Zachowany status źródłowy: ten arkusz nie ma jeszcze zatwierdzenia redakcyjnego całego zestawu. Dostępne odpowiedzi i opracowania pozostają oznaczone przy zadaniach.
Pracuj z arkuszem
Zadania, odpowiedzi i opracowania
MWOP-R0-660-2305 · Formuła 2023: zadania 1.1–12.1
Zadanie 1.1
1 pkt
WOS — interpretacja opisu i argumentacja
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny tekst i opis ilustracji z istniejącego importu formy 660.
Materiały do zadania
Materiał źródłowy 1. Opis rysunku Rysunek składa się z trzech części. W pierwszej części przedstawiono młodą uśmiechniętą kobietę, która – podnosząc bluzkę do góry i wskazując palcem na swój bok – zwraca się do koleżanki: „O, to jest odpowiednie miejsce na mój nowy tatuaż!”. Koleżanka pyta: „Ale po co ci tatuaż?”. Druga część rysunku przedstawia wyłącznie pierwszą z kobiet, która odpowiada: „Chcę wyrazić swoją indywidualność. Tatuaż wyróżnia cię z tłumu, sprawia, że jesteś niepowtarzalna…”. W trzeciej części rysunku dodaje ona z kolei: „A poza tym wszyscy teraz mają tatuaże”.
Materiał źródłowy 2. Tekst dotyczący reguły niedostępności Podobnie jak inne narzędzia wpływu, reguła niedostępności żeruje na naszej skłonności chodzenia na skróty. […] Z doświadczenia wiemy, że rzeczy trudne do uzyskania są zwykle cenniejsze od tych, które są dostępne bez żadnych ograniczeń […]. Dlatego też informacja o stopniu dostępności jakiegoś przedmiotu czy jakiejś możliwości może być łatwą do wykorzystania przesłanką oceny ich wartości. Źródłem oddziaływania reguły niedostępności jest więc prosty fakt, że na ogół mamy rację, kiedy traktujemy rzeczy mało dostępne jako cenne […].
Sformułuj argument i kontrargument do tezy, że bohaterka opisanego rysunku prezentuje postawę nonkonformistyczną.
Pokaż odpowiedź
Argument: chce wyrazić indywidualność i wyróżnić się z tłumu. Kontrargument: uzasadnia tatuaż także tym, że wszyscy go mają, czyli odwołuje się do upodobnienia do grupy.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 1.1. Opracowanie własnego opisu 660. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Zbuduj argument z indywidualności
Własne kryteria standardu wskazują potrzebę wyrażania indywidualności, a opis formy 660 doprecyzowuje chęć bycia niepowtarzalną. To przesłanka za nonkonformizmem, czyli niezależnością od grupowego wzorca.
Zbuduj kontrargument z presji grupowej
Kryteria standardu podają uleganie presji środowiska i chęć upodobnienia się do innych; opis 660 ilustruje to stwierdzeniem, że wszyscy mają tatuaże. Ten motyw wskazuje na naśladowanie grupy.
Podaj dwie strony tej samej tezy
Nie trzeba uznać bohaterki za wyłącznie konformistyczną albo nonkonformistyczną. Polecenie wymaga argumentu i kontrargumentu. W standardzie ich treść pochodzi z własnych kryteriów, nie z deklarowanego ponownego oglądu rysunku.
Nie zastępuj kontrargumentu powtórzeniem argumentu innymi słowami.
Punktowanie i źródło
1 pkt – sformułowanie poprawnego argumentu i poprawnego kontrargumentu.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 3 · Strona zasad oceniania: 2
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 1.2
1 pkt
WOS — interpretacja opisu i argumentacja
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny tekst i opis ilustracji z istniejącego importu formy 660.
Materiały do zadania
Materiał źródłowy 1. Opis rysunku Rysunek składa się z trzech części. W pierwszej części przedstawiono młodą uśmiechniętą kobietę, która – podnosząc bluzkę do góry i wskazując palcem na swój bok – zwraca się do koleżanki: „O, to jest odpowiednie miejsce na mój nowy tatuaż!”. Koleżanka pyta: „Ale po co ci tatuaż?”. Druga część rysunku przedstawia wyłącznie pierwszą z kobiet, która odpowiada: „Chcę wyrazić swoją indywidualność. Tatuaż wyróżnia cię z tłumu, sprawia, że jesteś niepowtarzalna…”. W trzeciej części rysunku dodaje ona z kolei: „A poza tym wszyscy teraz mają tatuaże”.
Materiał źródłowy 2. Tekst dotyczący reguły niedostępności Podobnie jak inne narzędzia wpływu, reguła niedostępności żeruje na naszej skłonności chodzenia na skróty. […] Z doświadczenia wiemy, że rzeczy trudne do uzyskania są zwykle cenniejsze od tych, które są dostępne bez żadnych ograniczeń […]. Dlatego też informacja o stopniu dostępności jakiegoś przedmiotu czy jakiejś możliwości może być łatwą do wykorzystania przesłanką oceny ich wartości. Źródłem oddziaływania reguły niedostępności jest więc prosty fakt, że na ogół mamy rację, kiedy traktujemy rzeczy mało dostępne jako cenne […].
Uzasadnij, że opisane zachowanie nie jest przykładem działania reguły niedostępności z tekstu.
Pokaż odpowiedź
Reguła niedostępności wiąże wartość z trudnością uzyskania. Bohaterka powołuje się na powszechność tatuaży, nie na ich rzadkość lub ograniczoną dostępność.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 1.2. Opracowanie własnego opisu 660. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Wyodrębnij mechanizm reguły
Tekst łączy ocenę wartości z tym, że rzeczy są trudno dostępne. Nie chodzi o każdą chęć wyróżnienia się ani o dowolny motyw wykonania tatuażu.
Porównaj mechanizm z zachowaną odpowiedzią
Własne kryteria standardu dopuszczają powszechność, niewysoką cenę albo szeroką dostępność usługi. Opis 660 podaje powszechność tatuaży. Żaden z tych motywów nie pokazuje rzadkości wymaganej przez regułę.
Uzasadnij sprzeczność bez dopowiadania faktów
Wskaż przeciwstawienie powszechności i niedostępności. Nie musisz wymyślać ceny, liczby salonów ani wieku bohaterki: opis i tekst wystarczają do takiego uzasadnienia.
Nie wnioskuj, że samo pragnienie indywidualności dowodzi reguły niedostępności.
Punktowanie i źródło
rozwiązań zadań
Zasady oceniania
1 pkt – sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 3 · Strona zasad oceniania: 2
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 2.1
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Jednostki i grupy zajmujące niższe pozycje społeczne mają ograniczony dostęp do lepszego wykształcenia, pracy, opieki zdrowotnej i kultury. Dzieci pochodzące z tych grup narażone są na dziedziczenie niekorzystnego położenia. Ubóstwo przyczynia się do […] obniżenia poczucia wartości, poczucia deprywacji i niemożności zaspokojenia potrzeb życiowych, dezintegracji rodziny, rozwoju przestępczości, nierównego startu życiowego, pogorszenia stanu zdrowia, marginalizacji w życiu społecznym i kulturalnym. […] Zmianę i możliwość nadrobienia deficytów najbardziej utrudniają im jednak nie warunki socjalne, a problemy emocjonalne: brak wiary w siebie, niskie poczucie sprawczości, bezradność, niedojrzałość, poczucie krzywdy, nieufność, brak wzorców, nieumiejętność systematycznego działania.
Rozstrzygnij, czy zjawisko opisane w tekście jest związane ze stratyfikacyjną funkcją rodziny. Odpowiedź uzasadnij.
Pokaż odpowiedź
Tak. Rodzina wpływa na pozycję społeczną dziecka: ograniczony dostęp do zasobów i wzorców sprzyja dziedziczeniu niekorzystnego położenia między pokoleniami.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 2.1. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Ustal znaczenie funkcji
Funkcja stratyfikacyjna dotyczy umiejscowienia w strukturze społecznej. Nie oznacza jedynie utrzymywania dziecka: pytanie dotyczy związku rodzinnego pochodzenia z szansami życiowymi.
Wskaż mechanizm opisany w źródle
Tekst łączy ubóstwo rodziców z ograniczeniami edukacyjnymi, zdrowotnymi i kulturowymi dzieci. Dodatkowo opisuje brak wiary w siebie i wzorców, utrudniający zmianę położenia.
Połącz rozstrzygnięcie z dowodem
Napisz Tak i wyjaśnij, że dzieci ubogich rodzin są narażone na pozostanie na podobnym szczeblu drabiny społecznej. Nie przedstawiaj tego jako nieuchronnego losu każdego dziecka: tekst opisuje ryzyko i mechanizm, nie absolutną regułę.
