Zachowany status źródłowy: ten arkusz nie ma jeszcze zatwierdzenia redakcyjnego całego zestawu. Dostępne odpowiedzi i opracowania pozostają oznaczone przy zadaniach.
Pracuj z arkuszem
Zadania, odpowiedzi i opracowania
zadania 12.3–21.2
Wybierz wersję zgodną z kodem na swoim arkuszu.
Zadanie 12.3
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Rotawirusy są patogenami wywołującymi biegunkę u ludzi, a także u pozostałych ssaków. Biegunka spowodowana rotawirusem ma bardzo podobny przebieg u wszystkich ssaków. Większość dzieci przechodzi co najmniej jedną infekcję rotawirusową przed ukończeniem piątego roku życia. Ostre biegunki stanowią natomiast ważną przyczynę strat w chowie młodych zwierząt.
Rotawirus namnaża się w szczytowych komórkach kosmków jelitowych. Wskutek tego mikrokosmki ulegają zanikowi, a zakażone komórki się złuszczają. Utrata szczytowych części kosmków prowadzi do niedoboru disacharydaz – maltazy, laktazy i sacharazy, który może się utrzymywać przez kilka tygodni. Każda zakażona komórka wydziela do światła jelita jony chlorkowe. Disacharydy oraz jony chlorkowe są substancjami czynnymi osmotycznie.
Wraz z nasilonym wydalaniem płynnego kału organizm traci nie tylko wodę, lecz także niestrawione i niewchłonięte składniki odżywcze. U chorych zwierząt obserwowano obniżenie podstawowego tempa metabolizmu, co stanowi przystosowanie do zmniejszonej dostępności glukozy.
Dzieci, które przeszły zakażenie rotawirusowe, wykazują nietolerancję mleka, występującą nawet przez kilka tygodni po infekcji.
Wyjaśnij, dlaczego obniżenie tempa metabolizmu przy niskim stężeniu glukozy we krwi zwiększa szanse przeżycia chorego ssaka.
Sprawdź odpowiedź
• Skutkuje to obniżeniem aktywności enzymów, m.in. katalizujących procesy
wewnątrzkomórkowego oddychania tlenowego, co jest przyczyną mniejszego zużycia
glukozy.
• Spadek intensywności oddychania wewnątrzkomórkowego – jednego z głównych
szlaków metabolicznych – prowadzi do wolniejszego zużywania glukozy.
• Obniżenie tempa metabolizmu zwierzęcia stałocieplnego skutkuje zmniejszeniem
temperatury ciała. W takich warunkach reakcje chemiczne zachodzą wolniej i organizm
zużywa mniej glukozy.
• Zmniejszenie tempa metabolizmu ogranicza zużycie ATP, który powstaje w wyniku
katabolizmu glukozy. Organizm oszczędza więc w ten sposób glukozę.
• Przy niskim tempie metabolizmu organizm zużywa mniej glukozy, bo utrzymuje niższą
temperaturę ciała, a utrzymanie odpowiednio wysokiego poziomu glukozy we krwi jest
konieczne do prawidłowego funkcjonowania, np. mózgu.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
• Skutkuje to obniżeniem aktywności enzymów, m.in. katalizujących procesy
wewnątrzkomórkowego oddychania tlenowego, co jest przyczyną mniejszego zużycia
glukozy.
• Spadek intensywności oddychania wewnątrzkomórkowego – jednego z głównych
szlaków metabolicznych – prowadzi do wolniejszego zużywania glukozy.
• Obniżenie tempa metabolizmu zwierzęcia stałocieplnego skutkuje zmniejszeniem
temperatury ciała.
Przeprowadź etap 2
W takich warunkach reakcje chemiczne zachodzą wolniej i organizm
zużywa mniej glukozy.
• Zmniejszenie tempa metabolizmu ogranicza zużycie ATP, który powstaje w wyniku
katabolizmu glukozy. Organizm oszczędza więc w ten sposób glukozę.
• Przy niskim tempie metabolizmu organizm zużywa mniej glukozy, bo utrzymuje niższą
temperaturę ciała, a utrzymanie odpowiednio wysokiego poziomu glukozy we krwi jest
konieczne do prawidłowego funkcjonowania, np. mózgu.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do zmniejszonego zużycia glukozy
w wyniku zmniejszonego zapotrzebowania energetycznego organizmu
(np. ograniczanie oddychania komórkowego, zmniejszenie zużycia ATP, obniżenie
temperatury ciała).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do zmniejszonego zużycia glukozy
w wyniku zmniejszonego zapotrzebowania energetycznego organizmu
(np. ograniczanie oddychania komórkowego, zmniejszenie zużycia ATP, obniżenie
temperatury ciała).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 17
Rotawirusy są patogenami wywołującymi biegunkę u ludzi, a także u pozostałych ssaków. Biegunka spowodowana rotawirusem ma bardzo podobny przebieg u wszystkich ssaków. Większość dzieci przechodzi co najmniej jedną infekcję rotawirusową przed ukończeniem piątego roku życia. Ostre biegunki stanowią natomiast ważną przyczynę strat w chowie młodych zwierząt.
Rotawirus namnaża się w szczytowych komórkach kosmków jelitowych. Wskutek tego mikrokosmki ulegają zanikowi, a zakażone komórki się złuszczają. Utrata szczytowych części kosmków prowadzi do niedoboru disacharydaz – maltazy, laktazy i sacharazy, który może się utrzymywać przez kilka tygodni. Każda zakażona komórka wydziela do światła jelita jony chlorkowe. Disacharydy oraz jony chlorkowe są substancjami czynnymi osmotycznie.
Wraz z nasilonym wydalaniem płynnego kału organizm traci nie tylko wodę, lecz także niestrawione i niewchłonięte składniki odżywcze. U chorych zwierząt obserwowano obniżenie podstawowego tempa metabolizmu, co stanowi przystosowanie do zmniejszonej dostępności glukozy.
Dzieci, które przeszły zakażenie rotawirusowe, wykazują nietolerancję mleka, występującą nawet przez kilka tygodni po infekcji.
Wyjaśnij, dlaczego obniżenie tempa metabolizmu przy niskim stężeniu glukozy we krwi zwiększa szanse przeżycia chorego ssaka.
Sprawdź odpowiedź
• Skutkuje to obniżeniem aktywności enzymów, m.in. katalizujących procesy
wewnątrzkomórkowego oddychania tlenowego, co jest przyczyną mniejszego zużycia
glukozy.
• Spadek intensywności oddychania wewnątrzkomórkowego – jednego z głównych
szlaków metabolicznych – prowadzi do wolniejszego zużywania glukozy.
• Obniżenie tempa metabolizmu zwierzęcia stałocieplnego skutkuje zmniejszeniem
temperatury ciała. W takich warunkach reakcje chemiczne zachodzą wolniej i organizm
zużywa mniej glukozy.
• Zmniejszenie tempa metabolizmu ogranicza zużycie ATP, który powstaje w wyniku
katabolizmu glukozy. Organizm oszczędza więc w ten sposób glukozę.
• Przy niskim tempie metabolizmu organizm zużywa mniej glukozy, bo utrzymuje niższą
temperaturę ciała, a utrzymanie odpowiednio wysokiego poziomu glukozy we krwi jest
konieczne do prawidłowego funkcjonowania, np. mózgu.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
• Skutkuje to obniżeniem aktywności enzymów, m.in. katalizujących procesy
wewnątrzkomórkowego oddychania tlenowego, co jest przyczyną mniejszego zużycia
glukozy.
• Spadek intensywności oddychania wewnątrzkomórkowego – jednego z głównych
szlaków metabolicznych – prowadzi do wolniejszego zużywania glukozy.
• Obniżenie tempa metabolizmu zwierzęcia stałocieplnego skutkuje zmniejszeniem
temperatury ciała.
Przeprowadź etap 2
W takich warunkach reakcje chemiczne zachodzą wolniej i organizm
zużywa mniej glukozy.
• Zmniejszenie tempa metabolizmu ogranicza zużycie ATP, który powstaje w wyniku
katabolizmu glukozy. Organizm oszczędza więc w ten sposób glukozę.
• Przy niskim tempie metabolizmu organizm zużywa mniej glukozy, bo utrzymuje niższą
temperaturę ciała, a utrzymanie odpowiednio wysokiego poziomu glukozy we krwi jest
konieczne do prawidłowego funkcjonowania, np. mózgu.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do zmniejszonego zużycia glukozy
w wyniku zmniejszonego zapotrzebowania energetycznego organizmu
(np. ograniczanie oddychania komórkowego, zmniejszenie zużycia ATP, obniżenie
temperatury ciała).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do zmniejszonego zużycia glukozy
w wyniku zmniejszonego zapotrzebowania energetycznego organizmu
(np. ograniczanie oddychania komórkowego, zmniejszenie zużycia ATP, obniżenie
temperatury ciała).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 16
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 12.4
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Rotawirusy są patogenami wywołującymi biegunkę u ludzi, a także u pozostałych ssaków. Biegunka spowodowana rotawirusem ma bardzo podobny przebieg u wszystkich ssaków. Większość dzieci przechodzi co najmniej jedną infekcję rotawirusową przed ukończeniem piątego roku życia. Ostre biegunki stanowią natomiast ważną przyczynę strat w chowie młodych zwierząt.
Rotawirus namnaża się w szczytowych komórkach kosmków jelitowych. Wskutek tego mikrokosmki ulegają zanikowi, a zakażone komórki się złuszczają. Utrata szczytowych części kosmków prowadzi do niedoboru disacharydaz – maltazy, laktazy i sacharazy, który może się utrzymywać przez kilka tygodni. Każda zakażona komórka wydziela do światła jelita jony chlorkowe. Disacharydy oraz jony chlorkowe są substancjami czynnymi osmotycznie.
Wraz z nasilonym wydalaniem płynnego kału organizm traci nie tylko wodę, lecz także niestrawione i niewchłonięte składniki odżywcze. U chorych zwierząt obserwowano obniżenie podstawowego tempa metabolizmu, co stanowi przystosowanie do zmniejszonej dostępności glukozy.
Dzieci, które przeszły zakażenie rotawirusowe, wykazują nietolerancję mleka, występującą nawet przez kilka tygodni po infekcji.
Na podstawie przedstawionych informacji podaj przyczynę nietolerancji mleka występującej u dzieci po przebytym zakażeniu rotawirusem.
Sprawdź odpowiedź
• W wyniku zakażenia rotawirusem dochodzi do zmniejszenia produkcji laktazy.
• Zakażenie rotawirusowe jest przyczyną niedoboru laktazy.
• W mleku jest zawarta laktoza, której dzieci zakażone rotawirusem nie mogą w całości
strawić.
• Laktoza zawarta w mleku nie może być w całości strawiona, bo jest ogólny niedobór
disacharydaz.
• Niedobór laktazy.
Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Po zakażeniu rotawirusem dochodzi do
niedoboru disacharydaz”.
Nie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono cukier – laktozę z enzymem – laktazą,
np. „Dzieci po zakażeniu rotawirusem mają niedobór laktozy”.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do całkowitego braku laktazy lub do całkowitego
braku trawienia laktozy, ponieważ po przebytym zakażeniu rotawirusem występuje jedynie
niedobór disacharydaz, a nie – ich całkowity brak.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• W wyniku zakażenia rotawirusem dochodzi do zmniejszenia produkcji laktazy.
• Zakażenie rotawirusowe jest przyczyną niedoboru laktazy.
• W mleku jest zawarta laktoza, której dzieci zakażone rotawirusem nie mogą w całości
strawić.
• Laktoza zawarta w mleku nie może być w całości strawiona, bo jest ogólny niedobór
disacharydaz.
• Niedobór laktazy. Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Po zakażeniu rotawirusem dochodzi do
niedoboru disacharydaz”.
Przeprowadź etap 3
Nie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono cukier – laktozę z enzymem – laktazą,
np. „Dzieci po zakażeniu rotawirusem mają niedobór laktozy”. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do całkowitego braku laktazy lub do całkowitego
braku trawienia laktozy, ponieważ po przebytym zakażeniu rotawirusem występuje jedynie
niedobór disacharydaz, a nie – ich całkowity brak.
