Język polski 2015 — poziom podstawowy — Formuła 2015 — mpo-p1_7p-152 · formuła 2015 — część 1

Przekształć tytuł tekstu tak, aby wyrazić jego sens bez użycia metafory. ...................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................

Na podstawie tekstu oraz swojej wiedzy o języku określ podobieństwo i różnicę między perswazją i manipulacją językową. podobieństwo ...................................................................................................................................................... różnica ......................................................................................................................................................

Czy Jerzy Bralczyk w tym tekście przestrzega tabu językowego, o którym pisze w swoim artykule? Odpowiedź uzasadnij. ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................

Na podstawie całego tekstu przedstaw zauważone przez autora tendencje dominujące w publicznych wypowiedziach oraz podaj po dwa przykłady je potwierdzające. Tendencja 1. ...................................................................................................................................................... Przykłady: ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... Tendencja 2. ...................................................................................................................................................... Przykłady: ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... MPO_7P Strona 3 z 16

Przedstaw wnioski zawarte w dwóch ostatnich akapitach wywodu dotyczące a) różnicy między omawianymi tendencjami. ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... b) najważniejszego skutku tych tendencji. ...................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................

Wykorzystując informacje z tekstu, przekształć poniższe zdanie tak, aby uniknąć stosowania wyrazów modnych. Ten kreatywny reżyser zatrudnił same supergwiazdy, więc czekamy na nowy megahit. ...................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................

Napisz streszczenie tekstu liczące 40–60 słów. ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... Strona 4 z 16 MPO_7P

Podaj synonim słowa „śnić” użytego w zdaniu Nawet ktoś, kto sobie nie pozwala na takie myśli za dnia, jeśli jest szczery, musi przyznać, że zdarzało mu się śnić o czymś podobnym. ......................................................................................................................................................

Z podanych pytań wybierz te, na które odpowiedzi dają całe wskazane akapity tekstu i wpisz ich oznaczenia literowe do tabeli. Każdemu akapitowi przyporządkuj jedno pytanie. a) Jak rozwijała się archeologia? b) Jaka prawda kryje się w baśniach? c) Kto interesuje się starożytnymi zabytkami? d) Czy baśniowe postacie mogą istnieć naprawdę? e) Dlaczego ludzie przekształcają fakty historyczne? f) Jak wykorzystywano dawniej znaleziska historyczne? Akapit Pytanie 2. 3.

Wyjaśnij, jak rozumiesz zdanie Od czasu do czasu baśń staje się prawdą w kontekście akapitu 1. ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................

Wypisz z pierwszego zdania akapitu 2. porównanie i wyjaśnij, jaką funkcję pełni ono w tym zdaniu. porównanie: ................................................................................................................................. funkcja porównania: .................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... Strona 6 z 16 MPO_7P

