Maj 2018 · Formuła 2015

Język polski 2018 — poziom podstawowy — Formuła 2015

Rozwiązuj zadania bezpośrednio na stronie, a następnie odsłoń odpowiedź zgodną z zasadami CKE. Wyjaśnienia krok po kroku będziemy uzupełniać sukcesywnie.

Zadania
13
Punkty
70
Poziom
Podstawowy

Zadania z arkusza

Zadania, odpowiedzi i wyjaśnienia

Najpierw rozwiąż zadanie samodzielnie. Następnie odsłoń podpowiedź, odpowiedź albo pełne rozwiązanie — zależnie od tego, czego teraz potrzebujesz.

Wersja arkusza

MPO-P1_1P-182 · Formuła 2015

Zadanie 1 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

1. P F rozwoju form poetyckich w literaturze powojennej. Autor łączy emocjonalną ocenę dorobku Tadeusza Różewicza 2. z racjonalnymi argumentami uzasadniającymi przyznanie poecie P F tytułu doctora honoris causa. Autor nie komentuje postawy Tadeusza Różewicza wobec 3. P F doświadczeń wojny. 1 Liryki lozańskie – cykl utworów poetyckich Adama Mickiewicza. MPO_1P

Zadanie 1. (0–1) Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń odnoszących się do przemówienia Włodzimierza Wójcika. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Autor podkreśla szczególne zasługi Tadeusza Różewicza dla 1. P F rozwoju form poetyckich w literaturze powojennej. Autor łączy emocjonalną ocenę dorobku Tadeusza Różewicza 2. z racjonalnymi argumentami uzasadniającymi przyznanie poecie P F tytułu doctora honoris causa. Autor nie komentuje postawy Tadeusza Różewicza wobec 3. P F doświadczeń wojny. 1 Liryki lozańskie – cykl utworów poetyckich Adama Mickiewicza. MPO_1P

Pokaż odpowiedź
Zadanie 1. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie wydzielonych przez siebie fragmentów […]; zawartych w nich informacji. 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź 1. PRAWDA 2. PRAWDA 3. FAŁSZ

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 1. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie wydzielonych przez siebie fragmentów […]; zawartych w nich informacji. 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź 1. PRAWDA 2. PRAWDA 3. FAŁSZ

Zadanie 2 · 2 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Na podstawie przemówienia Włodzimierza Wójcika sformułuj dwa argumenty, którymi uzasadnisz, że Tadeusz Różewicz zmienił charakter poezji powstałej po doświadczeniach II wojny światowej. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Pokaż odpowiedź
Zadanie 2. (0–2) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Schemat punktowania 2 p. – poprawne sformułowanie dwóch argumentów. 1 p. – poprawne sformułowanie jednego argumentu. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Tadeusz Różewicz zmienił charakter poezji powstałej po doświadczeniach II wojny światowej, gdyż jego wiersze cechowały się brakiem nadmiernego zdobnictwa, symboliki i metafor – stały się podobne do prozy. Autor poezji stwierdził również, że wiersze przedwojenne są zbyt patetyczne i sztuczne, dlatego zrezygnował z tego w swoich dziełach. • Tadeusz Różewicz zanegował uprzedni patriotyczno-tyrtejski charakter poezji, koncentrując się na walce z chaosem i konsumpcjonizmem. Zmienił również formę, odchodząc od metaforyki i zdobnictwa, skupił się na pierwszym znaczeniu słów. Uwaga. Aby za odpowiedź został przyznany punkt, musi ona mieć formę argumentu zawierającego uogólnienie i uszczegółowienie. Argumenty te mogą się odnosić zarówno do problematyki, jak i do organizacji wypowiedzi poetyckiej.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 2. (0–2) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Schemat punktowania 2 p. – poprawne sformułowanie dwóch argumentów. 1 p. – poprawne sformułowanie jednego argumentu. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Tadeusz Różewicz zmienił charakter poezji powstałej po doświadczeniach II wojny światowej, gdyż jego wiersze cechowały się brakiem nadmiernego zdobnictwa, symboliki i metafor – stały się podobne do prozy. Autor poezji stwierdził również, że wiersze przedwojenne są zbyt patetyczne i sztuczne, dlatego zrezygnował z tego w swoich dziełach. • Tadeusz Różewicz zanegował uprzedni patriotyczno-tyrtejski charakter poezji, koncentrując się na walce z chaosem i konsumpcjonizmem. Zmienił również formę, odchodząc od metaforyki i zdobnictwa, skupił się na pierwszym znaczeniu słów. Uwaga. Aby za odpowiedź został przyznany punkt, musi ona mieć formę argumentu zawierającego uogólnienie i uszczegółowienie. Argumenty te mogą się odnosić zarówno do problematyki, jak i do organizacji wypowiedzi poetyckiej.

Zadanie 3 · 2 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Czy z wiersza Tadeusza Różewicza Chleb, przywołanego przez autora przemówienia, wynika, że spełniło się pragnienie Adama Mickiewicza wyrażone w poniższym fragmencie Epilogu Pana Tadeusza? W uzasadnieniu swojej odpowiedzi wykorzystaj symbolikę poniższego fragmentu Epilogu oraz wiersza Chleb. O, gdybym kiedy dożył tej pociechy, Żeby te księgi zbłądziły pod strzechy, Żeby wieśniaczki, kręcąc kołowrotki, Gdy odśpiewają ulubione zwrotki O tej dziewczynie, co tak grać lubiła, Że przy skrzypeczkach gąski pogubiła, O tej sierocie, co piękna jak zorze Zaganiać gąski szła w wieczornej porze, Gdyby też wzięły na koniec do ręki Te księgi, proste jako ich piosenki! ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. MPO_1P

