Zadanie 6 · 3 punktyOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — odpowiedź według zasad CKE
Napisz streszczenie tekstu Grzegorza Żuka Kultura – komunikowanie wartości, liczące
40–60 wyrazów.
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
Tekst 2.
Jarosław Działek, Monika Murzyn-Kupisz
Artyści jako specyficzna grupa społeczna i zawodowa
[ 1 ] Słowa „artysta” używa się często bezrefleksyjnie w mediach i dokumentach
strategicznych, odnosząc je do jednostek mających pewne umiejętności manualne
i intelektualne, angażujących się w działania uznawane za „artystyczne” lub postrzeganych
jako członkowie grupy zawodowej, ekonomicznej i społecznej wyróżniającej się
specyficznym stylem życia, często określanej mianem „bohemy” czy też „cyganerii
artystycznej”.
[ 2 ] Zapewne ze względu na aurę romantyzmu i wyjątkowości, która otacza działalność
artystyczną oraz jej wytwory, trudno ująć termin „artysta” w jednoznaczne ramy definicyjne.
Istnieje przecież wiele możliwych sposobów rozumienia artystów jako jednostek oraz
członków specyficznej grupy zawodowej i społecznej.
[ 3 ] Rozumienie tego, kim jest artysta, rozciąga się między dwoma przeciwległymi
biegunami: od uznania za artystę każdego, kto oddaje się działalności uznawanej za
artystyczną, w czasie wolnym albo zawodowo, po zawężenie pojęcia „artysty” do grupy osób,
dla których bycie artystą jest profesją: które legitymują się formalnym wykształceniem
artystycznym, a działalność twórcza stanowi dla nich podstawowe źródło utrzymania.
Trudności w zdefiniowaniu artystów mogą być również związane z napięciem wynikającym
z uznania dóbr i usług kultury za wytwory swego rodzaju finezyjnego rzemiosła, którego
EPOP-P1_700
praktykowanie wymaga przede wszystkim specyficznych umiejętności manualnych, czy też
głównie za rezultat wyobraźni i poszukiwań intelektualnych, dla których praktyczne
umiejętności odgrywają drugoplanową rolę.
[ 4 ] W tym kontekście trzeba wziąć pod uwagę długofalowe zmiany w pozycji społecznej
artysty oraz równoległą ewolucję postaw wobec sztuki oraz istoty działań artystycznych,
zachodzące od końca średniowiecza. W ciągu ostatnich pięciu wieków status artysty
ewoluował od postrzegania go jako rzemieślnika o ukierunkowaniu artystycznym,
wykonującego zawód pożądany, ale służebny i nie zawsze cieszący się prestiżem
społecznym, poprzez pojmowanie artysty jako wyjątkowego, kreatywnego geniusza,
następnie neurotycznego outsidera1 przynależącego do artystycznej cyganerii, po
współczesne ujęcia postmodernistycznego celebryty i kreatywnego przedsiębiorcy. Tym
zmianom towarzyszyło najpierw przeniesienie środka ciężkości z umiejętności
i doświadczenia zawodowego na kwestie oryginalności i indywidualności form wyrazu,
a obecnie – na potrzebę aktywnego angażowania się w odpowiednią, marketingowo
efektywną prezentację siebie i swoich dzieł, na kształtowanie, a jednocześnie odpowiadanie
na gusta publiczności, na wpisywanie się w oczekiwania arbitrów gustu oraz na zapewnianie
odbiorcom możliwości przyjemnego spędzania czasu i rozrywki.
[ 5 ] Wyzwaniem dla pojmowania, kim jest artysta i jaka jest jego rola w społeczeństwie,
jest też rosnąca, nie tylko w ostatnich latach, popularność tej ścieżki kariery zawodowej.
Wiąże się to z dewaluacją2 pojęcia „artysta” i jego wyjątkowości, a w konsekwencji –
z traktowaniem osób uprawiających sztukę jako wykonujących konkretny zawód.