a) Napisz, kiedy nastąpiła zmiana w postępowaniu ludzi wobec pozostałości po antyku, zdaniem autora tekstu. ...................................................................................................................................................... b) Napisz, jakie wydarzenie autor uważa za początek prawdziwej archeologii. ...................................................................................................................................................... Zadanie 3. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie. Temat 1. Wolna wola człowieka czy siły od niego niezależne – co przede wszystkim decyduje o ludzkim losie? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Lalki, całego utworu Bolesława Prusa oraz innego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Bolesław Prus Lalka Powoli jednakże, ku największemu zdziwieniu, spostrzegł, że ów Paryż, budowany przez kilkanaście wieków, przez miliony ludzi, nie wiedzących o sobie i nie myślących o żadnym planie, ma jednakże plan, tworzy całość, nawet bardzo logiczną. Uderzyło go naprzód to, że Paryż jest podobny do olbrzymiego półmiska […]. Półmisek ten w stronie południowej jest pęknięty i przedzielony Sekwaną […]. Gdy pilniej zaczął rozglądać się w planie Paryża, spostrzegł to, czego nie dojrzeli rodowici paryżanie […]. Paryż, pomimo pozornego chaosu, ma plan, ma logikę, chociaż budowało go przez kilkanaście wieków miliony ludzi, nie wiedzących o sobie i bynajmniej nie myślących o logice i stylu. Paryż posiada to, co można by nazwać kręgosłupem, osią krystalizacji miasta. […] Obserwacje te wzbudziły w duszy Wokulskiego nowe prądy, o których pierwej nie myślał albo myślał niedokładnie. Zatem wielkie miasto, jak roślina i zwierzę, ma właściwą sobie anatomię i fizjologię. Zatem – praca milionów ludzi, którzy tak głośno krzyczą o swojej wolnej woli, wydaje te same skutki, co praca pszczół, budujących regularne plastry, mrówek, wznoszących ostrokrężne kopce, albo związków chemicznych, układających się w regularne kryształy. Nie ma więc w społeczeństwie przypadku, ale nieugięte prawo, które jakby na ironię z ludzkiej pychy, tak wyraźnie objawia się w życiu najkapryśniejszego narodu – Francuzów! Rządzili nimi Merowingowie3 i Karlowingowie4, Burboni5 i Bonapartowie6, były trzy republiki i parę anarchii, była inkwizycja i ateizm, rządcy i ministrowie zmieniali się jak krój sukien albo obłoki na niebie… Lecz pomimo tylu zmian, tak na pozór głębokich, Paryż coraz dokładniej przybierał formę półmiska, rozdartego przez Sekwanę; coraz wyraźniej rysowała się na nim oś krystalizacji, biegnąca z placu Bastylii do Łuku Gwiazdy, coraz jaśniej 3 Merowingowie – dynastia królów panująca w państwie frankijskim w V–VIII w. 4 Karlowingowie (albo Karolingowie) – dynastia rządząca państwem Franków w VIII–X w. 5 Burboni (albo Burbonowie) – dynastia, z której pochodzili królowie panujący we Francji w latach 1589–1830. 