczelnym organem kontroli państwowej; podlega Sejmowi RP (coroczne
sprawozdanie z działalności), jest organem niezależnym od władzy wykonawczej;
– Prezes NIK jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 6 lat i może być
ponownie powołany tylko raz;
– NIK kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego,
państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu
widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności;
– NIK może kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób
prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności,
gospodarności i rzetelności (szczególnie wykorzystania dotacji i subwencji z budżetu
państwa);
– NIK może kontrolować z punktu widzenia legalności i gospodarności działalność innych
jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują one
majątek lub środki państwowe lub komunalne;
– NIK przedkłada Sejmowi RP informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia,
określone w ustawie, przedstawia Sejmowi RP coroczne sprawozdanie ze swojej
działalności;
– NIK przedkłada Sejmowi RP opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów;
2) status, sposób powołania i kompetencje Rzecznika Praw Obywatelskich:
– RPO stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji; jest
w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada
jedynie przed Sejmem RP;
– RPO jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 5 lat;
– RPO corocznie informuje Sejm RP i Senat RP o swojej działalności oraz o stanie
przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela;
– RPO ma możliwość badania, czy na skutek działania lub zaniechania organów, organizacji lub
instytucji, obowiązanych do przestrzegania i realizacji wolności i praw człowieka i obywatela, nie
nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej;
– RPO działa w przypadku łamania praw i wolności z własnej inicjatywy lub na wniosek
skarżącego; ma możliwość kierowania do właściwych organów wystąpienia problemowego
wówczas, gdy rozpatrywane sprawy indywidualne wskazywały na utrwalającą się po stronie
organów i instytucji praktykę stosowania prawa w sposób, który narusza prawa lub wolności,
a także wówczas, gdy rozpoznawane przez Rzecznika sprawy wskazywały, iż źródłem
naruszeń praw jednostki jest nie wadliwe stosowanie prawa, lecz wadliwość samego prawa;
– RPO może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów ustawy
z Konstytucją RP oraz ma możliwość przystąpienia do postępowania przed Trybunałem
wszczętego w wyniku złożenia skargi konstytucyjnej
– RPO ma prawo wnosić kasację lub skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, skargę
kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w celu zapewnienia jednolitości
orzecznictwa sądowego – w związku z ujawnionymi rozbieżnościami w orzecznictwie sądów
powszechnych – ma możliwość skierowania pytania prawnego do SN;
– RPO ma prawo wszczynać postępowanie w sprawach cywilnych, administracyjnych oraz brać
w nich udział;
3) status, sposób powołania i kompetencje Rzecznika Praw Dziecka:
– RPD stoi na straży praw dziecka; jest w swojej działalności niezależny od innych organów
państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem RP;
– RPD jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 5 lat;
– RPD corocznie informuje Sejm RP i Senat RP o swojej działalności oraz uwagi o stanie
przestrzegania praw dziecka;
– RPD podejmuje działania mające na celu zapewnienie dzieciom pełnego harmonijnego
rozwoju, z poszanowaniem ich godności, podmiotowości oraz działania zmierzające do
ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem
oraz innym złym traktowaniem;