Przeprowadź etap 4
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za podanie przyczyny nietolerancji mleka po zakażeniu rotawirusem, odnoszącej się
do niedoboru laktazy LUB do utrudnionego trawienia laktozy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za podanie przyczyny nietolerancji mleka po zakażeniu rotawirusem, odnoszącej się
do niedoboru laktazy LUB do utrudnionego trawienia laktozy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 17
Rotawirusy są patogenami wywołującymi biegunkę u ludzi, a także u pozostałych ssaków. Biegunka spowodowana rotawirusem ma bardzo podobny przebieg u wszystkich ssaków. Większość dzieci przechodzi co najmniej jedną infekcję rotawirusową przed ukończeniem piątego roku życia. Ostre biegunki stanowią natomiast ważną przyczynę strat w chowie młodych zwierząt.
Rotawirus namnaża się w szczytowych komórkach kosmków jelitowych. Wskutek tego mikrokosmki ulegają zanikowi, a zakażone komórki się złuszczają. Utrata szczytowych części kosmków prowadzi do niedoboru disacharydaz – maltazy, laktazy i sacharazy, który może się utrzymywać przez kilka tygodni. Każda zakażona komórka wydziela do światła jelita jony chlorkowe. Disacharydy oraz jony chlorkowe są substancjami czynnymi osmotycznie.
Wraz z nasilonym wydalaniem płynnego kału organizm traci nie tylko wodę, lecz także niestrawione i niewchłonięte składniki odżywcze. U chorych zwierząt obserwowano obniżenie podstawowego tempa metabolizmu, co stanowi przystosowanie do zmniejszonej dostępności glukozy.
Dzieci, które przeszły zakażenie rotawirusowe, wykazują nietolerancję mleka, występującą nawet przez kilka tygodni po infekcji.
Na podstawie przedstawionych informacji podaj przyczynę nietolerancji mleka występującej u dzieci po przebytym zakażeniu rotawirusem.
Sprawdź odpowiedź
• W wyniku zakażenia rotawirusem dochodzi do zmniejszenia produkcji laktazy.
• Zakażenie rotawirusowe jest przyczyną niedoboru laktazy.
• W mleku jest zawarta laktoza, której dzieci zakażone rotawirusem nie mogą w całości
strawić.
• Laktoza zawarta w mleku nie może być w całości strawiona, bo jest ogólny niedobór
disacharydaz.
• Niedobór laktazy.
Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Po zakażeniu rotawirusem dochodzi do
niedoboru disacharydaz”.
Nie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono cukier – laktozę z enzymem – laktazą,
np. „Dzieci po zakażeniu rotawirusem mają niedobór laktozy”.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do całkowitego braku laktazy lub do całkowitego
braku trawienia laktozy, ponieważ po przebytym zakażeniu rotawirusem występuje jedynie
niedobór disacharydaz, a nie – ich całkowity brak.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• W wyniku zakażenia rotawirusem dochodzi do zmniejszenia produkcji laktazy.
• Zakażenie rotawirusowe jest przyczyną niedoboru laktazy.
• W mleku jest zawarta laktoza, której dzieci zakażone rotawirusem nie mogą w całości
strawić.
• Laktoza zawarta w mleku nie może być w całości strawiona, bo jest ogólny niedobór
disacharydaz.
• Niedobór laktazy. Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Po zakażeniu rotawirusem dochodzi do
niedoboru disacharydaz”.
Przeprowadź etap 3
Nie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono cukier – laktozę z enzymem – laktazą,
np. „Dzieci po zakażeniu rotawirusem mają niedobór laktozy”. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do całkowitego braku laktazy lub do całkowitego
braku trawienia laktozy, ponieważ po przebytym zakażeniu rotawirusem występuje jedynie
niedobór disacharydaz, a nie – ich całkowity brak.
Przeprowadź etap 4
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za podanie przyczyny nietolerancji mleka po zakażeniu rotawirusem, odnoszącej się
do niedoboru laktazy LUB do utrudnionego trawienia laktozy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za podanie przyczyny nietolerancji mleka po zakażeniu rotawirusem, odnoszącej się
do niedoboru laktazy LUB do utrudnionego trawienia laktozy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 16
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 13.1
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Jod jest niezbędnym składnikiem diety. Ten pierwiastek wchodzi w skład hormonów tarczycy. W razie długotrwałego niedoboru jodu w pożywieniu dochodzi do wzrostu wydzielania z przysadki mózgowej hormonu tyreotropowego (TSH).
Podaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 17
Jod jest niezbędnym składnikiem diety. Ten pierwiastek wchodzi w skład hormonów tarczycy. W razie długotrwałego niedoboru jodu w pożywieniu dochodzi do wzrostu wydzielania z przysadki mózgowej hormonu tyreotropowego (TSH).
Podaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 16
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 13.2
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Jod jest niezbędnym składnikiem diety. Ten pierwiastek wchodzi w skład hormonów tarczycy. W razie długotrwałego niedoboru jodu w pożywieniu dochodzi do wzrostu wydzielania z przysadki mózgowej hormonu tyreotropowego (TSH).
Wyjaśnij, dlaczego w razie długotrwałego niskiego poziomu jodu w organizmie poziom hormonu tyreotropowego (TSH) jest podwyższony. W odpowiedzi uwzględnij
mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego.
Sprawdź odpowiedź
• W razie niedoboru jodu z tarczycy jest wydzielana zbyt mała ilość hormonów, czego
konsekwencją okazuje się brak hamowania na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego
wydzielania TSH przez przysadkę mózgową.
• Niedobór jodu sprawia, że wytwarzanie dostatecznej ilości T4 staje się niemożliwe, zatem
we krwi poziom T4 pozostaje na niskim poziomie, a tylko wysoki poziom T4 hamuje
wydzielanie TSH.
• Przy niedoborze jodu tarczyca wydziela niewielkie ilości tyroksyny, a niski poziom
tyroksyny jest sygnałem dla przysadki do wydzielania TSH.
• Niedobór jodu jest przyczyną niskiego stężenia hormonów tarczycy, co pobudza
przysadkę do wydzielania TSH.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• W razie niedoboru jodu z tarczycy jest wydzielana zbyt mała ilość hormonów, czego
konsekwencją okazuje się brak hamowania na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego
wydzielania TSH przez przysadkę mózgową.
• Niedobór jodu sprawia, że wytwarzanie dostatecznej ilości T4 staje się niemożliwe, zatem
we krwi poziom T4 pozostaje na niskim poziomie, a tylko wysoki poziom T4 hamuje
wydzielanie TSH.
• Przy niedoborze jodu tarczyca wydziela niewielkie ilości tyroksyny, a niski poziom
tyroksyny jest sygnałem dla przysadki do wydzielania TSH.
• Niedobór jodu jest przyczyną niskiego stężenia hormonów tarczycy, co pobudza
przysadkę do wydzielania TSH.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
rozwiązań zadań
przysadka – gruczoł (hormony tarczycy
[…]).
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wydzielanie niedostatecznej ilości
hormonów tarczycy ORAZ związane z tym ograniczenie zwrotnego hamowania
wydzielania TSH.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
rozwiązań zadań
przysadka – gruczoł (hormony tarczycy
[…]).
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wydzielanie niedostatecznej ilości
hormonów tarczycy ORAZ związane z tym ograniczenie zwrotnego hamowania
wydzielania TSH.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 17
Jod jest niezbędnym składnikiem diety. Ten pierwiastek wchodzi w skład hormonów tarczycy. W razie długotrwałego niedoboru jodu w pożywieniu dochodzi do wzrostu wydzielania z przysadki mózgowej hormonu tyreotropowego (TSH).
Wyjaśnij, dlaczego w razie długotrwałego niskiego poziomu jodu w organizmie poziom hormonu tyreotropowego (TSH) jest podwyższony. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego.
Sprawdź odpowiedź
• W razie niedoboru jodu z tarczycy jest wydzielana zbyt mała ilość hormonów, czego
konsekwencją okazuje się brak hamowania na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego
wydzielania TSH przez przysadkę mózgową.
• Niedobór jodu sprawia, że wytwarzanie dostatecznej ilości T4 staje się niemożliwe, zatem
we krwi poziom T4 pozostaje na niskim poziomie, a tylko wysoki poziom T4 hamuje
wydzielanie TSH.
• Przy niedoborze jodu tarczyca wydziela niewielkie ilości tyroksyny, a niski poziom
tyroksyny jest sygnałem dla przysadki do wydzielania TSH.
• Niedobór jodu jest przyczyną niskiego stężenia hormonów tarczycy, co pobudza
przysadkę do wydzielania TSH.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• W razie niedoboru jodu z tarczycy jest wydzielana zbyt mała ilość hormonów, czego
konsekwencją okazuje się brak hamowania na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego
wydzielania TSH przez przysadkę mózgową.
• Niedobór jodu sprawia, że wytwarzanie dostatecznej ilości T4 staje się niemożliwe, zatem
we krwi poziom T4 pozostaje na niskim poziomie, a tylko wysoki poziom T4 hamuje
wydzielanie TSH.
• Przy niedoborze jodu tarczyca wydziela niewielkie ilości tyroksyny, a niski poziom
tyroksyny jest sygnałem dla przysadki do wydzielania TSH.
• Niedobór jodu jest przyczyną niskiego stężenia hormonów tarczycy, co pobudza
przysadkę do wydzielania TSH.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wydzielanie niedostatecznej ilości
hormonów tarczycy ORAZ związane z tym ograniczenie zwrotnego hamowania
wydzielania TSH.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wydzielanie niedostatecznej ilości
hormonów tarczycy ORAZ związane z tym ograniczenie zwrotnego hamowania
wydzielania TSH.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 16
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 14.1
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Roztocza (Acari) są przystosowane do różnych środowisk: żyją w glebie, w kurzu – na przedmiotach lub w powietrzu, w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych, a nawet w gorących źródłach. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynów. Alergeny pochodzące od roztocza kurzu domowego są jedną z najczęstszych przyczyn chorób alergicznych.
Roztocza z gatunku Brevipalpus phoenicis nie mają wyraźnie wyodrębnionych tagm – głowotułów i odwłok są połączone w jedną całość. Ten gatunek porusza się dzięki czterem parom odnóży krocznych, których człony są połączone stawami. Oprócz odnóży krocznych jest on wyposażony w szczękoczułki i nogogłaszczki, które służą do zdobywania i pobierania pokarmu. Chitynowy pancerz jest jednolity – jego wygląd zewnętrzny nie zdradza segmentowej budowy wewnętrznej zwierzęcia.
Określ gromadę stawonogów, do której należy B. phoenicis. Odpowiedź uzasadnij,
podając jedną widoczną na zdjęciu cechę budowy świadczącą o przynależności tego
gatunku do wybranej gromady.
Gromada stawonogów: Cecha budowy:
Sprawdź odpowiedź
• Gromada stawonogów: pajęczaki
Cecha budowy: cztery pary / osiem odnóży krocznych / nóg / odnóży lokomotorycznych
• Gromada stawonogów: Arachnida
Cecha budowy: nogogłaszczki / pedipalpy
Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do szczękoczułków (chelicer), ponieważ nie są
one widoczne na fotografii.
Dopuszcza się w przypadku cechy budowy odpowiedzi odnoszące się do czterech par
odnóży tułowiowych lub odnóży pochodzenia tułowiowego.
Dopuszcza się w przypadku nazwy gromady podanie nazwy podtypu „szczękoczułkowce”
(„szczękoczułkopodobne”, „szczękoczułkokształtne”, „Chelicerata”).
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• Gromada stawonogów: pajęczaki
Cecha budowy: cztery pary / osiem odnóży krocznych / nóg / odnóży lokomotorycznych
• Gromada stawonogów: Arachnida
Cecha budowy: nogogłaszczki / pedipalpy
Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do szczękoczułków (chelicer), ponieważ nie są
one widoczne na fotografii.
Dopuszcza się w przypadku cechy budowy odpowiedzi odnoszące się do czterech par
odnóży tułowiowych lub odnóży pochodzenia tułowiowego.
Dopuszcza się w przypadku nazwy gromady podanie nazwy podtypu „szczękoczułkowce”
(„szczękoczułkopodobne”, „szczękoczułkokształtne”, „Chelicerata”).
