Maj 2020 · Formuła 2015 · mpo-p1_7p-202 · formuła 2015 — część 1

Język polski 2020 — poziom podstawowy — Formuła 2015 — mpo-p1_7p-202 · formuła 2015 — część 1

MPO-P1_7P-202 · Formuła 2015: zadania 1–14. Rozwiązuj zadania po kolei, a następnie sprawdzaj odpowiedzi i dostępne wyjaśnienia.

Część tej wersji
1 z 1
Zadania w tej części
14
Poziom
Podstawowy

Arkusz w wersji internetowej

MPO-P1_7P-202 · Formuła 2015: zadania 1–14

Najpierw rozwiąż zadanie samodzielnie. Następnie rozwiń odpowiedź i tok rozwiązania oraz porównaj je z wymaganiami CKE.

Wersja arkusza

MPO-P1_7P-202 · Formuła 2015

Zadanie 1 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

1. P F wyłącznie dobrej sprawie. W tekście zawarte są rozważania o celu przekonywania innych 2. P F do swoich racji. Z tekstu wynika, że coraz powszechniej przyznaje się czynom 3. P F prymat nad słowami.

Zadanie 1. (0–1) Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Tadeusza Pszczołowskiego. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Z tekstu można wywnioskować, że przekonywanie służy 1. P F wyłącznie dobrej sprawie. W tekście zawarte są rozważania o celu przekonywania innych 2. P F do swoich racji. Z tekstu wynika, że coraz powszechniej przyznaje się czynom 3. P F prymat nad słowami.

Pokaż odpowiedź
Zadanie 1. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów […]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. Zasady oceniania 1 pkt – za trzy poprawne odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź 1. FAŁSZ 2. PRAWDA 3. PRAWDA

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 1. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów […]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. Zasady oceniania 1 pkt – za trzy poprawne odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź 1. FAŁSZ 2. PRAWDA 3. PRAWDA

Zadanie 2 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Rozstrzygnij, czy z tekstu Tadeusza Pszczołowskiego wynika, że przekonywanie jest rodzajem dialogu. Uzasadnij odpowiedź. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………..

Pokaż odpowiedź
Zadanie 2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów […]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. 3.1.) analizuje i definiuje […] znaczenia słów. III. Tworzenie wypowiedzi. Umiejętność z III etapu edukacyjnego Zdający: 1.5) […] uzasadnia własne zdanie […]. Zasady oceniania 1 pkt – za rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Uwaga. Uzasadnienie zdającego powinno być zgodne z przyjętym w rozwiązaniu rozstrzygnięciem i odnosić się do tekstu Tadeusza Pszczołowskiego. Przykładowe odpowiedzi • Z tekstu Tadeusza Pszczołowskiego wynika, że przekonywanie jest rodzajem dialogu, bo odbywa się przy udziale co najmniej dwóch osób, tj. osoby przekonującej i przekonywanej. Obie w akcie komunikacji występują zarówno w roli nadawcy, jak i odbiorcy komunikatu. Osoba przekonująca przedstawia swoje argumenty, a osoba przekonywana może z nimi polemizować. • Z tekstu T. Pszczołowskiego nie wynika, że przekonywanie to dialog. Za dialog uważamy komunikację między dwiema najczęściej równorzędnymi osobami, autor wykazuje, iż przekonywanie to działanie jednostronne, nie ma więc wymiany informacji, a jest jedynie interpretacja przez jedną stronę racji drugiej. • Z tekstu Tadeusza Pszczołowskiego nie wynika, że przekonywanie to rodzaj dialogu. Autor mówi o „wyrabianiu” odbiorcy komunikatu. Nie polega to na dyskusji, lecz na przekazywaniu informacji, aby zmienić zdanie odbiorcy. Uczestnicy nie wymieniają między sobą zdań – jedynie nadawca chce przekonać odbiorcę do pewnych racji. Nie wywiązuje się między nimi dialog, a tym bardziej dyskusja.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów […]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. 3.1.) analizuje i definiuje […] znaczenia słów. III. Tworzenie wypowiedzi. Umiejętność z III etapu edukacyjnego Zdający: 1.5) […] uzasadnia własne zdanie […]. Zasady oceniania 1 pkt – za rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Uwaga. Uzasadnienie zdającego powinno być zgodne z przyjętym w rozwiązaniu rozstrzygnięciem i odnosić się do tekstu Tadeusza Pszczołowskiego. Przykładowe odpowiedzi • Z tekstu Tadeusza Pszczołowskiego wynika, że przekonywanie jest rodzajem dialogu, bo odbywa się przy udziale co najmniej dwóch osób, tj. osoby przekonującej i przekonywanej. Obie w akcie komunikacji występują zarówno w roli nadawcy, jak i odbiorcy komunikatu. Osoba przekonująca przedstawia swoje argumenty, a osoba przekonywana może z nimi polemizować. • Z tekstu T. Pszczołowskiego nie wynika, że przekonywanie to dialog. Za dialog uważamy komunikację między dwiema najczęściej równorzędnymi osobami, autor wykazuje, iż przekonywanie to działanie jednostronne, nie ma więc wymiany informacji, a jest jedynie interpretacja przez jedną stronę racji drugiej. • Z tekstu Tadeusza Pszczołowskiego nie wynika, że przekonywanie to rodzaj dialogu. Autor mówi o „wyrabianiu” odbiorcy komunikatu. Nie polega to na dyskusji, lecz na przekazywaniu informacji, aby zmienić zdanie odbiorcy. Uczestnicy nie wymieniają między sobą zdań – jedynie nadawca chce przekonać odbiorcę do pewnych racji. Nie wywiązuje się między nimi dialog, a tym bardziej dyskusja.