Samo Tak nie zastępuje uzasadnienia, a dziedziczenie położenia społecznego nie oznacza dziedziczenia biologicznego.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 5 · Strona zasad oceniania: 3
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 2.2
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Jednostki i grupy zajmujące niższe pozycje społeczne mają ograniczony dostęp do lepszego wykształcenia, pracy, opieki zdrowotnej i kultury. Dzieci pochodzące z tych grup narażone są na dziedziczenie niekorzystnego położenia. Ubóstwo przyczynia się do […] obniżenia poczucia wartości, poczucia deprywacji i niemożności zaspokojenia potrzeb życiowych, dezintegracji rodziny, rozwoju przestępczości, nierównego startu życiowego, pogorszenia stanu zdrowia, marginalizacji w życiu społecznym i kulturalnym. […] Zmianę i możliwość nadrobienia deficytów najbardziej utrudniają im jednak nie warunki socjalne, a problemy emocjonalne: brak wiary w siebie, niskie poczucie sprawczości, bezradność, niedojrzałość, poczucie krzywdy, nieufność, brak wzorców, nieumiejętność systematycznego działania.
W tekście wyjaśniono — wybierz właściwe dokończenie zdania.
A.mechanizm eskalacji konfliktów międzygrupowych.
B.zasady rozwiązywania problemów społecznych.
C.przyczyny wykluczenia społecznego.
D.mechanizm kontroli społecznej.
Pokaż odpowiedź
C — przyczyny wykluczenia społecznego.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 2.2. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Nazwij skutek opisanych ograniczeń
Marginalizacja w życiu społecznym i kulturalnym oraz ograniczony dostęp do edukacji, pracy i ochrony zdrowia opisują wykluczenie. Tekst wyjaśnia, skąd biorą się te bariery.
Odróżnij pozostałe mechanizmy
Eskalacja wymaga narastającego konfliktu między grupami, a kontrola społeczna wiąże się z egzekwowaniem norm. Źródło nie przedstawia też programu rozwiązywania problemów: skupia się na ich uwarunkowaniach.
Wybierz odpowiedź zgodną z całym tekstem
Pasuje C, ponieważ łączy materialne i emocjonalne przyczyny marginalizacji. Nie wybieraj B tylko dlatego, że w źródle pojawiają się problemy społeczne; temat problemu to nie opis sposobu jego rozwiązania.
Nie utożsamiaj opisu przyczyn z instrukcją rozwiązania problemu.
Punktowanie i źródło
1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
C
Strona arkusza: 5 · Strona zasad oceniania: 4
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 3.1
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Opis 1.: Jest zwykle przeciwstawiane „społeczeństwu nowoczesnemu”. Termin ten zestawia razem szeroki zbiór społeczeństw (od grup zbieracko-łowieckich poprzez społeczeństwa stanowe Europy) i pociąga za sobą skojarzenia albo negatywne – z zacofaniem, albo pozytywne – z mitycznym „złotym wiekiem”, w którym kultywowano wartości więzi rodzinnych i wspólnotowych.
Opis 2.: Termin ten odnosi się do społeczeństw, w których występuje m.in.: tendencja do zmniejszania się liczby ludności utrzymującej się z rolnictwa, zanik gospodarki naturalnej, przewaga maszyn, produkcji fabrycznej, urbanizacja oraz upowszechnianie się umiejętności czytania i pisania. Opis 3.: Społeczeństwa, w których grupy przenoszą się z miejsca na miejsce, przemieszczają się po regularnych sezonowych szlakach pastwisk. Warto jednak zaznaczyć, że charakter taki ma także wiele grup zbieracko-łowieckich, z kolei niektóre społeczeństwa zajmujące się hodowlą zwierząt praktykują życie osiadłe.
Do opisów 1–3 przyporządkuj typy społeczeństwa: industrialne, nomadyczne, tradycyjne, zbieracko-łowieckie.
Pokaż odpowiedź
1 — tradycyjne; 2 — industrialne; 3 — nomadyczne.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 3.1. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Rozpoznaj przeciwstawienie nowoczesności
Opis 1 obejmuje różne dawne społeczeństwa i akcentuje rodzinę oraz wspólnotę. To szeroka kategoria tradycyjnego społeczeństwa, a nie wyłącznie jedna forma zdobywania pożywienia.
Połącz fabryki z industrializacją
Maszyny, produkcja fabryczna, urbanizacja i spadek udziału rolnictwa wskazują w opisie 2 na społeczeństwo industrialne. Industrializacja oznacza uprzemysłowienie, nie samą umiejętność czytania.
Rozpoznaj ruchliwy tryb życia
Opis 3 wyróżnia przemieszczanie się, w tym sezonowe szlaki pastwisk. Odpowiada temu nomadyzm. Zastrzeżenie o grupach zbieracko-łowieckich nie zmienia głównego kryterium, którym jest wędrowny tryb życia.
Nie wybieraj zbieracko-łowieckiego tylko dlatego, że ta nazwa występuje w zastrzeżeniu opisu 3.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne przyporządkowanie trzech nazw.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. społeczeństwo tradycyjne
2. społeczeństwo industrialne
3. społeczeństwo nomadyczne
Strona arkusza: 5 · Strona zasad oceniania: 4
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 3.2
2 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Opis 1.: Jest zwykle przeciwstawiane „społeczeństwu nowoczesnemu”. Termin ten zestawia razem szeroki zbiór społeczeństw (od grup zbieracko-łowieckich poprzez społeczeństwa stanowe Europy) i pociąga za sobą skojarzenia albo negatywne – z zacofaniem, albo pozytywne – z mitycznym „złotym wiekiem”, w którym kultywowano wartości więzi rodzinnych i wspólnotowych.
Opis 2.: Termin ten odnosi się do społeczeństw, w których występuje m.in.: tendencja do zmniejszania się liczby ludności utrzymującej się z rolnictwa, zanik gospodarki naturalnej, przewaga maszyn, produkcji fabrycznej, urbanizacja oraz upowszechnianie się umiejętności czytania i pisania. Opis 3.: Społeczeństwa, w których grupy przenoszą się z miejsca na miejsce, przemieszczają się po regularnych sezonowych szlakach pastwisk. Warto jednak zaznaczyć, że charakter taki ma także wiele grup zbieracko-łowieckich, z kolei niektóre społeczeństwa zajmujące się hodowlą zwierząt praktykują życie osiadłe.
Przedstaw trzy cechy odróżniające społeczeństwo industrialne z opisu 2 od poprzemysłowego.
Pokaż odpowiedź
Przykładowo: w industrialnym większe znaczenie ma sektor przemysłowy, a w poprzemysłowym rośnie rola usług; w poprzemysłowym większe znaczenie ma wyższe wykształcenie; w poprzemysłowym większą rolę odgrywają informacja i wiedza.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 3.2. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Porównuj dwie kategorie, nie wypisuj dowolnych cech
Opis 2 dotyczy społeczeństwa industrialnego. Każdy punkt powinien wskazywać różnicę wobec poprzemysłowego, a nie jedynie powtórzyć, że istnieją fabryki i ludzie mieszkają w miastach.
Rozdziel trzy osie porównania
Pierwsza oś to struktura gospodarki: przemysł wobec rosnącej roli usług. Druga to kwalifikacje i znaczenie wykształcenia, zwłaszcza wyższego. Trzecia to znaczenie informacji i wiedzy dla działalności społecznej oraz gospodarczej.
Dopilnuj odrębności i liczby odpowiedzi
Zapisz trzy różne porównania. Klucz przewiduje 2 pkt za trzy poprawne różnice i 1 pkt za dwie. Nie licz spadku roli przemysłu i wzrostu roli usług jako dwóch niezależnych cech: to ta sama zmiana struktury gospodarki.
Poprzemysłowe nie oznacza braku przemysłu ani powszechnego powrotu do rolnictwa.
Punktowanie i źródło
2 pkt – sformułowanie trzech poprawnych różnic.
1 pkt – sformułowanie dwóch poprawnych różnic.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 6 · Strona zasad oceniania: 5
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 4.1
1 pkt
WOS — interpretacja opisu i argumentacja
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny tekst i opis ilustracji z istniejącego importu formy 660.
Materiały do zadania
Materiał źródłowy 1. Tekst ze strony rządowej Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO) to rządowy program dotacyjny dla organizacji pozarządowych […]. Dotację można otrzymać na projekt społeczny. Zakres możliwych do zrealizowania działań obejmuje wszystkie obszary działalności pożytku publicznego.
Materiał źródłowy 2. Opis plakatu z kampanii W górnych rogach plakatu umieszczono logo Funduszu Inicjatyw Obywatelskich oraz tworzącego kampanię stowarzyszenia Sapere Aude. W środkowej części plakatu przedstawiono strusia, którego pochylona do ziemi głowa schowana jest w górkę leżącego piasku. W dolnej części plakatu mamy trzy szeregi ustawionych obok siebie strusi (odpowiednio mniejszych) powielających schemat rysunkowy przedstawienia ze środkowej części rysunku. Pomiędzy tymi częściami rysunku umieszczono duży napis: „Nie bądź struś. Nie chowaj głowy w piasek. Idź na wybory”.