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za poprawne określenie gromady (pajęczaki) ORAZ za podanie jednej widocznej na
zdjęciu cechy budowy świadczącej o przynależności do pajęczaków.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawne określenie gromady (pajęczaki) ORAZ za podanie jednej widocznej na
zdjęciu cechy budowy świadczącej o przynależności do pajęczaków.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 18
Roztocza (Acari) są przystosowane do różnych środowisk: żyją w glebie, w kurzu – na przedmiotach lub w powietrzu, w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych, a nawet w gorących źródłach. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynów. Alergeny pochodzące od roztocza kurzu domowego są jedną z najczęstszych przyczyn chorób alergicznych.
Roztocza z gatunku Brevipalpus phoenicis nie mają wyraźnie wyodrębnionych tagm – głowotułów i odwłok są połączone w jedną całość. Ten gatunek porusza się dzięki czterem parom odnóży krocznych, których człony są połączone stawami. Oprócz odnóży krocznych jest on wyposażony w szczękoczułki i nogogłaszczki, które służą do zdobywania i pobierania pokarmu. Chitynowy pancerz jest jednolity – jego wygląd zewnętrzny nie zdradza segmentowej budowy wewnętrznej zwierzęcia.
Określ gromadę stawonogów, do której należy Brevipalpus phoenicis. Odpowiedź uzasadnij, podając jedną cechę budowy świadczącą o przynależności tego gatunku do wybranej gromady.
Gromada stawonogów: Cecha budowy:
Sprawdź odpowiedź
• Gromada stawonogów: pajęczaki
Cecha budowy: cztery pary / osiem odnóży krocznych / nóg / odnóży lokomotorycznych
• Gromada stawonogów: Arachnida
Cecha budowy: nogogłaszczki / pedipalpy
Uwagi:
Dopuszcza się w przypadku cechy budowy odpowiedzi odnoszące się do czterech par
odnóży tułowiowych lub odnóży pochodzenia tułowiowego.
Dopuszcza się w przypadku nazwy gromady podanie nazwy podtypu „szczękoczułkowce”
(„szczękoczułkopodobne”, „szczękoczułkokształtne”, „Chelicerata”).
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• Gromada stawonogów: pajęczaki
Cecha budowy: cztery pary / osiem odnóży krocznych / nóg / odnóży lokomotorycznych
• Gromada stawonogów: Arachnida
Cecha budowy: nogogłaszczki / pedipalpy
Uwagi:
Dopuszcza się w przypadku cechy budowy odpowiedzi odnoszące się do czterech par
odnóży tułowiowych lub odnóży pochodzenia tułowiowego.
Dopuszcza się w przypadku nazwy gromady podanie nazwy podtypu „szczękoczułkowce”
(„szczękoczułkopodobne”, „szczękoczułkokształtne”, „Chelicerata”).
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne określenie gromady (pajęczaki) ORAZ za podanie jednej cechy budowy
świadczącej o przynależności do pajęczaków.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne określenie gromady (pajęczaki) ORAZ za podanie jednej cechy budowy
świadczącej o przynależności do pajęczaków.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 18
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 14.2
2 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Roztocza (Acari) są przystosowane do różnych środowisk: żyją w glebie, w kurzu – na przedmiotach lub w powietrzu, w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych, a nawet w gorących źródłach. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynów. Alergeny pochodzące od roztocza kurzu domowego są jedną z najczęstszych przyczyn chorób alergicznych.
Roztocza z gatunku Brevipalpus phoenicis nie mają wyraźnie wyodrębnionych tagm – głowotułów i odwłok są połączone w jedną całość. Ten gatunek porusza się dzięki czterem parom odnóży krocznych, których człony są połączone stawami. Oprócz odnóży krocznych jest on wyposażony w szczękoczułki i nogogłaszczki, które służą do zdobywania i pobierania pokarmu. Chitynowy pancerz jest jednolity – jego wygląd zewnętrzny nie zdradza segmentowej budowy wewnętrznej zwierzęcia.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały nadmierną
odpowiedź immunologiczną ludzkiego organizmu na alergeny roztoczy. W każdym
nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Alergeny zawarte w odchodach roztoczy wiążą się z przeciwciałami klasy IgE występującymi
na powierzchni (komórek tucznych / limfocytów B). Te komórki uwalniają histaminę, która
powoduje (rozszerzenie / zwężenie) naczyń krwionośnych i (zwiększenie / zmniejszenie)
przepuszczalności ścian naczyń włosowatych. Rozwija się obrzęk, zwęża się światło dróg
oddechowych oraz pojawia się katar.
Sprawdź odpowiedź
Alergeny zawarte w odchodach roztoczy wiążą się z przeciwciałami klasy IgE występującymi
na powierzchni (komórek tucznych / limfocytów B). Te komórki uwalniają histaminę, która
powoduje (rozszerzenie / zwężenie) naczyń krwionośnych i (zwiększenie / zmniejszenie)
przepuszczalności ścian naczyń włosowatych. Rozwija się obrzęk, zwęża się światło dróg
oddechowych oraz pojawia się katar.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Alergeny zawarte w odchodach roztoczy wiążą się z przeciwciałami klasy IgE występującymi
na powierzchni (komórek tucznych / limfocytów B). Te komórki uwalniają histaminę, która
powoduje (rozszerzenie / zwężenie) naczyń krwionośnych i (zwiększenie / zmniejszenie)
przepuszczalności ścian naczyń włosowatych. Rozwija się obrzęk, zwęża się światło dróg
oddechowych oraz pojawia się katar.
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.
1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.
1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 18
Roztocza (Acari) są przystosowane do różnych środowisk: żyją w glebie, w kurzu – na przedmiotach lub w powietrzu, w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych, a nawet w gorących źródłach. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynów. Alergeny pochodzące od roztocza kurzu domowego są jedną z najczęstszych przyczyn chorób alergicznych.
Roztocza z gatunku Brevipalpus phoenicis nie mają wyraźnie wyodrębnionych tagm – głowotułów i odwłok są połączone w jedną całość. Ten gatunek porusza się dzięki czterem parom odnóży krocznych, których człony są połączone stawami. Oprócz odnóży krocznych jest on wyposażony w szczękoczułki i nogogłaszczki, które służą do zdobywania i pobierania pokarmu. Chitynowy pancerz jest jednolity – jego wygląd zewnętrzny nie zdradza segmentowej budowy wewnętrznej zwierzęcia.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały nadmierną odpowiedź immunologiczną ludzkiego organizmu na alergeny roztoczy. Zapisz właściwą odpowiedź spośród A–B oraz C–D i E–F.
Alergeny zawarte w odchodach roztoczy wiążą się z przeciwciałami klasy IgE występującymi na powierzchni
A. komórek tucznych.
B. limfocytów B.
Te komórki uwalniają histaminę, która powoduje
C. rozszerzenie
D. zwężenie
naczyń krwionośnych i
E. zwiększenie
F. zmniejszenie
przepuszczalności ścian naczyń włosowatych. Rozwija się obrzęk, zwęża się światło dróg oddechowych oraz pojawia się katar.
Sprawdź odpowiedź
ACE
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wynik: ACE
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za zapisanie trzech poprawnych odpowiedzi.
1 pkt – za zapisanie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za zapisanie trzech poprawnych odpowiedzi.
1 pkt – za zapisanie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 18
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 15.1
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Funkcjonowanie mitochondriów znajduje się pod kontrolą dwóch genomów, ale większość białek mitochondrialnych jest kodowana przez genom jądrowy. Mutacje zarówno w DNA mitochondrialnym (mtDNA), jak i w DNA jądrowym (nDNA) mogą być przyczyną chorób mitochondrialnych (czasem mutacje dotyczą obu genomów).
Komórka zawiera kilka tysięcy mitochondriów, a w każdym z nich znajduje się kilka cząsteczek mtDNA. Te cząsteczki nie zawsze są identyczne. To zjawisko nazywa się heteroplazmią. Podczas podziału komórki mitochondria są rozdzielane losowo do komórek potomnych, a więc objawy choroby zależą od stosunku ilości prawidłowego mtDNA do ilości
zmutowanego mtDNA i pojawiają się po przekroczeniu pewnej wartości progowej, różnej dla różnych tkanek i narządów.
Choroby mitochondrialne to głównie schorzenia wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania łańcucha oddechowego. U około 70% osób cierpiących na choroby mitochondrialne stwierdza się podwyższone stężenie kwasu mlekowego w surowicy krwi.
Nie można przewidzieć, ile zmutowanego mtDNA znajdzie się w oocytach kobiety chorującej na chorobę mitochondrialną. Nie wiadomo także, jak mitochondria będą segregowane do różnych tkanek w czasie embriogenezy.
Wykaż, że mitochondria są organellami półautonomicznymi.
Sprawdź odpowiedź
• Mitochondria są organellami półautonomicznymi, ponieważ ich funkcjonowanie jest pod
kontrolą genomu jądrowego i genomu mitochondrialnego.
• Funkcjonowanie mitochondriów jest pod kontrolą dwóch genomów.
• Dzielą się one niezależnie od komórki, w której występują, ale do właściwego
funkcjonowania wymagają obecności białek kodowanych przez genom jądrowy. Dlatego
wykazują autonomię, ale też są zależne od reszty komórki, a więc są półautonomiczne.
• Tylko część białek mitochondrialnych jest syntezowana na terenie mitochondriów.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• Mitochondria są organellami półautonomicznymi, ponieważ ich funkcjonowanie jest pod
kontrolą genomu jądrowego i genomu mitochondrialnego.
• Funkcjonowanie mitochondriów jest pod kontrolą dwóch genomów.
• Dzielą się one niezależnie od komórki, w której występują, ale do właściwego
funkcjonowania wymagają obecności białek kodowanych przez genom jądrowy. Dlatego
wykazują autonomię, ale też są zależne od reszty komórki, a więc są półautonomiczne.
• Tylko część białek mitochondrialnych jest syntezowana na terenie mitochondriów.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że mitochondria są organellami półautonomicznymi,
uwzględniające częściową zależność LUB częściową niezależność mitochondriów
od reszty komórki.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że mitochondria są organellami półautonomicznymi,
uwzględniające częściową zależność LUB częściową niezależność mitochondriów
od reszty komórki.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 19
Funkcjonowanie mitochondriów znajduje się pod kontrolą dwóch genomów, ale większość białek mitochondrialnych jest kodowana przez genom jądrowy. Mutacje zarówno w DNA mitochondrialnym (mtDNA), jak i w DNA jądrowym (nDNA) mogą być przyczyną chorób mitochondrialnych (czasem mutacje dotyczą obu genomów).
Komórka zawiera kilka tysięcy mitochondriów, a w każdym z nich znajduje się kilka cząsteczek mtDNA. Te cząsteczki nie zawsze są identyczne. To zjawisko nazywa się heteroplazmią. Podczas podziału komórki mitochondria są rozdzielane losowo do komórek potomnych, a więc objawy choroby zależą od stosunku ilości prawidłowego mtDNA do ilości
zmutowanego mtDNA i pojawiają się po przekroczeniu pewnej wartości progowej, różnej dla różnych tkanek i narządów.
Choroby mitochondrialne to głównie schorzenia wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania łańcucha oddechowego. U około 70% osób cierpiących na choroby mitochondrialne stwierdza się podwyższone stężenie kwasu mlekowego w surowicy krwi.
Nie można przewidzieć, ile zmutowanego mtDNA znajdzie się w oocytach kobiety chorującej na chorobę mitochondrialną. Nie wiadomo także, jak mitochondria będą segregowane do różnych tkanek w czasie embriogenezy.
Wykaż, że mitochondria są organellami półautonomicznymi.
Sprawdź odpowiedź
• Mitochondria są organellami półautonomicznymi, ponieważ ich funkcjonowanie jest pod
kontrolą genomu jądrowego i genomu mitochondrialnego.
• Funkcjonowanie mitochondriów jest pod kontrolą dwóch genomów.
• Dzielą się one niezależnie od komórki, w której występują, ale do właściwego
funkcjonowania wymagają obecności białek kodowanych przez genom jądrowy. Dlatego
wykazują autonomię, ale też są zależne od reszty komórki, a więc są półautonomiczne.
• Tylko część białek mitochondrialnych jest syntezowana na terenie mitochondriów.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• Mitochondria są organellami półautonomicznymi, ponieważ ich funkcjonowanie jest pod
kontrolą genomu jądrowego i genomu mitochondrialnego.
• Funkcjonowanie mitochondriów jest pod kontrolą dwóch genomów.