Zadanie 3 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij poniższe zdanie. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. W podanym zdaniu Chodzi więc o to, aby osoba przekonywana uznała jakieś zdania za prawdziwe albo fałszywe i przyjęła, że jakieś zdarzenia są bardziej albo mniej prawdopodobne; zmieniła oceny albo nawet całą ich hierarchię […] wyraz prawdziwe można zastąpić wyrazem A/B, a wyraz prawdopodobne – wyrazem C/D. A. przypuszczalne C. możliwe B. pewne D. jednoznaczne MPO_7P

  1. A. przypuszczalne C. możliwe
  2. B. pewne D. jednoznaczne MPO_7P
Pokaż odpowiedź
Zadanie 3. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 3.1.) analizuje i definiuje […] znaczenia słów. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawną odpowiedź. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź B, C

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 3. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 3.1.) analizuje i definiuje […] znaczenia słów. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawną odpowiedź. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź B, C

Zadanie 4 · 2 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

4.1. W odniesieniu do tekstu Tadeusza Pszczołowskiego wyjaśnij sens sformułowania urabianie ludzkiego tworzywa. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. 4.2. Wyjaśnij, dlaczego autor uznał użyte w tekście sformułowanie ludzkie tworzywo za kontrowersyjne, ale trafne. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………..

Pokaż odpowiedź
Zadanie 4. (0–2) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu (a w nim znaczenia wyrazów, związków frazeologicznych […]) oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; potrafi objaśnić ich sens […] na tle całości. 1.5) wyróżnia kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym. 4.1. (0–1) Zasady oceniania 1 pkt – za poprawną odpowiedź. 0 pkt – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi. Uwaga. Uznawane są odpowiedzi, które wskazują, że „urabianie ludzkiego tworzywa” to kształtowanie człowieka rozumiane jako przekonywanie do trwałej zmiany postawy. Przykładowe odpowiedzi • To sformułowanie oznacza kształtowanie przekonań, opinii i postawy człowieka, którego przekonuje się do swoich racji przy użyciu odpowiednich argumentów i zabiegów językowych. • To sformułowanie oznacza kształtowanie przez nauczyciela postawy ucznia; nauczyciel przekonuje go do swoich racji przy użyciu odpowiednich argumentów w procesie nauczania / w czasie szkolnych zajęć. • Przekonywanie człowieka do swoich racji, kształtowanie umysłu człowieka. 4.2 (0–1) Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne uzasadnienie uwzględniające zarówno kontrowersyjność, jak i trafność sformułowania. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Autor uznał to sformułowanie za kontrowersyjne, bo zazwyczaj słowa „tworzywo” używa się do opisywania przedmiotów martwych. Posłużenie się tym wyrazem jest jednak trafne, ponieważ osoba przekonująca, np. nauczyciel, trener – kształtuje postawy tych, których przekonuje do swoich argumentów, i wpływa na ich zachowania jak na plastyczną materię. • Autor uznał tak, ponieważ człowiek nie powinien być porównywany do tworzywa, czyli rzeczy materialnej. Człowiek jednak upodabnia się do tworzywa, gdyż można go tak samo zmieniać i przerabiać, by stał się taki, jak tego oczekiwaliśmy.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 4. (0–2) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu (a w nim znaczenia wyrazów, związków frazeologicznych […]) oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; potrafi objaśnić ich sens […] na tle całości. 1.5) wyróżnia kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym. 4.1. (0–1) Zasady oceniania 1 pkt – za poprawną odpowiedź. 0 pkt – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi. Uwaga. Uznawane są odpowiedzi, które wskazują, że „urabianie ludzkiego tworzywa” to kształtowanie człowieka rozumiane jako przekonywanie do trwałej zmiany postawy. Przykładowe odpowiedzi • To sformułowanie oznacza kształtowanie przekonań, opinii i postawy człowieka, którego przekonuje się do swoich racji przy użyciu odpowiednich argumentów i zabiegów językowych. • To sformułowanie oznacza kształtowanie przez nauczyciela postawy ucznia; nauczyciel przekonuje go do swoich racji przy użyciu odpowiednich argumentów w procesie nauczania / w czasie szkolnych zajęć. • Przekonywanie człowieka do swoich racji, kształtowanie umysłu człowieka. 4.2 (0–1) Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne uzasadnienie uwzględniające zarówno kontrowersyjność, jak i trafność sformułowania. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Autor uznał to sformułowanie za kontrowersyjne, bo zazwyczaj słowa „tworzywo” używa się do opisywania przedmiotów martwych. Posłużenie się tym wyrazem jest jednak trafne, ponieważ osoba przekonująca, np. nauczyciel, trener – kształtuje postawy tych, których przekonuje do swoich argumentów, i wpływa na ich zachowania jak na plastyczną materię. • Autor uznał tak, ponieważ człowiek nie powinien być porównywany do tworzywa, czyli rzeczy materialnej. Człowiek jednak upodabnia się do tworzywa, gdyż można go tak samo zmieniać i przerabiać, by stał się taki, jak tego oczekiwaliśmy.

Zadanie 5 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

5. Podsumowanie rozważań. MPO_7P

Zadanie 5. (0–1) Każdemu z podanych zdań (A.–C.) przyporządkuj jedną funkcję, jaką pełni ono w tekście, wybraną spośród 1.–5. Wpisz odpowiedni numer do kolumny w tabeli. Funkcja Zdanie w tekście Oto przed chwilą mieliśmy przed sobą człowieka, który nie chciał wcale uznać słyszanego zdania za prawdziwe czy też wykonać A. wskazanej roboty, a po skutecznym przekonywaniu zmienił się – przyznał rację osobie przekonującej i zaczął robić to, o co go proszono. B. Ale co to znaczy przekonywać? Człowiek przez cały niemal czas – od pierwszych do ostatnich chwil C. życia – jest przez kogoś przekonywany i sam przekonuje innych. Funkcja w tekście 1. Odpowiedź na postawione pytanie. 2. Przedstawienie tezy. 3. Zapowiedź głównego tematu. 4. Zilustrowanie argumentu przykładem. 5. Podsumowanie rozważań. MPO_7P

  1. A. wskazanej roboty, a po skutecznym przekonywaniu zmienił się – przyznał rację osobie przekonującej i zaczął robić to, o co go proszono.
  2. B. Ale co to znaczy przekonywać? Człowiek przez cały niemal czas – od pierwszych do ostatnich chwil C. życia – jest przez kogoś przekonywany i sam przekonuje innych. Funkcja w tekście 1. Odpowiedź na postawione pytanie. 2. Przedstawienie tezy. 3. Zapowiedź głównego tematu. 4. Zilustrowanie argumentu przykładem.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 5. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens […] wydzielonych przez siebie fragmentów; potrafi objaśnić ich […] funkcje na tle całości. 1.4) rozpoznaje zastosowane […] środki językowe. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne przyporządkowanie trzech funkcji. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź A. 4. B. 3. C. 2.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 5. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens […] wydzielonych przez siebie fragmentów; potrafi objaśnić ich […] funkcje na tle całości. 1.4) rozpoznaje zastosowane […] środki językowe. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne przyporządkowanie trzech funkcji. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź A. 4. B. 3. C. 2.