Podaj korzyść dla twórców kampanii i korzyść dla odbiorców opisanego plakatu wyborczego.
Pokaż odpowiedź
Twórcy: promocja stowarzyszenia i realizacja jego celów obywatelskich. Odbiorcy: większa świadomość znaczenia wyborów i zachęta do udziału w życiu publicznym.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 4.1. Opracowanie własnego opisu 660. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Ustal cel kampanii
Własne kryteria standardu wiążą kampanię ze wzrostem świadomości wyborczej i aktywizacją społeczną; opis 660 zachowuje hasło Idź na wybory. Kampania zachęca do aktywności, a nie do wspierania wskazanej partii.
Rozdziel dwie perspektywy
Twórcy mogą promować stowarzyszenie i realizować misję społeczną. Odbiorcy mogą lepiej rozumieć znaczenie uczestnictwa i zostać zmotywowani do głosowania. Nie są to dwa identyczne opisy korzyści dla organizatora.
Nie zamieniaj celu w dowiedziony wynik
Podaj po jednej korzyści dla każdej kategorii. Plakat pozwala wskazać zamierzoną aktywizację, lecz bez danych o efektach nie dowodzi, że frekwencja rzeczywiście wzrosła lub wszyscy odbiorcy zagłosowali.
Grant dla stowarzyszenia nie jest automatycznie korzyścią finansową każdego odbiorcy kampanii.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne przedstawienie dwóch korzyści.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 6 · Strona zasad oceniania: 5
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 4.2
1 pkt
WOS — interpretacja opisu i argumentacja
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny tekst i opis ilustracji z istniejącego importu formy 660.
Materiały do zadania
Materiał źródłowy 1. Tekst ze strony rządowej Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO) to rządowy program dotacyjny dla organizacji pozarządowych […]. Dotację można otrzymać na projekt społeczny. Zakres możliwych do zrealizowania działań obejmuje wszystkie obszary działalności pożytku publicznego.
Materiał źródłowy 2. Opis plakatu z kampanii W górnych rogach plakatu umieszczono logo Funduszu Inicjatyw Obywatelskich oraz tworzącego kampanię stowarzyszenia Sapere Aude. W środkowej części plakatu przedstawiono strusia, którego pochylona do ziemi głowa schowana jest w górkę leżącego piasku. W dolnej części plakatu mamy trzy szeregi ustawionych obok siebie strusi (odpowiednio mniejszych) powielających schemat rysunkowy przedstawienia ze środkowej części rysunku. Pomiędzy tymi częściami rysunku umieszczono duży napis: „Nie bądź struś. Nie chowaj głowy w piasek. Idź na wybory”.
Oceń: 1. Kampania dotyczy partycypacji wyborczej. 2. Plakat może być instrumentem socjalizacji wtórnej.
Pokaż odpowiedź
1 — P; 2 — P.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 4.2. Opracowanie własnego opisu 660. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Powiąż hasło z partycypacją
Wezwanie Idź na wybory wprost dotyczy udziału obywateli w wyborach, czyli partycypacji wyborczej. Nie trzeba wiedzieć, na kogo mieliby głosować, by ocenić pierwsze zdanie jako prawdziwe.
Rozpoznaj oddziaływanie poza pierwotnym środowiskiem
Kampania publiczna kształtuje postawy obywatelskie odbiorców poza wczesną socjalizacją rodzinną. Może więc być instrumentem socjalizacji wtórnej, nawet jeżeli nie jest szkolną lekcją.
Oceń możliwość oddziaływania, nie gwarancję sukcesu
Wpisz P/P. Drugie zdanie mówi, że plakat można potraktować jako instrument; nie wymaga dowodu pełnej zmiany postaw każdego odbiorcy. Wynik standardu pochodzi z jego własnych kryteriów, bez deklaracji ponownego oglądu plakatu.
Socjalizacja wtórna nie ogranicza się do formalnej szkoły ani do przymusu.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. P
2. P
Strona arkusza: 6 · Strona zasad oceniania: 6
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 5.1
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Tekst 1. Fragment artykułu J. Isańskiego pt. „Podróżni i tubylcy. Co ich łączy?” ze strony internetowej tygodnika „Polityka”
W większości przypadków turyści nie są zainteresowani kontaktem kulturowym z tubylcami, a korzystają jedynie z przestrzeni, która znajduje się nad odpowiednio ciepłym morzem. Ci z turystów, którzy są zainteresowani otoczeniem swojego kurortu, mogą wziąć udział w tzw. fakultatywnych wycieczkach, których trasy wiodą po najbardziej znanych atrakcjach, wpisujących turystów i ich doświadczenia w potoczny zakres wiedzy o danym obszarze. […] Do opisu tego rodzaju doświadczeń socjologowie używają m.in. kategorii tzw. bańki środowiskowej. Jest to przestrzeń otaczająca turystę przez cały czas jego pobytu w obcym kulturowo miejscu, które dzięki całemu szeregowi zabiegów staje się mniej uciążliwe i bardziej przyjazne turyście. I tak, przebywa on głównie w klimatyzowanych wnętrzach – począwszy od samolotu, poprzez autobusy, hotele, restauracje, a nawet centra turystyczne. Zauważalna jest ścisła izolacja turystów od lokalnego środowiska – im bardziej szczelna, tym lepiej.
Tekst 2. Fragment książki H. Witek pt. „Wizerunek obcego w literaturze polskiej. Kultury afrykańskie w relacjach […]”
Autor odgranicza się od otaczającej go przestrzeni, nie ma wzajemnego przenikania się (jest wpływ, oddziaływanie z zachowaniem bezpiecznego – strategicznie dalekiego – dystansu). „Europejczycy patrzą na Afrykę, sami pozostając niewidzialnymi”. Pisarz nie traci konturów – grubą kreską odcina się od afrykańskiego krajobrazu. Afryka obserwowana jest z bezpiecznej odległości, zza parkanów, ogrodzeń, hotelowych tarasów, ogrodów misyjnych. „Kosztowana”, „smakowana” w rozmowach z innymi europejskimi podróżnikami, misjonarzami, kolonizatorami pozostaje w swej tajemnicy nienaruszona, dzika, groźna, nieokiełznana – nieznana, niepoznana, i nadal fascynuje. A przedmiotem poznania staje się Afryka oswojonych krajobrazów, których „dzikość”, ujęta w ramy, obserwowana być może ze specjalnie przygotowanych punktów widokowych („dzikość” jest przyjmowana w odpowiednich dawkach, takich, by móc wciąż odbierać egzotyczne wrażenia, a jednocześnie wyeliminować możliwość „bycia zaskoczonym”, by uniknąć jakiegokolwiek niebezpieczeństwa).
Oceń dwa stwierdzenia o bańce środowiskowej z tekstu 1: szeroka wymiana międzykulturowa i współpraca rozwojowa; eliminacja stereotypowego postrzegania kultur.
Pokaż rozwiązanie — rozbieżność numeracji klucza do recenzji
1 — F; 2 — F.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 5.1. Aktualny DOCX i PDF zasad pobrano ponownie 7.11.2026. DOCX ma to polecenie jako 5.1, a zasady umieszczają odpowiadające mu kryterium pod 5.2; pokazujemy treściowo właściwe rozwiązanie i jawną rozbieżność numeracji, bez ogłaszania oficjalnej erraty CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Porównaj wymianę z izolacją
Tekst podkreśla ścisłą izolację turystów od lokalnego środowiska. To przeczy twierdzeniu o szerokiej wymianie kulturowej; sam pobyt za granicą nie jest dowodem współpracy rozwojowej.
Sprawdź, czy doświadczenie przełamuje stereotypy
Wycieczki wpisują doświadczenia w potoczny obraz miejsca, a kontakt jest wyselekcjonowany. Taka sytuacja nie potwierdza eliminacji stereotypów i może sprzyjać ich utrwalaniu.
Oceń oba zdania, nie pojęcie turystyki w ogóle
Zapisz F/F w kolejności polecenia. Nie twierdzimy, że każda podróż uniemożliwia poznanie innej kultury; rozstrzygnięcie dotyczy konkretnego modelu bańki opisanego w źródle.
Nie uznawaj każdego kontaktu z zagranicą za szeroką wymianę międzykulturową.
Punktowanie i źródło
Aktualny DOCX formy 660 ma P/F jako 5.1 i uzasadnienie jako 5.2, natomiast aktualny PDF zasad numeruje te dwa kryteria odwrotnie. Do P/F zastosowano kryterium dwóch ocen, do uzasadnienia — poprawne wyjaśnienie; każde zadanie maksymalnie 1 pkt.
