Moja Matura

Maj 2023 · Formuła 2015 · epop-p2-700-2305 · formuła 2015 — część 1

Język polski 2023 — poziom podstawowy — Formuła 2015 — epop-p2-700-2305 · formuła 2015 — część 1

EPOP-P2-700-2305 · Formuła 2015: zadanie 13. Rozwiązuj zadania po kolei, a następnie sprawdzaj odpowiedzi i dostępne wyjaśnienia.

Od pierwszej częściMateriały CKE
Część tej wersji
1 z 1
Zadania w tej części
1
Poziom
Podstawowy

Arkusz w wersji internetowej

EPOP-P2-700-2305 · Formuła 2015: zadanie 13

Najpierw rozwiąż zadanie samodzielnie. Następnie rozwiń odpowiedź i tok rozwiązania oraz porównaj je z wymaganiami CKE.

Wersja arkusza

EPOP-P2-700-2305 · Formuła 2015

Zadanie 13 · 50 punktówOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie. Temat 1. Jak niespodziewane okoliczności wpływają na zachowanie człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Adam Mickiewicz Pan Tadeusz Tu las był rzadszy; słychać z głębi ryk, trzask łomu, Aż z gęstwy, jak z chmur, wypadł niedźwiedź na kształt gromu; Wkoło psy gonią; straszą, rwą; on wstał na nogi Tylne i spojrzał wkoło, rykiem strasząc wrogi, I przednimi łapami to drzewa korzenie, To pniaki osmalone, to wrosłe kamienie Rwał, waląc w psów i ludzi; aż wyłamał drzewo, Kręcąc nim jak maczugą na prawo, na lewo, Runął wprost na ostatnich strażników obławy1: Hrabię i Tadeusza. Oni bez obawy Stoją w kroku […]; Aż oba jednym razem pociągnęli kurki2 (Niedoświadczeni!), razem zagrzmiały dwórurki3; Chybili. Niedźwiedź skoczył, oni tuż utkwiony Oszczep jeden chwycili czterema ramiony. Wydzierali go sobie; spojrzą, aż tu z pyska Wielkiego, czerwonego, dwa rzędy kłów błyska I łapa z pazurami już się na łby spuszcza; Pobledli, w tył skoczyli i, gdzie rzadnie puszcza, Zmykali; zwierz za nimi wspiął się, już pazury Zahaczał, chybił, podbiegł, wspiął się znów do góry I czarną łapą sięgał Hrabiego włos płowy. […] Gdy Asesor z Rejentem wyskoczyli z boków, A Gerwazy biegł z przodu o jakie sto kroków, Z nim Robak, choć bez strzelby – i trzej w jednej chwili Jak gdyby na komendę razem wystrzelili. Niedźwiedź wyskoczył w górę jak kot przed chartami I głową na dół runął, i czterma łapami Przewróciwszy się młyńcem, cielska krwawe brzemię Waląc tuż pod Hrabiego, zbił go z nóg na ziemię. […] EPOP-P2_700 „A co? – krzyknął Asesor, kręcąc strzelby rurą – A co, fuzyjka moja? Górą nasi, górą! A co, fuzyjka moja? Niewielka ptaszyna, A jak się popisała? To jej nie nowina. Nie puści ona na wiatr żadnego ładunku. […]”. […] „Ja biegłem – przerwał Rejent, otarłszy pot z czoła – Biegłem tuż za niedźwiedziem; a pan Wojski woła: «Stój na miejscu!» Jak tam stać? Niedźwiedź w pole wali, Rwąc z kopyta4 jak zając, coraz daléj, daléj, Aż mi ducha nie stało, dobiec ni nadziei, Aż spojrzę w prawo; sadzi, a tu rzadko w kniei… Jak też wziąłem na oko; postójże, marucha5! Pomyśliłem, i basta: ot, leży bez ducha […]”. „Jak to – parsknął Asesor – do kroćset niedźwiedzi! To to niby Pan zabił! co też to Pan bredzi?” „Słuchaj no – odparł Rejent – tu, Panie, nie śledztwo. To obława; tu wszystkich weźmiem na świadectwo”. […] Gerwazy spór zgodził; On niedźwiedzia z uwagą dokoła obchodził, Nareszcie dobył tasak, rozciął pysk na dwoje I w tylcu głowy […] Znalazł kulę, wydobył, suknią ochędożył6, Przymierzył do ładunku, do flinty7 przyłożył; A potem, dłoń podnosząc i kulę na dłoni: „Panowie – rzekł – ta kula nie jest z waszej broni; Ona z tej Horeszkowskiej wyszła jednorurki […], Lecz nie ja wystrzeliłem. O, trzeba tam było Odwagi; straszno wspomnieć, w oczach mi się ćmiło! Bo prosto biegli ku mnie oba paniczowie, A niedźwiedź z tyłu już-już na Hrabiego głowie, Ostatniego z Horeszków! chociaż po kądzieli8. «Jezus Maria!» krzyknąłem; i Pańscy anieli Zesłali mi na pomoc księdza Bernardyna. On nas wszystkich zawstydził; oj, dzielny księżyna! Gdym drżał, gdym się do cyngla9 dotknąć nie ośmielił, On mi z rąk flintę wyrwał, wycelił, wystrzelił: Między dwie głowy strzelić! Sto kroków! Nie chybić! I w sam środek paszczęki! Tak mu zęby wybić! […] Chwała Księdzu! Dwom ludziom on życie ocalił […]; Pójdź, Księże, wypijemy zdrowie Jegomości”. Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wrocław 2019. EPOP-P2_700 1 Obława – polowanie. 2 Pociągnąć kurek – strzelić. 3 Dwórurka – dwururka, strzelba o dwóch lufach. 4 Rwąc z kopyta – bardzo szybko. 5 Marucha – ludowa nazwa niedźwiedzia od imienia Marysia. 6 Ochędożyć – oczyścić. 7 Flinta – strzelba. 8 Po kądzieli – ze strony matki, po matce. 9 Cyngiel – język spustowy w ręcznej broni palnej, którego pociągnięcie powoduje strzał. Temat 2. jest wydrukowany na następnych stronach. EPOP-P2_700 Temat 2. Czy nieprzyjemne prawdy są lepsze od przyjemnych złudzeń? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Przedwiośnia Stefana Żeromskiego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Stefan Żeromski Przedwiośnie1 Fragment 1. – Co będzie z nami? Dokąd się udamy? – Do Polski – odpowiadał Seweryn. – Po co? […] – Dlatego do Polski – mówił – że tam się zaczęła nowa cywilizacja. – Jakaż to? – Ano posłuchaj, jaka… – Słucham. […] – […] Baryka – nasz imiennik – produkuje szkło belkowe. Za pomocą olbrzymiej siły, którą ma darmo od prądu zachodniego, zwłaszcza wobec wiatrów zachodnich, które tam trwają niemal stale, otrzymuje niezmierną masę popędu elektrycznego, z którego pomocą topi piasek nadmorski… – To, oczywiście, jego sekret? – Sekret. Z olbrzymiej masy płynnej wyciąga gotowe belki, tafle, kliny, zworniki, odlane, a raczej ulane według danego architektonicznego planu. Cały szklany parterowy dom, ze ścianami ściśle dopasowanymi z belek, które się składa na wieniec, a spaja w ciągu godziny, z podłogą, sufitem i dachem z tafel – oddaje nabywcy gotowe. W domach tego typu, wiejskich, czyli, jak się dawniej mówiło, chłopskich, nie ma pieców. Gorąca woda w zimie idzie dokoła ścian, wewnątrz belek, obiegając każdy pokój. Pod sufitem pracują szklane wentylatory normujące pożądane ciepło i wprowadzające do wnętrza zawsze świeże powietrze. – W lecie musi być w takim domeczku niczym w Baku na rynku podczas kanikuły2. – Mylisz się, niewierny! Tymi samymi wewnętrznymi rurami idzie w lecie woda zimna obiegająca każdy pokój. Woda ochładza ściany, wskutek czego jest w takim domku podczas największego upału jak w bakińskiej naszej piwnicy, tylko bez jej zgnilizny i odoru. Tąż wodą zmywa się stale szklane podłogi, ściany i sufity, szerząc chłód i czystość. Nawet nie wymaga ci to żadnej pracy specjalnej, gdyż rury odprowadzające zużytą wodę i wszelką nieczystość uchodzą do szklanych kloak, wkopanych opodal w ziemię. […] – Oszaleć! – Oszaleć, ale z zachwytu. Bo te domy komponują artyści. Wielcy artyści. […] Domy są kolorowe, zależnie od natury okolicy, od natchnienia artysty, ale i od upodobania mieszkańców. Są na tle okolic leśnych domy śnieżnie białe, w równinach – różowe, w pagórkach – jasnozielone, z odcieniem fioletu, albo koloru nasturcji. Domy te są najwymyślniej, najfantastyczniej, najbogaciej zdobione, według wskazań artystów i upodobań nabywców, bo belkę ściany i taflę dachu można w stanie jej płynnym zabarwić, jak się żywnie podoba. Co tylko bezgraniczna fantazja kolorysty może począć i ujrzeć w boskiej tajemnicy organu oka, w darze niebios, we wzroku – jaka tylko barwa jawi się w przepychu kwiatów na łące pod koniec czerwca, to wszystko, to wszystko ujęte w natchnieniu, sformułowane przez twórczą świadomość, artystyczną mądrość i akty pracowitej woli, EPOP-P2_700 zobaczysz w zewnętrznych i wewnętrznych kompozycjach kolorowych chat nowoczesnych polskich chłopów. Są to istne marzenia futurystyczne ucieleśnione w podatnym i posłusznym szklanym materiale. – I tyś to widział tam? Takie wsie? Tata! – Jakże! Całe okolice, powiaty, województwa! […]. Fragment 2. Przyszła wreszcie kolej i na Cezarego. […] Wszedł do Polski, kraju swoich rodziców. Tłum ludzi mijał budynki stacyjne i kierował się w stronę miasteczka, którego murowane i drewniane domki widać było niezbyt daleko. Cezary szedł również do tego miasta. Po udręce, zgnieceniu i braku powietrza w przedziałach pociągu, oddychał teraz powietrzem szerokim, olbrzymim. Wyciągał ręce do tego szerokiego powietrza, do ziemi nieznanej, jakby wolność swoją obejmował w posiadanie. Mijał ohydne budynki, stawiane, jak to mówią, psim swędem, z najtańszego materiału, kryte papą, którą wiatr poobdzierał, a zimowe pluty3 podziurawiły doszczętnie. […] „Gdzież są twoje szklane domy? – rozmyślał, brnąc dalej. – Gdzież są twoje szklane domy?