• Dzielą się one niezależnie od komórki, w której występują, ale do właściwego
funkcjonowania wymagają obecności białek kodowanych przez genom jądrowy. Dlatego
wykazują autonomię, ale też są zależne od reszty komórki, a więc są półautonomiczne.
• Tylko część białek mitochondrialnych jest syntezowana na terenie mitochondriów.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za poprawne wykazanie, że mitochondria są organellami półautonomicznymi,
uwzględniające częściową zależność LUB częściową niezależność mitochondriów
od reszty komórki.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawne wykazanie, że mitochondria są organellami półautonomicznymi,
uwzględniające częściową zależność LUB częściową niezależność mitochondriów
od reszty komórki.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 19
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 15.2
2 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Funkcjonowanie mitochondriów znajduje się pod kontrolą dwóch genomów, ale większość białek mitochondrialnych jest kodowana przez genom jądrowy. Mutacje zarówno w DNA mitochondrialnym (mtDNA), jak i w DNA jądrowym (nDNA) mogą być przyczyną chorób mitochondrialnych (czasem mutacje dotyczą obu genomów).
Komórka zawiera kilka tysięcy mitochondriów, a w każdym z nich znajduje się kilka cząsteczek mtDNA. Te cząsteczki nie zawsze są identyczne. To zjawisko nazywa się heteroplazmią. Podczas podziału komórki mitochondria są rozdzielane losowo do komórek potomnych, a więc objawy choroby zależą od stosunku ilości prawidłowego mtDNA do ilości
zmutowanego mtDNA i pojawiają się po przekroczeniu pewnej wartości progowej, różnej dla różnych tkanek i narządów.
Choroby mitochondrialne to głównie schorzenia wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania łańcucha oddechowego. U około 70% osób cierpiących na choroby mitochondrialne stwierdza się podwyższone stężenie kwasu mlekowego w surowicy krwi.
Nie można przewidzieć, ile zmutowanego mtDNA znajdzie się w oocytach kobiety chorującej na chorobę mitochondrialną. Nie wiadomo także, jak mitochondria będą segregowane do różnych tkanek w czasie embriogenezy.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące chorób mitochondrialnych są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Jeżeli przyczyną choroby mitochondrialnej jest mutacja autosomalna,
1. P F
to choroba dziedziczy się zgodnie z pierwszym prawem Mendla.
Dzieci mężczyzny, u którego stwierdzono mutację w genomie
2. mitochondrialnym, odziedziczą zaburzenia metaboliczne związane P F
z uszkodzeniami mitochondriów.
Zdiagnozowanie u kobiety choroby spowodowanej mutacją w genomie
3. mitochondrialnym oznacza, że u jej dzieci wystąpią takie same objawy P F
o takim samym nasileniu.
Sprawdź odpowiedź
1. – P, 2. – F, 3. – F.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wynik: 1. – P, 2. – F, 3. – F.
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 19
Funkcjonowanie mitochondriów znajduje się pod kontrolą dwóch genomów, ale większość białek mitochondrialnych jest kodowana przez genom jądrowy. Mutacje zarówno w DNA mitochondrialnym (mtDNA), jak i w DNA jądrowym (nDNA) mogą być przyczyną chorób mitochondrialnych (czasem mutacje dotyczą obu genomów).
Komórka zawiera kilka tysięcy mitochondriów, a w każdym z nich znajduje się kilka cząsteczek mtDNA. Te cząsteczki nie zawsze są identyczne. To zjawisko nazywa się heteroplazmią. Podczas podziału komórki mitochondria są rozdzielane losowo do komórek potomnych, a więc objawy choroby zależą od stosunku ilości prawidłowego mtDNA do ilości
zmutowanego mtDNA i pojawiają się po przekroczeniu pewnej wartości progowej, różnej dla różnych tkanek i narządów.
Choroby mitochondrialne to głównie schorzenia wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania łańcucha oddechowego. U około 70% osób cierpiących na choroby mitochondrialne stwierdza się podwyższone stężenie kwasu mlekowego w surowicy krwi.
Nie można przewidzieć, ile zmutowanego mtDNA znajdzie się w oocytach kobiety chorującej na chorobę mitochondrialną. Nie wiadomo także, jak mitochondria będą segregowane do różnych tkanek w czasie embriogenezy.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące chorób mitochondrialnych są prawdziwe. Po każdym numerze zapisz literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Jeżeli przyczyną choroby mitochondrialnej jest mutacja autosomalna, to choroba dziedziczy się zgodnie z pierwszym prawem Mendla.
2. Dzieci mężczyzny, u którego stwierdzono mutację w genomie mitochondrialnym, odziedziczą zaburzenia metaboliczne związane z uszkodzeniami mitochondriów.
3. Zdiagnozowanie u kobiety choroby spowodowanej mutacją w genomie mitochondrialnym oznacza, że u jej dzieci wystąpią takie same objawy o takim samym nasileniu.
Sprawdź odpowiedź
1. – P, 2. – F, 3. – F.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wynik: 1. – P, 2. – F, 3. – F.
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za zapisanie trzech poprawnych odpowiedzi.
1 pkt – za zapisanie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za zapisanie trzech poprawnych odpowiedzi.
1 pkt – za zapisanie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 19
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 15.3
2 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Funkcjonowanie mitochondriów znajduje się pod kontrolą dwóch genomów, ale większość białek mitochondrialnych jest kodowana przez genom jądrowy. Mutacje zarówno w DNA mitochondrialnym (mtDNA), jak i w DNA jądrowym (nDNA) mogą być przyczyną chorób mitochondrialnych (czasem mutacje dotyczą obu genomów).
Komórka zawiera kilka tysięcy mitochondriów, a w każdym z nich znajduje się kilka cząsteczek mtDNA. Te cząsteczki nie zawsze są identyczne. To zjawisko nazywa się heteroplazmią. Podczas podziału komórki mitochondria są rozdzielane losowo do komórek potomnych, a więc objawy choroby zależą od stosunku ilości prawidłowego mtDNA do ilości
zmutowanego mtDNA i pojawiają się po przekroczeniu pewnej wartości progowej, różnej dla różnych tkanek i narządów.
Choroby mitochondrialne to głównie schorzenia wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania łańcucha oddechowego. U około 70% osób cierpiących na choroby mitochondrialne stwierdza się podwyższone stężenie kwasu mlekowego w surowicy krwi.
Nie można przewidzieć, ile zmutowanego mtDNA znajdzie się w oocytach kobiety chorującej na chorobę mitochondrialną. Nie wiadomo także, jak mitochondria będą segregowane do różnych tkanek w czasie embriogenezy.
Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało konsekwencje
metaboliczne choroby mitochondrialnej u ludzi. W każdym nawiasie podkreśl
właściwe określenie.
Niedobór ATP wywołany chorobą mitochondrialną jest sygnałem do wzmożonej
(glikolizy / glikogenogenezy), w wyniku której powstaje (pirogronian / glikogen) –
związek w dużej części bezpośrednio przekształcany na szlaku przemian beztlenowych
w (mleczan / etanol).
Sprawdź odpowiedź
Niedobór ATP wywołany chorobą mitochondrialną jest sygnałem do wzmożonej (glikolizy /
gilkogenogenzy), w wyniku której powstaje (pirogronian / glikogen) – związek w dużej
części bezpośrednio przekształcany na szlaku przemian beztlenowych w (mleczan / etanol).
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wynik: Niedobór ATP wywołany chorobą mitochondrialną jest sygnałem do wzmożonej (glikolizy /
gilkogenogenzy), w wyniku której powstaje (pirogronian / glikogen) – związek w dużej
części bezpośrednio przekształcany na szlaku przemian beztlenowych w (mleczan / etanol).
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.
1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.
1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 20
Funkcjonowanie mitochondriów znajduje się pod kontrolą dwóch genomów, ale większość białek mitochondrialnych jest kodowana przez genom jądrowy. Mutacje zarówno w DNA mitochondrialnym (mtDNA), jak i w DNA jądrowym (nDNA) mogą być przyczyną chorób mitochondrialnych (czasem mutacje dotyczą obu genomów).
Komórka zawiera kilka tysięcy mitochondriów, a w każdym z nich znajduje się kilka cząsteczek mtDNA. Te cząsteczki nie zawsze są identyczne. To zjawisko nazywa się heteroplazmią. Podczas podziału komórki mitochondria są rozdzielane losowo do komórek potomnych, a więc objawy choroby zależą od stosunku ilości prawidłowego mtDNA do ilości
zmutowanego mtDNA i pojawiają się po przekroczeniu pewnej wartości progowej, różnej dla różnych tkanek i narządów.
Choroby mitochondrialne to głównie schorzenia wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania łańcucha oddechowego. U około 70% osób cierpiących na choroby mitochondrialne stwierdza się podwyższone stężenie kwasu mlekowego w surowicy krwi.
Nie można przewidzieć, ile zmutowanego mtDNA znajdzie się w oocytach kobiety chorującej na chorobę mitochondrialną. Nie wiadomo także, jak mitochondria będą segregowane do różnych tkanek w czasie embriogenezy.
Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało konsekwencje metaboliczne choroby mitochondrialnej u ludzi. Zapisz właściwą odpowiedź spośród A–B,
C–D oraz E–F.
Niedobór ATP wywołany chorobą mitochondrialną jest sygnałem do wzmożonej
A. glikolizy,
B. glikogenogenezy,
w wyniku której powstaje
C. pirogronian
D. glikogen
– związek w dużej części bezpośrednio przekształcany na szlaku przemian beztlenowych w
E. mleczan.
F. etanol.
Sprawdź odpowiedź
ACE
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wynik: ACE
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za zapisanie trzech poprawnych odpowiedzi.
1 pkt – za zapisanie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za zapisanie trzech poprawnych odpowiedzi.
1 pkt – za zapisanie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 19
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 16.1
2 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Na tułowiu ryby – brzanki sumatrzańskiej (Puntigrus tetrazona) – są trzy poprzeczne paski, ciągnące się od grzbietu do brzucha. U brzanki sumatrzańskiej występują trzy możliwe wzory paskowania (1.–3.), różniące się długością środkowego paska.
Wzór paskowania brzanki sumatrzańskiej zależy od dwóch niesprzężonych ze sobą loci – A i B z allelami dominującymi (A i B) i recesywnymi (a i b):
– wzór 1. – obecność co najmniej jednego allelu dominującego w każdym z obu loci daje wzór pełnego paskowania, tzn. środkowy pasek ciągnie się od grzbietu do brzucha przez całe ciało ryby
– wzór 2. – homozygotyczność recesywna tylko w jednym z loci powoduje skrócenie paska środkowego, który jednak przecina linię naboczną
– wzór 3. – podwójna homozygotyczność recesywna sprawia, że pasek środkowy jest skrócony o połowę i kończy się na linii nabocznej.
Uzupełnij tabelę – dla każdego z fenotypów brzanki sumatrzańskiej wymienionych w tabeli zapisz wszystkie możliwe genotypy warunkujące dany fenotyp. Zastosuj
oznaczenia alleli podane w tekście.
Fenotyp Możliwe genotypy
pełne paskowanie – wzór 1.
skrócony pasek środkowy
przecinający linię naboczną – wzór 2.
Sprawdź odpowiedź
Fenotyp Możliwe genotypy
pełne paskowanie – wzór 1. AABB, AaBB, AABb, AaBb
skrócony pasek środkowy
AAbb, Aabb, aaBB, aaBb
przecinający linię naboczną – wzór 2.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wynik: Fenotyp Możliwe genotypy
pełne paskowanie – wzór 1. AABB, AaBB, AABb, AaBb
skrócony pasek środkowy
AAbb, Aabb, aaBB, aaBb
przecinający linię naboczną – wzór 2.
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących
wzór pełnego ORAZ skróconego paskowania.
1 pkt – za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących
wzór pełnego ALBO skróconego paskowania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących
wzór pełnego ORAZ skróconego paskowania.
1 pkt – za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących
wzór pełnego ALBO skróconego paskowania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 21
Na tułowiu ryby – brzanki sumatrzańskiej (Puntigrus tetrazona) – są trzy poprzeczne paski, ciągnące się od grzbietu do brzucha. U brzanki sumatrzańskiej występują trzy możliwe wzory paskowania (1.–3.), różniące się długością środkowego paska.