Pokaż odpowiedź
Zadanie 3. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Zdający: 2.5) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty (dostrzega cechy wspólne II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. i różne). 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Schemat punktowania 2 p. – zajęcie stanowiska i jego uzasadnienie z wykorzystaniem symboliki fragmentu Epilogu oraz wiersza Chleb. 1 p. – zajęcie stanowiska i jego uzasadnienie z wykorzystaniem symboliki fragmentu Epilogu albo wiersza Chleb. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź • Adam Mickiewicz w przytoczonym fragmencie „Epilogu” „Pana Tadeusza” wyraża pragnienie, aby jego dzieło, jego twórczość były obecne w życiu zwykłych ludzi, aby wzbudzały w nich emocje. Z wiersza Tadeusza Różewicza jasno wynika, że to pragnienie spełniło się. Już sam tytuł „Chleb” mówi o tym, że poezja Mickiewicza to coś powszedniego dla Polaków, każdy ją zna. Ponadto sformułowanie „[…] który się w krew narodu zmienia” sugeruje, że twórczość Adama Mickiewicza stała się integralną częścią narodu polskiego. • Pragnienie Adama Mickiewicza wyrażone we fragmencie „Epilogu” „Pana Tadeusza” zostało spełnione, ponieważ przelane na papier słowa autora miały w przyszłości być czytane przez zwykłych ludzi, rozumiane przez „wieśniaczki”. Zadaniem utworu była trafnie do serc i umysłów prostych ludzi w ich codzienności. W wierszu „Chleb” poezja Mickiewicza staje się elementem codzienności, tytułowym chlebem, który wpływa na cały naród. Uwaga. W przypadku błędu rzeczowego dotyczącego „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza należy przyznać 0 punktów.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 3. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Zdający: 2.5) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty (dostrzega cechy wspólne II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. i różne). 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Schemat punktowania 2 p. – zajęcie stanowiska i jego uzasadnienie z wykorzystaniem symboliki fragmentu Epilogu oraz wiersza Chleb. 1 p. – zajęcie stanowiska i jego uzasadnienie z wykorzystaniem symboliki fragmentu Epilogu albo wiersza Chleb. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź • Adam Mickiewicz w przytoczonym fragmencie „Epilogu” „Pana Tadeusza” wyraża pragnienie, aby jego dzieło, jego twórczość były obecne w życiu zwykłych ludzi, aby wzbudzały w nich emocje. Z wiersza Tadeusza Różewicza jasno wynika, że to pragnienie spełniło się. Już sam tytuł „Chleb” mówi o tym, że poezja Mickiewicza to coś powszedniego dla Polaków, każdy ją zna. Ponadto sformułowanie „[…] który się w krew narodu zmienia” sugeruje, że twórczość Adama Mickiewicza stała się integralną częścią narodu polskiego. • Pragnienie Adama Mickiewicza wyrażone we fragmencie „Epilogu” „Pana Tadeusza” zostało spełnione, ponieważ przelane na papier słowa autora miały w przyszłości być czytane przez zwykłych ludzi, rozumiane przez „wieśniaczki”. Zadaniem utworu była trafnie do serc i umysłów prostych ludzi w ich codzienności. W wierszu „Chleb” poezja Mickiewicza staje się elementem codzienności, tytułowym chlebem, który wpływa na cały naród. Uwaga. W przypadku błędu rzeczowego dotyczącego „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza należy przyznać 0 punktów.

Zadanie 4 · 3 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

a) Spośród podanych określeń wybierz te, które charakteryzują język przemówienia Włodzimierza Wójcika. A. stosowanie wykrzyknień B. schematyczna składnia C. słownictwo wyrażające ocenę D. używanie przenośni E. liczne wyrazy nacechowane negatywnie F. stosowanie terminologii teoretycznoliterackiej b) Wymień dwa środki językowe świadczące o zastosowaniu przez Włodzimierza Wójcika etykiety językowej wobec Tadeusza Różewicza i uczestników uroczystości. Podaj nazwę każdego z nich i zilustruj przykładem z tekstu. Nazwa środka językowego Przykład z tekstu 1.

  1. A. stosowanie wykrzyknień
  2. B. schematyczna składnia
  3. C. słownictwo wyrażające ocenę
  4. D. używanie przenośni
  5. E. liczne wyrazy nacechowane negatywnie
  6. F. stosowanie terminologii teoretycznoliterackiej b) Wymień dwa środki językowe świadczące o zastosowaniu przez Włodzimierza Wójcika etykiety językowej wobec Tadeusza Różewicza i uczestników uroczystości. Podaj nazwę każdego z nich i zilustruj przykładem z tekstu. Nazwa środka językowego Przykład z tekstu 1. 2.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 4. (0–3) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.4) […] rozpoznaje zastosowane […] zawartych w nich informacji. środki językowe i ich funkcje w tekście. a) Schemat punktowania 1 p. – wskazanie trzech poprawnych określeń. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź C, D, F Uwaga. Wskazanie nawet jednej nieprawidłowej odpowiedzi przy trzech prawidłowych skutkuje przyznaniem 0 punktów. b) Schemat punktowania 2 p. – wskazanie dwóch środków językowych i zilustrowanie każdego z nich właściwym przykładem. 1 p. – wskazanie jednego środka językowego i zilustrowanie go właściwym przykładem. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • bezpośredni zwrot / formy adresatywne / apostrofy / formy grzecznościowe – nadać Tobie / Dostojny Doktorancie / Panie Rektorze • epitety lub inne określenia nacechowane pozytywnie – Prześwietny Senacie / Dostojny Doktorancie / wielkiemu pisarzowi / fenomenalnego debiutu Różewicza / Wielkim Współczesnym • peryfraza – Wielki Współczesny • użycie wielkich liter – Twych / Prześwietny Senat Uwaga. • Podanie tylko środków językowych lub samych przykładów z tekstu nie jest punktowane. • Wszystkie wskazane środki językowe muszą odnosić się do etykiety językowej.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 3 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 4. (0–3) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.4) […] rozpoznaje zastosowane […] zawartych w nich informacji. środki językowe i ich funkcje w tekście. a) Schemat punktowania 1 p. – wskazanie trzech poprawnych określeń. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź C, D, F Uwaga. Wskazanie nawet jednej nieprawidłowej odpowiedzi przy trzech prawidłowych skutkuje przyznaniem 0 punktów. b) Schemat punktowania 2 p. – wskazanie dwóch środków językowych i zilustrowanie każdego z nich właściwym przykładem. 1 p. – wskazanie jednego środka językowego i zilustrowanie go właściwym przykładem. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • bezpośredni zwrot / formy adresatywne / apostrofy / formy grzecznościowe – nadać Tobie / Dostojny Doktorancie / Panie Rektorze • epitety lub inne określenia nacechowane pozytywnie – Prześwietny Senacie / Dostojny Doktorancie / wielkiemu pisarzowi / fenomenalnego debiutu Różewicza / Wielkim Współczesnym • peryfraza – Wielki Współczesny • użycie wielkich liter – Twych / Prześwietny Senat Uwaga. • Podanie tylko środków językowych lub samych przykładów z tekstu nie jest punktowane. • Wszystkie wskazane środki językowe muszą odnosić się do etykiety językowej.