– RPD działa w przypadku łamania praw i wolności z własnej inicjatywy, biorąc pod uwagę
informacje od obywateli lub organizacji wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka;
– RPD ma prawo zbadać każdą sprawę na miejscu oraz żądać od organów i instytucji
złożenia wyjaśnień w danej sprawie;
– RPD może zwracać się do właściwych organów i instytucji o podjęcie działań na rzecz
dziecka z zakresu ich kompetencji; przedstawia im wnioski zmierzające do zapewnienia
skutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz usprawnienia trybu załatwiania spraw w tym
zakresie;
– RPD ma prawo wnosić kasację lub skargę kasacyjną, żądać wszczęcia postępowania
administracyjnego, cywilnego oraz wziąć udział w toczących się postępowaniach cywilnym
i w sprawach nieletnich oraz sądowo-administracyjnym na prawach prokuratora;
– RPD ma prawo żądać wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawach
o przestępstwa (przez uprawnionego oskarżyciela) oraz wystąpić z wnioskiem o ukaranie
w postepowaniu w sprawach o wykroczenia;
– RPD upowszechnia prawa dziecka oraz metody ich ochrony; ma prawo zlecać
przeprowadzanie badań oraz sporządzanie ekspertyz i opinii;
4) status, sposób powołania i kompetencje Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji:
– KRRiT jest organem właściwym w kwestii radiofonii i telewizji, stoi na straży wolności
słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji; organom
uczestniczącym w nominacji corocznie przedkłada sprawozdanie, a odwołanie Rady jest
możliwe przy nieprzyjęciu tego sprawozdania przez obie izby parlamentu oraz potwierdzeniu
przez Prezydenta RP;
– członkowie KRRiT są powoływani przez Sejm RP (dwóch członków), Senat RP (jedna
osoba) i Prezydenta RP (dwóch członków) na 6 lat;
– KRRiT kształtuje właściwy porządek prawny w zakresie mediów – wydaje rozporządzenia,
a w sprawach indywidualnych podejmuje uchwały;
– KRRiT w porozumieniu z premierem projektuje kierunki polityki państwa w dziedzinie
radiofonii i telewizji; opiniuje projekty aktów prawnych w dziedzinie radiofonii i telewizji;
– KRRiT określa warunki prowadzenia działalności przez dostawców usług medialnych,
rozstrzyga w sprawach koncesji na rozpowszechnianie programów; kontroluje działalność
dostawców medialnych; uznaje o statusie nadawcy społecznego;
– KRRiT organizuje badania treści i odbioru usług medialnych; inicjuje kształcenie kadr
w dziedzinie radiofonii i telewizji; organizuje współpracę z innymi podmiotami krajowymi
i zagranicznymi w sferze radiofonii i telewizji;
– KRRiT ustala opłaty abonamentowe; upowszechnia edukację medialną.
– (część kompetencji z powoływaniem zarządów telewizji publicznej i radia publicznego
przekazano w 2016 r. Radzie Mediów Narodowych; na przełomie 2023 i 2024 r.
przeprowadzono kolejne zmiany realne w tym zakresie).
Temat 3.
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze
VI. (ZR) Dostrzeganie współzależności globalnym.
we współczesnym świecie. 2) Zdający charakteryzuje na przykładach
najczęściej stosowane metody rozwiązywania
sporów między państwami.
6) Zdający rozważa możliwości prowadzenia
akcji humanitarnych, współpracy rozwojowej
oraz interwencji pokojowych na obszarach
dotkniętych konfliktami zbrojnymi, oceniając ich
skuteczność i aspekty moralne;
8) Zdający przedstawia inicjatywy na rzecz
pokoju […].
42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy.
1) Zdający charakteryzuje przemiany, jakie
nastąpiły w Europie i na świecie po upadku
komunizmu.
2) Zdający opisuje cele i metody działania ONZ
oraz kompetencje jej organów (Zgromadzenie
Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz
Generalny, Międzynarodowy Trybunał
Sprawiedliwości, Rada Gospodarcza
i Społeczna).