[ 6 ] W innym ujęciu zauważa się, że oderwanie się twórców od mecenasów
bezpośrednio zamawiających dzieła sztuki, a także rozpowszechnianie się wolności
tworzenia i zmian technologicznych umożliwiających rozwój nowych prądów w sztuce,
powoduje, że zwiększa się grono pretendentów do tytułu artysty. A zatem wiele osób tworzy,
ale nie utrzymuje się z działalności artystycznej ani nie trafia ze swoją twórczością do
szerszego grona odbiorców.
Na podstawie: Jarosław Działek, Monika Murzyn-Kupisz, Artyści jako specyficzna grupa społeczna
i zawodowa, [w:] tychże, Artyści w przestrzeni miejskiej Krakowa i Katowic, Kraków 2017.
1 Neurotyczny outsider – tu: niezależny artysta, cechujący się poczuciem ciągłego niepokoju.
2 Dewaluacja – obniżenie się wartości, znaczenia czegoś.
Pokaż odpowiedź
Zadanie 6. (0–3)
Wymagania egzaminacyjne 2024
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający:
zawartych w nich informacji. 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia
i twierdzenia w tekście argumentacyjnym,
dokonuje jego logicznego streszczenia.
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
1.6) wykonuje różne działania na tekście
cudzym ([…] streszcza […]).
Zasady oceniania
3 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano
w tekście; adekwatny poziom uogólnienia; streszczenie logicznie spójne; właściwa
liczba wyrazów.
2 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano
w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia LUB logicznej spójności
streszczenia.
1 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano
w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia ORAZ logicznej spójności
streszczenia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Grzegorz Żuk wypowiada się na temat roli i znaczenia kultury. Zauważa, że pojęcie kultury
kształtuje się od czasów starożytnych i stopniowo rozszerza swój zakres. Dostrzega, że
kultura jest czynnikiem tworzącym wspólnotę, ponieważ jest formą uniwersalnej komunikacji,
która łączy ludzi w czasie i przestrzeni, pozwala dzielić wspólne wartości. Zwraca również
uwagę, że kultura to ważny obszar ludzkiej aktywności twórczej i zawodowej. [60 wyrazów]Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktacja: maksymalnie 3 punkty.
Pełne zasady oceniania CKE
Zadanie 6. (0–3)
Wymagania egzaminacyjne 2024
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający:
zawartych w nich informacji. 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia
i twierdzenia w tekście argumentacyjnym,
dokonuje jego logicznego streszczenia.
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
1.6) wykonuje różne działania na tekście
cudzym ([…] streszcza […]).
Zasady oceniania
3 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano
w tekście; adekwatny poziom uogólnienia; streszczenie logicznie spójne; właściwa
liczba wyrazów.
2 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano
w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia LUB logicznej spójności
streszczenia.
1 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano
w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia ORAZ logicznej spójności
streszczenia.
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Grzegorz Żuk wypowiada się na temat roli i znaczenia kultury. Zauważa, że pojęcie kultury
kształtuje się od czasów starożytnych i stopniowo rozszerza swój zakres. Dostrzega, że
kultura jest czynnikiem tworzącym wspólnotę, ponieważ jest formą uniwersalnej komunikacji,
która łączy ludzi w czasie i przestrzeni, pozwala dzielić wspólne wartości. Zwraca również
uwagę, że kultura to ważny obszar ludzkiej aktywności twórczej i zawodowej. [60 wyrazów]
Zadanie 12 · 50 punktówOdpowiedź zgodna z zasadami CKE · wyjaśnienie dodamy późniejJęzyk polski — wypracowanie według zasad CKE
Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.
Temat 1. Bunt czy pokora – którą postawę życiową powinien wybrać człowiek, by
uczynić świat lepszym? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując
się do fragmentu Dziadów cz. III, całego utworu Adama Mickiewicza oraz
do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej
250 wyrazów.
Adam Mickiewicz
Dziady cz. III
SCENA III
[…]
KONRAD
Dźwigasz mię! – ktoś ty? – strzeż się, sam spadniesz w te doły.
Podaje rękę – lećmy – w górę jak ptak lecę –
Mile oddycham wonią – promieniami świecę.