6 Bonapartowie – dwaj cesarze: Napoleon I i Napoleon III. MPO_7P Strona 7 z 16 odgraniczały się dzielnice: uczona i przemysłowa, rodowa i handlowa, wojskowa i dorobkiewiczowska. Ten sam fatalizm7 spostrzegł Wokulski w historii kilkunastu głośniejszych rodzin paryskich. Dziad, jako skromny rzemieślnik, pracował przy ulicy Temple8 po szesnaście godzin na dobę; jego syn, skąpawszy się w cyrkule łacińskim9, założył większy warsztat przy ul. Św. Antoniego10. Wnuk, jeszcze lepiej zanurzywszy się w naukowej dzielnicy, przeniósł się jako wielki handlarz na bulwar Poissonnière11, zaś prawnuk, już jako milioner, zamieszkał w sąsiedztwie Pól Elizejskich po to, ażeby… jego córki mogły chorować na nerwy przy bulwarze St. Germain12. I tym sposobem ród spracowany i zbogacony około Bastylii, zużyty około Tuileries, dogorywał w pobliżu Notre-Dame. Topografia miasta odpowiadała historii mieszkańców. Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 1998. Temat 2. Czy warto poświęcać szczęście własne dla dobra innych ludzi? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i do innych tekstów literackich. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Stefan Żeromski Ludzie bezdomni Domy obok drogi i jej kanałów zarażonych zjadliwymi13 wyciekami fabryk były coraz mniejsze, coraz bardziej nędzne. [...] Judym wchodził z Joasią na podwórza domostw śmierdzących, otwierał drzwi nieproszony i oczami wskazywał jej ludzi. Były tam dzieci robotników z cynkowni. Wynaturzone okazy gatunku ludzkiego, przedwcześni starcy z obliczami trupów i wzrokiem, który wołał o pomstę do nieba. [...] Szli tak od domu do domu... Zanim stamtąd zdołali się wydostać, Judym spytał nie podnosząc oczu: – Gdzie zamieszkamy? […] – Gdzie zechcesz... – Ale czy chciałabyś tutaj? – Tak. – Dlaczego tutaj? – Chciałabym pomagać ci w pracy. – Mnie... w pracy... [...] – Założymy szpital, jak w Cisach. Och, mój Boże! Będzie to coś zupełnie innego. Ja będę twoją felczerką14... – Dobrze... Ale czy potrafisz dom prowadzić?... Dom? – Ho! ho! Nie traciłam czasu na darmo. Wstawałam co dzień, w ciągu całego czasu, rano i szłam do gospodyni uczyć się gotować, prać, prasować, smażyć... [...] Ani się obejrzysz, kiedy nasze mieszkanie pełne będzie sprzętów prostych jak u najuboższych ludzi, ale za to pięknych jak u nikogo. […] – Tak, tak... [...] 7 Fatalizm – [tu:] nieuchronny bieg zdarzeń. 8 Ulica Temple – dzielnica rzemieślników i uboższego mieszczaństwa. 9 Cyrkuł łaciński – dzielnica szkół wyższych, księgarń i antykwariatów. 10 Ulica Św. Antoniego – ulica przebiegająca przez bardzo uprzemysłowione wówczas rejony Paryża. 11 Bulwar Poissonnière – czyli do dzielnicy zamożnego mieszczaństwa. 12 Bulwar St. Germain – dzielnica z rezydencjami arystokratów. 13 Zjadliwymi – tu: trującymi. 