Wzór paskowania brzanki sumatrzańskiej zależy od dwóch niesprzężonych ze sobą loci – A i B z allelami dominującymi (A i B) i recesywnymi (a i b):
– wzór 1. – obecność co najmniej jednego allelu dominującego w każdym z obu loci daje wzór pełnego paskowania, tzn. środkowy pasek ciągnie się od grzbietu do brzucha przez całe ciało ryby
– wzór 2. – homozygotyczność recesywna tylko w jednym z loci powoduje skrócenie paska środkowego, który jednak przecina linię naboczną
– wzór 3. – podwójna homozygotyczność recesywna sprawia, że pasek środkowy jest skrócony o połowę i kończy się na linii nabocznej.
Dla każdego z fenotypów brzanki sumatrzańskiej wymienionych poniżej zapisz wszystkie możliwe genotypy warunkujące dany fenotyp. Zastosuj oznaczenia alleli podane w tekście.
1. pełne paskowanie – wzór 1.
możliwe genotypy: 2. skrócony pasek środkowy przecinający linię naboczną – wzór 2.
możliwe genotypy:
Sprawdź odpowiedź
1. pełne paskowanie – wzór 1.
możliwe genotypy: AABB, AaBB, AABb, AaBb
2. skrócony pasek środkowy przecinający linię naboczną – wzór 2.
możliwe genotypy: AAbb, Aabb, aaBB, aaBb
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wynik: 1. pełne paskowanie – wzór 1.
możliwe genotypy: AABB, AaBB, AABb, AaBb
2. skrócony pasek środkowy przecinający linię naboczną – wzór 2.
możliwe genotypy: AAbb, Aabb, aaBB, aaBb
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za zapisanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej
warunkujących wzór pełnego ORAZ skróconego paskowania.
1 pkt – za zapisanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej
warunkujących wzór pełnego ALBO skróconego paskowania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za zapisanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej
warunkujących wzór pełnego ORAZ skróconego paskowania.
1 pkt – za zapisanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej
warunkujących wzór pełnego ALBO skróconego paskowania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 21
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 16.2
2 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Na tułowiu ryby – brzanki sumatrzańskiej (Puntigrus tetrazona) – są trzy poprzeczne paski, ciągnące się od grzbietu do brzucha. U brzanki sumatrzańskiej występują trzy możliwe wzory paskowania (1.–3.), różniące się długością środkowego paska.
Wzór paskowania brzanki sumatrzańskiej zależy od dwóch niesprzężonych ze sobą loci – A i B z allelami dominującymi (A i B) i recesywnymi (a i b):
– wzór 1. – obecność co najmniej jednego allelu dominującego w każdym z obu loci daje wzór pełnego paskowania, tzn. środkowy pasek ciągnie się od grzbietu do brzucha przez całe ciało ryby
– wzór 2. – homozygotyczność recesywna tylko w jednym z loci powoduje skrócenie paska środkowego, który jednak przecina linię naboczną
– wzór 3. – podwójna homozygotyczność recesywna sprawia, że pasek środkowy jest skrócony o połowę i kończy się na linii nabocznej.
Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie podaj oczekiwany rozkład wzoru paskowania wśród potomstwa dwóch podwójnie heterozygotycznych osobników
brzanki sumatrzańskiej.
Krzyżówka genetyczna:
Wzór paskowania wzór 1. wzór 2. wzór 3.
Oczekiwane proporcje
………… : ………… : …………
Sprawdź odpowiedź
Krzyżówka genetyczna:
AB Ab aB ab
AB AABB AABb AaBB AaBb
Ab AABb AAbb AaBb Aabb
aB AaBB AaBb aaBB aaBb
ab AaBb Aabb aaBb aabb
Wzór paskowania wzór 1. wzór 2. wzór 3.
Oczekiwane proporcje 9 : 6 : 1
Uwagi:
Uznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,
𝐴 𝐵
np.: „A/a B/b” lub „ ”.
𝑎 𝑏
Uznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów,
np.: „9/16 : 6/16 : 1/16” lub „56,25% : 37,50% : 6,25%”.
Uznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż
szachownica Punnetta.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
Krzyżówka genetyczna:
AB Ab aB ab
AB AABB AABb AaBB AaBb
Ab AABb AAbb AaBb Aabb
aB AaBB AaBb aaBB aaBb
ab AaBb Aabb aaBb aabb
Wzór paskowania wzór 1. wzór 2. wzór 3.
Oczekiwane proporcje 9 : 6 : 1
Uwagi:
Uznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,
𝐴 𝐵
np.: „A/a B/b” lub „ ”.
𝑎 𝑏
Uznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów,
np.: „9/16 : 6/16 : 1/16” lub „56,25% : 37,50% : 6,25%”.
Uznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż
szachownica Punnetta.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego
stosunku fenotypów.
1 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego
stosunku fenotypów.
1 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 21
Na tułowiu ryby – brzanki sumatrzańskiej (Puntigrus tetrazona) – są trzy poprzeczne paski, ciągnące się od grzbietu do brzucha. U brzanki sumatrzańskiej występują trzy możliwe wzory paskowania (1.–3.), różniące się długością środkowego paska.
Wzór paskowania brzanki sumatrzańskiej zależy od dwóch niesprzężonych ze sobą loci – A i B z allelami dominującymi (A i B) i recesywnymi (a i b):
– wzór 1. – obecność co najmniej jednego allelu dominującego w każdym z obu loci daje wzór pełnego paskowania, tzn. środkowy pasek ciągnie się od grzbietu do brzucha przez całe ciało ryby
– wzór 2. – homozygotyczność recesywna tylko w jednym z loci powoduje skrócenie paska środkowego, który jednak przecina linię naboczną
– wzór 3. – podwójna homozygotyczność recesywna sprawia, że pasek środkowy jest skrócony o połowę i kończy się na linii nabocznej.
Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie podaj oczekiwany rozkład wzoru paskowania wśród potomstwa dwóch podwójnie heterozygotycznych osobników brzanki sumatrzańskiej.
Krzyżówka genetyczna: Rozkład wzoru paskowania (wzór 1. : wzór 2. : wzór 3.):
Sprawdź odpowiedź
Krzyżówka genetyczna:
AB Ab aB ab
AB AABB AABb AaBB AaBb
Ab AABb AAbb AaBb Aabb
aB AaBB AaBb aaBB aaBb
ab AaBb Aabb aaBb aabb
Rozkład wzoru paskowania (wzór 1. : wzór 2. : wzór 3.): 9 : 6 : 1
Uwagi:
Uznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,
𝐴 𝐵
np.: „A/a B/b” lub „ ”.
𝑎 𝑏
Uznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów,
np.: „9/16 : 6/16 : 1/16” lub „56,25% : 37,50% : 6,25%”.
Uznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż
szachownica Punnetta.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
Krzyżówka genetyczna:
AB Ab aB ab
AB AABB AABb AaBB AaBb
Ab AABb AAbb AaBb Aabb
aB AaBB AaBb aaBB aaBb
ab AaBb Aabb aaBb aabb
Rozkład wzoru paskowania (wzór 1. : wzór 2. : wzór 3.): 9 : 6 : 1
Uwagi:
Uznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,
𝐴 𝐵
np.: „A/a B/b” lub „ ”.
𝑎 𝑏
Uznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów,
np.: „9/16 : 6/16 : 1/16” lub „56,25% : 37,50% : 6,25%”.
Uznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż
szachownica Punnetta.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego
stosunku fenotypów.
1 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego
stosunku fenotypów.
1 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 21
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 17.1
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Na poniższym schemacie przedstawiono budowę cząsteczki tRNA.
koniec 3′
koniec 5′
ramię akceptorowe
antykodon
koniec 3′
koniec 5′
ramię akceptorowe
antykodon
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Cząsteczki tRNA są zbudowane
w przeciwnej
A. z jednej nici, a w budowie przestrzennej tRNA 1.
orientacji.
komplementarne odcinki nici są
położone w tej samej
B. z dwóch nici, 2.
orientacji.
Sprawdź odpowiedź
A1
tRNA jest pojedynczą nicią RNA. Jej komplementarne fragmenty łączą się wewnątrzcząsteczkowo, tworząc ramiona, a ponieważ są antyrównoległe, mają przeciwną orientację 5′→3′. Poprawna para to A1.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
tRNA jest pojedynczą nicią RNA. Jej komplementarne fragmenty łączą się wewnątrzcząsteczkowo, tworząc ramiona, a ponieważ są antyrównoległe, mają przeciwną orientację 5′→3′. Poprawna para to A1.
Wynik: A1
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 22
Na poniższym schemacie przedstawiono budowę cząsteczki tRNA.
koniec 3′
koniec 5′
ramię akceptorowe
antykodon
koniec 3′
koniec 5′
ramię akceptorowe
antykodon
Dokończ zdanie. Zapisz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Cząsteczki tRNA są zbudowane
A. z jednej nici,
B. z dwóch nici,
a w budowie przestrzennej tRNA komplementarne odcinki nici są położone
1. w przeciwnej orientacji.
2. w tej samej orientacji.
Sprawdź odpowiedź
A1
tRNA jest pojedynczą nicią RNA. Jej komplementarne fragmenty łączą się wewnątrzcząsteczkowo, tworząc ramiona, a ponieważ są antyrównoległe, mają przeciwną orientację 5′→3′. Poprawna para to A1.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
tRNA jest pojedynczą nicią RNA. Jej komplementarne fragmenty łączą się wewnątrzcząsteczkowo, tworząc ramiona, a ponieważ są antyrównoległe, mają przeciwną orientację 5′→3′. Poprawna para to A1.
Wynik: A1
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 23
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 17.2
2 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Na poniższym schemacie przedstawiono budowę cząsteczki tRNA.
koniec 3′
koniec 5′
ramię akceptorowe
antykodon
koniec 3′
koniec 5′
ramię akceptorowe
antykodon
Określ funkcję pełnioną przez ramię akceptorowe oraz funkcję pełnioną przez
antykodon cząsteczki tRNA.
Ramię akceptorowe: Antykodon:
Sprawdź odpowiedź
Ramię akceptorowe – przyłączanie właściwego/specyficznego aminokwasu.
Antykodon – łączenie się z właściwym/odpowiednim kodonem.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wynik: Ramię akceptorowe – przyłączanie właściwego/specyficznego aminokwasu.
Antykodon – łączenie się z właściwym/odpowiednim kodonem.
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego, polegającej na przyłączeniu
odpowiedniego aminokwasu ORAZ określenie poprawnej funkcji antykodonu,
polegającej na parowaniu się z odpowiednim kodonem.
1 pkt – za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego ALBO określenie poprawnej
funkcji antykodonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego, polegającej na przyłączeniu
odpowiedniego aminokwasu ORAZ określenie poprawnej funkcji antykodonu,
polegającej na parowaniu się z odpowiednim kodonem.
1 pkt – za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego ALBO określenie poprawnej
funkcji antykodonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 22
Na poniższym schemacie przedstawiono budowę cząsteczki tRNA.
koniec 3′
koniec 5′
ramię akceptorowe
antykodon
koniec 3′
koniec 5′
ramię akceptorowe
antykodon
Określ funkcję pełnioną przez ramię akceptorowe oraz funkcję pełnioną przez antykodon cząsteczki tRNA.
Ramię akceptorowe: Antykodon:
Sprawdź odpowiedź
Ramię akceptorowe – przyłączanie właściwego/specyficznego aminokwasu.
Antykodon – łączenie się z właściwym/odpowiednim kodonem.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Wynik: Ramię akceptorowe – przyłączanie właściwego/specyficznego aminokwasu.
Antykodon – łączenie się z właściwym/odpowiednim kodonem.
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego, polegającej na przyłączeniu
odpowiedniego aminokwasu ORAZ określenie poprawnej funkcji antykodonu,
polegającej na parowaniu się z odpowiednim kodonem.
1 pkt – za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego ALBO określenie poprawnej
funkcji antykodonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego, polegającej na przyłączeniu
odpowiedniego aminokwasu ORAZ określenie poprawnej funkcji antykodonu,
polegającej na parowaniu się z odpowiednim kodonem.