Któż mi dał rękę? – dobrzy ludzie i anioły;
Skądże litość, wam do mnie schodzić do tych dołów?
Ludzie? – Ludźmi gardziłem, nie znałem aniołów.
KS. PIOTR
Módl się, bo strasznie Pańska dotknęła cię ręka.
Usta, którymiś wieczny Majestat obraził,
Te usta zły duch słowy szkaradnymi skaził;
Słowa głupstwa, najsroższa dla mądrych ust męka,
Oby ci policzone były za pokutę.
Obyś o nich zapomniał –
KONRAD
Już są tam – wykute.
KS. PIOTR
Obyś, grzeszniku, nigdy sam ich nie wyczytał,
Oby cię o znaczenie ich Bóg nie zapytał –
Módl się; myśl twoja w brudne obleczona słowa,
Jak grzeszna z tronu swego strącona królowa,
Gdy w żebraczej odzieży, okryta popiołem,
Odstoi czas pokuty swojej przed kościołem,
Znowu na tron powróci, strój królewski wdzieje
I większym niżli pierwej blaskiem zajaśnieje.
Usnął –
(klęka)
– Twe miłosierdzie, Panie, jest bez granic.
EPOP-P2_700
(pada krzyżem)
Panie, otom ja sługa dawny, grzesznik stary,
Sługa już spracowany i niezgodny1 na nic.
Ten młody, zrób go za mnie sługą Twojej wiary,
A ja za jego winy przyjmę wszystkie kary.
On poprawi się jeszcze, on wsławi Twe Imię.
Módlmy się, Pan nasz dobry! Pan ofiarę przyjmie.
(modli się)
(W bliskim kościele, za ścianą, zaczynają śpiewać pieśń Bożego Narodzenia. Nad Księdzem Piotrem
Chór aniołów na nutę: «Anioł pasterzom mówił»)
CHÓR ANIOŁÓW
(głosy dziecinne)
Pokój temu domowi,
Spoczynek grzesznikowi.
Sługo! sługo pokorny, cichy,
Wniosłeś pokój w dom pychy.
Pokój temu domowi.
ARCHANIOŁ PIERWSZY
(na nutę: «Bóg nasz ucieczką»)
Panie, on zgrzeszył, przeciwko Tobie zgrzeszył on bardzo.
ARCHANIOŁ DRUGI
Lecz płaczą nad nim, modlą się za nim Twoi Anieli.
ARCHANIOŁ PIERWSZY
Tych zdepc, o Panie, tych złam, o Panie, którzy Twe święte sądy pogardzą,
ARCHANIOŁ DRUGI
Ale tym daruj, co świętych sądów Twych nie pojęli. […]
CHÓR ANIOŁÓW
Pan maluczkim2 objawia,
Czego wielkim odmawia.
Litość! litość! nad synem ziemi,
On był między wielkiemi,
Litość nad synem ziemi.
ARCHANIOŁ DRUGI
On sądów Twoich nie chodził badać jako ciekawy,
Nie dla mądrości ludzkiej on badał, ani dla sławy.
ARCHANIOŁ PIERWSZY
On Cię nie poznał, on Cię nie uczcił, Panie nasz wielki!
On Cię nie kochał, on Cię nie wezwał, nasz Zbawicielu!
EPOP-P2_700
ARCHANIOŁ DRUGI
Lecz on szanował imię Najświętszej Twej Rodzicielki.
On kochał naród, on kochał wiele, on kochał wielu.
Adam Mickiewicz, Dziady cz. III, [w:] tegoż, Dziady, Warszawa 1974.
1 Niezgodny – niezdatny.
2 Maluczkim – tu: pokornym, posłusznym, pobożnym.
Temat 2. Co sprawia, że człowiek zyskuje szacunek innych ludzi? Rozważ problem
i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Potopu
Henryka Sienkiewicza oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca
powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.
Henryk Sienkiewicz
Potop
Fragment 1.