Aspekty tematu:
1) organy ONZ działające na rzecz pokoju:
– podstawową instytucją odpowiedzialną za utrzymanie pokoju Rada Bezpieczeństwa; skład
(członkowie stali: USA, ChRL, Rosja, Wielka Brytania i Francja oraz niestali: wybierani na
2 lata przez Zgromadzenie Ogólne, według kryterium geograficznego, kilkukrotnie Polska);
– Sekretarz Generalny ONZ (wybierany na 5 lat przez Zgromadzenie Ogólne) także może
angażować się w działania na rzecz pokoju, rozwiązania danego konfliktu;
– Zgromadzenie Ogólne – będące symbolem zasady równości państw – może
przeprowadzać dyskusję nad każda sprawą dotyczącą utrzymania międzynarodowego
pokoju i bezpieczeństwa, a także może udzielać zaleceń;
2) pozamilitarne możliwości ONZ w kwestii działalności na rzecz pokoju:
– Rada Bezpieczeństwa może pomóc w rozwiązaniu sporu międzypaństwowego, zalecić
odpowiednią procedurę jego rozwiązania czy sposób załagodzenia; może na żądanie stron
czynić zalecenia w celu pokojowego załatwienia sporu;
– Rada Bezpieczeństwa może doprowadzić do zupełnego lub częściowego przerwania
stosunków gospodarczych innych państw z państwem agresora;
– Rada Bezpieczeństwa może doprowadzić do zerwania stosunków dyplomatycznych innych
państw z państwem agresora;
– Zgromadzenie Ogólne może udzielać zaleceń odnośnemu państwu lub państwom, albo
Radzie Bezpieczeństwa, lub jednym i drugiej;
3) militarne możliwości ONZ w kwestii działalności na rzecz pokoju:
– Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o użyciu siły w rozwiązaniu konfliktu, a państwa
powinny taką rezolucję wykonać; może też dać mandat na przeprowadzenie operacji
zbrojnej siłom zbrojnym danej organizacji, np. NATO;
– Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o wprowadzeniu sił bezpieczeństwa – tak
wojska, jak i policji – podtrzymujących pokój;
– Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o wprowadzeniu własnej administracji na danym
terenie, a zatem możemy mieć nawet do czynienia z ustanowieniem międzynarodowego
protektoratu;
4) przeszkody w działaniach na rzecz pokoju:
– działania związane z agresją podjętą przez jednego z członków stałych Rady
Bezpieczeństwa a w związku z prawem weta takiego członka, nie mogą znaleźć
w przypadku ONZ odpowiedniego rozwiązania, w XXI wieku dobrym przykładem są tu
działania rosyjskie w Ukrainie;
– jest niemało opinii, że w świecie postzimnowojennym ONZ jest struktura skostniałą,
nastawioną na status quo;
– prawo międzynarodowe i jego zasady, na których straży ma stać ONZ, nie zawsze będzie
chronić mniejszości, strony konfliktu w wojnie domowej, np. sama interwencja humanitarna,
interwencja w obronie praw człowieka, zachodziła albo bez mandatu ONZ, albo uznawano to
za wewnętrzną sprawę danego państwa, czy też sprawy nie podejmowano.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktowanie: Poziom III – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający nie popełnił żadnego błędu
Zdający w pełni scharakteryzował cztery istotne dla merytorycznego.
danego tematu aspekty zagadnienia.
SELEKCJA INFORMACJI
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie Zdający przeprowadził poprawną
różnych aspektów danego problemu do jego opisu selekcję i hierarchizację informacji
w szerszym kontekście interpretacyjnym, wykazał (nie zamieścił w pracy fragmentów
się znajomością licznych pojęć związanych niezwiązanych z tematem).
z tematem. JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Zdający zaprezentował wywód
w pełni spójny, harmonijny i logiczny.
Poziom II – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający popełnił jeden lub dwa błędy
Zdający:
merytoryczne.
– w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych SELEKCJA INFORMACJI
dla poziomu III) Zdający przeprowadził
albo niekonsekwentną selekcję informacji
– w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty i ich hierarchizację (umieścił w pracy
zagadnienia i częściowo scharakteryzował dwa nieliczne fragmenty niezwiązane
istotne aspekty zagadnienia (spośród zagadnień z tematem).
1–4 wskazanych dla poziomu III).
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie Zdający zaprezentował wywód nie
wybranych aspektów analizowanego tematu; w pełni uporządkowany.
wykazał się znajomością wybranych pojęć
związanych z tematem.
Poziom I – W ARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający popełnił trzy lub cztery błędy
Zdający: merytoryczne.
– w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt
oraz częściowo scharakteryzował jeden istotny SELEKCJA INFORMACJI
aspekt zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 Zdający przeprowadził
wskazanych dla poziomu III) w niewystarczającym stopniu
albo selekcję informacji i ich
– częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty hierarchizację (napisał pracę, której
zagadnienia (spośród zagadnień 1–4 wskazanych znaczną część stanowią fragmenty
dla poziomu III). niezwiązane z tematem).
5) Zdający wykazał się znajomością jedynie JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
nielicznych pojęć związanych z tematem. Zdający zaprezentował wywód
w sposób chaotyczny i nielogiczny.
POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA
Zdający popełnił co najmniej pięć
błędów merytorycznych.
SELEKCJA INFORMACJI
Ponad połowę pracy stanowią
fragmenty niezwiązane z tematem.
JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA
Wywód jest niekomunikatywny.
0 PKT Przy pracy o wartości merytorycznej
Zdający nie zrozumiał tematu – nie wypełnił 0 pkt nie przyznaje się punktów za
wymagań dla poziomu I. pozostałe elementy.
5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć
związanych z tematem.
Egzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I–III),
może ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych
przez zdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,
tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za
zrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości
merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także
ocenić pracę na 0 punktów.
Temat 1.
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 15. Demokracja – zasady i procedury.
IV. Znajomość zasad i procedur 5) Zdający wyjaśnia, jak są przeprowadzane
demokracji. i jaką rolę odgrywają wybory we współczesnej
V. Znajomość podstaw ustroju demokracji.
Rzeczypospolitej Polskiej. 17. Systemy partyjne.
4) Zdający opisuje podstawowe zasady
ordynacji większościowej i proporcjonalnej […].
5) Zdający wyjaśnia znaczenie progu
wyborczego […].
25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
2) Zdający wyjaśnia różnice między
ordynacjami wyborów parlamentarnych
i prezydenckich w Polsce.
(ZP) 1. Młody obywatel w urzędzie.
3) Zdający podaje formalne warunki, jakie
spełnić musi obywatel, by wziąć udział
w wyborach.
(G) 7. Wyborcy i wybory.
2) Zdający wymienia zasady demokratycznych
wyborów […].
(G) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców.
2) Zdający przedstawia sposób wybierania
i działania władz gminy […].
(G) 18. Samorząd powiatowy i wojewódzki.
1) Zdający przedstawia sposób wybierania
samorządu powiatowego i wojewódzkiego […].
Aspekty tematu:
1) organizacja wyborów:
– zarządzanie wyborów parlamentarnych – Prezydent RP, prezydenckich – Marszałek Sejmu
RP, samorządowych – Prezes Rady Ministrów RP;
– wybory przeprowadza PKW, a głosujemy w obwodowej komisji wyborczej na karcie do
głosowania; musi być zapewniona tajność głosowania;
– stwierdzanie ważności wyborów organów centralnych przez Sąd Najwyższy, organów
samorządowych – przez właściwy sąd okręgowy;
2) zasady wyborcze:
– powszechność – czynne prawo wyborcze ograniczone cenzusem wieku (18 lat); pozostałe
ograniczenie rzadkie – związane z pozbawieniem praw orzeczeniem sądu; prawo czynne dla
obywateli RP, a w przypadku wyborów organów samorządu gminnego mają je i inni
zamieszkali na jej terytorium obywatele UE; bierne prawo wyborcze – cenzus wieku albo na
tym samym poziomie, albo wyższy, np. 21 lat (Sejm RP), 25 (wójt), 30 (Senat RP),
35 (Prezydent RP);
– bezpośredniość oznacza, że decyzja o ostatecznym składzie organu przedstawicielskiego
należy do wyborcy, który oddaje swój głos, nie korzystając z żadnych ciał pośredniczących;
nie kolidują z tą zasadą wprowadzone alternatywne metody głosowania, także przez
pełnomocnika;
– równość oznacza, że wszystkie głosy powinny mieć taką samą siłę, a formalnie pojmowana
oznacza, że wszyscy obywatele dysponują taką samą liczbą głosów; równość formalnie
pojmowana w każdych wyborach, ale w wyborach do Senatu RP nie ma takiej samej siły
głosu (nadreprezentacja obszarów peryferyjnych, z mniejszą gęstością zaludnienia);
3) specyfika ordynacji proporcjonalnej:
– stosowana w wyborach do Sejmu RP, sejmików województw, rad powiatów i rad gmin
powyżej 20 tys. mieszkańców;
– okręgi wyborcze wielomandatowe różnej wielkości, np. w wyborach do Sejmu RP od
7-mandatowych po 20-mandatowe w Warszawie;
– przeliczanie głosów na mandaty metodą d’Hondta (mandaty otrzymują listy komitetów
z kolejnymi najwyższymi ilorazami) – metodą korzystną dla większych ugrupowań
politycznych;
– klauzula zaporowa 5%, a w wyborach do Sejmu dodatkowa wartość progu dla koalicji –
8%;
– personalizacja wyborów – głosowanie na kandydata na liście, mandaty przeznaczone dla
listy otrzymują kandydaci z najwyższą liczbą głosów;
4) specyfika ordynacji większościowej:
– okręgi wyborcze jednomandatowe;
– ordynacja z większością bezwzględną stosowana w wyborach organów wykonawczych –
Prezydenta RP oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast; jeśli w głosowaniu nikt nie
otrzyma bezwzględnej większości głosów, przeprowadza się kolejne głosowanie (tzw.