Zadanie 6 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Wśród podanych określeń (A.–E.) wskaż te, które charakteryzują język tekstu Tadeusza Pszczołowskiego. A. słownictwo wyrażające ocenę B. liczne wykrzyknienia C. częste wykorzystywanie cytatów D. stosowanie wyliczeń E. posługiwanie się przysłowiami

  1. A. słownictwo wyrażające ocenę
  2. B. liczne wykrzyknienia
  3. C. częste wykorzystywanie cytatów
  4. D. stosowanie wyliczeń
  5. E. posługiwanie się przysłowiami
Pokaż odpowiedź
Zadanie 6. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.4) rozpoznaje zastosowane […] środki językowe. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne wskazanie dwóch cech języka tekstu. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający zaznaczy trzy lub więcej odpowiedzi, w tym dwie poprawne, to otrzymuje 0 punktów. Poprawna odpowiedź A, D

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 6. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.4) rozpoznaje zastosowane […] środki językowe. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne wskazanie dwóch cech języka tekstu. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający zaznaczy trzy lub więcej odpowiedzi, w tym dwie poprawne, to otrzymuje 0 punktów. Poprawna odpowiedź A, D

Zadanie 7 · 3 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Wnet Gerwazy (to on był) przez tłum się przecisnął Na środek izby, wkoło Scyzorykiem błysnął, Potem, w dół chyląc ostrze na znak powitania Przed Maćkiem, rzekł: „Rózeczce Scyzoryk się kłania. Bracia szlachta Dobrzyńscy! Ja nie będę radził Nic a nic, powiem tylko, po com Was zgromadził, A co robić, jak robić, decydujcie sami. Wiecie, słuch dawno chodzi między zaściankami, Że się na wielkie rzeczy zanosi na świecie; Ksiądz Robak o tem gadał, wszakże wszyscy wiecie?” „Wiemy!” – krzyknęli. – „Dobrze. Owoż mądrej głowie – Ciągnął mowca spojrzawszy bystro – dość dwie słowie, Nieprawdaż?” „Prawda!” – rzekli. „Gdy cesarz francuski – Rzekł Klucznik – stąd przyciąga, a stamtąd car ruski: Więc wojna, car z cesarzem, królowie z królami Pójdą za łby, jak zwykle między monarchami; A nam czy siedzieć cicho? Gdy wielki wielkiego Będzie dusić, my duśmy mniejszych, każdy swego. Z góry i z dołu, wielcy wielkich, małych mali, Jak zaczniem ciąć, tak całe szelmostwo się zwali I tak zakwitnie szczęście i Rzeczpospolita. Nieprawdaż?” „Prawda! – rzekli – jakby z książki czyta”. 7.1. Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzi zacytowany powyżej fragment. Autor: ……………………………………. Tytuł: ……………………………………. MPO_7P 7.2. Wyjaśnij – na podstawie tekstu Tadeusza Pszczołowskiego i całego utworu, którego jednym z bohaterów jest Gerwazy – w jaki sposób Klucznik próbował wpłynąć na słuchaczy i z jakim skutkiem. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………….. Tekst do zadań 8.–13. Józef Tischner Co znaczy myśleć? Przed wieloma laty kupiłem w Wiedniu książkę Martina Heideggera pod tytułem Co znaczy myśleć?. Książka ta zawiera szczegółowe sprawozdania z wykładów i ćwiczeń, jakie ów wybitny myśliciel prowadził w latach 1951–1952 na uniwersytecie we Fryburgu. Znałem już wtedy inne prace tego filozofa, ale ten tytuł przykuł 1 szczególnie mocno moją uwagę. Była jesień 1968 roku. Na Uniwersytecie Wiedeńskim odbywał się właśnie światowy kongres filozofów, na którym oczywiście dochodziły do głosu 2 wszystkie sprzeczności ówczesnego świata. Ja też czułem, że gnębi mnie sprzeczność: stałem przed szybą wystawową księgarni uniwersyteckiej i nie wiedziałem, czy mogę sobie pozwolić na dodatkowy wydatek. Któż nie chciałby się dowiedzieć, na tym pełnym konfliktów świecie, co znaczy myśleć? Po kilku godzinach zagłębiłem się w lekturze3. Pamiętam do dnia dzisiejszego jedno z kluczowych zdań Heideggera, które brzmiało jak jakiś wyrok: „Najbardziej daje do myślenia to, że jeszcze nie myślimy”. Zdanie to jest jak policzek wymierzony 4 współczesnemu światu. Jak to nie myślimy?! Czyż nie stworzyliśmy nauki? Czy nauka nie stworzyła techniki? Czy nie organizujemy naszego życia codziennego w sposób racjonalny? Czyż w końcu sami nie nazywamy się intelektualistami? Jak można powiedzieć, że nie myślimy?! A jednak głos sędziwego myśliciela ze Schwarzwaldu nie dał się zagłuszyć. Wciskał się w duszę i niepokoił. Zmuszał do tego, aby raz jeszcze przyjrzeć się otaczającemu światu. Im więcej było tego patrzenia, tym bardziej piętrzyły się przed oczyma skutki nieprzemyślanych decyzji ekonomii i polityki. A nauka? Co z nauką? Co z jej umiłowanym dzieckiem – techniką? Heidegger wywodził: nauka także nie myśli. Ona tylko kombinuje i kalkuluje, a to nie jest jeszcze myśleniem. Nauka chce panować nad przyrodą – ale czy wie po co? Chce przedłużać życie człowiekowi – ale czy wie, jaki sens ma życie? Posyła ludzi na księżyc – ale czy umie powiedzieć, co dla człowieka jest rzetelną wartością? Mówimy, że jesteśmy intelektualistami, ale spory, jakie ze sobą 1 Coś przykuwa czyjąś uwagę – coś wzbudza, wywołuje zainteresowanie, zaciekawienie. 2 Dochodziły do głosu wszystkie sprzeczności ówczesnego świata – prelegenci mieli możliwość wypowiedzenia się w niejednoznacznych kwestiach. 3 Zagłębiłem się w lekturze – czytałem. 4 Wymierzony policzek – zniewaga, obraza, upokorzenie. MPO_7P prowadzimy, a zwłaszcza sposób ich prowadzenia, dość gruntownie temu przeczą. Na każdym kroku kłuje w oczy 5 bezmyślność świata. Dlatego trzeba się uczyć myślenia. Ale jak to robić? Bardzo prosto: trzeba odwiedzić któregoś z mieszkańców krainy filozofów i podglądnąć, jak on to robi. Trzeba zacząć razem z nim. Z myśleniem jest tak jak z chodzeniem: przez chwilę dziecko trzyma się matczynej ręki, a potem odkrywa, że może samo. Kiedyś, przed wiekami, człowiek nazwał siebie „istotą myślącą”. Czy naprawdę był wtedy istotą myślącą? Z pewnością nie. A jednak tak się nazwał i nazwa ta stała się jego imieniem. Dlaczego? Bo odkrył wtedy po raz pierwszy urok i moc myślenia. Zobaczył w nim ratunek dla siebie, zobaczył swój ideał. I wtedy właśnie postanowił wydobyć je na jaw i wynieść ponad pożądania, pragnienia, potrzeby ciała. Uwierzył, że nie ma dla niego większego niebezpieczeństwa jak bezmyślność. Odkrycie to dało początek filozofii. Filozofia do dnia dzisiejszego przykuwa naszą uwagę. Myślenie ciągle pozostaje naszą nadzieją. I dlatego właśnie wciąż na nowo trzeba się nam uczyć myślenia. Na podstawie: Józef Tischner, Wędrówki w krainę filozofów, Kraków 2008.