Pani Skrzetuska mówiła panu Zagłobie: ojcze, a on jej: córuchno, choć wcale nie byli
krewni. Jej rodzina mieszkała na Zadnieprzu, w dawnym państwie wiśniowieckim, a co do
niego, Bóg jeden wiedział, skąd był rodem, gdyż sam rozmaicie o tym powiadał. Ale za
czasów, gdy jeszcze była panną, Zagłoba znamienite jej oddał usługi i ze straszliwych
niebezpieczeństw ratował, więc też oboje z mężem czcili go jako ojca i w całej okolicy
niezmiernie był od wszystkich szanowany, tak dla obrotnego rozumu, jak i dla
nadzwyczajnego męstwa, którego liczne w różnych wojnach […] dał dowody.
Imię jego głośne było w całej Rzeczypospolitej – sam król kochał się w jego
opowiadaniach i dowcipie […].
Fragment 2.
– Przedstawiam wam, ojcaszku1 – rzekł Jan – stryjecznego mego, pana Stanisława
Skrzetuskiego ze Skrzetuszewa, rotmistrza kaliskiego.
– Waszmość pan tak do Jana podobny – odparł Zagłoba, mrugając oczyma i strząsając
resztki snu z powiek – że gdzie bym waszmości spotkał, zaraz bym powiedział: „Skrzetuski!”
Hej, co za gość w domu!
– Miło mi zabrać znajomość z waćpanem dobrodziejem – odparł Stanisław – tym
bardziej że imię znane mi było dobrze, bo je rycerstwo w całej Rzeczypospolitej ze czcią
powtarza i za przykład podaje.
– Nie chwaląc się, robiło się, co mogło, póki się siłę czuło w kościach. Jeszcze i teraz
rad by człek wojny pokosztował […]. Ale czemu to waćpanowie tak strapieni2 jesteście, aż
Janowi oblicze pobladło3?
– Stanisław straszne przywiózł wieści – odrzekł Jan. – Szwedzi weszli do Wielkopolski
i już ją całkiem zajęli.
Pan Zagłoba zerwał się z ławy, jakby mu czterdzieści lat ubyło, otworzył szeroko oczy
i począł mimo woli macać się po boku, jakby szukając szabli.
– Jak to? – rzekł – jak to: całą ją zajęli?
– Bo ją wojewoda poznański i inni wydali pod Ujściem w ręce nieprzyjaciela – odparł
Stanisław Skrzetuski.
– Dla Boga!… Co waćpan mówisz!… Poddali się⁈…
EPOP-P2_700
– Nie tylko się poddali, ale podpisali ugodę, w której wyrzekli się króla
i Rzeczypospolitej… Odtąd tam ma już być Szwecja, nie Polska.
– Na miłosierdzie boskie!… Na rany Ukrzyżowanego!… To się chyba świat kończy?…
Co ja słyszę?… Jeszcześmy wczoraj z Janem mówili o tej groźbie od Szweda, bo były
wieści, że idą, ale obaj byliśmy pewni, że to się na niczym skończy, a co najwięcej na
wyrzeczeniu się tytułu króla szwedzkiego przez naszego pana, Jana Kazimierza. […]
– Co myślisz czynić, Janie? – rzekł Stanisław.
– Pewnie, że w domu nie ostanę […]. Żonę i dzieci trzeba będzie gdzie bezpiecznie
umieścić. Pan Stabrowski, mój krewny, jest łowczym królewskim w Puszczy Białowieskiej
i w Białowieży mieszka. Choćby cała Rzeczpospolita wpadła w moc nieprzyjaciół, to przecie
tam nie trafią. Jutro zaraz żonę i dzieci wyślę. […]
Tu zwrócił się do pana Zagłoby:
– A wy, ojcze, pójdziecie z nami, czyli też Helenie zechcecie do puszczy towarzyszyć?