1 pkt – za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego ALBO określenie poprawnej
funkcji antykodonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 23
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 18.1
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Ekspresja informacji genetycznej u eukariontów składa się z trzech etapów: z transkrypcji, z obróbki potranskrypcyjnej i z translacji.
Przedstawiono poniżej sekwencję nukleotydową kolejnych odcinków nici matrycowej DNA. Sekwencje podano od końca 3′ do końca 5′.
n – nazwa odcinka
s – sekwencja nukleotydowa odcinka
n: promotor s: TATTA
n: obszar niekodujący s: TACTGC
n: ekson 1. s: TACGGGCGCACA
n: intron 1. s: CACACT
n: ekson 2. s: ACGTATGCCATG
n: intron 2. s: ACTCTC
n: ekson 3. s: ACAATT
Jaką sekwencję nukleotydową będzie miał fragment dojrzałego mRNA transkrybowany na podstawie przedstawionej nici matrycowej? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród
podanych.
A. 5′ UAUUAUACUGCUACGGGCGCACAACGUAUGCCAUGACAAUU 3′
B. 5′ AUAAUAUGACGAUGCCCGCGUGUUGCAUACGGUACUGUUAA 3′
C. 5′ AUGACGAUGCCCGCGUGUGUGUGAUGCAUACGGUAC 3′
D. 5′ AUGACGAUGCCCGCGUGUUGCAUACGGUACUGUUAA 3′
Sprawdź odpowiedź
D
Dojrzałe mRNA zawiera tylko sekwencje eksonów: introny są wycinane, a promotor nie jest częścią transkryptu kodującego. Nici matrycowej 3′→5′ odpowiada komplementarny zapis mRNA 5′→3′ z U zamiast T, co daje sekwencję z odpowiedzi D.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Dojrzałe mRNA zawiera tylko sekwencje eksonów: introny są wycinane, a promotor nie jest częścią transkryptu kodującego. Nici matrycowej 3′→5′ odpowiada komplementarny zapis mRNA 5′→3′ z U zamiast T, co daje sekwencję z odpowiedzi D.
Wynik: D
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za wybór poprawnej odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 23
Ekspresja informacji genetycznej u eukariontów składa się z trzech etapów: z transkrypcji, z obróbki potranskrypcyjnej i z translacji.
Przedstawiono poniżej sekwencję nukleotydową kolejnych odcinków nici matrycowej DNA. Sekwencje podano od końca 3′ do końca 5′.
n – nazwa odcinka
s – sekwencja nukleotydowa odcinka
n: promotor s: TATTA
n: obszar niekodujący s: TACTGC
n: ekson 1. s: TACGGGCGCACA
n: intron 1. s: CACACT
n: ekson 2. s: ACGTATGCCATG
n: intron 2. s: ACTCTC
n: ekson 3. s: ACAATT
Jaką sekwencję nukleotydową będzie miał fragment dojrzałego mRNA transkrybowany na podstawie przedstawionej nici matrycowej? Zapisz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. 5′ UAUUAUACUGCUACGGGCGCACAACGUAUGCCAUGACAAUU 3′
B. 5′ AUAAUAUGACGAUGCCCGCGUGUUGCAUACGGUACUGUUAA 3′
C. 5′ AUGACGAUGCCCGCGUGUGUGUGAUGCAUACGGUAC 3′
D. 5′ AUGACGAUGCCCGCGUGUUGCAUACGGUACUGUUAA 3′
Sprawdź odpowiedź
D
Dojrzałe mRNA zawiera tylko sekwencje eksonów: introny są wycinane, a promotor nie jest częścią transkryptu kodującego. Nici matrycowej 3′→5′ odpowiada komplementarny zapis mRNA 5′→3′ z U zamiast T, co daje sekwencję z odpowiedzi D.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Dojrzałe mRNA zawiera tylko sekwencje eksonów: introny są wycinane, a promotor nie jest częścią transkryptu kodującego. Nici matrycowej 3′→5′ odpowiada komplementarny zapis mRNA 5′→3′ z U zamiast T, co daje sekwencję z odpowiedzi D.
Wynik: D
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za zapisanie poprawnej odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 25
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 18.2
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Ekspresja informacji genetycznej u eukariontów składa się z trzech etapów: z transkrypcji, z obróbki potranskrypcyjnej i z translacji.
Przedstawiono poniżej sekwencję nukleotydową kolejnych odcinków nici matrycowej DNA. Sekwencje podano od końca 3′ do końca 5′.
n – nazwa odcinka
s – sekwencja nukleotydowa odcinka
n: promotor s: TATTA
n: obszar niekodujący s: TACTGC
n: ekson 1. s: TACGGGCGCACA
n: intron 1. s: CACACT
n: ekson 2. s: ACGTATGCCATG
n: intron 2. s: ACTCTC
n: ekson 3. s: ACAATT
Podaj sekwencję aminokwasową kodowaną przez pierwszy ekson przedstawionego genu. Odpowiedź zapisz od końca aminowego do końca karboksylowego,
z wykorzystaniem pełnych nazw aminokwasów lub ich oznaczeń trójliterowych.
Sprawdź odpowiedź
• metionina, prolina, alanina, cysteina
• Met-Pro-Ala-Cys
• met pro ala cys
Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi zapisane z wykorzystaniem kodów IUPAC: MPAC.
Nie uznaje się odpowiedzi zapisanych z błędną orientacją łańcucha lub błędnym
oznaczeniem jego końców, np.:
➢ C Met-Pro-Ala-Cys N
➢ Cys-Ala-Pro-Met
➢ 5′ Met-Pro-Ala-Cys 3′.
Dopuszcza się odpowiedź: C Cys-Ala-Pro-Met N.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
• metionina, prolina, alanina, cysteina
• Met-Pro-Ala-Cys
• met pro ala cys
Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi zapisane z wykorzystaniem kodów IUPAC: MPAC.
Nie uznaje się odpowiedzi zapisanych z błędną orientacją łańcucha lub błędnym
oznaczeniem jego końców, np.:
➢ C Met-Pro-Ala-Cys N
➢ Cys-Ala-Pro-Met
➢ 5′ Met-Pro-Ala-Cys 3′.
Dopuszcza się odpowiedź: C Cys-Ala-Pro-Met N.
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej pierwszego eksonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej pierwszego eksonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 23
Ekspresja informacji genetycznej u eukariontów składa się z trzech etapów: z transkrypcji, z obróbki potranskrypcyjnej i z translacji.
Przedstawiono poniżej sekwencję nukleotydową kolejnych odcinków nici matrycowej DNA. Sekwencje podano od końca 3′ do końca 5′.
n – nazwa odcinka
s – sekwencja nukleotydowa odcinka
n: promotor s: TATTA
n: obszar niekodujący s: TACTGC
n: ekson 1. s: TACGGGCGCACA
n: intron 1. s: CACACT
n: ekson 2. s: ACGTATGCCATG
n: intron 2. s: ACTCTC
n: ekson 3. s: ACAATT
Podaj sekwencję aminokwasową kodowaną przez pierwszy ekson przedstawionego genu. Odpowiedź zapisz od końca aminowego do końca karboksylowego, z wykorzystaniem pełnych nazw aminokwasów lub ich oznaczeń trójliterowych.
Sprawdź odpowiedź
• metionina, prolina, alanina, cysteina
• Met-Pro-Ala-Cys
• met pro ala cys
Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi zapisane z wykorzystaniem kodów IUPAC: MPAC.
Nie uznaje się odpowiedzi zapisanych z błędną orientacją łańcucha lub błędnym
oznaczeniem jego końców, np.:
➢ C Met-Pro-Ala-Cys N
➢ Cys-Ala-Pro-Met
➢ 5′ Met-Pro-Ala-Cys 3′.
Dopuszcza się odpowiedź: C Cys-Ala-Pro-Met N.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
• metionina, prolina, alanina, cysteina
• Met-Pro-Ala-Cys
• met pro ala cys
Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi zapisane z wykorzystaniem kodów IUPAC: MPAC.
Nie uznaje się odpowiedzi zapisanych z błędną orientacją łańcucha lub błędnym
oznaczeniem jego końców, np.:
➢ C Met-Pro-Ala-Cys N
➢ Cys-Ala-Pro-Met
➢ 5′ Met-Pro-Ala-Cys 3′.
Dopuszcza się odpowiedź: C Cys-Ala-Pro-Met N.
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej pierwszego eksonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej pierwszego eksonu.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 25
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 19.1
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Przewlekła białaczka szpikowa to choroba o podłożu genetycznym. W komórce macierzystej szpiku kostnego w wyniku mutacji powstaje fuzyjny gen składający się z fragmentów dwóch genów: BCR oraz ABL1. Funkcja genu BCR jest nieznana. Gen ABL1 koduje enzym – kinazę tyrozynową, która fosforyluje różne białka i wpływa w ten sposób na procesy komórkowe. Komórka szpiku kostnego z fuzją genów BCR i ABL1 nie podlega wewnątrzkomórkowym procesom regulującym podziały komórkowe i dzieli się w sposób niekontrolowany, co prowadzi do rozwoju nowotworu.
Gen BCR jest położony na chromosomie 22, a gen ABL1 – na chromosomie 9. Aby doszło do powstania fuzyjnego genu BCR-ABL1 musi dojść do wymiany odcinków chromatyd między pękniętymi chromosomami 22 i 9. Do pęknięcia chromosomów musi dojść w obrębie genów BCR i ABL1. Odcinki chromatyd wymieniane między chromosomami są różnej długości.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Przyczyną przewlekłej białaczki szpikowej jest
A. duplikacja.
B. inwersja.
C. translokacja.
D. transkrypcja.
Sprawdź odpowiedź
C
Opis mówi o wymianie fragmentów między dwoma niehomologicznymi chromosomami 9 i 22 i powstaniu genu fuzyjnego BCR-ABL1. Taka mutacja strukturalna jest translokacją, więc poprawna jest C.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Opis mówi o wymianie fragmentów między dwoma niehomologicznymi chromosomami 9 i 22 i powstaniu genu fuzyjnego BCR-ABL1. Taka mutacja strukturalna jest translokacją, więc poprawna jest C.
Wynik: C
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za wybór poprawnej odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 24
Przewlekła białaczka szpikowa to choroba o podłożu genetycznym. W komórce macierzystej szpiku kostnego w wyniku mutacji powstaje fuzyjny gen składający się z fragmentów dwóch genów: BCR oraz ABL1. Funkcja genu BCR jest nieznana. Gen ABL1 koduje enzym – kinazę tyrozynową, która fosforyluje różne białka i wpływa w ten sposób na procesy komórkowe. Komórka szpiku kostnego z fuzją genów BCR i ABL1 nie podlega wewnątrzkomórkowym procesom regulującym podziały komórkowe i dzieli się w sposób niekontrolowany, co prowadzi do rozwoju nowotworu.
Gen BCR jest położony na chromosomie 22, a gen ABL1 – na chromosomie 9. Aby doszło do powstania fuzyjnego genu BCR-ABL1 musi dojść do wymiany odcinków chromatyd między pękniętymi chromosomami 22 i 9. Do pęknięcia chromosomów musi dojść w obrębie genów BCR i ABL1. Odcinki chromatyd wymieniane między chromosomami są różnej długości.
Zapisz poprawne dokończenie zdania.
Przyczyną przewlekłej białaczki szpikowej jest
A. duplikacja.
B. inwersja.
C. translokacja.
D. transkrypcja.
Sprawdź odpowiedź
C
Opis mówi o wymianie fragmentów między dwoma niehomologicznymi chromosomami 9 i 22 i powstaniu genu fuzyjnego BCR-ABL1. Taka mutacja strukturalna jest translokacją, więc poprawna jest C.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Opis mówi o wymianie fragmentów między dwoma niehomologicznymi chromosomami 9 i 22 i powstaniu genu fuzyjnego BCR-ABL1. Taka mutacja strukturalna jest translokacją, więc poprawna jest C.
Wynik: C
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 27
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 19.2
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Przewlekła białaczka szpikowa to choroba o podłożu genetycznym. W komórce macierzystej szpiku kostnego w wyniku mutacji powstaje fuzyjny gen składający się z fragmentów dwóch genów: BCR oraz ABL1. Funkcja genu BCR jest nieznana. Gen ABL1 koduje enzym – kinazę tyrozynową, która fosforyluje różne białka i wpływa w ten sposób na procesy komórkowe. Komórka szpiku kostnego z fuzją genów BCR i ABL1 nie podlega wewnątrzkomórkowym procesom regulującym podziały komórkowe i dzieli się w sposób niekontrolowany, co prowadzi do rozwoju nowotworu.