II tura), w którym biorą udział dwaj kandydaci z najlepszymi wynikami z pierwszego
głosowania;
– ordynacja z większością względną stosowana w wyborach do Senatu RP oraz rad gmin do
20 tys. mieszkańców; mandat otrzymuje w okręgu ten kandydat, który uzyskał największą
liczbę głosów (a w przypadku remisu przeprowadza się losowanie).
Temat 2.
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 27. Organy kontroli państwowej, ochrony prawa
V. Znajomość podstaw ustroju i zaufania publicznego.
Rzeczypospolitej Polskiej. 1) Zdający omawia kompetencje Najwyższej
VI. (ZP) Znajomość praw człowieka Izby Kontroli i ocenia jej znaczenie dla
i sposobów ich ochrony. funkcjonowania instytucji publicznych.
2) Zdający przedstawia uprawnienia i sposób
działania Rzecznika Praw Obywatelskich.
5) Zdający wymienia podstawowe zadania
Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji […].
(ZP) 6. Ochrona praw i wolności.
2) Zdający opisuje sposób działania Rzecznika
Praw Obywatelskich […].
Aspekty tematu:
1) status, sposób powołania i kompetencje Najwyższej Izby Kontroli:
– NIK jest naczelnym organem kontroli państwowej; podlega Sejmowi RP (coroczne
sprawozdanie z działalności), jest organem niezależnym od władzy wykonawczej;
– Prezes NIK jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 6 lat i może być
ponownie powołany tylko raz;
– NIK kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego,
państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu
widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności;
– NIK może kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób
prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności,
gospodarności i rzetelności (szczególnie wykorzystania dotacji i subwencji z budżetu
państwa);
– NIK może kontrolować z punktu widzenia legalności i gospodarności działalność innych
jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują one
majątek lub środki państwowe lub komunalne;
– NIK przedkłada Sejmowi RP informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia,
określone w ustawie, przedstawia Sejmowi RP coroczne sprawozdanie ze swojej
działalności;
– NIK przedkłada Sejmowi RP opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów;
2) status, sposób powołania i kompetencje Rzecznika Praw Obywatelskich:
– RPO stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji; jest
w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada
jedynie przed Sejmem RP;
– RPO jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 5 lat;
– RPO corocznie informuje Sejm RP i Senat RP o swojej działalności oraz o stanie
przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela;
– RPO ma możliwość badania, czy na skutek działania lub zaniechania organów, organizacji lub
instytucji, obowiązanych do przestrzegania i realizacji wolności i praw człowieka i obywatela, nie
nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej;
– RPO działa w przypadku łamania praw i wolności z własnej inicjatywy lub na wniosek
skarżącego; ma możliwość kierowania do właściwych organów wystąpienia problemowego
wówczas, gdy rozpatrywane sprawy indywidualne wskazywały na utrwalającą się po stronie
organów i instytucji praktykę stosowania prawa w sposób, który narusza prawa lub wolności,
a także wówczas, gdy rozpoznawane przez Rzecznika sprawy wskazywały, iż źródłem
naruszeń praw jednostki jest nie wadliwe stosowanie prawa, lecz wadliwość samego prawa;
– RPO może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów ustawy
z Konstytucją RP oraz ma możliwość przystąpienia do postępowania przed Trybunałem
wszczętego w wyniku złożenia skargi konstytucyjnej
– RPO ma prawo wnosić kasację lub skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, skargę
kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w celu zapewnienia jednolitości
orzecznictwa sądowego – w związku z ujawnionymi rozbieżnościami w orzecznictwie sądów
powszechnych – ma możliwość skierowania pytania prawnego do SN;
– RPO ma prawo wszczynać postępowanie w sprawach cywilnych, administracyjnych oraz brać
w nich udział;
3) status, sposób powołania i kompetencje Rzecznika Praw Dziecka:
– RPD stoi na straży praw dziecka; jest w swojej działalności niezależny od innych organów
państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem RP;
– RPD jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 5 lat;
– RPD corocznie informuje Sejm RP i Senat RP o swojej działalności oraz uwagi o stanie
przestrzegania praw dziecka;
– RPD podejmuje działania mające na celu zapewnienie dzieciom pełnego harmonijnego
rozwoju, z poszanowaniem ich godności, podmiotowości oraz działania zmierzające do
ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem
oraz innym złym traktowaniem;
– RPD działa w przypadku łamania praw i wolności z własnej inicjatywy, biorąc pod uwagę
informacje od obywateli lub organizacji wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka;
– RPD ma prawo zbadać każdą sprawę na miejscu oraz żądać od organów i instytucji
złożenia wyjaśnień w danej sprawie;
– RPD może zwracać się do właściwych organów i instytucji o podjęcie działań na rzecz
dziecka z zakresu ich kompetencji; przedstawia im wnioski zmierzające do zapewnienia
skutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz usprawnienia trybu załatwiania spraw w tym
zakresie;
– RPD ma prawo wnosić kasację lub skargę kasacyjną, żądać wszczęcia postępowania
administracyjnego, cywilnego oraz wziąć udział w toczących się postępowaniach cywilnym
i w sprawach nieletnich oraz sądowo-administracyjnym na prawach prokuratora;
– RPD ma prawo żądać wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawach
o przestępstwa (przez uprawnionego oskarżyciela) oraz wystąpić z wnioskiem o ukaranie
w postepowaniu w sprawach o wykroczenia;
– RPD upowszechnia prawa dziecka oraz metody ich ochrony; ma prawo zlecać
przeprowadzanie badań oraz sporządzanie ekspertyz i opinii;
4) status, sposób powołania i kompetencje Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji:
– KRRiT jest organem właściwym w kwestii radiofonii i telewizji, stoi na straży wolności
słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji; organom
uczestniczącym w nominacji corocznie przedkłada sprawozdanie, a odwołanie Rady jest
możliwe przy nieprzyjęciu tego sprawozdania przez obie izby parlamentu oraz potwierdzeniu
przez Prezydenta RP;
– członkowie KRRiT są powoływani przez Sejm RP (dwóch członków), Senat RP (jedna
osoba) i Prezydenta RP (dwóch członków) na 6 lat;
– KRRiT kształtuje właściwy porządek prawny w zakresie mediów – wydaje rozporządzenia,
a w sprawach indywidualnych podejmuje uchwały;
– KRRiT w porozumieniu z premierem projektuje kierunki polityki państwa w dziedzinie
radiofonii i telewizji; opiniuje projekty aktów prawnych w dziedzinie radiofonii i telewizji;
– KRRiT określa warunki prowadzenia działalności przez dostawców usług medialnych,
rozstrzyga w sprawach koncesji na rozpowszechnianie programów; kontroluje działalność
dostawców medialnych; uznaje o statusie nadawcy społecznego;
– KRRiT organizuje badania treści i odbioru usług medialnych; inicjuje kształcenie kadr
w dziedzinie radiofonii i telewizji; organizuje współpracę z innymi podmiotami krajowymi
i zagranicznymi w sferze radiofonii i telewizji;
– KRRiT ustala opłaty abonamentowe; upowszechnia edukację medialną.
– (część kompetencji z powoływaniem zarządów telewizji publicznej i radia publicznego
przekazano w 2016 r. Radzie Mediów Narodowych; na przełomie 2023 i 2024 r.
przeprowadzono kolejne zmiany realne w tym zakresie).