– Ja? – odpowiedział pan Zagłoba – czy pójdę? chybaby mi nogi korzenie w ziemię
puściły, wtedy bym nie poszedł, a i to jeszcze prosiłbym kogo, żeby mnie wykarczował. Tak
mi się chce szwedzkiego mięsa znowu pokosztować jak wilkowi baraniny4! Ha! szelmy,
pludraki, pończoszniki!… […] Znam ja ich, ale i oni mnie znają… Nie może być inaczej, tylko
się, szelmy, zwiedzieli, że Zagłoba się zestarzał. Tak? Poczekajcie! zobaczycie go jeszcze!
[…] Janie! radźmy prędzej, co czynić, bo już bym chciał na końskim grzbiecie siedzieć!
Henryk Sienkiewicz, Potop, t. I, Warszawa 1977.
1 Ojcaszku – tu: ojcze, ojczulku.
2 Strapieni – tu: zmartwieni.
3 Janowi oblicze pobladło – Jan zbladł na twarzy.
4 Tak mi się chce szwedzkiego mięsa znowu pokosztować jak wilkowi baraniny – tu: bardzo chce mi się walczyć
ze Szwedami.
Temat 3. Co sprawia, że człowiekowi trudno czasem osiągnąć sukces? Rozważ
problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całego
utworu Bolesława Prusa oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca
powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.
Bolesław Prus
Lalka
– Pan był przyrodnikiem? – spytał Ochocki.
– Tak.
– I w dodatku – przyrodnikiem entuzjastą. Wiem, co pan przeszedł, nawet przecierpiał,
od dawna szanuję pana z tego powodu… To za mało; powiem więcej… Od roku
wspomnienie o trudnościach, z jakimi szamotał się pan, dodawało mi otuchy… Mówiłem
sobie: zrobię przynajmniej to, co ten człowiek, a ponieważ nie mam takich przeszkód, więc –
zajdę dalej od niego… […]
Położył rękę na ramieniu Wokulskiego i patrząc mu w oczy jakimś […] rozmarzonym
wzrokiem, spytał:
– Wszakże pan myślał kiedyś o machinach latających?... Nie o kierowaniu balonami,
które są lżejsze od powietrza, bo to błazeństwo, ale – o locie machiny ciężkiej, napełnionej
EPOP-P2_700
i obwarowanej jak pancernik?... Czy pan rozumie, jaki nastąpiłby przewrót na świecie po
podobnym wynalazku?... Nie ma fortec, armii, granic… Znikają narody, lecz za to
w nadziemskich budowlach przychodzą na świat istoty podobne do aniołów lub starożytnych
bogów… Już ujarzmiliśmy wiatr, ciepło, światło, piorun… Czy więc nie sądzisz pan, że
nadeszła pora nam samym wyzwolić się z oków ciężkości?... To idea, leżąca dziś w duchu
czasu… Inni już pracują nad nią; mnie ona dopiero nasyca, ale od stóp do głów… Co mnie
ciotka z jej radami i prawidłami dobrego tonu!... Co mnie żeniaczka, kobiety, a nawet
mikroskopy, stosy i lampy elektryczne?... Oszaleję, albo… przypnę ludzkości skrzydła…
– A gdybyś pan je nawet przypiął, to co?... – spytał Wokulski.
– Sława, jakiej nie dosięgnął jeszcze żaden człowiek – odparł Ochocki. – To moja żona,
to moja kobieta… Bądź pan zdrów, muszę iść… […]
Dziwny traf. Gdy Wokulski był subiektem w sklepie kolonialnym, marzył o perpetuum
mobile, machinie, która by się sama poruszała. Gdy zaś, wstąpiwszy do Szkoły
Przygotowawczej, poznał, że taka machina jest niedorzecznością, wówczas najtajniejszym
i najulubieńszym jego pragnieniem było – wynaleźć sposób kierowania balonami. To, co dla
Wokulskiego było tylko fantastycznym cieniem, błąkającym się po fałszywych drogach,
w Ochockim przybrało już formę praktycznego zagadnienia.