…”. Stefan Żeromski, Przedwiośnie, Warszawa 1985. 1 Głównym bohaterem Przedwiośnia jest Polak, Cezary Baryka, syn Seweryna Baryki. Kiedy wybucha I wojna światowa, rodzina Baryków mieszka w Baku, mieście wówczas rosyjskim. Matka Cezarego umiera. Po wojnie Seweryn Baryka postanawia, że powinni z synem wrócić do Polski. W czasie podróży pociągiem ojciec Cezarego umiera – Cezary sam dociera do niepodległej ojczyzny. 2 Kanikuła – okres letnich upałów; lato, wakacje. 3 Pluta – plucha, tj. brzydka, deszczowa pogoda. EPOP-P2_700 Temat 3. Czym dla człowieka może być nauka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem Fragment 1. W ogrodzie, w pełnym jeszcze słonecznych blasków świetle, Anzelm ogród swój gościowi ukazywał. Witold bacznie i z zajęciem oglądał młode drzewka, częste czyniąc uwagi nad niezupełnie dobrym ich hodowaniem. Tu gałęzie nie były obcięte, jak należało, gdzie indziej zbyteczne pędy pozostawionymi zostały, tam nie odjęto pąków, których istnienie wyniszczało drzewo. Anzelm ciekawie słuchał i uważnych, zamyślonych oczu nie spuszczał z twarzy Witolda. Twarz ta, ożywiona, nerwowa, z bladawą cerą i trochę zmęczonym czołem, tę miała właściwość, że jakimikolwiek były myśli, które w chwili jakiejś napełniały głowę młodego człowieka, płonęła w nich cała, jakby w łunie z wewnętrznego pożaru bijącej. – Pan tego wszystkiego uczy się teraz – powolnym, monotonnym swym głosem zaczął Anzelm – i widać, że uczy się nieobojętnie. Ja bez żadnej nauki sadek ten założyłem, a i poradzić się także nie było u kogo. Toteż i dowiaduję się ze słów pana, że niejedną zrobiłem pomyłkę... Wierzę... wierzę... Nauka ludzkim czynnościom przyświeca... […] – Może być – zaczął Witold – że kiedykolwiek, gdy po skończeniu nauk do Korczyna wrócę, w wielu względach o pomoc pana prosić będę. – Mnie? – zadziwił się Anzelm i cofnął się znowu trochę. – Ej, nie! — ze spokojnym już zamyśleniem mówił dalej — ze mnie już żadnej pomocy nikomu nie będzie. […] Nagle ożywił się i prędzej nieco mówić zaczął: – Tymczasami ja cościś1 już i słyszałem o różnych pańskich rozmowach z ludźmi i radach, które pan dajesz. Ot, wczoraj Walenty przyszedł do nas i mówił, że pan z usilnością ludzi namawiał, żeby złożyli się wszyscy i ze cztery studnie w okolicy wykopali […]. I Michał rozpowiadał, że pan zbudowanie spólnego2 młyna doradzasz, aby już na żarnach3 mleć potrzeby nie było, i różne tam insze4 myśli ludziom do głów podajesz. Fragment 2. Witold […] kierował się ku dwom czarnym sylwetkom, przez narzędzie rolnicze i parę nieruchomych koni rozdzielonym. Stając, od pośpiechu, z jakim szedł, trochę zdyszany, zapytał: – Co to, ojcze? Nie było już na nim ani śladu wesołości i szczęśliwego, młodzieńczego uniesienia […]. Ale pan Benedykt na wyraz twarzy syna wcale nie zwrócił uwagi. Rozpaczliwym gestem wskazując mu stojącego o dwa kroki parobka, głośniej jeszcze niż przedtem wybuchnął: – Skaranie boże! nieszczęście! zguba prawdziwa z osłami i łajdakami tymi! Żniwiarkę5 mi zepsuł! Kilka dni z nią po polu pojeździł i już zepsuł! […] – Mój ojcze... – spróbował przerwać Witold. Ale Benedykt, jakby właśnie próbę tę chciał udaremnić, więcej jeszcze głos podniósł. EPOP-P2_700 – Czy ty myślisz – wciąż do parobka się zwracał – że ja ci to daruję? Żniwiarkę do naprawy poślę, ale co za nią w mieście zapłacę, to ci z pensji wytrącę6... Na te słowa chłop […] po raz pierwszy kudłatą głowę z ramion wysunął i mrukliwie przemówił: – Nie wytrącajcie, panoczku, bo