Pokaż odpowiedź
Zadanie 7. (0–3) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […]. 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający zna teksty literackie i inne teksty kultury wskazane przez nauczyciela. 7.1 (0–1) Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne podanie autora i tytułu utworu. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwagi: • Uznaje się odpowiedzi A. Mickiewicz, Mickiewicz. • Pomyłka w imieniu lub nazwisku skutkuje przyznaniem 0 punktów. Poprawna odpowiedź Autor: Adam Mickiewicz Tytuł: Pan Tadeusz 7.2 (0–2) Zasady oceniania 2 pkt. – za wyjaśnienie sposobu oddziaływania Gerwazego na słuchaczy oraz wskazanie skutku jego działań na podstawie: • podanego fragmentu • całego utworu Adama Mickiewicza • tekstu Tadeusza Pszczołowskiego 1 pkt – za wyjaśnienie sposobu oddziaływania Gerwazego na słuchaczy na podstawie podanego fragmentu „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. 0 pkt – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi. Uwaga. W przypadku błędu rzeczowego dotyczącego „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza za rozwiązanie zadania należy przyznać 0 punktów. Przykładowe odpowiedzi • Tadeusz Pszczołowski zwraca uwagę na właściwy dobór argumentów i środków retorycznych służących przekonywaniu ludzi do swoich racji. Również Gerwazy miał świadomość przydatności perswazji. Potrafił nakłonić szlachtę dobrzyńską do działania, np. wykorzystał pytania retoryczne, powołał się na autorytet Księdza Robaka oraz Napoleona, odwołał się w argumentacji do wyższego celu, czyli walki o niepodległość Polski. Konsekwencją przemowy Klucznika był najazd na dworek Sopliców. • Gerwazy w podanym fragmencie „Pana Tadeusza” nakłania szlachtę do zajazdu na Sopliców. W swojej przemowie stosuje chwyty językowe, np. wykrzyknienia, zwroty do adresatów i pytania retoryczne, które mają przekonać słuchaczy do jego racji. Stara się w ten sposób kształtować ich postawę. Odnosi niewątpliwy sukces, ponieważ wszyscy ruszają „na Soplicę”.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 3 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 7. (0–3) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […]. 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający zna teksty literackie i inne teksty kultury wskazane przez nauczyciela. 7.1 (0–1) Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne podanie autora i tytułu utworu. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwagi: • Uznaje się odpowiedzi A. Mickiewicz, Mickiewicz. • Pomyłka w imieniu lub nazwisku skutkuje przyznaniem 0 punktów. Poprawna odpowiedź Autor: Adam Mickiewicz Tytuł: Pan Tadeusz 7.2 (0–2) Zasady oceniania 2 pkt. – za wyjaśnienie sposobu oddziaływania Gerwazego na słuchaczy oraz wskazanie skutku jego działań na podstawie: • podanego fragmentu • całego utworu Adama Mickiewicza • tekstu Tadeusza Pszczołowskiego 1 pkt – za wyjaśnienie sposobu oddziaływania Gerwazego na słuchaczy na podstawie podanego fragmentu „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. 0 pkt – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi. Uwaga. W przypadku błędu rzeczowego dotyczącego „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza za rozwiązanie zadania należy przyznać 0 punktów. Przykładowe odpowiedzi • Tadeusz Pszczołowski zwraca uwagę na właściwy dobór argumentów i środków retorycznych służących przekonywaniu ludzi do swoich racji. Również Gerwazy miał świadomość przydatności perswazji. Potrafił nakłonić szlachtę dobrzyńską do działania, np. wykorzystał pytania retoryczne, powołał się na autorytet Księdza Robaka oraz Napoleona, odwołał się w argumentacji do wyższego celu, czyli walki o niepodległość Polski. Konsekwencją przemowy Klucznika był najazd na dworek Sopliców. • Gerwazy w podanym fragmencie „Pana Tadeusza” nakłania szlachtę do zajazdu na Sopliców. W swojej przemowie stosuje chwyty językowe, np. wykrzyknienia, zwroty do adresatów i pytania retoryczne, które mają przekonać słuchaczy do jego racji. Stara się w ten sposób kształtować ich postawę. Odnosi niewątpliwy sukces, ponieważ wszyscy ruszają „na Soplicę”.