Zadanie 5 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B, a następnie 1., 2. albo 3. W wypowiedzeniu W tomach poetyckich „Niepokój” i „Czerwona rękawiczka” wypowiadał się w imieniu swojego pokolenia, dokonując gorzkiego obrachunku z minioną wojenną przeszłością dominuje funkcja autor przemówienia wyraża w tym 1. wypowiedzeniu swoją opinię na temat A. impresywna, twórczości Tadeusza Różewicza. wypowiedzenie to zawiera informacje ponieważ 2. o konkretnych tomach poetyckich Tadeusza Różewicza. B. ekspresywna, wypowiedzenie to w bezpośredni sposób 3. zmusza odbiorców do uznania argumentów mówcy. MPO_1P Tekst do zadań 6.–12. Wojciech Bonowicz Profesja stulecia Od dawna chodzi mi po głowie pomysł, żeby założyć biuro tłumaczeń. Pełna nazwa brzmiałaby: Biuro Tłumaczeń w Języku Polskim. Nie „na język”, ale właśnie „w języku”. Ludzie przychodziliby do mnie z tekstami, które gdzieś przeczytali lub usłyszeli, a ja bym im tłumaczył, co autorzy mieli na myśli. Robota beznadziejna, ale społecznie pożyteczna. Stawki byłyby niewygórowane, bo jednak zależałoby mi, by klientów przychodziło jak najwięcej. Dla tych, którzy przynosiliby współczesne wiersze – rabat. Tłumacz to zawód XXI wieku, mówił Ryszard Kapuściński, mając oczywiście na myśli przekłady z jednego języka na drugi. Świat by zamarł, gdyby nagle zabrakło tych wszystkich pracowitych, upartych, często źle opłacanych mediatorów. Ale sądzę, że dziś równie potrzebni są tłumacze wewnątrzjęzykowi. Może na uczelniach należałoby stworzyć odpowiednie kierunki – rodzaj połączenia językoznawstwa, filozofii i psychologii? Tłumacze, którzy zdecydowaliby się na takie studia, musieliby być biegli w różnych dziedzinach. […] Bardzo potrzeba dziś mediatorów w wojnach wewnętrznych. Oczywiście mediacje tego rodzaju nie są możliwe przed kamerami czy na forach internetowych. Tylko w zaciszu gabinetu, twarzą w twarz, da się może jeszcze coś wytłumaczyć. „Posłuchajmy się!” – apeluje o. Wacław Hryniewicz w […] książce Wiara w oczekiwaniu. Słuchać się nawzajem jest jednak coraz trudniej. Gdyby rzecz całą wyłożył nam ktoś neutralny, z dyplomem uprawniającym do tego typu mediacji, może byśmy posłuchali. No dobrze. A co z przypadkami, kiedy ktoś mówi, ale nie wie, o co mu chodzi? Wielu ludzi powtarza jak papugi. Więcej: łapią jakieś słowo czy sformułowanie, sklejają z innym przypadkowym słowem… Ich wypowiedzi często przypominają anonimy wyklejane na kartkach z fragmentów powycinanych z gazet. Czasem ich cel jest podobny jak owych anonimów: ośmieszyć, wystraszyć, zagrozić. Co w takich sytuacjach ma zrobić tłumacz? Myślę, że nawet pokazanie samej techniki wiele wyjaśnia. Potem trzeba by wytłumaczyć, skąd się te „anonimy” biorą. Może jest w człowieku potrzeba takiego „klejenia”? Może coś w ten sposób chce ratować? Przed czymś się broni? Wyobraźmy sobie i taką sytuację: do mojego biura tłumaczeń przychodzi publicysta N.N.2, kładzie na biurku numer pisma, w którym publikuje, i prosi: „Tak mi się tu napisało. Może mi pan wytłumaczyć, o co mi właściwie szło?”. Pewnie się zastanawiacie, dlaczego za tłumaczenie współczesnych wierszy miałby być rabat. Po pierwsze – żeby pobudzić zainteresowanie wierszami. Słówko „rabat” ciągle ma niezdrową siłę przyciągania. Po drugie – wiersze, choćby nie wiem jak wydawały się trudne, skomplikowane formalnie, gęste od nakładających się na siebie sensów, dużo łatwiej wytłumaczyć niż większość tego, co się dookoła mówi i wypisuje. PS Tylko mi niczego jeszcze nie wysyłajcie. Na razie biuro nie jest otwarte. Na podstawie: Wojciech Bonowicz, Profesja stulecia, „Tygodnik Powszechny” 2016, nr 42. 2 N.N. – skrót oznaczający kogoś nieznanego, anonimowego, stosowany również w celu uniknięcia podania nazwiska. MPO_1P