14 Felczerka – pomocnica lekarza. Strona 8 z 16 MPO_7P – Wszystko to pokochamy, to będzie nasze w krwawym trudzie zdobyte, bez krzywdy niczyjej. Gdzież tam! Za każdą rzeczą będą szły przyjazne spojrzenia tych, co z miłością dla ciebie będą próg nasz opuszczali. Wszystkich ludzi, których ty uzdrowisz, dobry lekarzu... Dobry lekarzu... [...] – A cóż się stanie z tymi chałupami, cośmy je widzieli przed chwilą? – zapytał Judym głosem pełnym jakiegoś jąkania się i zgrzytu. Stanęła na drodze i ze zdumieniem czekała. Patrzył na nią – to prawda, ale jej nie widział. [...] – Ja muszę rozwalić te śmierdzące nory. Nie będę patrzał, jak żyją i umierają ci od cynku. Polne kwiaty w doniczce, to tak... To dobrze... Ale czy można? Wzięła go za rękę, gdyż pewne przeczucie wolno jak zimna stal wpychało się w jej serce. [...] – Gdybym to mógł słowem nazwać! Ja tak cię kocham! Nigdy nie myślałem, że może się z człowiekiem stać coś takiego... Twoje uśmiechy, które odsłaniają serce, jakby zdejmowały z niego zasłonę. Twoje czarne, puszyste włosy... Budzę się w nocy i, już nie śpiąc, widzę cię, czuję cię na sercu moim. Minie długa, święta chwila i dopiero wiem, że nie ma nikogo... A odkąd tu przybyłem i zacząłem patrzeć, coś we mnie rozdmuchuje ogień. Pali się we mnie! Nie wiem, co to płonie, nie wiem, co trawi15 ten pożar... [...] Widzisz... Ja jestem z motłochu, z ostatniej hołoty16. Ty nie możesz mieć wyobrażenia, jaki jest motłoch. Nie możesz nawet objąć tego dalekim przeczuciem, co leży w jego sercu. [...] Kto sam z tego pochodzi, kto przeżył wszystko, wie wszystko... […] – Ale cóż to ma do nas? – Przecie to ja jestem za to wszystko odpowiedzialny! Ja jestem! – Ty... odpowiedzialny? – Tak! Jestem odpowiedzialny przed moim duchem, który we mnie woła: „nie pozwalam!” Jeżeli tego nie zrobię ja, lekarz, to któż to uczyni? Tego nikt... – Tylko ty jeden? – Otrzymałem wszystko, co potrzeba... Muszę to oddać, com wziął. Ten dług przeklęty... Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory17. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden. Żeby obok mnie nikt nie był, nikt mię nie trzymał! Joasia stanęła w miejscu. […] Z ust padło krótkie słowo: – Ja cię nie wstrzymam... […] W pewnej chwili Judym usłyszał jej płacz samotny, jedyny, płacz przed obliczem Boga. Nie dźwignął głowy. O jakieś godzinie usłyszał jej głos cichy, z głębi łez: – Szczęść ci Boże. [...] Odeszła szosą w stronę miasta, w stronę dworca kolei... Stefan Żeromski, Ludzie bezdomni, Warszawa 1976. 15 Trawi – tu: spala. 16 Motłoch, hołota – (pogardliwe) ludzie z najniższej warstwy społecznej, prymitywni, brutalni. 17 Podłe zmory – tu: wstrętne, budzące odrazę miejsca. MPO_7P Strona 9 z 16 WYPRACOWANIE na temat nr ………… ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Strona 10 z 16 MPO_7P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_7P Strona 11 z 16 ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Strona 12 z 16 MPO_7P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_7P Strona 13 z 16 ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Strona 14 z 16 MPO_7P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Tabelę wypełnia egzaminator! Liczba punktów Suma Uzasadnienie przyznania 0 punktów A. 0 − 3 − 6 rozprawka B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja A. 0 − 3 − 6 − 9 B. 0 − 5 − 10 − 15 C. 0 − 2 − 4 D. 0 − 3 − 6 E. 0 − 1 − 2 F. 0 − 2 − 4 G. 0 − 3 − 6 H. 0 − 2 − 4 MPO_7P Strona 15 z 16 Strona 16 z 16 MPO_7P