Zadanie 8 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Na podstawie tekstu Józefa Tischnera sformułuj argument uzasadniający przekonanie, że wciąż na nowo trzeba się nam uczyć myślenia. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Pokaż odpowiedź
Zadanie 8. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym […]. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne sformułowanie argumentu. 0 pkt – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Wciąż na nowo trzeba się nam uczyć myślenia, ponieważ ono jest istotą człowieczeństwa. • Trzeba się uczyć myślenia na nowo, ponieważ zmienia się otaczający nas świat. • Wciąż na nowo trzeba się nam uczyć myślenia, aby unikać błędów i poznawać nowe aspekty życia. • Wciąż na nowo trzeba się nam uczyć myślenia, ponieważ myślenie pozostaje naszą nadzieją na zrozumienie sensu istnienia człowieka i świata, który się zmienia.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 8. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym […]. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawne sformułowanie argumentu. 0 pkt – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Wciąż na nowo trzeba się nam uczyć myślenia, ponieważ ono jest istotą człowieczeństwa. • Trzeba się uczyć myślenia na nowo, ponieważ zmienia się otaczający nas świat. • Wciąż na nowo trzeba się nam uczyć myślenia, aby unikać błędów i poznawać nowe aspekty życia. • Wciąż na nowo trzeba się nam uczyć myślenia, ponieważ myślenie pozostaje naszą nadzieją na zrozumienie sensu istnienia człowieka i świata, który się zmienia.

Zadanie 9 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Wyjaśnij, na czym – zdaniem Józefa Tischnera – polega podobieństwo między matką a filozofem. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………... 5 Coś kogoś kłuje w oczy – coś sprawia komuś przykrość, wywołuje niezadowolenie. MPO_7P

Pokaż odpowiedź
Zadanie 9. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. Zasady oceniania 1 pkt – za odpowiedź zawierającą analogię między matką i filozofem w prowadzeniu człowieka do samodzielności. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Tak jak kiedyś matka uczyła dziecko chodzić, nim mogło to robić samodzielnie, tak ludzie powinni uczyć się od filozofów, by móc samodzielnie myśleć. • Podobieństwo między matką a filozofem polega na płynącej od nich nauce. Obserwując i naśladując ich czyny, możemy odkryć w sobie nowe umiejętności.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 9. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. Zasady oceniania 1 pkt – za odpowiedź zawierającą analogię między matką i filozofem w prowadzeniu człowieka do samodzielności. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Tak jak kiedyś matka uczyła dziecko chodzić, nim mogło to robić samodzielnie, tak ludzie powinni uczyć się od filozofów, by móc samodzielnie myśleć. • Podobieństwo między matką a filozofem polega na płynącej od nich nauce. Obserwując i naśladując ich czyny, możemy odkryć w sobie nowe umiejętności.

Zadanie 10 · 2 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

W opinii Józefa Tischnera zdanie Heideggera o ludziach: Najbardziej daje do myślenia to, że jeszcze nie myślimy, jest jak policzek wymierzony współczesnemu światu. Na podstawie tekstu sformułuj dwa argumenty uzasadniające to przekonanie Józefa Tischnera. Argument 1.: ...…………………………………………………………………………………. ……….………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………... Argument 2.: ……...……………………………………………………………………………. ……….………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………...

Pokaż odpowiedź
Zadanie 10. (0–2) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie tekstach informacje zarówno jawne, jak zawartych w nich informacji. i ukryte; 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym […]. Zasady oceniania 2 pkt – za sformułowanie dwóch poprawnych argumentów. 1 pkt – za sformułowanie jednego poprawnego argumentu. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający ogranicza swoją odpowiedź do sformułowania, że Martin Heidegger obraża ludzkość (polityków, naukowców itp.), to otrzymuje 0 punktów. Przykładowe odpowiedzi • Nauka i technika pozbawione są refleksji nad wartościami i sensem życia, dlatego według Tischnera są bezmyślne. • Nauka i technika opierają się przede wszystkim na wyliczeniach, nie towarzyszy im pogłębiona refleksja, np. etyczna lub egzystencjalna. • Ludzie uważają się za intelektualistów, którzy toczą uczone spory, a według Tischnera są one prowadzone niewłaściwie i bezmyślnie.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 10. (0–2) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie tekstach informacje zarówno jawne, jak zawartych w nich informacji. i ukryte; 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym […]. Zasady oceniania 2 pkt – za sformułowanie dwóch poprawnych argumentów. 1 pkt – za sformułowanie jednego poprawnego argumentu. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający ogranicza swoją odpowiedź do sformułowania, że Martin Heidegger obraża ludzkość (polityków, naukowców itp.), to otrzymuje 0 punktów. Przykładowe odpowiedzi • Nauka i technika pozbawione są refleksji nad wartościami i sensem życia, dlatego według Tischnera są bezmyślne. • Nauka i technika opierają się przede wszystkim na wyliczeniach, nie towarzyszy im pogłębiona refleksja, np. etyczna lub egzystencjalna. • Ludzie uważają się za intelektualistów, którzy toczą uczone spory, a według Tischnera są one prowadzone niewłaściwie i bezmyślnie.

Zadanie 11 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B, a następnie 1., 2. albo 3. Główną cechą stylu tekstu Józefa Tischnera jest użyciu zdań pytających, wykrzyknikowych 1. i wykorzystaniu elementów języka A. lapidarność, potocznego. uzyskana zastosowaniu krótkich zdań pojedynczych, dzięki 2. imiesłowowych równoważników zdania i wyrażeń o zabarwieniu emocjonalnym. B. ekspresywność, użyciu zdań współrzędnie złożonych, zdań 3. wielokrotnie złożonych i nagromadzeniu terminologii naukowej.