Strona arkusza: 8 · Strona zasad oceniania: 7
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 5.2
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Tekst 1. Fragment artykułu J. Isańskiego pt. „Podróżni i tubylcy. Co ich łączy?” ze strony internetowej tygodnika „Polityka”
W większości przypadków turyści nie są zainteresowani kontaktem kulturowym z tubylcami, a korzystają jedynie z przestrzeni, która znajduje się nad odpowiednio ciepłym morzem. Ci z turystów, którzy są zainteresowani otoczeniem swojego kurortu, mogą wziąć udział w tzw. fakultatywnych wycieczkach, których trasy wiodą po najbardziej znanych atrakcjach, wpisujących turystów i ich doświadczenia w potoczny zakres wiedzy o danym obszarze. […] Do opisu tego rodzaju doświadczeń socjologowie używają m.in. kategorii tzw. bańki środowiskowej. Jest to przestrzeń otaczająca turystę przez cały czas jego pobytu w obcym kulturowo miejscu, które dzięki całemu szeregowi zabiegów staje się mniej uciążliwe i bardziej przyjazne turyście. I tak, przebywa on głównie w klimatyzowanych wnętrzach – począwszy od samolotu, poprzez autobusy, hotele, restauracje, a nawet centra turystyczne. Zauważalna jest ścisła izolacja turystów od lokalnego środowiska – im bardziej szczelna, tym lepiej.
Tekst 2. Fragment książki H. Witek pt. „Wizerunek obcego w literaturze polskiej. Kultury afrykańskie w relacjach […]”
Autor odgranicza się od otaczającej go przestrzeni, nie ma wzajemnego przenikania się (jest wpływ, oddziaływanie z zachowaniem bezpiecznego – strategicznie dalekiego – dystansu). „Europejczycy patrzą na Afrykę, sami pozostając niewidzialnymi”. Pisarz nie traci konturów – grubą kreską odcina się od afrykańskiego krajobrazu. Afryka obserwowana jest z bezpiecznej odległości, zza parkanów, ogrodzeń, hotelowych tarasów, ogrodów misyjnych. „Kosztowana”, „smakowana” w rozmowach z innymi europejskimi podróżnikami, misjonarzami, kolonizatorami pozostaje w swej tajemnicy nienaruszona, dzika, groźna, nieokiełznana – nieznana, niepoznana, i nadal fascynuje. A przedmiotem poznania staje się Afryka oswojonych krajobrazów, których „dzikość”, ujęta w ramy, obserwowana być może ze specjalnie przygotowanych punktów widokowych („dzikość” jest przyjmowana w odpowiednich dawkach, takich, by móc wciąż odbierać egzotyczne wrażenia, a jednocześnie wyeliminować możliwość „bycia zaskoczonym”, by uniknąć jakiegokolwiek niebezpieczeństwa).
Uzasadnij, że bańkę środowiskową z tekstu 1 można odnieść do sposobu postrzegania Afryki w tekście 2.
Pokaż rozwiązanie — rozbieżność numeracji klucza do recenzji
Pisarz, podobnie jak opisani turyści, ogląda otoczenie z bezpiecznej odległości i pozostaje odizolowany od codziennego życia lokalnej ludności. Poznaje wyselekcjonowany obraz, nie zaś pełną miejscową rzeczywistość.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 5.2. Aktualny DOCX i PDF zasad pobrano ponownie 7.11.2026. DOCX ma to polecenie jako 5.2, a zasady umieszczają odpowiadające mu kryterium pod 5.1; pokazujemy treściowo właściwe rozwiązanie i jawną rozbieżność numeracji, bez ogłaszania oficjalnej erraty CKE. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Wyodrębnij mechanizm bańki
Bańka oznacza zorganizowane otoczenie chroniące turystę przed bezpośrednim kontaktem z lokalnym środowiskiem. Nie chodzi tylko o komfort, lecz o izolację i kontrolowanie zakresu doświadczeń.
Wskaż analogię w drugim opisie
Pisarz obserwuje zza ogrodzeń i hotelowych tarasów, rozmawia z innymi Europejczykami. Oba opisy łączy więc selektywny kontakt z rzeczywistością i utrzymywanie bezpiecznego dystansu.
Połącz źródła jednym uzasadnieniem
Napisz, że w obu przypadkach izolacja ogranicza poznanie miejscowej społeczności. Określenia dzika czy groźna należą do analizowanego obrazu Afryki, a nie są obiektywną oceną wszystkich jej mieszkańców.
Nie powtarzaj stereotypowego obrazu z tekstu jako własnego sądu o całym kontynencie.
Punktowanie i źródło
Aktualny DOCX formy 660 ma P/F jako 5.1 i uzasadnienie jako 5.2, natomiast aktualny PDF zasad numeruje te dwa kryteria odwrotnie. Do P/F zastosowano kryterium dwóch ocen, do uzasadnienia — poprawne wyjaśnienie; każde zadanie maksymalnie 1 pkt.
Strona arkusza: 8 · Strona zasad oceniania: 7
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 6.1
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Zestawienie. Cechy konieczne, aby uznać kogoś za Polaka (w 2005 i 2015 roku)
Badani mieli wybrać z podanej listy dwie odpowiedzi. W zestawieniu ukazano 5 najczęstszych wyborów badanych.
Odp. 1: Aby on sam czuł się Polakiem. 2005 – 69% 2015 – 59% Odp. 2: Aby był obywatelem polskim. 2005 – 34% 2015 – 40% Odp. 3: Aby przynajmniej jedno z jego rodziców było Polakiem. 2005 – 25% 2015 – 29% Odp. 4: Aby mieszkał na stałe w Polsce. 2005 – 23% 2015 – 24% Odp. 5: Aby mówił po polsku. 2005 – 20% 2015 – 20%
Własne liczbowe zestawienie formy 660; dwie odpowiedzi na osobę.
Kryterium
2005 (%)
2015 (%)
1. Sam czuje się Polakiem
69
59
2. Obywatelstwo polskie
34
40
3. Co najmniej jeden rodzic Polak
25
29
4. Stałe mieszkanie w Polsce
23
24
5. Mówienie po polsku
20
20
Oceń: 1. W każdym badaniu większość wskazywała autoidentyfikację jako kryterium polskości. 2. W 2015 r. 24% wybrało kryterium wykluczające przedstawicieli Polonii.
Pokaż odpowiedź
1 — P; 2 — P.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 6.1. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Sprawdź większość, nie samo pierwsze miejsce
Dla odpowiedzi Aby on sam czuł się Polakiem podano 69% w 2005 i 59% w 2015. Obie wartości przekraczają 50%, dlatego większość w każdym badaniu to prawdziwe stwierdzenie.
Zidentyfikuj wskazanie 24%
W 2015 roku 24% dotyczyło stałego zamieszkania w Polsce. Polonia mieszka poza Polską, więc przyjęcie takiego warunku koniecznego wyłączałoby ją z kręgu uznawanych za Polaków.
Oddziel opis opinii od własnej definicji
Oceń P/P na podstawie badania. Nie twierdzimy, że Polonia nie jest polska: opisujemy konsekwencję kryterium części respondentów. Każdy wybierał dwie cechy, więc sumowanie wskazań do 100% nie jest właściwe.
Najczęstsze wskazanie nie zawsze oznacza większość; tutaj trzeba sprawdzić obie wartości względem 50%.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. P
2. P
Strona arkusza: 9 · Strona zasad oceniania: 8
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 6.2
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Zestawienie. Cechy konieczne, aby uznać kogoś za Polaka (w 2005 i 2015 roku)
Badani mieli wybrać z podanej listy dwie odpowiedzi. W zestawieniu ukazano 5 najczęstszych wyborów badanych.
Odp. 1: Aby on sam czuł się Polakiem. 2005 – 69% 2015 – 59% Odp. 2: Aby był obywatelem polskim. 2005 – 34% 2015 – 40% Odp. 3: Aby przynajmniej jedno z jego rodziców było Polakiem. 2005 – 25% 2015 – 29% Odp. 4: Aby mieszkał na stałe w Polsce. 2005 – 23% 2015 – 24% Odp. 5: Aby mówił po polsku. 2005 – 20% 2015 – 20%
Który wybór respondentów 1–5 wskazuje na poparcie politycznej koncepcji narodu? Uzasadnij.
Pokaż odpowiedź
Wybór 2 — aby był obywatelem polskim. Polityczna koncepcja narodu opiera członkostwo we wspólnocie na obywatelstwie, niezależnie od pochodzenia etnicznego.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 6.2. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Oddziel więź obywatelską od etnicznej
Koncepcja polityczna łączy naród z obywatelami państwa. Pochodzenie rodziców lub wspólny język są innymi kryteriami, silniej związanymi z koncepcją etniczno-kulturową.
Odczytaj treść odpowiedzi, nie wysokość słupka
Wybór 2 wprost wymienia obywatelstwo polskie. Do tej części zadania wystarczają etykiety 1–5, zachowane także w standardzie; brak liczbowego odczytu wykresu nie blokuje identyfikacji tej odpowiedzi.
Podaj numer i zasadę
Zapisz 2 i wyjaśnij znaczenie wspólnoty wszystkich obywateli niezależnie od etnicznego pochodzenia. Samo zamieszkiwanie na terytorium państwa lub subiektywne poczucie przynależności nie jest tym samym kryterium co obywatelstwo.