  1. A. impresywna, twórczości Tadeusza Różewicza. wypowiedzenie to zawiera informacje ponieważ 2. o konkretnych tomach poetyckich Tadeusza Różewicza.
  2. B. ekspresywna, wypowiedzenie to w bezpośredni sposób 3. zmusza odbiorców do uznania argumentów mówcy. MPO_1P Tekst do zadań 6.–12. Wojciech Bonowicz Profesja stulecia Od dawna chodzi mi po głowie pomysł, żeby założyć biuro tłumaczeń. Pełna nazwa brzmiałaby: Biuro Tłumaczeń w Języku Polskim. Nie „na język”, ale właśnie „w języku”. Ludzie przychodziliby do mnie z tekstami, które gdzieś przeczytali lub usłyszeli, a ja bym im tłumaczył, co autorzy mieli na myśli. Robota beznadziejna, ale społecznie pożyteczna. Stawki byłyby niewygórowane, bo jednak zależałoby mi, by klientów przychodziło jak najwięcej. Dla tych, którzy przynosiliby współczesne wiersze – rabat. Tłumacz to zawód XXI wieku, mówił Ryszard Kapuściński, mając oczywiście na myśli przekłady z jednego języka na drugi. Świat by zamarł, gdyby nagle zabrakło tych wszystkich pracowitych, upartych, często źle opłacanych mediatorów. Ale sądzę, że dziś równie potrzebni są tłumacze wewnątrzjęzykowi. Może na uczelniach należałoby stworzyć odpowiednie kierunki – rodzaj połączenia językoznawstwa, filozofii i psychologii? Tłumacze, którzy zdecydowaliby się na takie studia, musieliby być biegli w różnych dziedzinach. […] Bardzo potrzeba dziś mediatorów w wojnach wewnętrznych. Oczywiście mediacje tego rodzaju nie są możliwe przed kamerami czy na forach internetowych. Tylko w zaciszu gabinetu, twarzą w twarz, da się może jeszcze coś wytłumaczyć. „Posłuchajmy się!” – apeluje o. Wacław Hryniewicz w […] książce Wiara w oczekiwaniu. Słuchać się nawzajem jest jednak coraz trudniej. Gdyby rzecz całą wyłożył nam ktoś neutralny, z dyplomem uprawniającym do tego typu mediacji, może byśmy posłuchali. No dobrze. A co z przypadkami, kiedy ktoś mówi, ale nie wie, o co mu chodzi? Wielu ludzi powtarza jak papugi. Więcej: łapią jakieś słowo czy sformułowanie, sklejają z innym przypadkowym słowem… Ich wypowiedzi często przypominają anonimy wyklejane na kartkach z fragmentów powycinanych z gazet. Czasem ich cel jest podobny jak owych anonimów: ośmieszyć, wystraszyć, zagrozić. Co w takich sytuacjach ma zrobić tłumacz? Myślę, że nawet pokazanie samej techniki wiele wyjaśnia. Potem trzeba by wytłumaczyć, skąd się te „anonimy” biorą. Może jest w człowieku potrzeba takiego „klejenia”? Może coś w ten sposób chce ratować? Przed czymś się broni? Wyobraźmy sobie i taką sytuację: do mojego biura tłumaczeń przychodzi publicysta N.N.2, kładzie na biurku numer pisma, w którym publikuje, i prosi: „Tak mi się tu napisało. Może mi pan wytłumaczyć, o co mi właściwie szło?”. Pewnie się zastanawiacie, dlaczego za tłumaczenie współczesnych wierszy miałby być rabat. Po pierwsze – żeby pobudzić zainteresowanie wierszami. Słówko „rabat” ciągle ma niezdrową siłę przyciągania. Po drugie – wiersze, choćby nie wiem jak wydawały się trudne, skomplikowane formalnie, gęste od nakładających się na siebie sensów, dużo łatwiej wytłumaczyć niż większość tego, co się dookoła mówi i wypisuje. PS Tylko mi niczego jeszcze nie wysyłajcie. Na razie biuro nie jest otwarte. Na podstawie: Wojciech Bonowicz, Profesja stulecia, „Tygodnik Powszechny” 2016, nr 42. 2 N.N. – skrót oznaczający kogoś nieznanego, anonimowego, stosowany również w celu uniknięcia podania nazwiska. MPO_1P
Pokaż odpowiedź
Zadanie 5. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 3.4) rozpoznaje […] funkcje tekstu ([…] zawartych w nich informacji. ekspresywną […]). Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź B1

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 5. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 3.4) rozpoznaje […] funkcje tekstu ([…] zawartych w nich informacji. ekspresywną […]). Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź B1

Zadanie 6 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Co jest głównym przedmiotem rozważań autora tekstu? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. A. Funkcje anonimów w debacie publicznej. B. Rola tłumaczy w wielojęzycznym świecie. C. Niemożność wzajemnego zrozumienia się i jej przyczyny. D. Stosowanie manipulacji przez nadawców tekstów wobec odbiorców.

  1. A. Funkcje anonimów w debacie publicznej.
  2. B. Rola tłumaczy w wielojęzycznym świecie.
  3. C. Niemożność wzajemnego zrozumienia się i jej przyczyny.
  4. D. Stosowanie manipulacji przez nadawców tekstów wobec odbiorców.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 6. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź C

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 6. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź C

Zadanie 7 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Wyjaśnij, na czym – zdaniem autora – polegałaby rola „tłumaczy w języku polskim”. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Pokaż odpowiedź
Zadanie 7. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Schemat punktowania 1 p. – poprawne wyjaśnienie. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Rola tłumaczy w języku polskim polegałaby na objaśnianiu tekstu, tłumaczeniu, jakie były intencje autora. • Rola takich tłumaczy polegałaby na rozwiązywaniu problemów związanych z komunikacją i zrozumieniem się nawzajem.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 7. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Schemat punktowania 1 p. – poprawne wyjaśnienie. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Rola tłumaczy w języku polskim polegałaby na objaśnianiu tekstu, tłumaczeniu, jakie były intencje autora. • Rola takich tłumaczy polegałaby na rozwiązywaniu problemów związanych z komunikacją i zrozumieniem się nawzajem.