„Cóż to za okrucieństwo losów! – myślał z goryczą. – Dwom ludziom dano prawie te
same aspiracje1, tylko – jeden urodził się o ośmnaście2 lat wcześniej, drugi później; jeden
w nędzy, drugi w dostatku; jeden nie mógł wdrapać się na pierwsze piętro wiedzy, drugi
lekkim krokiem przeszedł dwa piętra… Jego nie zepchną z drogi burze polityczne, tak jak
mnie; jemu nie przeszkodzi miłość, którą traktuje jak zabawkę; podczas gdy dla mnie, który
sześć lat spędziłem na pustyni, uczucie to jest niebem i zbawieniem… Więcej nawet!...
No i on triumfuje nade mną na każdym polu, choć przecież ja mam te same uczucia, tę samą
świadomość położenia, a pracę z pewnością większą”.
Wokulski dobrze znał ludzi i często porównywał się z nimi. Lecz gdziekolwiek był,
wszędzie widział się trochę lepszym od innych. Czy jako subiekt, który spędzał noce nad
książką, czy jako student, który przez nędzę szedł do wiedzy, czy jako żołnierz pod
deszczem kul, czy jako wygnaniec, który w śniegiem zasypanej lepiance pracował nad
nauką – zawsze miał w duszy ideę, sięgającą poza kilka lat naprzód. Inni żyli z dnia na
dzień, dla swego żołądka albo kieszeni.
I dopiero dziś spotkał człowieka wyższego od siebie, wariata, który chce budować
machiny latające!...
Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 2019.
1 Aspiracje – ambcje, plany na przyszłość.
2 Ośmnaście – osiemnaście.
EPOP-P2_700
WYPRACOWANIE
na temat nr …………
Miejsce dla
egzaminatora
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
EPOP-P2_700
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
EPOP-P2_700
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
............................................................................................................................... ________
.............................................................................................................................. ________
.............................................................................................................................. ________
............................................................................................................................... ________
EPOP-P2_700
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
EPOP-P2_700
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................. ________
EPOP-P2_700
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
.................................................................................................................................. ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
.................................................................................................................................. ________
EPOP-P2_700
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
................................................................................................................................... ________
Tabelę wypełnia egzaminator!
Liczba punktów Suma Uzasadnienie przyznania 0 punktów
rozprawka
A. 0−3−6
B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18
interpretacja
A. 0−3−6−9
B. 0 − 5 − 10 − 15
C. 0−2−4
D. 0−3−6
E. 0−1−2
F. 0−2−4
G. 0−3−6
H. 0−2−4
EPOP-P2_700
EPOP-P2_700
JĘZYK POLSKI
Poziom podstawowy
Wypracowanie
Formuła 2015
JĘZYK POLSKI
Poziom podstawowy
Wypracowanie
Formuła 2015
JĘZYK POLSKI
Poziom podstawowy
Wypracowanie
Formuła 2015
- A. 0−3−6
- B. 0 − 4 − 8 − 12 − 18 interpretacja
- A. 0−3−6−9
- B. 0 − 5 − 10 − 15
- C. 0−2−4
- D. 0−3−6
- E. 0−1−2
- F. 0−2−4 G. 0−3−6 H. 0−2−4 EPOP-P2_700
Pokaż odpowiedź
Zadanie 12. (0–50)
Temat 1. Bunt czy pokora – którą postawę życiową powinien wybrać człowiek, by
uczynić świat lepszym? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując
się do fragmentu Dziadów cz. III, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do
wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250
wyrazów.
Wskazówki do tematu nr 1.
• Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości
utworu oraz z przywołanym tekstem kultury.
• Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań
do całego dramatu Dziady cz. III oraz do wybranego tekstu kultury, a odwołania te
muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem.
• W przypadku Dziadów cz. III i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie
programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.
Temat 2. Co sprawia, że człowiek zyskuje szacunek innych ludzi? Rozważ problem
i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Potopu
Henryka Sienkiewicza oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca
powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.
Wskazówki do tematu nr 2.
• Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem
kultury.
• Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołań do
wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji,
nie mogą być prostym streszczeniem.
• W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd
rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.
Temat 3. Co sprawia, że człowiekowi trudno czasem osiągnąć sukces? Rozważ
problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całego
utworu Bolesława Prusa oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca
powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.