Nie wybieraj najpopularniejszego wskazania; zadanie pyta o koncepcję narodu, a nie o wynik rankingu.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 9 · Strona zasad oceniania: 8
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 7.1
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Tekst 1. Fragment książki A. van Gennepa pt. „Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii”
Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego.
Teksty 2 i 3. Fragmenty książki M. Pecucha pt. „Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze”
Tekst 2: W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt].
Tekst 3: Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska, do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu.
Który obrzęd z tekstów 2–3 jest przykładem typu obrzędu opisanego w tekście 1? Uzasadnij.
Pokaż odpowiedź
Obrzęd z tekstu 3 — nadanie imienia związane z chrztem. Włącza dziecko do wspólnoty, jest więc obrzędem przejścia zmieniającym jego status.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 7.1. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Wydziel definicyjną cechę obrzędu
Tekst 1 mówi o przeprowadzeniu jednostki z jednego określonego stanu do innego. Szukamy zmiany statusu człowieka, a nie po prostu dowolnej uroczystości religijnej.
Porównaj dwa przykłady
Kolędowanie i coroczne święta w tekście 2 powtarzają cykl kalendarza. Narodziny, nadanie imienia i chrzest z tekstu 3 wiążą się z początkiem życia oraz przyjęciem do wspólnoty.
Zbuduj uzasadnienie odnoszące się do definicji
Wybierz tekst 3 i wskaż przejście do nowego statusu lub włączenie do wspólnoty. Samo stwierdzenie, że chrzest jest religijny, nie wystarcza: kolędowanie także może mieć religijny charakter.
Obrzęd przejścia to nie każda ceremonia ani przejście z jednego roku kalendarzowego do następnego.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 11 · Strona zasad oceniania: 9
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 7.2
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Tekst 1. Fragment książki A. van Gennepa pt. „Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii”
Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego.
Teksty 2 i 3. Fragmenty książki M. Pecucha pt. „Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze”
Tekst 2: W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt].
Tekst 3: Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska, do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu.
Oceń: 1. Łemkowszczyzna to część Ziemi Lubuskiej. 2. Łemkowie mają w Polsce status mniejszości etnicznej.
Pokaż odpowiedź
1 — F; 2 — P.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 7.2. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Oddziel historyczny region od miejsca zamieszkania po przesiedleniu
W tekście 2 Łemkowie mieszkają na Ziemi Lubuskiej, ale nie wynika z tego, że tam leży Łemkowszczyzna. Historyczny obszar wiąże się z Karpatami, przede wszystkim Beskidem Niskim i częścią Beskidu Sądeckiego.
Sprawdź kategorię mniejszości
Łemkowie są w polskiej ustawie wymienieni jako mniejszość etniczna. Nie zamieniaj tej kategorii na mniejszość narodową i nie wyciągaj wniosku o statusie prawnym wyłącznie z wyznania.
Zapisz dwa rozstrzygnięcia
Pierwsze zdanie myli dawny region z miejscem zamieszkania części społeczności, więc F. Drugie prawidłowo określa status mniejszości, więc P. Te dwie oceny dotyczą innych zagadnień i wymagają odrębnego rozumowania.
Obecność Łemków na Ziemi Lubuskiej nie przenosi tam historycznej Łemkowszczyzny.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. F
2. P
Strona arkusza: 12 · Strona zasad oceniania: 9
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 7.3
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Tekst 1. Fragment książki A. van Gennepa pt. „Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii”
Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego.
Teksty 2 i 3. Fragmenty książki M. Pecucha pt. „Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze”
Tekst 2: W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt].
Tekst 3: Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska, do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu.
Podaj nazwę Kościoła nierzymskokatolickiego, w którym Łemkowie odbywali obrzęd opisany w tekście 3, obok wskazanego w poleceniu Kościoła greckokatolickiego.
Pokaż odpowiedź
W Kościele prawosławnym, np. w Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 7.3. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Ustal wymaganą kategorię odpowiedzi
Polecenie pyta o Kościół, nie o naród, język ani nazwę obrzędu. Jedną tradycję już wskazuje: greckokatolicką. Trzeba podać drugą, a nie powtórzyć wyraz z polecenia.
Odróżnij wspólną tradycję wschodnią od tożsamości Kościołów
Greckokatolicyzm i prawosławie nie są synonimami. Podobieństwo części liturgii nie znosi różnic instytucjonalnych i wyznaniowych. Oczekiwana w kluczu druga odpowiedź to Kościół prawosławny.
Dobierz poprawną nazwę
Możesz wpisać Kościół prawosławny lub pełną nazwę Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny. Nie utożsamiaj wszystkich Łemków z jednym wyznaniem ani nie zamieniaj kategorii etnicznej na religijną.
Kościół greckokatolicki i prawosławny to różne Kościoły; wyznanie nie jest definicją przynależności etnicznej.
Punktowanie i źródło
1 pkt – podanie poprawnej nazwy.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Typ 1.: Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym
Typ 2.: Kościele prawosławnym
Typ 3.: Cerkwi prawosławnej
Strona arkusza: 12 · Strona zasad oceniania: 10
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 7.4
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Tekst 1. Fragment książki A. van Gennepa pt. „Obrzędy […]. Systematyczne studium ceremonii”
Życie jednostki niezależnie od typu społeczności zasadza się na sukcesywnym przechodzeniu z jednej grupy wieku do drugiej, od jednego typu zajęć do drugiego. Tam, gdzie ten podział jest wyraźny, przejściu towarzyszą specjalne akty, którym w naszych społeczeństwach odpowiada na przykład tradycja terminowania u mistrza danego rzemiosła […]. Każda zmiana w życiu jednostki zawiera współoddziaływanie sfery profanum i sfery sacrum […]. Każdemu z tych etapów towarzyszą ceremonie. Ich cel jest niezmienny: przeprowadzić jednostkę z jednego ściśle określonego stanu do drugiego – równie ściśle zdefiniowanego.
Teksty 2 i 3. Fragmenty książki M. Pecucha pt. „Tożsamość kulturowa Łemków w zachodniej Polsce i na Ukrainie. Studium porównawcze”
Tekst 2: W związku z rozproszeniem Łemków niemal zanikł zwyczaj chodzenia po domach grup kolędniczych, które przedstawiały „wertep” (jasełka), śpiewały kolędy i składały domownikom życzenia. Zauważalne są jednak próby odrodzenia chodzenia „z wertepem”. Na Ziemi Lubuskiej interesującym przykładem jest założony przez Sylwestra Madzelana […] zespół kolędniczy obejmujący mieszkańców Międzyrzecza i okolic. Jego członkowie, poczynając od drugiego dnia świąt, odwiedzali łemkowskie rodziny […]. Powstały ponadto młodzieżowe grupy kolędnicze […]. Nawet w rodzinach [niepraktykujących] wskazane jest uczestnictwo w nabożeństwie chociaż pierwszego dnia [świąt].
Tekst 3: Narodziny dziecka wiążą się nierozerwalnie z wyborem dla niego imienia. Jak podaje E. Wolnicz-Pawłowska, do XIX wieku większość imion […] miała pochodzenie chrześcijańskie, z dawnych imion słowiańskich ostały się głównie te, które zaakceptował Kościół jako imiona świętych i błogosławionych. […] Przed wojną nadal powszechne było nadawanie dzieciom imion figurujących w kalendarzu liturgicznym, gdy rodzice chcieli ochrzcić imieniem, które nie miało swojego świętego patrona, kapłan domagał się wyboru nowego imienia. […] Imiona występujące tradycyjnie wśród Łemków można określić chociażby według spisów przesiedleńców […]. Od lat siedemdziesiątych [XX w.] coraz częściej zaczyna się spotykać wśród łemkowskich dzieci imiona polskie, niespotykane wcześniej na Łemkowszczyźnie. Uroczyste nadanie imienia jest nierozerwalnie związane z ceremonią chrztu.
Wypieranie tradycyjnych imion łemkowskich przez polskie w tekście 3 jest przykładem — wybierz właściwe pojęcie.
A.akulturacji.
B.ksenofobii.
C.stygmatyzacji.
D.autochtonizacji.
Pokaż odpowiedź
A — akulturacji.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 7.4. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Zidentyfikuj zmianę kulturową
Źródło opisuje przejmowanie imion wcześniej niespotykanych w społeczności. Jest to zmiana elementu kultury pod wpływem kontaktu z inną kulturą, a nie opis pochodzenia biologicznego.
Odróżnij terminy
Akulturacja dotyczy zmian kulturowych w kontakcie kultur. Ksenofobia oznacza niechęć do obcych, a stygmatyzacja przypisywanie piętna. Sam opis nadawania imion nie dowodzi żadnej z tych dwóch postaw.
Zapisz nazwę bez nadmiernego uogólnienia
Wybierz A. Przejmowanie pewnych imion nie dowodzi samo w sobie całkowitej utraty tożsamości ani pełnej asymilacji całej grupy. Wniosek powinien obejmować tylko opisany element kultury.