Zadanie 8 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Wojciecha Bonowicza. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Współczesna poezja posługuje się prostszym językiem niż 1. P F publicystyka. Tylko dyskusja publiczna umożliwia dogłębne wyjaśnienie 2. P F skrajnie różnych stanowisk. Pomysł stworzenia Biura Tłumaczeń w Języku Polskim jest 3. ironicznym komentarzem do aktualnych problemów P F w komunikowaniu się.

Pokaż odpowiedź
Zadanie 8. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź 1. FAŁSZ 2. FAŁSZ 3. PRAWDA

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 8. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz zawartych w nich informacji. wydzielonych przez siebie fragmentów […]. Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź 1. FAŁSZ 2. FAŁSZ 3. PRAWDA

Zadanie 9 · 2 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

a) Wyjaśnij sens tytułu Profesja stulecia w kontekście całego tekstu. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. b) Wyjaśnij znaczenie wyrazu mediatorów użytego w poniższym zdaniu. Bardzo potrzeba dziś mediatorów w wojnach wewnętrznych. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. MPO_1P

Pokaż odpowiedź
Zadanie 9. (0–2) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu (a w nim I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie znaczenie wyrazów […]) oraz wydzielonych zawartych w nich informacji. przez siebie fragmentów […]; 3.1) analizuje i definiuje […] znaczenia słów. a) Schemat punktowania 1 p. – poprawne wyjaśnienie tytułu. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Tytuł „Profesja stulecia” w ironiczny sposób ukazuje, z czym ma problem współczesne społeczeństwo. Jest nim brak zrozumienia sensu wypowiedzi innych osób, którzy posługują się tym samym językiem. • Tytuł „Profesja stulecia” sugeruje, iż autor tekstu dostrzega wszechobecne problemy w komunikowaniu się z innymi ludźmi, a zawód tłumacz w języku polskim rozwiązałby je poprzez wyjaśnienie, co nadawca chciał przekazać. b) Schemat punktowania 1 p. – poprawne wyjaśnienie znaczenia. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Wojny wewnętrzne polegają na braku umiejętności wzajemnego słuchania się oraz rozumienia. „Mediatorzy” w kontekście tekstu są osobami z założenia postronnymi, które miałyby wysłuchać wszystkich stron konfliktu oraz spokojnie wytłumaczyć sens wypowiedzi każdej z osób. • Mediatorzy to osoby pośredniczące w rozwiązywaniu, łagodzeniu pewnych sporów, wewnętrznych konfliktów, ułatwiające właściwą wzajemną komunikację językową.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 9. (0–2) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu (a w nim I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie znaczenie wyrazów […]) oraz wydzielonych zawartych w nich informacji. przez siebie fragmentów […]; 3.1) analizuje i definiuje […] znaczenia słów. a) Schemat punktowania 1 p. – poprawne wyjaśnienie tytułu. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Tytuł „Profesja stulecia” w ironiczny sposób ukazuje, z czym ma problem współczesne społeczeństwo. Jest nim brak zrozumienia sensu wypowiedzi innych osób, którzy posługują się tym samym językiem. • Tytuł „Profesja stulecia” sugeruje, iż autor tekstu dostrzega wszechobecne problemy w komunikowaniu się z innymi ludźmi, a zawód tłumacz w języku polskim rozwiązałby je poprzez wyjaśnienie, co nadawca chciał przekazać. b) Schemat punktowania 1 p. – poprawne wyjaśnienie znaczenia. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Wojny wewnętrzne polegają na braku umiejętności wzajemnego słuchania się oraz rozumienia. „Mediatorzy” w kontekście tekstu są osobami z założenia postronnymi, które miałyby wysłuchać wszystkich stron konfliktu oraz spokojnie wytłumaczyć sens wypowiedzi każdej z osób. • Mediatorzy to osoby pośredniczące w rozwiązywaniu, łagodzeniu pewnych sporów, wewnętrznych konfliktów, ułatwiające właściwą wzajemną komunikację językową.

Zadanie 10 · 1 punktOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Na podstawie tekstu podaj przykład nieetycznego posługiwania się językiem. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….…………………………………………………………………………………………..

Pokaż odpowiedź
Zadanie 10. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie wydzielonych przez siebie fragmentów […]; zawartych w nich informacji. 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Złe intencje wypowiedzi: ośmieszenie, zastraszenie kogoś. • Nieetyczne posługiwanie się językiem polskim polega m.in. na wykorzystywaniu go w celu ośmieszenia, wystraszenia.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 10. (0–1) Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie wydzielonych przez siebie fragmentów […]; zawartych w nich informacji. 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Złe intencje wypowiedzi: ośmieszenie, zastraszenie kogoś. • Nieetyczne posługiwanie się językiem polskim polega m.in. na wykorzystywaniu go w celu ośmieszenia, wystraszenia.

Zadanie 11 · 2 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Przeczytaj zdania. Wielu ludzi powtarza jak papugi. Więcej: łapią jakieś słowo czy sformułowanie, sklejają z innym przypadkowym słowem… a) Wyjaśnij, czemu służy zastosowanie sformułowań potocznych w powyższych zdaniach. ………………………………………………………………………………………………...… ……………………………………………………………………………………………...…… b) Przekształć powyższe zdania tak, aby uniknąć użycia sformułowań potocznych. ………………………………………………………………………………………………...… ……………………………………………………………………………………………...……