Wskazówki do tematu nr 3.
• Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości
utworu oraz z przywołanym tekstem kultury.
• Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do całej
powieści Lalka oraz do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być
funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem.
• W przypadku Lalki i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej
błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.
Wymagania egzaminacyjne 2024
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający:
zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...];
1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych
tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte.
II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający:
kultury. 1.2) określa problematykę utworu;
2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania
świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja);
3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu
konteksty […];
3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych
motywów w różnych utworach literackich.
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka
[...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego
organizacji, przestrzegając zasad spójności
znaczeniowej i logicznej;
1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...]
odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje
temat, wybiera formę kompozycyjną, […]
dobiera właściwe słownictwo);
1.3) tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych zasad
logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera
argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,
dokonuje ich selekcji pod względem
użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje,
dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy,
przeprowadza prawidłowe wnioskowanie).
Kryteria oceny rozprawki
Sformułowanie
stanowiska
wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność
A B C D E F Styl tekstu G H
problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu
podanego
w poleceniu
Uzasadnienie
trafne, Pełna
18 Zapis
Stanowisko jest szerokie spójność
Brak błędów w pełni
adekwatne i pogłębione wypowiedzi
Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny
6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4
rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne
podanego Uzasadnienie nieznaczne
nierażące błędy
w poleceniu 12 trafne zaburzenia
nierażące
i szerokie spójności
Stanowisko jest Uzasadnienie
częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy
Zaburzenia Znaczne Styl
adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące
3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2
do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne
Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny
podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące
w poleceniu częściowe
Stanowisko jest
Brak
nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy
0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0
lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące
stanowiska
stanowiska
Uwagi.
1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.
Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki
A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować
stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu.
Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować
postawę ambiwalentną wobec istoty problemu).
Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub
niepełnego zrozumienia tekstu.
Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli
niezwiązane z poleceniem.
Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki.
B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione.
Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki.
Uzasadnienie:
− pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia,
− trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu.
Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych
w poleceniu.
Uzasadnienie jest:
− szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu,
− wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego
w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury),
− częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre
argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne.
Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu
lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem.
C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na
uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu
interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.
D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi.
Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego
przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie
uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).
Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści
i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.
E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim
sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze
sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).
F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.
Styl uznaje się za:
− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku
wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne
odstępstwa od stosowności,
− częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi
pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.
Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.
− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.
Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.
G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,
fleksyjnych i stylistycznych.
Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,
w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub
składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.
H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości
tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub
interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego
i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.
USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH
MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO
Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów
ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów
ortograficznych rażących zaliczono:
– błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz
po spółgłoskach), ch-h;
– błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy;
– błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i;
– błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników
dzierżawczych);
– błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika;
– błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-;
– błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en.
Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń
przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń
-ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi
częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne.
USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH
MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO
1. Rażące błędy interpunkcyjne:
a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza
b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu
wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego
c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są
połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.)
d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem
(również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam,
dokąd ci każą.)
e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy
f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie
z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np.
Auto, które oglądał, było za drogie.)
g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami
przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz,
jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed
spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te
same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami
połączonymi spójnikami
h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż
myślałam.)
i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy
postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia
j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po
skrócie, po którym jej się nie stawia
k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami
zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak
spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne
produkty.)
l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów
m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one
w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem)
n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub
wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki)
o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz
tekst odautorski w partiach dialogowych
p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach
i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą).
2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący.
INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE
STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI
W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję
i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:
a) zmienionej kolejności liter w wyrazach,
b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,
c) opuszczonego początku lub końca wyrazu,
d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie,
e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om,
f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków
z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,
g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny
zamiast skośny,
h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.
Punktacja: maksymalnie 50 punktów.
Pełne zasady oceniania CKE
Zadanie 12. (0–50)
Temat 1. Bunt czy pokora – którą postawę życiową powinien wybrać człowiek, by
uczynić świat lepszym? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując
się do fragmentu Dziadów cz. III, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do
wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250
wyrazów.