Zmiana imion nie jest dowodem całkowitego zaniku kultury ani automatycznie aktem wrogości.
Punktowanie i źródło
1 pkt – wskazanie poprawnego dokończenia zdania.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
A
Strona arkusza: 12 · Strona zasad oceniania: 10
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 8.1
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Zestawienie 1. Oceny działalności Sejmu RP przez elektoraty różnych ugrupowań we wrześniu 2020 r. (w %) elektorat PiS (koalicji Zjednoczonej Prawicy): dobra – 60, zła – 24 elektorat Koalicji Obywatelskiej: dobra – 10, zła – 85 elektorat Lewicy: dobra – 8, zła – 80 elektorat Konfederacji: dobra – 14, zła – 71
Oceny Sejmu we wrześniu 2020 r. — własne dane obu form, w %; pominięto trudno powiedzieć.
Elektorat
Dobra
Zła
PiS / Zjednoczona Prawica
60
24
Koalicja Obywatelska
10
85
Lewica
8
80
Konfederacja
14
71
Uwzględniając przynależność polityczną większości posłów, wyjaśnij różnice ocen Sejmu między elektoratami we wrześniu 2020 roku.
Pokaż odpowiedź
W badanym okresie PiS miało większość w Sejmie. Jego zwolennicy oceniali izbę przeważnie dobrze (60%), a zwolennicy ugrupowań opozycyjnych przeważnie źle (71–85%); oceny były powiązane z preferencjami politycznymi.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 8.1. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Ustal czas, którego dotyczą dane
Porównujemy elektoraty we wrześniu 2020 roku, nie aktualny skład parlamentu. Większość sejmowa związana była wtedy z PiS i Zjednoczoną Prawicą. Nie dopisujemy do tabeli dzisiejszych sojuszy.
Zestaw wartości wewnątrz elektoratów
Dobrze ocenia Sejm 60% elektoratu PiS, wobec 10% KO, 8% Lewicy i 14% Konfederacji. Złe oceny w trzech ostatnich grupach to odpowiednio 85%, 80% i 71%, czyli większość każdej z tych grup.
Wyjaśnij powiązanie zamiast samego przepisania procentów
Elektorat ugrupowania mającego większość ocenia izbę przychylniej niż elektoraty opozycji. To wyjaśnienie zróżnicowania ocen w badaniu, nie dowód, że poglądy polityczne są jedyną możliwą przyczyną każdej indywidualnej odpowiedzi.
60% elektoratu PiS to nie 60% wszystkich badanych; pominięte odpowiedzi nie muszą sumować się z pozostałymi do 100%.
Punktowanie i źródło
rozwiązań zadań
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
(ZP) I. Wiedza i rozumienie. Zdający: (ZR) VII. Rywalizacja o władzę. Zdający:
3) przedstawia funkcjonowanie systemu 5) charakteryzuje etapy rozwoju systemu
politycznego Rzeczypospolitej Polskiej. partyjnego w Rzeczypospolitej Polskiej.
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. Zdający:
informacji. Zdający: 9) interpretuje wyniki badań opinii publicznej
2) wykazuje się umiejętnością […] […].
interpretacji innych źródeł (np. wykresy
i schematy) […].
Zasady oceniania
1 pkt – sformułowanie poprawnego wyjaśnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 14 · Strona zasad oceniania: 10
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 8.2
1 pkt
WOS — interpretacja źródeł i rozumowanie
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własne teksty i dane z istniejącego importu; bez ponownej konwersji PDF/DOCX. Opracowanie dotyczy zadania z arkusza 2023, nie bieżącej sytuacji politycznej.
Tekst lub dane do zadania
Zestawienie 2. Oceny działalności Sejmu RP w 2020 roku (w %) miesiąc dobra zła marzec 37 47 czerwiec 34 53 wrzesień 30 52
Własne zestawienie 2 formy 660 — oceny Sejmu w 2020 r., w %.
Miesiąc
Dobra
Zła
Marzec
37
47
Czerwiec
34
53
Wrzesień
30
52
Oceń: 1. Między marcem a wrześniem 2020 odsetek dobrych ocen Sejmu spadł o 7%. 2. W 2020 odsetek złych ocen Sejmu systematycznie wzrastał.
Pokaż odpowiedź
1 — F; 2 — F.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 8.2. Własne warunki i przypisany klucz porównane; zgodność liter nie zastępuje sprawdzenia danych. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odróżnij procenty od punktów procentowych
Dobre oceny spadły z 37% do 30%, czyli o 7 punktów procentowych. Względny spadek wyniósł 7/37 × 100%, około 18,9%, a nie 7%. Dlatego pierwsze zdanie jest fałszywe.
Sprawdź każdy kolejny podany pomiar
Złe oceny to 47% w marcu, 53% w czerwcu i 52% we wrześniu. Po wzroście nastąpił spadek, więc nie było systematycznego wzrostu, choć końcowy wynik przewyższał początkowy.
Zachowaj własną tabelę i treść formy
Wpisz F/F. Standard pyta o inne zdania: wzrost złych ocen i oceny Senatu w 2019 roku. Identyczna para liter nie upoważnia do kopiowania jego obliczeń do tego zadania.
Nie pomyl spadku o 7 punktów procentowych ze spadkiem o 7%, a wzrostu netto z systematycznym wzrostem.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. F
2. F
Strona arkusza: 14 · Strona zasad oceniania: 11
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 9.1
2 pkt
WOS — ustrój, instytucje i interpretacja prawa
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny zachowany tekst z gotowego importu. Zadanie historyczne: przepisy i fakty należy rozpatrywać w kontekście arkusza 2023; to nie bieżąca porada prawna.
Przepisy lub materiał do zadania
1. Bundesrat składa się z członków rządów krajów związkowych, które ich powołują i odwołują. Mogą oni być zastępowani przez innych członków swoich rządów. 2. Każdy kraj posiada co najmniej trzy głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza dwa miliony, posiadają cztery głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza sześć milionów – pięć głosów, kraje, których liczba mieszkańców przekracza siedem milionów – sześć głosów. 3. Każdy kraj może delegować tylu członków, ile ma głosów. Głosy jednego kraju muszą być oddawane zgodnie i tylko przez obecnych członków lub ich zastępców.
Porównaj sposób powoływania członków Bundesratu i Senatu RP oraz rodzaj ich mandatu.
Pokaż odpowiedź
Senatorowie RP są wybierani w wyborach powszechnych i bezpośrednich oraz mają mandat wolny. Członków Bundesratu powołują i odwołują rządy krajów związkowych; głosy jednego kraju muszą być oddawane zgodnie, co odpowiada mandatowi związanemu.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 9.1, według własnych warunków i przypisanego klucza. Kontekst egzaminu 2023, nie aktualna porada prawna. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odczytaj sposób kreowania Bundesratu
Artykuł 51 mówi o członkach rządów krajów związkowych powoływanych i odwoływanych przez te rządy. Nie są oni wybierani bezpośrednio przez wszystkich obywateli Niemiec do Bundesratu.
Przeciwstaw temu wybory senatorów
Senatorowie RP uzyskują mandat w wyborach powszechnych i bezpośrednich. To pierwsza różnica: wybór przez obywateli wobec delegowania przez rządy części federacji.
Porównaj charakter reprezentacji
Senator ma mandat wolny, nie jest związany instrukcjami wyborców. Członkowie Bundesratu reprezentują rządy krajów, które mogą ich odwołać, a głosy kraju mają być jednolite. Podaj obie różnice, ponieważ pełne 2 pkt wymagają sposobu powoływania i mandatu.
Nie utożsamiaj Bundesratu z Bundestagiem ani mandatu wolnego z dowolnością łamania prawa.
Punktowanie i źródło
2 pkt – sformułowanie dwóch poprawnych różnic.
1 pkt – sformułowanie jednej poprawnej różnicy.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 14 · Strona zasad oceniania: 11
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 9.2
1 pkt
WOS — ustrój, instytucje i interpretacja prawa
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny zachowany tekst z gotowego importu. Zadanie historyczne: przepisy i fakty należy rozpatrywać w kontekście arkusza 2023; to nie bieżąca porada prawna.
Przepisy lub materiał do zadania
1. Bundesrat składa się z członków rządów krajów związkowych, które ich powołują i odwołują. Mogą oni być zastępowani przez innych członków swoich rządów. 2. Każdy kraj posiada co najmniej trzy głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza dwa miliony, posiadają cztery głosy, kraje, których liczba mieszkańców przekracza sześć milionów – pięć głosów, kraje, których liczba mieszkańców przekracza siedem milionów – sześć głosów. 3. Każdy kraj może delegować tylu członków, ile ma głosów. Głosy jednego kraju muszą być oddawane zgodnie i tylko przez obecnych członków lub ich zastępców.
Wyjaśnij różnice kreowania Bundesratu i Senatu RP, odwołując się do ustroju terytorialnego obu państw.