Pokaż odpowiedź
Zadanie 11. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.4) […] rozpoznaje zastosowane […] środki językowe i ich funkcje w tekście; I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 3.1) analizuje i definiuje […] znaczenia zawartych w nich informacji. słów; 3.8) odróżnia słownictwo neutralne od emocjonalnego i wartościującego, oficjalne od swobodnego. 1.7) wykonuje różne działania na tekście cudzym […]. III. Tworzenie wypowiedzi. Umiejętność z III etapu edukacyjnego 2.2) sprawnie posługuje się oficjalną […] odmianą polszczyzny […]. a) Schemat punktowania 1 p. – wyjaśnienie, czemu służy zastosowanie sformułowań potocznych. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Zastosowanie sformułowań potocznych ma na celu pokazanie, jakim językiem włada społeczeństwo, oraz jest adekwatnym sposobem opisania zachowań ludzi podczas komunikowania się. • W celu wzmocnienia funkcji ekspresywnej zdania. Autor pogardliwie traktuje takie zachowanie, co podkreśla odpowiednimi sformułowaniami. b) Schemat punktowania 1 p. – poprawne przekształcenie zdań. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź • Wielu ludzi bezmyślnie powtarza. Więcej: wybiera/wyjmuje z kontekstu słowo czy sformułowanie, łącząc je z innym przypadkowym słowem. • Wielu ludzi bezmyślnie powtarza. Więcej: napotykają jakieś słowo czy sformułowanie, łączą z innym przypadkowym słowem. Uwaga. Przekształceniu z języka potocznego muszą ulec trzy elementy: „powtarza jak papugi”, „łapią”, „sklejają z innym”, należy przy tym zachować pełny sens zdań. Zdający może zmienić strukturę zdania.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 11. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: 1.4) […] rozpoznaje zastosowane […] środki językowe i ich funkcje w tekście; I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 3.1) analizuje i definiuje […] znaczenia zawartych w nich informacji. słów; 3.8) odróżnia słownictwo neutralne od emocjonalnego i wartościującego, oficjalne od swobodnego. 1.7) wykonuje różne działania na tekście cudzym […]. III. Tworzenie wypowiedzi. Umiejętność z III etapu edukacyjnego 2.2) sprawnie posługuje się oficjalną […] odmianą polszczyzny […]. a) Schemat punktowania 1 p. – wyjaśnienie, czemu służy zastosowanie sformułowań potocznych. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Zastosowanie sformułowań potocznych ma na celu pokazanie, jakim językiem włada społeczeństwo, oraz jest adekwatnym sposobem opisania zachowań ludzi podczas komunikowania się. • W celu wzmocnienia funkcji ekspresywnej zdania. Autor pogardliwie traktuje takie zachowanie, co podkreśla odpowiednimi sformułowaniami. b) Schemat punktowania 1 p. – poprawne przekształcenie zdań. 0 p. – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź • Wielu ludzi bezmyślnie powtarza. Więcej: wybiera/wyjmuje z kontekstu słowo czy sformułowanie, łącząc je z innym przypadkowym słowem. • Wielu ludzi bezmyślnie powtarza. Więcej: napotykają jakieś słowo czy sformułowanie, łączą z innym przypadkowym słowem. Uwaga. Przekształceniu z języka potocznego muszą ulec trzy elementy: „powtarza jak papugi”, „łapią”, „sklejają z innym”, należy przy tym zachować pełny sens zdań. Zdający może zmienić strukturę zdania.

Zadanie 12 · 3 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Napisz streszczenie tekstu liczące 40–60 słów. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. ……….………………………………………………………………………………………….. MPO_1P

Pokaż odpowiedź
Zadanie 12. (0–3) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia zawartych w nich informacji. i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia. Zdający: III. Tworzenie wypowiedzi 1.7) wykonuje różne działania na tekście cudzym ([…] streszcza […]). Schemat punktowania 3 p. – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; adekwatny poziom uogólnienia, streszczenie logicznie spójne, właściwa liczba słów. 2 p. – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia LUB logicznej spójności streszczenia. 1 p. – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia ORAZ logicznej spójności streszczenia. 0 p. – odpowiedź błędna LUB brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Bonowicz w swoim tekście porusza problem komunikacji między ludźmi mówiącymi tym samym językiem. Ironicznie proponuje rozwiązanie: utworzenie zawodu tłumacza „z polskiego na nasze”. Taki mediator wyjaśniałby nieporozumienia wynikające z braku umiejętności wzajemnego słuchania. Ponadto autor przywołuje sytuacje, w których mówiący sami nie wiedzą, o czym mówią, lub używają języka w sposób nieetyczny. • Coraz trudniej nam się porozumieć, chociaż mówimy tym samym językiem. Autor zauważa ten problem i w żartach chce powołać biuro tłumaczeń wewnątrzjęzykowych. Skoro często nie rozumiemy się nawzajem, potrzebujemy także mediatorów, żeby rozstrzygnęli spory mające podłoże językowe. Bezrefleksyjnie wykorzystujemy schematy w wypowiedziach. Przez to obecnie nawet poezję łatwiej zrozumieć niż publicystykę. Taki tłumacz to faktycznie zawód z przyszłością.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 3 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 12. (0–3) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia zawartych w nich informacji. i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia. Zdający: III. Tworzenie wypowiedzi 1.7) wykonuje różne działania na tekście cudzym ([…] streszcza […]). Schemat punktowania 3 p. – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; adekwatny poziom uogólnienia, streszczenie logicznie spójne, właściwa liczba słów. 2 p. – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia LUB logicznej spójności streszczenia. 1 p. – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia ORAZ logicznej spójności streszczenia. 0 p. – odpowiedź błędna LUB brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Bonowicz w swoim tekście porusza problem komunikacji między ludźmi mówiącymi tym samym językiem. Ironicznie proponuje rozwiązanie: utworzenie zawodu tłumacza „z polskiego na nasze”. Taki mediator wyjaśniałby nieporozumienia wynikające z braku umiejętności wzajemnego słuchania. Ponadto autor przywołuje sytuacje, w których mówiący sami nie wiedzą, o czym mówią, lub używają języka w sposób nieetyczny. • Coraz trudniej nam się porozumieć, chociaż mówimy tym samym językiem. Autor zauważa ten problem i w żartach chce powołać biuro tłumaczeń wewnątrzjęzykowych. Skoro często nie rozumiemy się nawzajem, potrzebujemy także mediatorów, żeby rozstrzygnęli spory mające podłoże językowe. Bezrefleksyjnie wykorzystujemy schematy w wypowiedziach. Przez to obecnie nawet poezję łatwiej zrozumieć niż publicystykę. Taki tłumacz to faktycznie zawód z przyszłością.