Gen BCR jest położony na chromosomie 22, a gen ABL1 – na chromosomie 9. Aby doszło do powstania fuzyjnego genu BCR-ABL1 musi dojść do wymiany odcinków chromatyd między pękniętymi chromosomami 22 i 9. Do pęknięcia chromosomów musi dojść w obrębie genów BCR i ABL1. Odcinki chromatyd wymieniane między chromosomami są różnej długości.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące mutacji będącej przyczyną przewlekłej
białaczki szpikowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,
albo F – jeśli jest fałszywe.
Opisana mutacja powoduje zmiany w strukturze chromosomów oraz
1. P F
w ich liczbie.
Zmiany w strukturze chromosomów 9 i 22 – charakterystyczne dla
2. P F
przewlekłej białaczki szpikowej – są widoczne w kariotypie.
Sprawdź odpowiedź
1. – F, 2. – P.
Wzajemna translokacja zmienia budowę chromosomów 9 i 22, ale nie zmienia ich liczby, dlatego zdanie 1 jest fałszywe. Zmiana rozmiaru i układu fragmentów chromosomów jest widoczna w kariotypie, więc zdanie 2 jest prawdziwe.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Wzajemna translokacja zmienia budowę chromosomów 9 i 22, ale nie zmienia ich liczby, dlatego zdanie 1 jest fałszywe. Zmiana rozmiaru i układu fragmentów chromosomów jest widoczna w kariotypie, więc zdanie 2 jest prawdziwe.
Wynik: 1. – F, 2. – P.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 24
Przewlekła białaczka szpikowa to choroba o podłożu genetycznym. W komórce macierzystej szpiku kostnego w wyniku mutacji powstaje fuzyjny gen składający się z fragmentów dwóch genów: BCR oraz ABL1. Funkcja genu BCR jest nieznana. Gen ABL1 koduje enzym – kinazę tyrozynową, która fosforyluje różne białka i wpływa w ten sposób na procesy komórkowe. Komórka szpiku kostnego z fuzją genów BCR i ABL1 nie podlega wewnątrzkomórkowym procesom regulującym podziały komórkowe i dzieli się w sposób niekontrolowany, co prowadzi do rozwoju nowotworu.
Gen BCR jest położony na chromosomie 22, a gen ABL1 – na chromosomie 9. Aby doszło do powstania fuzyjnego genu BCR-ABL1 musi dojść do wymiany odcinków chromatyd między pękniętymi chromosomami 22 i 9. Do pęknięcia chromosomów musi dojść w obrębie genów BCR i ABL1. Odcinki chromatyd wymieniane między chromosomami są różnej długości.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące mutacji będącej przyczyną przewlekłej białaczki szpikowej są prawdziwe. Po każdym numerze zapisz literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Opisana mutacja powoduje zmiany w strukturze chromosomów oraz w ich liczbie.
2. Zmiany w strukturze chromosomów 9 i 22 – charakterystyczne dla przewlekłej białaczki szpikowej – można stwierdzić na podstawie analizy kariotypu.
Sprawdź odpowiedź
1. – F, 2. – P.
Wzajemna translokacja zmienia budowę chromosomów 9 i 22, ale nie zmienia ich liczby, dlatego zdanie 1 jest fałszywe. Zmiana rozmiaru i układu fragmentów chromosomów jest widoczna w kariotypie, więc zdanie 2 jest prawdziwe.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Wzajemna translokacja zmienia budowę chromosomów 9 i 22, ale nie zmienia ich liczby, dlatego zdanie 1 jest fałszywe. Zmiana rozmiaru i układu fragmentów chromosomów jest widoczna w kariotypie, więc zdanie 2 jest prawdziwe.
Wynik: 1. – F, 2. – P.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za zapisanie dwóch poprawnych odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 27
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 20.1
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
W drugiej połowie XX wieku naukowcy zwrócili uwagę na globalne zmniejszanie się liczebności populacji płazów. Badacze zgodnie określają obecny trend jako szóste masowe wymieranie zwierząt o globalnym zasięgu.
Badania prowadzone w Polsce wskazują kilka czynników negatywnie wpływających na liczebność płazów. Jednym z nich jest osuszanie naturalnych siedlisk płazów.
Wykaż, że osuszanie siedlisk ma negatywny wpływ na liczebność płazów w Polsce.
Sprawdź odpowiedź
• Utrata siedlisk – płazom do rozrodu niezbędna jest woda, ale z powodu zaniku małych
zbiorników wodnych w wyniku osuszania utrudniony jest rozród, co skutkuje
zmniejszaniem się liczebności populacji.
• Osuszanie siedlisk powoduje, że płazy tracą żerowiska.
• Stadium larwalne płazów – kijanka – żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego
płazy nie mogłyby zamknąć cyklu życiowego.
• Osuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną
na drogach, bo szlaki migracji płazów przecinają drogi budowane przez człowieka.
• Płazy mają wilgotną skórę, która nie może wyschnąć, bo inaczej wymiana gazowa nie
będzie zachodziła na odpowiednim poziomie.
• Płazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym
środowisku.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• Utrata siedlisk – płazom do rozrodu niezbędna jest woda, ale z powodu zaniku małych
zbiorników wodnych w wyniku osuszania utrudniony jest rozród, co skutkuje
zmniejszaniem się liczebności populacji.
• Osuszanie siedlisk powoduje, że płazy tracą żerowiska.
• Stadium larwalne płazów – kijanka – żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego
płazy nie mogłyby zamknąć cyklu życiowego.
• Osuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną
na drogach, bo szlaki migracji płazów przecinają drogi budowane przez człowieka.
• Płazy mają wilgotną skórę, która nie może wyschnąć, bo inaczej wymiana gazowa nie
będzie zachodziła na odpowiednim poziomie.
• Płazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym
środowisku.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawnie wykazanie wpływu osuszania siedlisk na zmniejszanie się liczebności
płazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,
rozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawnie wykazanie wpływu osuszania siedlisk na zmniejszanie się liczebności
płazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,
rozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 25
W drugiej połowie XX wieku naukowcy zwrócili uwagę na globalne zmniejszanie się liczebności populacji płazów. Badacze zgodnie określają obecny trend jako szóste masowe wymieranie zwierząt o globalnym zasięgu.
Badania prowadzone w Polsce wskazują kilka czynników negatywnie wpływających na liczebność płazów. Jednym z nich jest osuszanie naturalnych siedlisk płazów.
Wykaż, że osuszanie siedlisk ma negatywny wpływ na liczebność płazów w Polsce.
Sprawdź odpowiedź
• Utrata siedlisk – płazom do rozrodu niezbędna jest woda, ale z powodu zaniku małych
zbiorników wodnych w wyniku osuszania utrudniony jest rozród, co skutkuje
zmniejszaniem się liczebności populacji.
• Osuszanie siedlisk powoduje, że płazy tracą żerowiska.
• Stadium larwalne płazów – kijanka – żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego
płazy nie mogłyby zamknąć cyklu życiowego.
• Osuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną
na drogach, bo szlaki migracji płazów przecinają drogi budowane przez człowieka.
• Płazy mają wilgotną skórę, która nie może wyschnąć, bo inaczej wymiana gazowa nie
będzie zachodziła na odpowiednim poziomie.
• Płazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym
środowisku.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• Utrata siedlisk – płazom do rozrodu niezbędna jest woda, ale z powodu zaniku małych
zbiorników wodnych w wyniku osuszania utrudniony jest rozród, co skutkuje
zmniejszaniem się liczebności populacji.
• Osuszanie siedlisk powoduje, że płazy tracą żerowiska.
• Stadium larwalne płazów – kijanka – żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego
płazy nie mogłyby zamknąć cyklu życiowego.
• Osuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną
na drogach, bo szlaki migracji płazów przecinają drogi budowane przez człowieka.
• Płazy mają wilgotną skórę, która nie może wyschnąć, bo inaczej wymiana gazowa nie
będzie zachodziła na odpowiednim poziomie.
• Płazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym
środowisku.
Przeprowadź etap 3
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za poprawnie wykazanie wpływu osuszania siedlisk na zmniejszanie się liczebności
płazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,
rozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawnie wykazanie wpływu osuszania siedlisk na zmniejszanie się liczebności
płazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,
rozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 27
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 20.2
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
W drugiej połowie XX wieku naukowcy zwrócili uwagę na globalne zmniejszanie się liczebności populacji płazów. Badacze zgodnie określają obecny trend jako szóste masowe wymieranie zwierząt o globalnym zasięgu.
Badania prowadzone w Polsce wskazują kilka czynników negatywnie wpływających na liczebność płazów. Jednym z nich jest osuszanie naturalnych siedlisk płazów.
Który z dokumentów i form ochrony przyrody reguluje zasady handlu gatunkami zagrożonymi wyginięciem? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. Agenda 21
B. Konwencja o Różnorodności Biologicznej
C. Konwencja Waszyngtońska – CITES
D. Natura 2000
Sprawdź odpowiedź
C
Konwencja Waszyngtońska CITES reguluje międzynarodowy handel okazami gatunków zagrożonych wyginięciem. Pozostałe odpowiedzi dotyczą szerszej polityki zrównoważonego rozwoju, różnorodności biologicznej albo ochrony siedlisk. Poprawna jest C.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Konwencja Waszyngtońska CITES reguluje międzynarodowy handel okazami gatunków zagrożonych wyginięciem. Pozostałe odpowiedzi dotyczą szerszej polityki zrównoważonego rozwoju, różnorodności biologicznej albo ochrony siedlisk. Poprawna jest C.
Wynik: C
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za wybór poprawnej odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 25
W drugiej połowie XX wieku naukowcy zwrócili uwagę na globalne zmniejszanie się liczebności populacji płazów. Badacze zgodnie określają obecny trend jako szóste masowe wymieranie zwierząt o globalnym zasięgu.
Badania prowadzone w Polsce wskazują kilka czynników negatywnie wpływających na liczebność płazów. Jednym z nich jest osuszanie naturalnych siedlisk płazów.
Który z dokumentów i form ochrony przyrody reguluje zasady handlu gatunkami zagrożonymi wyginięciem? Zapisz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. Agenda 21
B. Konwencja o Różnorodności Biologicznej
C. Konwencja Waszyngtońska – CITES
D. Natura 2000
Sprawdź odpowiedź
C
Konwencja Waszyngtońska CITES reguluje międzynarodowy handel okazami gatunków zagrożonych wyginięciem. Pozostałe odpowiedzi dotyczą szerszej polityki zrównoważonego rozwoju, różnorodności biologicznej albo ochrony siedlisk. Poprawna jest C.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź rozwiązanie
Konwencja Waszyngtońska CITES reguluje międzynarodowy handel okazami gatunków zagrożonych wyginięciem. Pozostałe odpowiedzi dotyczą szerszej polityki zrównoważonego rozwoju, różnorodności biologicznej albo ochrony siedlisk. Poprawna jest C.
Wynik: C
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za zapisanie poprawnej odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 27
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 21.1
2 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Oddziaływania międzygatunkowe u roślin mogą mieć charakter antagonistyczny, np. gdy w suchym środowisku występuje konkurencja korzeni o wodę, lub nieantagonistyczny – polegający na wzajemnym wspomaganiu wzrostu.
Aby określić wpływ wzajemnego oddziaływania roślin jednorocznych i krzewów Ambrosia dumosa, przygotowano na pustyni następujące poletka doświadczalne:
– próba A – usunięto rośliny jednoroczne, a pozostawiono krzewy A. dumosa
– próba B – pozostawiono rośliny jednoroczne oraz krzewy A. dumosa
– próba C – pozostawiono rośliny jednoroczne, a usunięto krzewy A. dumosa.
Rośliny jednoroczne w obecności krzewów charakteryzowały się większym przyrostem biomasy, natomiast przyrost biomasy krzewów w obecności roślin zielnych był ograniczony.
Uzupełnij tabelę – wpisz w puste komórki oznaczenia literowe tych prób, które należy
porównać, aby zweryfikować poniższe hipotezy.