1. A. 0 − 3 − 6 rozprawka
2. B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja
3. A. 0 − 3 − 6 − 9
4. B. 0 − 5 − 10 − 15
5. C. 0 − 2 − 4
6. D. 0 − 3 − 6
7. E. 0 − 1 − 2
8. F. 0 − 2 − 4 G. 0 − 3 − 6 H. 0 − 2 − 4 MPO_7P Strona 15 z 16

3 Merowingowie – dynastia królów panująca w państwie frankijskim w V–VIII w. 4 Karlowingowie (albo Karolingowie) – dynastia rządząca państwem Franków w VIII–X w. 5 Burboni (albo Burbonowie) – dynastia, z której pochodzili królowie panujący we Francji w latach 1589–1830. 6 Bonapartowie – dwaj cesarze: Napoleon I i Napoleon III. MPO_7P Strona 7 z 16 odgraniczały się dzielnice: uczona i przemysłowa, rodowa i handlowa, wojskowa i dorobkiewiczowska. Ten sam fatalizm7 spostrzegł Wokulski w historii kilkunastu głośniejszych rodzin paryskich. Dziad, jako skromny rzemieślnik, pracował przy ulicy Temple8 po szesnaście godzin na dobę; jego syn, skąpawszy się w cyrkule łacińskim9, założył większy warsztat przy ul. Św. Antoniego10. Wnuk, jeszcze lepiej zanurzywszy się w naukowej dzielnicy, przeniósł się jako wielki handlarz na bulwar Poissonnière11, zaś prawnuk, już jako milioner, zamieszkał w sąsiedztwie Pól Elizejskich po to, ażeby… jego córki mogły chorować na nerwy przy bulwarze St. Germain12. I tym sposobem ród spracowany i zbogacony około Bastylii, zużyty około Tuileries, dogorywał w pobliżu Notre-Dame. Topografia miasta odpowiadała historii mieszkańców. Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 1998. Temat 2. Czy warto poświęcać szczęście własne dla dobra innych ludzi? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i do innych tekstów literackich. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Stefan Żeromski Ludzie bezdomni Domy obok drogi i jej kanałów zarażonych zjadliwymi13 wyciekami fabryk były coraz mniejsze, coraz bardziej nędzne. [...] Judym wchodził z Joasią na podwórza domostw śmierdzących, otwierał drzwi nieproszony i oczami wskazywał jej ludzi. Były tam dzieci robotników z cynkowni. Wynaturzone okazy gatunku ludzkiego, przedwcześni starcy z obliczami trupów i wzrokiem, który wołał o pomstę do nieba. [...] Szli tak od domu do domu... Zanim stamtąd zdołali się wydostać, Judym spytał nie podnosząc oczu: – Gdzie zamieszkamy? […] – Gdzie zechcesz... – Ale czy chciałabyś tutaj? – Tak. – Dlaczego tutaj? – Chciałabym pomagać ci w pracy. – Mnie... w pracy... [...] – Założymy szpital, jak w Cisach. Och, mój Boże! Będzie to coś zupełnie innego. Ja będę twoją felczerką14... – Dobrze... Ale czy potrafisz dom prowadzić?... Dom? – Ho! ho! Nie traciłam czasu na darmo. Wstawałam co dzień, w ciągu całego czasu, rano i szłam do gospodyni uczyć się gotować, prać, prasować, smażyć... [...] Ani się obejrzysz, kiedy nasze mieszkanie pełne będzie sprzętów prostych jak u najuboższych ludzi, ale za to pięknych jak u nikogo. […] – Tak, tak... [...] 7 Fatalizm – [tu:] nieuchronny bieg zdarzeń. 8 Ulica Temple – dzielnica rzemieślników i uboższego mieszczaństwa. 