Zadanie 13 · 50 punktówOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie. Temat 1. Tęsknota – siła niszcząca czy budująca ludzkie życie? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całej powieści Bolesława Prusa oraz wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Bolesław Prus Lalka Wokulski usiadł na kanapie i oparłszy głowę o ścianę, mówił jakby do siebie: – Nie masz pojęcia, co ja wycierpiałem, oddalony od wszystkich, niepewny, czy już kogo zobaczę, tak strasznie samotny. […] Nalej mi wina, Ignacy. Wypił, zaczął znowu chodzić po pokoju i mówić przyciszonym głosem: – Pierwszy raz spadło to na mnie w czasie przeprawy przez Dunaj, trwającej od wieczora do nocy. Płynąłem sam i Cygan przewoźnik. Nie mogąc rozmawiać, przypatrywałem się okolicy. Były w tym miejscu piaszczyste brzegi jak u nas. I drzewa podobne do naszych wierzb, wzgórza porośnięte leszczyną i kępy lasów sosnowych. Przez chwilę zdawało mi się, że jestem w kraju i że nim noc zapadnie, znowu was zobaczę. Noc zapadła, ale jednocześnie zniknęły mi z oczu brzegi. Byłem sam na ogromnej smudze wody, w której odbijały się nikłe gwiazdy. Wówczas przyszło mi na myśl, że tak daleko jestem od domu, że dziś ostatnim między mną i wami łącznikiem są tylko te gwiazdy, że w tej chwili u was może nikt nie patrzy na nie, nikt o mnie nie pamięta, nikt... Uczułem jakby wewnętrzne rozdarcie i wtedy dopiero przekonałem się, jak głęboką mam ranę w duszy. – Prawda, że nigdy nie interesowały mnie gwiazdy – szepnął pan Ignacy. – Od tego dnia uległem dziwnej chorobie – mówił Wokulski. – Dopóki rozpisywałem listy, robiłem rachunki, odbierałem towary, rozsyłałem moich ajentów, dopókim bodaj dźwigał i wyładowywał zepsute wozy albo czuwał nad skradającym się grabieżcą, miałem względny spokój. Ale gdym oderwał się od interesów, a nawet gdym na chwilę złożył pióro, czułem ból, jakby mi – czy ty rozumiesz, Ignacy? – jakby mi ziarno piasku wpadło do serca. Bywało, chodzę, jem, rozmawiam, myślę przytomnie, rozpatruję się w pięknej okolicy, nawet śmieję się i jestem wesół, a mimo to czuję jakieś tępe ukłucie, jakiś drobny niepokój, jakąś nieskończenie małą obawę. Ten stan chroniczny, męczący nad wszelki wyraz, lada okoliczność rozdmuchiwała w burzę. Drzewo znajomej formy, jakiś obdarty pagórek, kolor obłoku, przelot ptaka, nawet powiew wiatru, bez żadnego zresztą powodu, budził we mnie tak szaloną rozpacz, że uciekałem od ludzi. Szukałem ustroni tak pustej, gdzie bym mógł upaść na ziemię i, nie podsłuchany przez nikogo, wyć z bólu jak pies. Czasami w tej ucieczce przed samym sobą doganiała mnie noc. Wtedy spoza krzaków, zwalonych pni i rozpadlin wychodziły naprzeciw mnie jakieś szare cienie i smutnie kiwały głowami o wyblakłych oczach. A wszystkie szelesty liści, daleki turkot wozów, szmery wód zlewały się w jeden głos żałosny, który mnie pytał: „Przechodniu nasz, ach! co się z tobą stało?...” Ach, co się ze mną stało... – Nic nie rozumiem – przerwał Ignacy. – Cóż to za szał? – Co?... Tęsknota. – Za czym? Wokulski drgnął. – Za czym? No... za wszystkim... za krajem... Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 1998. MPO_1P Temat 2. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Ernest Bryll [Bądźmy dla siebie bliscy bo nas rozdzielają] Bądźmy dla siebie bliscy bo nas rozdzielają I co chwila nam ziemia pęka pod stopami A te okrawki kraju na którym stoimy Z hukiem od siebie w ciemność odpływają Bądźmy dla siebie bliscy kiedy się boimy Gdy byle kamyk może poruszyć lawiny Bądźmy dla siebie bliscy kiedy ciemne góry Odpychają nas nagle swoim ciałem zimnym Bądźmy dla siebie wierni kiedy rosną mury Bo tyle w nas jest siebie ile ciepła tego Które weźmiemy od kogoś drugiego A drugi od nas weźmie i w sobie zatai Bądźmy dla siebie bliscy bo nas rozdzielają 12 V 1985 Ernest Bryll, [Bądźmy dla siebie bliscy bo nas rozdzielają], [w:] tenże, Adwent, Londyn 1986. WYPRACOWANIE na temat nr ………… ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... MPO_1P ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... Tabelę wypełnia egzaminator! Liczba punktów Suma Uzasadnienie przyznania 0 punktów A. 0−3−6 rozprawka B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja A. 0−3−6−9 B. 0 − 5 − 10 − 15 C. 0−2−4 D. 0−3−6 E. 0−1−2 F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 MPO_1P MPO_1P