Oznaczenia literowe
Weryfikowana hipoteza prób, które należy
porównać
Obecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa
skutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.
Obecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych
skutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.
Sprawdź odpowiedź
Oznaczenia literowe
Weryfikowana hipoteza prób, które należy
porównać
Obecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa
B, C
skutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.
Obecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych
A, B
skutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Oznaczenia literowe
Weryfikowana hipoteza prób, które należy
porównać
Obecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa
B, C
skutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.
Obecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych
A, B
skutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.
1 pkt – za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.
1 pkt – za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 26
Oddziaływania międzygatunkowe u roślin mogą mieć charakter antagonistyczny, np. gdy w suchym środowisku występuje konkurencja korzeni o wodę, lub nieantagonistyczny – polegający na wzajemnym wspomaganiu wzrostu.
Aby określić wpływ wzajemnego oddziaływania roślin jednorocznych i krzewów Ambrosia dumosa, przygotowano na pustyni następujące poletka doświadczalne:
– próba A – usunięto rośliny jednoroczne, a pozostawiono krzewy A. dumosa
– próba B – pozostawiono rośliny jednoroczne oraz krzewy A. dumosa
– próba C – pozostawiono rośliny jednoroczne, a usunięto krzewy A. dumosa.
Rośliny jednoroczne w obecności krzewów charakteryzowały się większym przyrostem biomasy, natomiast przyrost biomasy krzewów w obecności roślin zielnych był ograniczony.
Do każdej z wymienionych poniżej hipotez przyporządkuj oznaczenia literowe tych prób, które należy porównać, aby zweryfikować daną hipotezę.
1. Obecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa skutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.
oznaczenia prób: 2. Obecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych skutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.
oznaczenia prób:
Sprawdź odpowiedź
1. Obecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa skutkuje zwiększeniem przyrostu
biomasy roślin jednorocznych.
oznaczenia prób: B, C
2. Obecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych skutkuje ograniczeniem
przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.
oznaczenia prób: A, B
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
1. Obecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa skutkuje zwiększeniem przyrostu
biomasy roślin jednorocznych.
oznaczenia prób: B, C
2. Obecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych skutkuje ograniczeniem
przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.
oznaczenia prób: A, B
Przeprowadź etap 2
Wymagane elementy toku według CKE:
2 pkt – za poprawne przyporządkowanie dwóch par oznaczeń prób.
1 pkt – za poprawne przyporządkowanie jednej pary oznaczeń prób.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 2 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
2 pkt – za poprawne przyporządkowanie dwóch par oznaczeń prób.
1 pkt – za poprawne przyporządkowanie jednej pary oznaczeń prób.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 29
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 21.2
1 pkt
Biologia — odpowiedź według zasad CKE
Oddziaływania międzygatunkowe u roślin mogą mieć charakter antagonistyczny, np. gdy w suchym środowisku występuje konkurencja korzeni o wodę, lub nieantagonistyczny – polegający na wzajemnym wspomaganiu wzrostu.
Aby określić wpływ wzajemnego oddziaływania roślin jednorocznych i krzewów Ambrosia dumosa, przygotowano na pustyni następujące poletka doświadczalne:
– próba A – usunięto rośliny jednoroczne, a pozostawiono krzewy A. dumosa
– próba B – pozostawiono rośliny jednoroczne oraz krzewy A. dumosa
– próba C – pozostawiono rośliny jednoroczne, a usunięto krzewy A. dumosa.
Rośliny jednoroczne w obecności krzewów charakteryzowały się większym przyrostem biomasy, natomiast przyrost biomasy krzewów w obecności roślin zielnych był ograniczony.
Wyjaśnij, w jaki sposób rzucanie cienia przez krzewy A. dumosa wpływa pozytywnie na przyrost biomasy roślin jednorocznych w warunkach suszy. W odpowiedzi
uwzględnij bilans wodny roślin.
Sprawdź odpowiedź
• Rośliny jednoroczne traciły w procesie transpiracji mniejszą ilość wody, która jest
substratem fotosyntezy, a więc ten proces zachodził intensywniej.
• Zacienienie podłoża pozwoliło na utrzymanie wody w glebie, a więc rośliny jednoroczne
zachowały dodatni bilans wodny, co umożliwiło prowadzenie fotosyntezy. Dodatkowo
zacienienie rośliny obniża temperaturę jej liści i ogranicza w ten sposób fotooddychanie.
• Zacienienie roślin jednorocznych oraz podłoża przez krzewy stało się przyczyną
ograniczenia parowania wody. Dlatego dla roślin jednorocznych ilość wody była
wystarczająco duża, by mogły one intensywnie przeprowadzać fotosyntezę, co pozwoliło
u nich na lepszy przyrost biomasy.
• Zacienienie rośliny wpływa korzystnie na jej bilans wodny, dzięki czemu utrzymuje ona
otwarte aparaty szparkowe i może pobrać więcej dwutlenku węgla, wiązanego potem
w procesie fotosyntezy.
• Ogranicza to straty wody podczas suszy, co pozwala roślinie na przeprowadzenie
procesów metabolicznych, których substratem jest woda i które to przyczyniają się
do przyrostu biomasy rośliny.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• Rośliny jednoroczne traciły w procesie transpiracji mniejszą ilość wody, która jest
substratem fotosyntezy, a więc ten proces zachodził intensywniej.
• Zacienienie podłoża pozwoliło na utrzymanie wody w glebie, a więc rośliny jednoroczne
zachowały dodatni bilans wodny, co umożliwiło prowadzenie fotosyntezy. Dodatkowo
zacienienie rośliny obniża temperaturę jej liści i ogranicza w ten sposób fotooddychanie.
• Zacienienie roślin jednorocznych oraz podłoża przez krzewy stało się przyczyną
ograniczenia parowania wody.
Przeprowadź etap 3
Dlatego dla roślin jednorocznych ilość wody była
wystarczająco duża, by mogły one intensywnie przeprowadzać fotosyntezę, co pozwoliło
u nich na lepszy przyrost biomasy.
• Zacienienie rośliny wpływa korzystnie na jej bilans wodny, dzięki czemu utrzymuje ona
otwarte aparaty szparkowe i może pobrać więcej dwutlenku węgla, wiązanego potem
w procesie fotosyntezy.
• Ogranicza to straty wody podczas suszy, co pozwala roślinie na przeprowadzenie
procesów metabolicznych, których substratem jest woda i które to przyczyniają się
do przyrostu biomasy rośliny.
Przeprowadź etap 4
Wymagane elementy toku według CKE:
rozwiązań zadań
różnych poziomach organizacji życia. […] doświadczenie określające wpływ
Zdający: czynników zewnętrznych na intensywność
5) przedstawia i wyjaśnia zależności między transpiracji.
organizmami oraz między organizmem
a środowiskiem.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające:
• mechanizm – ograniczenie parowania wody z liści lub z podłoża i w związku z tym
większą dostępność wody lub dwutlenku węgla dla mniejszych roślin
jednorocznych ORAZ
• skutek – wzrost intensywności fotosyntezy u roślin jednorocznych pozwalający
na większy przyrost biomasy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
rozwiązań zadań
różnych poziomach organizacji życia. […] doświadczenie określające wpływ
Zdający: czynników zewnętrznych na intensywność
5) przedstawia i wyjaśnia zależności między transpiracji.
organizmami oraz między organizmem
a środowiskiem.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające:
• mechanizm – ograniczenie parowania wody z liści lub z podłoża i w związku z tym
większą dostępność wody lub dwutlenku węgla dla mniejszych roślin
jednorocznych ORAZ
• skutek – wzrost intensywności fotosyntezy u roślin jednorocznych pozwalający
na większy przyrost biomasy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 27
Oddziaływania międzygatunkowe u roślin mogą mieć charakter antagonistyczny, np. gdy w suchym środowisku występuje konkurencja korzeni o wodę, lub nieantagonistyczny – polegający na wzajemnym wspomaganiu wzrostu.
Aby określić wpływ wzajemnego oddziaływania roślin jednorocznych i krzewów Ambrosia dumosa, przygotowano na pustyni następujące poletka doświadczalne:
– próba A – usunięto rośliny jednoroczne, a pozostawiono krzewy A. dumosa
– próba B – pozostawiono rośliny jednoroczne oraz krzewy A. dumosa
– próba C – pozostawiono rośliny jednoroczne, a usunięto krzewy A. dumosa.
Rośliny jednoroczne w obecności krzewów charakteryzowały się większym przyrostem biomasy, natomiast przyrost biomasy krzewów w obecności roślin zielnych był ograniczony.
Wyjaśnij, w jaki sposób rzucanie cienia przez krzewy A. dumosa wpływa pozytywnie na przyrost biomasy roślin jednorocznych w warunkach suszy. W odpowiedzi uwzględnij bilans wodny roślin.
Koniec
Sprawdź odpowiedź
• Rośliny jednoroczne traciły w procesie transpiracji mniejszą ilość wody, która jest
substratem fotosyntezy, a więc ten proces zachodził intensywniej.
• Zacienienie podłoża pozwoliło na utrzymanie wody w glebie, a więc rośliny jednoroczne
zachowały dodatni bilans wodny, co umożliwiło prowadzenie fotosyntezy. Dodatkowo
zacienienie rośliny obniża temperaturę jej liści i ogranicza w ten sposób fotooddychanie.
• Zacienienie roślin jednorocznych oraz podłoża przez krzewy stało się przyczyną
ograniczenia parowania wody. Dlatego dla roślin jednorocznych ilość wody była
wystarczająco duża, by mogły one intensywnie przeprowadzać fotosyntezę, co pozwoliło
u nich na lepszy przyrost biomasy.
• Zacienienie rośliny wpływa korzystnie na jej bilans wodny, dzięki czemu utrzymuje ona
otwarte aparaty szparkowe i może pobrać więcej dwutlenku węgla, wiązanego potem
w procesie fotosyntezy.
• Ogranicza to straty wody podczas suszy, co pozwala roślinie na przeprowadzenie
procesów metabolicznych, których substratem jest woda i które to przyczyniają się
do przyrostu biomasy rośliny.
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Połącz źródło z mechanizmem biologicznym
Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.
Przeprowadź etap 1
Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Przeprowadź etap 2
• Rośliny jednoroczne traciły w procesie transpiracji mniejszą ilość wody, która jest
substratem fotosyntezy, a więc ten proces zachodził intensywniej.
• Zacienienie podłoża pozwoliło na utrzymanie wody w glebie, a więc rośliny jednoroczne
zachowały dodatni bilans wodny, co umożliwiło prowadzenie fotosyntezy. Dodatkowo
zacienienie rośliny obniża temperaturę jej liści i ogranicza w ten sposób fotooddychanie.
• Zacienienie roślin jednorocznych oraz podłoża przez krzewy stało się przyczyną
ograniczenia parowania wody.
Przeprowadź etap 3
Dlatego dla roślin jednorocznych ilość wody była
wystarczająco duża, by mogły one intensywnie przeprowadzać fotosyntezę, co pozwoliło
u nich na lepszy przyrost biomasy.
• Zacienienie rośliny wpływa korzystnie na jej bilans wodny, dzięki czemu utrzymuje ona
otwarte aparaty szparkowe i może pobrać więcej dwutlenku węgla, wiązanego potem
w procesie fotosyntezy.
• Ogranicza to straty wody podczas suszy, co pozwala roślinie na przeprowadzenie
procesów metabolicznych, których substratem jest woda i które to przyczyniają się
do przyrostu biomasy rośliny.
Przeprowadź etap 4
Wymagane elementy toku według CKE:
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające:
• mechanizm – ograniczenie parowania wody z liści lub z podłoża i w związku z tym
większą dostępność wody lub dwutlenku węgla dla mniejszych roślin
jednorocznych ORAZ
• skutek – wzrost intensywności fotosyntezy u roślin jednorocznych pozwalający
na większy przyrost biomasy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania
Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik zgadza się z odsłoniętą odpowiedzią właściwego wariantu, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.
Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.
Punktowanie i źródło
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające:
• mechanizm – ograniczenie parowania wody z liści lub z podłoża i w związku z tym
większą dostępność wody lub dwutlenku węgla dla mniejszych roślin
jednorocznych ORAZ
• skutek – wzrost intensywności fotosyntezy u roślin jednorocznych pozwalający
na większy przyrost biomasy.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 29
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.