9 Cyrkuł łaciński – dzielnica szkół wyższych, księgarń i antykwariatów. 10 Ulica Św. Antoniego – ulica przebiegająca przez bardzo uprzemysłowione wówczas rejony Paryża. 11 Bulwar Poissonnière – czyli do dzielnicy zamożnego mieszczaństwa. 12 Bulwar St. Germain – dzielnica z rezydencjami arystokratów. 13 Zjadliwymi – tu: trującymi. 14 Felczerka – pomocnica lekarza. Strona 8 z 16 MPO_7P – Wszystko to pokochamy, to będzie nasze w krwawym trudzie zdobyte, bez krzywdy niczyjej. Gdzież tam! Za każdą rzeczą będą szły przyjazne spojrzenia tych, co z miłością dla ciebie będą próg nasz opuszczali. Wszystkich ludzi, których ty uzdrowisz, dobry lekarzu... Dobry lekarzu... [...] – A cóż się stanie z tymi chałupami, cośmy je widzieli przed chwilą? – zapytał Judym głosem pełnym jakiegoś jąkania się i zgrzytu. Stanęła na drodze i ze zdumieniem czekała. Patrzył na nią – to prawda, ale jej nie widział. [...] – Ja muszę rozwalić te śmierdzące nory. Nie będę patrzał, jak żyją i umierają ci od cynku. Polne kwiaty w doniczce, to tak... To dobrze... Ale czy można? Wzięła go za rękę, gdyż pewne przeczucie wolno jak zimna stal wpychało się w jej serce. [...] – Gdybym to mógł słowem nazwać! Ja tak cię kocham! Nigdy nie myślałem, że może się z człowiekiem stać coś takiego... Twoje uśmiechy, które odsłaniają serce, jakby zdejmowały z niego zasłonę. Twoje czarne, puszyste włosy... Budzę się w nocy i, już nie śpiąc, widzę cię, czuję cię na sercu moim. Minie długa, święta chwila i dopiero wiem, że nie ma nikogo... A odkąd tu przybyłem i zacząłem patrzeć, coś we mnie rozdmuchuje ogień. Pali się we mnie! Nie wiem, co to płonie, nie wiem, co trawi15 ten pożar... [...] Widzisz... Ja jestem z motłochu, z ostatniej hołoty16. Ty nie możesz mieć wyobrażenia, jaki jest motłoch. Nie możesz nawet objąć tego dalekim przeczuciem, co leży w jego sercu. [...] Kto sam z tego pochodzi, kto przeżył wszystko, wie wszystko... […] – Ale cóż to ma do nas? – Przecie to ja jestem za to wszystko odpowiedzialny! Ja jestem! – Ty... odpowiedzialny? – Tak! Jestem odpowiedzialny przed moim duchem, który we mnie woła: „nie pozwalam!” Jeżeli tego nie zrobię ja, lekarz, to któż to uczyni? Tego nikt... – Tylko ty jeden? – Otrzymałem wszystko, co potrzeba... Muszę to oddać, com wziął. Ten dług przeklęty... Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory17. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden. Żeby obok mnie nikt nie był, nikt mię nie trzymał! Joasia stanęła w miejscu. […] Z ust padło krótkie słowo: – Ja cię nie wstrzymam... […] W pewnej chwili Judym usłyszał jej płacz samotny, jedyny, płacz przed obliczem Boga. Nie dźwignął głowy. O jakieś godzinie usłyszał jej głos cichy, z głębi łez: – Szczęść ci Boże. [...] Odeszła szosą w stronę miasta, w stronę dworca kolei... Stefan Żeromski, Ludzie bezdomni, Warszawa 1976. 15 Trawi – tu: spala. 16 Motłoch, hołota – (pogardliwe) ludzie z najniższej warstwy społecznej, prymitywni, brutalni. 17 Podłe zmory – tu: wstrętne, budzące odrazę miejsca. MPO_7P Strona 9 z 16