  1. A. 0−3−6 rozprawka
  2. B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja
  3. A. 0−3−6−9
  4. B. 0 − 5 − 10 − 15
  5. C. 0−2−4
  6. D. 0−3−6
  7. E. 0−1−2
  8. F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 MPO_1P
Pokaż odpowiedź
Zadanie 13. (0–50) Temat 1. Tęsknota – siła niszcząca czy budująca ludzkie życie? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całej powieści Bolesława Prusa oraz wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Wytyczne do realizacji tematu nr 1. • Temat umożliwia sformułowanie różnych tez i argumentów dotyczących tęsknoty jako siły niszczącej czy budującej ludzkie życie. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do Lalki i innego tekstu kultury, a odwołania do innego przykładu z Lalki oraz innego tekstu kultury dowolnie wybranego przez zdającego muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Lalki i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; i wykorzystanie zawartych w nich 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacji. informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera […] kultury. 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera III. Tworzenie wypowiedzi. właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie A B C Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność problemu stanowiska D E F Styl tekstu G H rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Zapis trafne, Pełna 18 w pełni Stanowisko jest szerokie spójność Brak błędów poprawny adekwatne i pogłębione Brak błędów wypowiedzi 6 4 Kompozycja Styl 6 lub nieliczne lub do problemu rzeczowych 6 2 lub 4 4 podanego funkcjonalna stosowny błędy nieliczne Uzasadnienie nieznaczne w poleceniu nierażące błędy 12 trafne zaburzenia spójności nierażące i szerokie Uzasadnienie Liczne Stanowisko jest 8 trafne, błędy częściowo Nie więcej Liczne błędy ale wąskie Zaburzenia Styl nierażące adekwatne niż jeden Znaczne nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 2 częściowo 3 2 lub do problemu błąd zaburzenia lub nieliczne kompozycji stosowny nieliczne podanego Uzasadnienie rzeczowy spójności błędy rażące 4 błędy w poleceniu częściowe rażące Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy 0 0 uzasadnienia 0 Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne lub brak rzeczowe 0 0 0 0 0 stanowiska kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące błędy rażące stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: − pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, − trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: − szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, − wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), − częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, − częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 2. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Wytyczne do tematu 2. • Koncepcja interpretacyjna zdającego musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi Zdający: i wykorzystanie zawartych w nich 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; informacji. 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera […]; kultury. 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (interpretacja tekstu poetyckiego) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź [...] (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera III. Tworzenie wypowiedzi. właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja tezy Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna interpretacyjne rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu j Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna Brak spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi 9 15 4 błędów Kompozycja Styl 6 lub nieliczne poprawny spójna trafne 6 2 lub 4 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie 6 ale niespójna 10 trafne, ale Nie więcej i/lub obejmująca Liczne błędy Liczne błędy niepogłębione niż jeden Zaburzenia Znaczne Styl w większości 2 3 nierażące nierażące znaczenia błąd 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie 3 częściowo 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych Błędy lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 rzeczowe 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: − częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. − całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. − spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. − niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: − trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. − częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. − pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. − niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. − częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np.: startóje bo startować, błędnej pisowni wyrazów, którymi nie rządzą zasady ortograficzne (ich pisownię trzeba zapamiętać), i) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 50 punktów.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 13. (0–50) Temat 1. Tęsknota – siła niszcząca czy budująca ludzkie życie? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całej powieści Bolesława Prusa oraz wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Wytyczne do realizacji tematu nr 1. • Temat umożliwia sformułowanie różnych tez i argumentów dotyczących tęsknoty jako siły niszczącej czy budującej ludzkie życie. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do Lalki i innego tekstu kultury, a odwołania do innego przykładu z Lalki oraz innego tekstu kultury dowolnie wybranego przez zdającego muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Lalki i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; i wykorzystanie zawartych w nich 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacji. informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera […] kultury. 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera III. Tworzenie wypowiedzi. właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie A B C Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność problemu stanowiska D E F Styl tekstu G H rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Zapis trafne, Pełna 18 w pełni Stanowisko jest szerokie spójność Brak błędów poprawny adekwatne i pogłębione Brak błędów wypowiedzi 6 4 Kompozycja Styl 6 lub nieliczne lub do problemu rzeczowych 6 2 lub 4 4 podanego funkcjonalna stosowny błędy nieliczne Uzasadnienie nieznaczne w poleceniu nierażące błędy 12 trafne zaburzenia spójności nierażące i szerokie Uzasadnienie Liczne Stanowisko jest 8 trafne, błędy częściowo Nie więcej Liczne błędy ale wąskie Zaburzenia Styl nierażące adekwatne niż jeden Znaczne nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 2 częściowo 3 2 lub do problemu błąd zaburzenia lub nieliczne kompozycji stosowny nieliczne podanego Uzasadnienie rzeczowy spójności błędy rażące 4 błędy w poleceniu częściowe rażące Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy 0 0 uzasadnienia 0 Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne lub brak rzeczowe 0 0 0 0 0 stanowiska kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące błędy rażące stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: − pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, − trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: − szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, − wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), − częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, − częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 2. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Wytyczne do tematu 2. • Koncepcja interpretacyjna zdającego musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi Zdający: i wykorzystanie zawartych w nich 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; informacji. 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera […]; kultury. 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (interpretacja tekstu poetyckiego) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź [...] (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera III. Tworzenie wypowiedzi. właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja tezy Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna interpretacyjne rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu j Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna Brak spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi 9 15 4 błędów Kompozycja Styl 6 lub nieliczne poprawny spójna trafne 6 2 lub 4 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie 6 ale niespójna 10 trafne, ale Nie więcej i/lub obejmująca Liczne błędy Liczne błędy niepogłębione niż jeden Zaburzenia Znaczne Styl w większości 2 3 nierażące nierażące znaczenia błąd 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie 3 częściowo 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych Błędy lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 rzeczowe 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: − częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. − całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. − spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. − niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: − trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. − częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. − pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. − niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. − częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np.: startóje bo startować, błędnej pisowni wyrazów, którymi nie rządzą zasady ortograficzne (ich pisownię trzeba zapamiętać), i) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Dokumenty źródłowe

Oficjalne materiały CKE

Pliki nie są osadzane ani wczytywane razem ze stroną. Każdy link prowadzi bezpośrednio do oryginalnego dokumentu CKE (PDF lub DOCX).