z czegóż ja z dziećmi żyć będę... […] – Mój ojcze! – głośniej niż przedtem przemówił znowu Witold i wyprostował się znad żniwiarki, której zepsucie bacznie i prędko obejrzał. – Mój ojcze! ja się na tym znam trochę... w przeszłym roku tam, gdzie lato spędziłem, żniwiarki psuły się często, a ja przypatrywałem się, jak je naprawiano. Tę można będzie naprawić w domu, z małym kosztem i prędko... ja sam się tym zajmę... Maksymowi nie trzeba będzie nic z pensji wytrącać... Zwrócił się do parobka, który czapkę mnąc w rękach z nogi na nogę przestępował, wzdychał i coś niewyraźnie mruczał. – Słuchaj, Maksymie, czy ty rozumiesz, jak ta żniwiarka jest zrobioną i jakim sposobem żąć może? Pewno nie rozumiesz i dlatego ją zepsułeś, że nie rozumiesz... Oto, popatrz i posłuchaj, ja ci to zaraz pokażę i wytłumaczę... Łagodnie, powoli […] Witold mówił przez dobry kwadrans, składowe części narzędzia i połączenia ich żywymi gestami pokazywał. Parobek w postawie pokornej i ociężałej słuchał zrazu leniwie i tylko z przymusu, ale po paru minutach pochylił się i na żniwiarkę, to znowu na mówiącego spoglądać zaczął z ożywieniem i ciekawością. Kiwał przy tym głową w znak zdziwienia lub zrozumienia, z cicha pomrukiwał, wskazywanych mu części żniwiarki grubymi i węzłowatymi palcami dotykał. – No, widzisz – prostując się kończył student – nic tu takiego mądrego nie ma i tylko w obchodzeniu się z tą maszyną trochę trzeba ostrożności i uwagi. Jutro obydwa wstaniemy o świcie, maszynę do kowala zawieziemy, a w jaką godzinę po wschodzie słońca będziesz już mógł w pole z nią wyjechać. Straty nie będzie żadnej ani nam, ani tobie... Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem, Warszawa 1980. 1 Cościś – coś. 2 Spólne – wspólne. 3 Żarna – dawne urządzenie do mielenia ziarna. 4 insze – inne. 5 Żniwiarka – dawna maszyna rolnicza służąca do koszenia zboża lub trawy. 6 Wytrącić coś z pensji – obniżyć komuś wynagrodzenie za pracę. EPOP-P2_700 WYPRACOWANIE na temat nr ………… Miejsce dla egzaminatora .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ EPOP-P2_700 ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ EPOP-P2_700 .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ ............................................................................................................................... ________ .............................................................................................................................. ________ .............................................................................................................................. ________ ............................................................................................................................... ________ EPOP-P2_700 ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ EPOP-P2_700 ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................. ________ EPOP-P2_700 ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ .................................................................................................................................. ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ .................................................................................................................................. ________ EPOP-P2_700 ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ ................................................................................................................................... ________ Tabelę wypełnia egzaminator! Liczba punktów Suma Uzasadnienie przyznania 0 punktów rozprawka A. 0−3−6 B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja A. 0−3−6−9 B. 0 − 5 − 10 − 15 C. 0−2−4 D. 0−3−6 E. 0−1−2 F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 EPOP-P2_700 EPOP-P2_700 JĘZYK POLSKI Poziom podstawowy Wypracowanie Formuła 2015 JĘZYK POLSKI Poziom podstawowy Wypracowanie Formuła 2015 JĘZYK POLSKI Poziom podstawowy Wypracowanie Formuła 2015