  1. A. lapidarność, potocznego. uzyskana zastosowaniu krótkich zdań pojedynczych, dzięki 2. imiesłowowych równoważników zdania i wyrażeń o zabarwieniu emocjonalnym.
  2. B. ekspresywność, użyciu zdań współrzędnie złożonych, zdań 3. wielokrotnie złożonych i nagromadzeniu terminologii naukowej.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 11. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu danego tekstu, rozpoznaje zastosowane w nim środki językowe i ich funkcje w tekście. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawną odpowiedź. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź B.1.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 11. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu danego tekstu, rozpoznaje zastosowane w nim środki językowe i ich funkcje w tekście. Zasady oceniania 1 pkt – za poprawną odpowiedź. 0 pkt – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź B.1.

Zadanie 12 · 2 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij poniższą tabelę. Z tekstu Józefa Tischnera wypisz odpowiednie przykłady czasowników, określ ich osobę i liczbę oraz funkcję w tekście. Przykład czasownika Osoba i liczba Funkcja czasownika w tekście z tekstu czasownika wprowadza osobistą perspektywę autora nie myślimy jest znakiem obiektywnej relacji autora MPO_7P

Pokaż odpowiedź
Zadanie 12. (0–2) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie potrafi objaśnić ich sens oraz funkcję na tle zawartych w nich informacji. całości; 1.4) rozpoznaje zastosowane […] środki językowe i ich funkcje w tekście. Zasady oceniania 2 pkt – za poprawne wypełnienie wszystkich wersów tabeli. 1 pkt – za poprawne wypełnienie dwóch wersów tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niepełną, niepoprawną albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Przykład czasownika Osoba i liczba Funkcja czasownika w tekście z tekstu czasownika kupiłem, czułem, 1 os. l.poj. wprowadza osobistą perspektywę autora zagłębiłem się znałem nie myślimy sygnalizuje wspólnotę między autorem 1 os. l.mn. a czytelnikami wywodził, dało, 3 os. l.poj. jest znakiem obiektywnej relacji autora przykuwa

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 12. (0–2) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie potrafi objaśnić ich sens oraz funkcję na tle zawartych w nich informacji. całości; 1.4) rozpoznaje zastosowane […] środki językowe i ich funkcje w tekście. Zasady oceniania 2 pkt – za poprawne wypełnienie wszystkich wersów tabeli. 1 pkt – za poprawne wypełnienie dwóch wersów tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niepełną, niepoprawną albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Przykład czasownika Osoba i liczba Funkcja czasownika w tekście z tekstu czasownika kupiłem, czułem, 1 os. l.poj. wprowadza osobistą perspektywę autora zagłębiłem się znałem nie myślimy sygnalizuje wspólnotę między autorem 1 os. l.mn. a czytelnikami wywodził, dało, 3 os. l.poj. jest znakiem obiektywnej relacji autora przykuwa

Zadanie 13 · 3 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Napisz streszczenie tekstu liczące 40–60 wyrazów. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………... …………………………………………………………………………………………………... …………………………………………………………………………………………………...

Pokaż odpowiedź
Zadanie 13. (0–3) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia wykorzystanie zawartych w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego w nich informacji. streszczenia. Zdający: 1.7) wykonuje różne działania na tekście cudzym ([…] III. Tworzenie wypowiedzi streszcza […]). Zasady oceniania 3 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; adekwatny poziom uogólnienia; streszczenie logicznie spójne; właściwa liczba słów. 2 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia LUB logicznej spójności streszczenia. 1 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia ORAZ logicznej spójności streszczenia. 0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Autor tekstu rozważa znaczenie myślenia w rozwoju i działaniu człowieka. Analizuje stwierdzenie Heideggera, że ludzkość jeszcze nie myśli. Zwraca również uwagę na bezmyślność nauki i techniki oraz na prowadzenie sporów pozbawionych pogłębionej refleksji. Dostrzega wartość myślenia i wskazuje na filozofię jako dyscyplinę, dzięki której należy tę umiejętność ćwiczyć. Zauważa też, że myślenie jest podstawą człowieczeństwa.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 3 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 13. (0–3) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia wykorzystanie zawartych w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego w nich informacji. streszczenia. Zdający: 1.7) wykonuje różne działania na tekście cudzym ([…] III. Tworzenie wypowiedzi streszcza […]). Zasady oceniania 3 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; adekwatny poziom uogólnienia; streszczenie logicznie spójne; właściwa liczba słów. 2 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia LUB logicznej spójności streszczenia. 1 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia ORAZ logicznej spójności streszczenia. 0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Autor tekstu rozważa znaczenie myślenia w rozwoju i działaniu człowieka. Analizuje stwierdzenie Heideggera, że ludzkość jeszcze nie myśli. Zwraca również uwagę na bezmyślność nauki i techniki oraz na prowadzenie sporów pozbawionych pogłębionej refleksji. Dostrzega wartość myślenia i wskazuje na filozofię jako dyscyplinę, dzięki której należy tę umiejętność ćwiczyć. Zauważa też, że myślenie jest podstawą człowieczeństwa.