Pokaż odpowiedź
Niemcy są federacją, więc Bundesrat umożliwia krajom związkowym udział w sprawach federacji. Polska jest państwem unitarnym, a senatorowie reprezentują Naród, nie rządy województw.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 9.2, według własnych warunków i przypisanego klucza. Kontekst egzaminu 2023, nie aktualna porada prawna. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Nazwij dwie zasady ustroju
W Niemczech występują kraje związkowe jako części federacji. Polska ma strukturę unitarną: województwa nie są państwami związkowymi z własną państwowością.
Wyjaśnij funkcję reprezentacji krajów
Delegowanie członków rządów krajowych do Bundesratu pozwala tym krajom współuczestniczyć w ustawodawstwie i chronić ich interesy. Zasada federalna tłumaczy więc sposób tworzenia tej instytucji.
Połącz polską reprezentację z kontrastem
Senat nie jest izbą rządów województw. Senatorowie, mimo wyboru w okręgach, są przedstawicielami Narodu. Odpowiedź wymaga związku przyczynowego z ustrojem, nie samej pary wyrazów federacja i państwo unitarne.
Decentralizacja i istnienie samorządu nie oznaczają federalizacji Polski.
Punktowanie i źródło
rozwiązań zadań
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
(ZR) I. Wiedza i rozumienie. Zdający: (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy.
3) przedstawia różne formy rywalizacji Zdający:
o władzę państwową, jej sprawowania 12) przedstawia ustroje terytorialno-prawne we
oraz kontroli; współczesnych państwach demokratycznych –
4) wyjaśnia związki przyczynowo- wyjaśnia podział na państwa unitarne i złożone
-skutkowe w życiu społeczno- oraz ze względu na stopień decentralizacji […];
politycznym. 14) przedstawia kompetencje i znaczenie
organów władzy regionalnej w państwach
federalnych […] (na przykładzie […] Republiki
Federalnej Niemiec […]).
Zasady oceniania
1 pkt – sformułowanie poprawnej różnicy.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 15 · Strona zasad oceniania: 12
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 10.1
1 pkt
WOS — ustrój, instytucje i interpretacja prawa
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny zachowany tekst z gotowego importu. Zadanie historyczne: przepisy i fakty należy rozpatrywać w kontekście arkusza 2023; to nie bieżąca porada prawna.
Przepisy lub materiał do zadania
Materiał źródłowy 1. Fragmenty konstytucji państwa 1. Art. 6. Prezydent Republiki jest wybierany na 5 lat w wyborach powszechnych […]. Art. 8. Prezydent Republiki powołuje premiera. Decyzję o odwołaniu go z funkcji podejmuje w wyniku złożenia przez premiera dymisji rządu. Na wniosek premiera powołuje innych członków rządu i ich odwołuje. Art. 9. Prezydent Republiki przewodniczy Radzie Ministrów. Art. 21. Premier kieruje działalnością rządu. […] może przewodniczyć w zastępstwie Prezydenta Republiki Radzie Ministrów, na podstawie wyraźnego upoważnienia […]. Art. 50. W przypadku gdy Zgromadzenie Narodowe uchwali wotum nieufności […], premier składa Prezydentowi Republiki dymisję rządu.
Materiał źródłowy 2. Opis schematu dotyczącego egzekutywy i legislatywy na szczeblu federalnym w państwie 2. Schemat ukazuje, że zarówno parlament, jak i prezydent pochodzą z wyborów powszechnych, ale prezydent wybierany jest w wyborach pośrednich. Legislatywę tworzy dwuizbowy Kongres złożony z Izby Reprezentantów i Senatu. Organami egzekutywy są prezydent i jego gabinet. Ze schematu wynika, że członkowie gabinetu są odpowiedzialni politycznie wyłącznie przed prezydentem.
Podaj nazwy państw 1–2 na podstawie fragmentów konstytucji i schematu egzekutywy oraz legislatywy.
Pokaż odpowiedź
1 — Francja; 2 — Stany Zjednoczone Ameryki (USA).
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 10.1, według własnych warunków i przypisanego klucza. Kontekst egzaminu 2023, nie aktualna porada prawna. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Rozpoznaj instytucje państwa 1
Prezydent wybierany na pięć lat, premier kierujący pracą rządu i Zgromadzenie Narodowe mogące uchwalić wotum nieufności wskazują na francuską V Republikę.
Rozpoznaj model państwa 2
Własne kryteria standardu wskazują USA, a zachowany opis 660 wyjaśnia tę identyfikację: Kongres składa się z Izby Reprezentantów i Senatu, prezydent jest wybierany pośrednio, a gabinet odpowiada przed nim.
Zachowaj kolejność i zakres dowodu
Wpisz Francja przy 1 i USA przy 2. Dla standardu identyfikacja państwa 2 jest wsparta jego własnym kluczem, nie deklaracją ponownego oglądu utraconego schematu. Sama obecność prezydenta lub dwóch izb nie wystarczałaby do rozpoznania.
Nie przedstawiaj odpowiedzi własnego klucza jako niezależnego odczytu brakującego schematu standardu.
Punktowanie i źródło
1 pkt – podanie dwóch poprawnych nazw.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. Republika Francuska / Francja
2. Stany Zjednoczone (Ameryki) / USA
Strona arkusza: 15 · Strona zasad oceniania: 13
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 10.2
2 pkt
WOS — ustrój, instytucje i interpretacja prawa
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny zachowany tekst z gotowego importu. Zadanie historyczne: przepisy i fakty należy rozpatrywać w kontekście arkusza 2023; to nie bieżąca porada prawna.
Przepisy lub materiał do zadania
Materiał źródłowy 1. Fragmenty konstytucji państwa 1. Art. 6. Prezydent Republiki jest wybierany na 5 lat w wyborach powszechnych […]. Art. 8. Prezydent Republiki powołuje premiera. Decyzję o odwołaniu go z funkcji podejmuje w wyniku złożenia przez premiera dymisji rządu. Na wniosek premiera powołuje innych członków rządu i ich odwołuje. Art. 9. Prezydent Republiki przewodniczy Radzie Ministrów. Art. 21. Premier kieruje działalnością rządu. […] może przewodniczyć w zastępstwie Prezydenta Republiki Radzie Ministrów, na podstawie wyraźnego upoważnienia […]. Art. 50. W przypadku gdy Zgromadzenie Narodowe uchwali wotum nieufności […], premier składa Prezydentowi Republiki dymisję rządu.
Materiał źródłowy 2. Opis schematu dotyczącego egzekutywy i legislatywy na szczeblu federalnym w państwie 2. Schemat ukazuje, że zarówno parlament, jak i prezydent pochodzą z wyborów powszechnych, ale prezydent wybierany jest w wyborach pośrednich. Legislatywę tworzy dwuizbowy Kongres złożony z Izby Reprezentantów i Senatu. Organami egzekutywy są prezydent i jego gabinet. Ze schematu wynika, że członkowie gabinetu są odpowiedzialni politycznie wyłącznie przed prezydentem.
Porównaj państwa 1–2 w trzech aspektach: wybór głowy państwa, struktura egzekutywy, odpowiedzialność polityczna.
Pokaż odpowiedź
Francja: bezpośredni wybór prezydenta; egzekutywa złożona z prezydenta i rządu z premierem; odpowiedzialność parlamentarna rządu. USA: wybór prezydenta pośredni; egzekutywa skupiona wokół prezydenta i jego gabinetu; członkowie gabinetu odpowiadają politycznie przed prezydentem.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 10.2, według własnych warunków i przypisanego klucza. Kontekst egzaminu 2023, nie aktualna porada prawna. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Oddziel powszechność od bezpośredniości
Kryteria obu form rozróżniają bezpośredni wybór prezydenta Francji i pośredni wybór prezydenta USA. Wybory mogą być powszechne, a zarazem pośrednie, dlatego tych dwóch przymiotników nie wolno traktować jako synonimów.
Porównaj strukturę, nie tylko nazwy urzędów
We Francji występują prezydent oraz rząd z premierem, czyli dwuczłonowa egzekutywa. W USA prezydent stoi na czele egzekutywy i gabinetu; nie ma odrębnego premiera kierującego rządem w modelu francuskim.
Rozróżnij odpowiedzialność polityczną i konstytucyjną
Francuski rząd może utracić zaufanie parlamentu, co ilustruje art. 50. Amerykański gabinet odpowiada politycznie przed prezydentem. Impeachment nie jest parlamentarnym wotum nieufności; trzy poprawne porównania dają 2 pkt, dwa — 1 pkt.
Nie myl impeachmentu z parlamentarną odpowiedzialnością polityczną rządu.
Punktowanie i źródło
2 pkt – sformułowanie trzech poprawnych różnic.
1 pkt – sformułowanie dwóch poprawnych różnic.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 15 · Strona zasad oceniania: 13
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 11.1
2 pkt
WOS — ustrój, instytucje i interpretacja prawa
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny zachowany tekst z gotowego importu. Zadanie historyczne: przepisy i fakty należy rozpatrywać w kontekście arkusza 2023; to nie bieżąca porada prawna.