Zadanie 3. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie. Temat 1. Wolna wola człowieka czy siły od niego niezależne – co przede wszystkim decyduje o ludzkim losie? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Lalki, całego utworu Bolesława Prusa oraz innego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Bolesław Prus Lalka Powoli jednakże, ku największemu zdziwieniu, spostrzegł, że ów Paryż, budowany przez kilkanaście wieków, przez miliony ludzi, nie wiedzących o sobie i nie myślących o żadnym planie, ma jednakże plan, tworzy całość, nawet bardzo logiczną. Uderzyło go naprzód to, że Paryż jest podobny do olbrzymiego półmiska […]. Półmisek ten w stronie południowej jest pęknięty i przedzielony Sekwaną […]. Gdy pilniej zaczął rozglądać się w planie Paryża, spostrzegł to, czego nie dojrzeli rodowici paryżanie […]. Paryż, pomimo pozornego chaosu, ma plan, ma logikę, chociaż budowało go przez kilkanaście wieków miliony ludzi, nie wiedzących o sobie i bynajmniej nie myślących o logice i stylu. Paryż posiada to, co można by nazwać kręgosłupem, osią krystalizacji miasta. […] Obserwacje te wzbudziły w duszy Wokulskiego nowe prądy, o których pierwej nie myślał albo myślał niedokładnie. Zatem wielkie miasto, jak roślina i zwierzę, ma właściwą sobie anatomię i fizjologię. Zatem – praca milionów ludzi, którzy tak głośno krzyczą o swojej wolnej woli, wydaje te same skutki, co praca pszczół, budujących regularne plastry, mrówek, wznoszących ostrokrężne kopce, albo związków chemicznych, układających się w regularne kryształy. Nie ma więc w społeczeństwie przypadku, ale nieugięte prawo, które jakby na ironię z ludzkiej pychy, tak wyraźnie objawia się w życiu najkapryśniejszego narodu – Francuzów! Rządzili nimi Merowingowie3 i Karlowingowie4, Burboni5 i Bonapartowie6, były trzy republiki i parę anarchii, była inkwizycja i ateizm, rządcy i ministrowie zmieniali się jak krój sukien albo obłoki na niebie… Lecz pomimo tylu zmian, tak na pozór głębokich, Paryż coraz dokładniej przybierał formę półmiska, rozdartego przez Sekwanę; coraz wyraźniej rysowała się na nim oś krystalizacji, biegnąca z placu Bastylii do Łuku Gwiazdy, coraz jaśniej 3 Merowingowie – dynastia królów panująca w państwie frankijskim w V–VIII w. 4 Karlowingowie (albo Karolingowie) – dynastia rządząca państwem Franków w VIII–X w. 5 Burboni (albo Burbonowie) – dynastia, z której pochodzili królowie panujący we Francji w latach 1589–1830. 6 Bonapartowie – dwaj cesarze: Napoleon I i Napoleon III. MPO_7P Strona 7 z 16 odgraniczały się dzielnice: uczona i przemysłowa, rodowa i handlowa, wojskowa i dorobkiewiczowska. Ten sam fatalizm7 spostrzegł Wokulski w historii kilkunastu głośniejszych rodzin paryskich. Dziad, jako skromny rzemieślnik, pracował przy ulicy Temple8 po szesnaście godzin na dobę; jego syn, skąpawszy się w cyrkule łacińskim9, założył większy warsztat przy ul. Św. Antoniego10. Wnuk, jeszcze lepiej zanurzywszy się w naukowej dzielnicy, przeniósł się jako wielki handlarz na bulwar Poissonnière11, zaś prawnuk, już jako milioner, zamieszkał w sąsiedztwie Pól Elizejskich po to, ażeby… jego córki mogły chorować na nerwy przy bulwarze St. Germain12. I tym sposobem ród spracowany i zbogacony około Bastylii, zużyty około Tuileries, dogorywał w pobliżu Notre-Dame. Topografia miasta odpowiadała historii mieszkańców. Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 1998. Temat 2. Czy warto poświęcać szczęście własne dla dobra innych ludzi? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i do innych tekstów literackich. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Stefan Żeromski Ludzie bezdomni Domy obok drogi i jej kanałów zarażonych zjadliwymi13 wyciekami fabryk były coraz mniejsze, coraz bardziej nędzne. [...] Judym wchodził z Joasią na podwórza domostw śmierdzących, otwierał drzwi nieproszony i oczami wskazywał jej ludzi. Były tam dzieci robotników z cynkowni. Wynaturzone okazy gatunku ludzkiego, przedwcześni starcy z obliczami trupów i wzrokiem, który wołał o pomstę do nieba. [...] Szli tak od domu do domu... Zanim stamtąd zdołali się wydostać, Judym spytał nie podnosząc oczu: – Gdzie zamieszkamy? […] – Gdzie zechcesz... – Ale czy chciałabyś tutaj? – Tak. – Dlaczego tutaj? – Chciałabym pomagać ci w pracy. – Mnie... w pracy... [...] – Założymy szpital, jak w Cisach. Och, mój Boże! Będzie to coś zupełnie innego. Ja będę twoją felczerką14... – Dobrze... Ale czy potrafisz dom prowadzić?... Dom? – Ho! ho! Nie traciłam czasu na darmo. Wstawałam co dzień, w ciągu całego czasu, rano i szłam do gospodyni uczyć się gotować, prać, prasować, smażyć... [...] Ani się obejrzysz, kiedy nasze mieszkanie pełne będzie sprzętów prostych jak u najuboższych ludzi, ale za to pięknych jak u nikogo. […] – Tak, tak... [...] 7 Fatalizm – [tu:] nieuchronny bieg zdarzeń. 8 Ulica Temple – dzielnica rzemieślników i uboższego mieszczaństwa. 9 Cyrkuł łaciński – dzielnica szkół wyższych, księgarń i antykwariatów. 10 Ulica Św. Antoniego – ulica przebiegająca przez bardzo uprzemysłowione wówczas rejony Paryża. 11 Bulwar Poissonnière – czyli do dzielnicy zamożnego mieszczaństwa. 12 Bulwar St. Germain – dzielnica z rezydencjami arystokratów. 13 Zjadliwymi – tu: trującymi. 14 Felczerka – pomocnica lekarza. Strona 8 z 16 MPO_7P – Wszystko to pokochamy, to będzie nasze w krwawym trudzie zdobyte, bez krzywdy niczyjej. Gdzież tam! Za każdą rzeczą będą szły przyjazne spojrzenia tych, co z miłością dla ciebie będą próg nasz opuszczali. Wszystkich ludzi, których ty uzdrowisz, dobry lekarzu... Dobry lekarzu... [...] – A cóż się stanie z tymi chałupami, cośmy je widzieli przed chwilą? – zapytał Judym głosem pełnym jakiegoś jąkania się i zgrzytu. Stanęła na drodze i ze zdumieniem czekała. Patrzył na nią – to prawda, ale jej nie widział. [...] – Ja muszę rozwalić te śmierdzące nory. Nie będę patrzał, jak żyją i umierają ci od cynku. Polne kwiaty w doniczce, to tak... To dobrze... Ale czy można? Wzięła go za rękę, gdyż pewne przeczucie wolno jak zimna stal wpychało się w jej serce. [...] – Gdybym to mógł słowem nazwać! Ja tak cię kocham! Nigdy nie myślałem, że może się z człowiekiem stać coś takiego... Twoje uśmiechy, które odsłaniają serce, jakby zdejmowały z niego zasłonę. Twoje czarne, puszyste włosy... Budzę się w nocy i, już nie śpiąc, widzę cię, czuję cię na sercu moim. Minie długa, święta chwila i dopiero wiem, że nie ma nikogo... A odkąd tu przybyłem i zacząłem patrzeć, coś we mnie rozdmuchuje ogień. Pali się we mnie! Nie wiem, co to płonie, nie wiem, co trawi15 ten pożar... [...] Widzisz... Ja jestem z motłochu, z ostatniej hołoty16. Ty nie możesz mieć wyobrażenia, jaki jest motłoch. Nie możesz nawet objąć tego dalekim przeczuciem, co leży w jego sercu. [...] Kto sam z tego pochodzi, kto przeżył wszystko, wie wszystko... […] – Ale cóż to ma do nas? – Przecie to ja jestem za to wszystko odpowiedzialny! Ja jestem! – Ty... odpowiedzialny? – Tak! Jestem odpowiedzialny przed moim duchem, który we mnie woła: „nie pozwalam!” Jeżeli tego nie zrobię ja, lekarz, to któż to uczyni? Tego nikt... – Tylko ty jeden? – Otrzymałem wszystko, co potrzeba... Muszę to oddać, com wziął. Ten dług przeklęty... Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory17. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden. Żeby obok mnie nikt nie był, nikt mię nie trzymał! Joasia stanęła w miejscu. […] Z ust padło krótkie słowo: – Ja cię nie wstrzymam... […] W pewnej chwili Judym usłyszał jej płacz samotny, jedyny, płacz przed obliczem Boga. Nie dźwignął głowy. O jakieś godzinie usłyszał jej głos cichy, z głębi łez: – Szczęść ci Boże. [...] Odeszła szosą w stronę miasta, w stronę dworca kolei... Stefan Żeromski, Ludzie bezdomni, Warszawa 1976. 15 Trawi – tu: spala. 16 Motłoch, hołota – (pogardliwe) ludzie z najniższej warstwy społecznej, prymitywni, brutalni. 17 Podłe zmory – tu: wstrętne, budzące odrazę miejsca. MPO_7P Strona 9 z 16