Zadanie 14 · 50 punktówOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie. Temat 1. Jak wprowadzenie elementów fantastycznych do utworu wpływa na przesłanie tego utworu? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Wesela, do całego dramatu Stanisława Wyspiańskiego oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Stanisław Wyspiański Wesele AKT I, SCENA 36 POETA, RACHEL POETA Pani na imię Rachela – RACHEL Patrz pan różę na ogrodzie RACHEL owitą w chochoł ze słomy; Czy to postać rzeczy zmienia? przed tą pałubą 6 słomianą poskarżę się mej poezji; wyznam, jakich się herezji POETA nasłuchałam; Ach, pani się zarumienia; – jak się jęto kąsać, gryźć cieszę się pani imieniem – mnie, com przyszła zakochana! – sproś pani, jakich chcesz, gości – Zmówię chochoł, każę przyść imię pani tak liryczne… do izb, na wesele, tu – może uwierzycie mu, że prawda, co mówi Rachela. Cd. Tematu 1. na następnej stronie. 6 Pałuba – synonim chochoła. MPO_7P RACHEL POETA Prawda, śliczne – – Sen, marzenie, mara, wid. a teraz proszę Miłości wysłuchać. – RYCERZ Chcę poetyczności Jutro dzień! przede dniem świt! dla was i chcę ją rozdmuchać; Wiesz ty, czym ty mogłeś być? zaproście tu na Wesele wszystkie dziwy, kwiaty, krzewy, POETA pioruny, brzęczenia, śpiewy… Słowo, Widmo gończe! POETA RYCERZ I chochoła! Zwiastun!! RACHEL POETA Już pan wierzy?! Głos jak marzeń moich piastun; Już to pana zajęło: Rycerz, Widmo, urojenie słoma, zwiędła róża, noc, przyoblekło szatę żywą. […] ta nadprzyrodzona Moc. RYCERZ POETA Z dali, hen z zaświatów, z prochów. – Może być weselna feta Przeszedłem ogień, co pali, na wielką skalę! […] przeszedłem zapady lochów. Ścigam, gonię, moc roztrwonię. Niosę dań, orężną dań. AKT II, SCENA 9 POETA, RYCERZ POETA W noc ponurych wichrów łkań RYCERZ wstajesz z lochów, z prochów, skał... Zbieraj się, skrzydlaty ptaku, nędzarzu, na koń, na koń, RYCERZ przepadnie przekleństwo, męka! Na głos mój ty będziesz drżał: Grunwald, miecze, król Jagiełło! […] POETA Tam to jest!! Olbrzymów dzieło; Co mówisz, okropne widziadło, Witołd, Zawisza, Jagiełło, na koń? – gdzie? – jak? […] tam to jest!! […] Ofiarnica – RYCERZ tam leć – tam chodź, tam leć!!! Na koń, zbudź się, ty żak, brać z tej zbrojowni zbroje, ty lecieć masz jak ptak! […] kopije, miecz i szczyt i stać tam wśród krwi, POETA aż na ogromny głos Zatrząsnął się cały dom... bladością się powlecze świt, a ciała wstaną, a zbroje wzejdą RYCERZ i pochwycą kopije, i przejdą!!! […] A czy wiesz, czym ty masz być, o czym tobie marzyć, śnić? MPO_7P POETA Za przyłbicą pustość, proch; POETA w oczach twoich czarny loch, – – Przyłbicę wznieś! za przyłbicą Noc; zbroja głuchym jękiem brzękła. RYCERZ Rękę daj. RYCERZ Miecz, miecz, siła nieulękła; POETA patrzaj w twarz, patrzaj w twarz; Duszę weź. ty mnie znasz. RYCERZ POETA Patrz!! Ktoś jest? POETA RYCERZ Śmierć – – – Noc! Moc. Stanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1984. Temat 2. Powrót do rodzinnego domu – źródło szczęścia czy obaw? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do fragmentu Dziedzictwa Zofii Kossak oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Zofia Kossak Dziedzictwo – Przeszliśmy Ural, stało mi się lżej [...]. Aby na zachód, aby przed siebie. Nieraz nadłożyłem drogi, nieraz błądziłem, a com był bliżej, tym mi było śpieszniej i tym okrutniej się bałem... – Czegożeś się bał, bumagę 7 mając? – Tegom się bał, co tutaj zastanę, Anielko. Osiem lat bez wiadomości... [...] Jedli w milczeniu, bo natłok myśli i wrażeń nie dawał ująć się w słowa. […] Wszystkie sześć patrzyły na brodatego ojca, tak odmiennego od panów, jakich widywały. On patrzył na nie również z radością i niepokojem. Znajdzieli drogę do serc i myśli tych starannie wychowanych panienek, które wyrosły bez niego? Nie pozostanież obcym, dziwnym wtrętem? Na ścianie nad siedzącymi bielały spłowiałe twarze rodzinnych portretów, dziadów i babek. Wojciech pomyślał z otuchą, że te poznają w przybyszu swoją krew. Między portretami (co niejednokrotnie gorszyło sąsiadów) wisiał obraz przedstawiający sławnego Solimana I, ogiera sprowadzonego z Turcji przez starego Gałczyńskiego. Wprawdzie Solimana, który za życia był ogniem i lotem, przedstawiono na obrazie jako opasa z maleńkim baranim łbem, ciężkim kadłubem, podającego obie przednie nogi ruchem psa, który służy Cd. Tematu 2. na następnej stronie. 7Bumaga – ros. papier. Tutaj: dokument potwierdzający uwolnienie skazańca z zesłania i pozwalający mu na powrót do domu. MPO_7P – niemniej wizerunek był cenną pamiątką. Wojciech spojrzał nań i wstrzymał pytanie dotyczące koni. Jego stada, jego ukochanych koni... Wstydził się pytać, by nie pomyślano, że jeszcze mało mu tego, co zastał. Jest żona, są dzieci, jest dom... Niedobrze żądać zbyt wiele. Lecz pani Aniela spostrzegła wzrok męża spoczywający na Solimanie i radośnie zawołała: – Wosiu, a wiesz, że twoje stado zostało?! Wyganowscy i Niemojowski rozebrali 8 je po swoich folwarkach na przechowanie. Odkiewicz posyłał owies... Nie wszystkie są. Parę matek 9 padło na kolkę czy z ochwatu, jeden źrebak nogę złamał, trochę młodzieży 10 sprzedali, żeby opędzić koszta. Ale Soliman III jest, i Perkun jest, z matek, co pamiętasz, Hesperyda, Kordula, Zulejka, Branka... Trzy młode: Fatima po Zulejce, Turkawka od Korduli, Śnieżka – nie pamiętam, od której... A, już wiem! Od Alby 11. Przypędzą ci to wszystko, niech się tylko zwiedzą. Wosiu, mężu mój, co tobie? Słabyś? – Cicho, Anielko, cicho... Boję się, widzisz, bom jest zanadto szczęśliwy... Konie parskały, ciągnąc raźno lekki powóz po bezśnieżnej drodze. [...] Siedząc na koźle stangret nie widzi uśmiechu dziedzica. Nie domyśla się, jak dziwne i sprzeczne bywają myśli zesłańca, co do domu wrócił. Nie tylko wrócił. Jak w bajce, zastał kochające dłonie wyciągnięte na powitanie, rodzinę, stół zastawiony jadłem... Tylko w powieściach tak bywa, nie w życiu, a ot, jemu się zdarzyło... Wyróżniony przez Opatrzność szczęśliwiec – czy cieszy się należycie? I tak, i nie. Skąd ta dwoistość? Wojciech Gałczyński sam nie wie. Wydaje mu się, że wszystko, co pozostawił jadąc na zesłanie, stanęło w miejscu i czekało jego powrotu. Czas mijał, lata płynęły, a dom, rodzina, służba, obejście, sąsiedzi, trwali nieruchomo. Znów jak w bajce, bo jest bajka o ludziach, co spali sto lat i obudzili się niby po godzinnej drzemce. On nie podzielał tej nieruchomości. On się zmieniał. Wrócił innym człowiekiem, niż był przed odjazdem. Podano mu jego własne odzienie, czekające od lat, i oto uwierało go w szwach 12. Zofia Kossak, Dziedzictwo, Warszawa, 1966. 8 Rozebrali je po swoich folwarkach na przechowanie – wzięli konie Wojciecha do swoich gospodarstw, żeby dbać o nie podczas jego nieobecności. 9 Parę matek – kilka klaczy. 10 Trochę młodzieży – kilka źrebaków. 11 Soliman III, Perkun, Hesperyda, Kordula, Zulejka, Branka, Fatima, Turkawka, Śnieżka, Alba – imiona koni. 12 Odzienie uwierało go w szwach – Wojciech Gałczyński po powrocie do domu nie czuł się swobodnie w roli dziedzica. MPO_7P WYPRACOWANIE na temat nr ………… Miejsce dla egzaminatora .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ MPO_7P ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ MPO_7P .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ ............................................................................................................................... ________ MPO_7P ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ MPO_7P ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ .................................................................................................................................. ________ MPO_7P ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ MPO_7P .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ ............................................................................................................................... ________ MPO_7P .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ ............................................................................................................................... ________ MPO_7P ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ Tabelę wypełnia egzaminator! Liczba punktów Suma Uzasadnienie przyznania 0 punktów 0−3−6 rozprawka A. B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja A. 0−3−6−9 B. 0 − 5 − 10 − 15 C. 0−2−4 D. 0−3−6 E. 0−1−2 F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 MPO_7P MPO_7P