  1. A. 0−3−6
  2. B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja
  3. A. 0−3−6−9
  4. B. 0 − 5 − 10 − 15
  5. C. 0−2−4
  6. D. 0−3−6
  7. E. 0−1−2
  8. F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 EPOP-P2_700
Pokaż odpowiedź
Zadanie 13. (0–50) Temat 1. Jak niespodziewane okoliczności wpływają na zachowanie człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do Pana Tadeusza i do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • Zdający powinien uwzględnić w swojej pracy następując elementy: niespodziewane okoliczności, wpływ tych okoliczności na zachowanie bohatera, zmianę zachowania bohatera. • W przypadku Pana Tadeusza i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Czy nieprzyjemne prawdy są lepsze od przyjemnych złudzeń? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Przedwiośnia Stefana Żeromskiego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołań do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 3. Czym dla człowieka może być nauka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 3. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentami Nad Niemnem oraz z przywołanymi tekstami kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonych fragmentów i odwołań do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie trafne, Pełna 18 Zapis Stanowisko jest szerokie spójność Brak błędów w pełni adekwatne i pogłębione wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące w poleceniu częściowe Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: − pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, − trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: − szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, − wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), − częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, − częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 50 punktów.

Pełne zasady oceniania CKE

Zadanie 13. (0–50) Temat 1. Jak niespodziewane okoliczności wpływają na zachowanie człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do Pana Tadeusza i do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • Zdający powinien uwzględnić w swojej pracy następując elementy: niespodziewane okoliczności, wpływ tych okoliczności na zachowanie bohatera, zmianę zachowania bohatera. • W przypadku Pana Tadeusza i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Czy nieprzyjemne prawdy są lepsze od przyjemnych złudzeń? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Przedwiośnia Stefana Żeromskiego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołań do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 3. Czym dla człowieka może być nauka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 3. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentami Nad Niemnem oraz z przywołanymi tekstami kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonych fragmentów i odwołań do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie trafne, Pełna 18 Zapis Stanowisko jest szerokie spójność Brak błędów w pełni adekwatne i pogłębione wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące w poleceniu częściowe Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: − pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, − trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: − szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, − wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), − częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: − stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, − częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. − niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.