Przepisy lub materiał do zadania
Art. 67.1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, senatorom, Prezydentowi i Rządowi. Inicjatywę ustawodawczą posiadają także najbardziej reprezentatywne związki zawodowe na zasadach określonych w ustawie. 2. Projekt może być wniesiony do Sejmu także w formie wniosku obywatelskiego, podpisanego przez co najmniej 200 000 wyborców. O ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny. 3. Prawo wnoszenia poprawek do projektów ustaw w czasie rozpatrywania ich przez Sejm przysługuje wnioskodawcy, Rządowi i posłom. Art. 68.1. Sejm może, ustawą podjętą bezwzględną większością głosów, na wniosek Rządu, upoważnić go do wydawania dekretów z mocą ustawy.
Przedstaw trzy różnice inicjatywy ustawodawczej między projektem Solidarności z 1994 r. a Konstytucją RP z 1997 r. wymaganą w arkuszu.
Pokaż odpowiedź
Przykładowo: projekt przyznaje inicjatywę wybranym związkom zawodowym, Konstytucja nie; projekt wymaga 200 000 wyborców, Konstytucja co najmniej 100 000 uprawnionych obywateli; projekt wskazuje senatorów, Konstytucja — Senat jako izbę.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 11.1, według własnych warunków i przypisanego klucza. Kontekst egzaminu 2023, nie aktualna porada prawna. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Nie traktuj projektu jako obowiązującego prawa
Tekst to projekt z 1994 roku. Zestawiamy jego hipotetyczne rozwiązania z konstytucyjnym katalogiem uprawnionych, a nie porównujemy dwie równocześnie obowiązujące konstytucje.
Wypisz trzy rzeczywiste kontrasty
Art. 118 Konstytucji wskazuje posłów, Senat, Prezydenta, Radę Ministrów i grupę co najmniej 100 000 obywateli z prawem wybierania do Sejmu. Stąd różnice dotyczą związków zawodowych, progu obywatelskiego oraz Senatu wobec senatorów.
Kontroluj liczbę niezależnych różnic
Podaj trzy porównania, każde z obiema stronami. Nie licz osobno zdania projekt ma próg 200 000 i zdania Konstytucja ma próg 100 000: to jedna różnica. Pełne 2 pkt wymagają trzech, a 1 pkt — dwóch poprawnych różnic.
Senat jako organ nie jest tym samym co pojedynczy senator; inicjatywa projektu to nie prawo uchwalenia ustawy.
Punktowanie i źródło
rozwiązań zadań
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
(ZP) I. Wiedza i rozumienie. Zdający: (ZP) III. Organy władzy publicznej
3) przedstawia funkcjonowanie systemu w Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:
politycznego Rzeczypospolitej Polskiej; 4) […] wymienia kompetencje Sejmu
5) charakteryzuje instytucje polskiego Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu
systemu prawnego. Rzeczypospolitej Polskiej […];
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie 10) przedstawia kompetencje […] Trybunału
informacji. Zdający: Konstytucyjnego […].
1) […] wykorzystuje informacje na temat (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.
życia […] politycznego. Zdający:
2) […] przedstawia procedurę ustawodawczą;
3) […] interpretuje przepisy prawne.
Zasady oceniania
2 pkt – sformułowanie trzech poprawnych różnic.
1 pkt – sformułowanie dwóch poprawnych różnic.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 16 · Strona zasad oceniania: 14
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 11.2
1 pkt
WOS — ustrój, instytucje i interpretacja prawa
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny zachowany tekst z gotowego importu. Zadanie historyczne: przepisy i fakty należy rozpatrywać w kontekście arkusza 2023; to nie bieżąca porada prawna.
Przepisy lub materiał do zadania
Art. 67.1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, senatorom, Prezydentowi i Rządowi. Inicjatywę ustawodawczą posiadają także najbardziej reprezentatywne związki zawodowe na zasadach określonych w ustawie. 2. Projekt może być wniesiony do Sejmu także w formie wniosku obywatelskiego, podpisanego przez co najmniej 200 000 wyborców. O ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny. 3. Prawo wnoszenia poprawek do projektów ustaw w czasie rozpatrywania ich przez Sejm przysługuje wnioskodawcy, Rządowi i posłom. Art. 68.1. Sejm może, ustawą podjętą bezwzględną większością głosów, na wniosek Rządu, upoważnić go do wydawania dekretów z mocą ustawy.
Czy projekt z 1994 r. przyznawał rządowi większe uprawnienia tworzenia prawa niż Konstytucja RP z 1997 r.? Uzasadnij.
Pokaż odpowiedź
Tak. Projekt pozwalał Sejmowi upoważnić rząd do wydawania dekretów z mocą ustawy; Konstytucja z 1997 r. nie przewiduje takiego upoważnienia dla Rady Ministrów.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 11.2, według własnych warunków i przypisanego klucza. Kontekst egzaminu 2023, nie aktualna porada prawna. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Znajdź dodatkową kompetencję
Art. 68 projektu pozwalał Sejmowi, na wniosek rządu, udzielić ustawowego upoważnienia do dekretów z mocą ustawy. Nie chodzi tylko o wnoszenie projektów ustaw, które rząd może robić również według Konstytucji.
Odróżnij ustawę od rozporządzenia
Konstytucyjna możliwość wydawania rozporządzeń wykonawczych nie daje Radzie Ministrów ogólnej kompetencji wydawania dekretów z mocą ustawy. Rozporządzenie ma inną podstawę i pozycję w hierarchii źródeł prawa.
Sformułuj porównanie bez fałszywej absolutyzacji
Napisz Tak i wskaż tę dodatkową kompetencję projektu. Nie twierdź, że Konstytucja w ogóle nie zna aktów z mocą ustawy: art. 234 dotyczy szczególnej kompetencji Prezydenta w stanie wojennym, nie dekretów Rady Ministrów z art. 68 projektu.
Rozporządzenie wykonawcze rządu i akt z mocą ustawy nie są równoważne.
Punktowanie i źródło
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Strona arkusza: 16 · Strona zasad oceniania: 15
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.
Zadanie 12.1
1 pkt
WOS — ustrój, instytucje i interpretacja prawa
Materiał źródłowy WOS — forma 660
Własny zachowany tekst z gotowego importu. Zadanie historyczne: przepisy i fakty należy rozpatrywać w kontekście arkusza 2023; to nie bieżąca porada prawna.
Przepisy lub materiał do zadania
Uchwała nr XXXIV/340/2018 [1. organu samorządu terytorialnego] Gietrzwałd z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie uchwalenia budżetu gminy Gietrzwałd na rok 2018
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym […] uchwala, co następuje: § 1.1. Dochody budżetu gminy w wysokości 34 009 309,24 zł, w tym z tytułu dotacji i środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 2 i 3 – 4 844 633,14 zł. § 2.1. Wydatki budżetu gminy w wysokości 38 843 553,75 zł, z czego: a) wydatki bieżące w wysokości 28 815 238,15 zł; b) wydatki majątkowe w wysokości 10 028 315,60 zł. §10. Wykonanie Uchwały powierza się [2. organowi samorządu terytorialnego].
Uzupełnij nazwy organów: organ uchwalający budżet gminy Gietrzwałd i organ wykonujący uchwałę.
Pokaż odpowiedź
1 — Rada Gminy Gietrzwałd; 2 — Wójt Gminy Gietrzwałd.
Autorskie opracowanie MWOP-R0-660-2305, zadanie 12.1, według własnych warunków i przypisanego klucza. Kontekst egzaminu 2023, nie aktualna porada prawna. Pierwsza redakcja do niezależnej recenzji.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Ustal szczebel i charakter jednostki
Dokument dotyczy gminy Gietrzwałd, a przypis w standardzie i opis 660 wskazują gminę wiejską. Nie szukamy organów powiatu lub województwa.
Rozróżnij uchwalanie i wykonanie
Budżet uchwala rada gminy jako organ stanowiący. Wykonanie uchwały powierza się organowi wykonawczemu, którym w tej gminie jest wójt. Sam urząd gminy nie jest nazwą takiego organu.
Wpisz organy we właściwe miejsca
Do nagłówka wpisz Radę Gminy, a do paragrafu o wykonaniu Wójta Gminy. Nie wpisuj burmistrza tylko dlatego, że także jest gminnym organem wykonawczym: trzeba uwzględnić typ wskazanej gminy.
Rada uchwala budżet, wójt go wykonuje; urząd gminy jest aparatem pomocniczym, nie zamienną nazwą organu.
Punktowanie i źródło
1 pkt – podanie dwóch poprawnych nazw.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
1. Rada Gminy (Gietrzwałd)
2. Wójt (Gminy Gietrzwałd)
Strona arkusza: 16 · Strona zasad oceniania: 16
Opracowanie wstępne — oczekuje na zatwierdzenie redakcyjne.