  1. B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja
  2. A. 0−3−6−9
  3. B. 0 − 5 − 10 − 15
  4. C. 0−2−4
  5. D. 0−3−6
  6. E. 0−1−2
  7. F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 MPO_7P
Pokaż odpowiedź
Zadanie 14. (0–50) Temat 1. Jak wprowadzenie elementów fantastycznych do utworu wpływa na przesłanie tego utworu? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Wesela, do całego dramatu Stanisława Wyspiańskiego oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do Wesela i innego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Wesela i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; i wykorzystanie zawartych w nich 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacji. informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); kultury. 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera III. Tworzenie wypowiedzi. właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie trafne, Pełna Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne i pogłębione wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego nieznaczne Uzasadnienie nierażące błędy w poleceniu zaburzenia 12 trafne nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące w poleceniu częściowe Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą odpowiedzi problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: − pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, − trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: − szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, − wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), − częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, − częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 2. Powrót do rodzinnego domu – źródło szczęścia czy obaw? Rozważ problem i uzasadnij stanowisko, odwołując się do fragmentów Dziedzictwa Zofii Kossak oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanymi tekstami kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i innych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; i wykorzystanie zawartych w nich 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacji. informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); kultury. 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera III. Tworzenie wypowiedzi. właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie trafne, Pełna Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne i pogłębione wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego nieznaczne Uzasadnienie nierażące błędy w poleceniu zaburzenia 12 trafne nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące w poleceniu częściowe Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą odpowiedzi problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: − pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, − trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: − szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, − wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), − częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, − częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (Idź tam, dokąd ci każą) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (Auto, które oglądał, było za drogie) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone. Uwaga: tę samą funkcję pełnia nawiasy albo przecinki o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 50 punktów.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 14. (0–50) Temat 1. Jak wprowadzenie elementów fantastycznych do utworu wpływa na przesłanie tego utworu? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Wesela, do całego dramatu Stanisława Wyspiańskiego oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do Wesela i innego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Wesela i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; i wykorzystanie zawartych w nich 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacji. informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); kultury. 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera III. Tworzenie wypowiedzi. właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie trafne, Pełna Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne i pogłębione wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego nieznaczne Uzasadnienie nierażące błędy w poleceniu zaburzenia 12 trafne nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące w poleceniu częściowe Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą odpowiedzi problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: − pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, − trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: − szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, − wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), − częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, − częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 2. Powrót do rodzinnego domu – źródło szczęścia czy obaw? Rozważ problem i uzasadnij stanowisko, odwołując się do fragmentów Dziedzictwa Zofii Kossak oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanymi tekstami kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i innych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; i wykorzystanie zawartych w nich 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacji. informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); kultury. 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera III. Tworzenie wypowiedzi. właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie trafne, Pełna Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne i pogłębione wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego nieznaczne Uzasadnienie nierażące błędy w poleceniu zaburzenia 12 trafne nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące w poleceniu częściowe Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą odpowiedzi problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: − pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, − trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: − szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, − wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), − częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, − częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (Idź tam, dokąd ci każą) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (Auto, które oglądał, było za drogie) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone. Uwaga: tę samą funkcję pełnia nawiasy albo przecinki o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.