Temat 3.
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. 40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze
VI. (ZR) Dostrzeganie współzależności globalnym.
we współczesnym świecie. 2) Zdający charakteryzuje na przykładach
najczęściej stosowane metody rozwiązywania
sporów między państwami.
6) Zdający rozważa możliwości prowadzenia
akcji humanitarnych, współpracy rozwojowej
oraz interwencji pokojowych na obszarach
dotkniętych konfliktami zbrojnymi, oceniając ich
skuteczność i aspekty moralne;
8) Zdający przedstawia inicjatywy na rzecz
pokoju […].
42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy.
1) Zdający charakteryzuje przemiany, jakie
nastąpiły w Europie i na świecie po upadku
komunizmu.
2) Zdający opisuje cele i metody działania ONZ
oraz kompetencje jej organów (Zgromadzenie
Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz
Generalny, Międzynarodowy Trybunał
Sprawiedliwości, Rada Gospodarcza
i Społeczna).
Aspekty tematu:
1) organy ONZ działające na rzecz pokoju:
– podstawową instytucją odpowiedzialną za utrzymanie pokoju Rada Bezpieczeństwa; skład
(członkowie stali: USA, ChRL, Rosja, Wielka Brytania i Francja oraz niestali: wybierani na
2 lata przez Zgromadzenie Ogólne, według kryterium geograficznego, kilkukrotnie Polska);
– Sekretarz Generalny ONZ (wybierany na 5 lat przez Zgromadzenie Ogólne) także może
angażować się w działania na rzecz pokoju, rozwiązania danego konfliktu;
– Zgromadzenie Ogólne – będące symbolem zasady równości państw – może
przeprowadzać dyskusję nad każda sprawą dotyczącą utrzymania międzynarodowego
pokoju i bezpieczeństwa, a także może udzielać zaleceń;
2) pozamilitarne możliwości ONZ w kwestii działalności na rzecz pokoju:
– Rada Bezpieczeństwa może pomóc w rozwiązaniu sporu międzypaństwowego, zalecić
odpowiednią procedurę jego rozwiązania czy sposób załagodzenia; może na żądanie stron
czynić zalecenia w celu pokojowego załatwienia sporu;
– Rada Bezpieczeństwa może doprowadzić do zupełnego lub częściowego przerwania
stosunków gospodarczych innych państw z państwem agresora;
– Rada Bezpieczeństwa może doprowadzić do zerwania stosunków dyplomatycznych innych
państw z państwem agresora;
– Zgromadzenie Ogólne może udzielać zaleceń odnośnemu państwu lub państwom, albo
Radzie Bezpieczeństwa, lub jednym i drugiej;
3) militarne możliwości ONZ w kwestii działalności na rzecz pokoju:
– Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o użyciu siły w rozwiązaniu konfliktu, a państwa
powinny taką rezolucję wykonać; może też dać mandat na przeprowadzenie operacji
zbrojnej siłom zbrojnym danej organizacji, np. NATO;
– Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o wprowadzeniu sił bezpieczeństwa – tak
wojska, jak i policji – podtrzymujących pokój;
– Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o wprowadzeniu własnej administracji na danym
terenie, a zatem możemy mieć nawet do czynienia z ustanowieniem międzynarodowego
protektoratu;
4) przeszkody w działaniach na rzecz pokoju:
– działania związane z agresją podjętą przez jednego z członków stałych Rady
Bezpieczeństwa a w związku z prawem weta takiego członka, nie mogą znaleźć
w przypadku ONZ odpowiedniego rozwiązania, w XXI wieku dobrym przykładem są tu
działania rosyjskie w Ukrainie;
– jest niemało opinii, że w świecie postzimnowojennym ONZ jest struktura skostniałą,
nastawioną na status quo;
– prawo międzynarodowe i jego zasady, na których straży ma stać ONZ, nie zawsze będzie
chronić mniejszości, strony konfliktu w wojnie domowej, np. sama interwencja humanitarna,
interwencja w obronie praw człowieka, zachodziła albo bez mandatu ONZ, albo uznawano to
za wewnętrzną sprawę danego państwa, czy też sprawy nie podejmowano.