Wskazówki do tematu nr 1.
• Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości
utworu oraz z przywołanym tekstem kultury.
• Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań
do całego dramatu Dziady cz. III oraz do wybranego tekstu kultury, a odwołania te
muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem.
• W przypadku Dziadów cz. III i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie
programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.
Temat 2. Co sprawia, że człowiek zyskuje szacunek innych ludzi? Rozważ problem
i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Potopu
Henryka Sienkiewicza oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca
powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.
Wskazówki do tematu nr 2.
• Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem
kultury.
• Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołań do
wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji,
nie mogą być prostym streszczeniem.
• W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd
rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.
Temat 3. Co sprawia, że człowiekowi trudno czasem osiągnąć sukces? Rozważ
problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całego
utworu Bolesława Prusa oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca
powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.
Wskazówki do tematu nr 3.
• Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości
utworu oraz z przywołanym tekstem kultury.
• Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do całej
powieści Lalka oraz do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być
funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem.
• W przypadku Lalki i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej
błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.
Wymagania egzaminacyjne 2024
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający:
zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...];
1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych
tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte.
II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający:
kultury. 1.2) określa problematykę utworu;
2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania
świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja);
3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu
konteksty […];
3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych
motywów w różnych utworach literackich.
III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający:
1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka
[...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego
organizacji, przestrzegając zasad spójności
znaczeniowej i logicznej;
1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...]
odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje
temat, wybiera formę kompozycyjną, […]
dobiera właściwe słownictwo);
1.3) tworzy samodzielną wypowiedź
argumentacyjną według podstawowych zasad
logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera
argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,
dokonuje ich selekcji pod względem
użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje,
dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy,
przeprowadza prawidłowe wnioskowanie).
Kryteria oceny rozprawki
Sformułowanie
stanowiska
wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność
A B C D E F Styl tekstu G H
problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu
podanego
w poleceniu
Uzasadnienie
trafne, Pełna
18 Zapis
Stanowisko jest szerokie spójność
Brak błędów w pełni
adekwatne i pogłębione wypowiedzi
Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny
6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4
rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne
podanego Uzasadnienie nieznaczne
nierażące błędy
w poleceniu 12 trafne zaburzenia
nierażące
i szerokie spójności
Stanowisko jest Uzasadnienie
częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy
Zaburzenia Znaczne Styl
adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące
3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2
do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne
Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny
podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące
w poleceniu częściowe
Stanowisko jest
Brak
nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy
0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0
lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące
stanowiska
stanowiska
Uwagi.
1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.
3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.
4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.
Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki
A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować
stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu.
Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować
postawę ambiwalentną wobec istoty problemu).
Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub
niepełnego zrozumienia tekstu.
Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli
niezwiązane z poleceniem.
Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki.
B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione.
Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki.
Uzasadnienie:
− pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia,
− trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu.
Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych
w poleceniu.
Uzasadnienie jest:
− szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu,
− wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego
w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury),
− częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre
argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne.
Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu
lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem.
C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na
uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu
interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.
D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi.
Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego
przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie
uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).
Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści
i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.
E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim
sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze
sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).
F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.
Styl uznaje się za:
− stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku
wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne
odstępstwa od stosowności,
− częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi
pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.
Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.
− niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.
Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.
G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,
fleksyjnych i stylistycznych.
Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,
w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub
składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.
H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości
tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub
interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego
i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.
USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH
MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO
Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów
ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów
ortograficznych rażących zaliczono:
– błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz
po spółgłoskach), ch-h;
– błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy;
– błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i;
– błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników
dzierżawczych);
– błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika;
– błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-;
– błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en.
Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń
przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń
-ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi
częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne.
USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH
MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO
1. Rażące błędy interpunkcyjne:
a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza
b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu
wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego
c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są
połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.)
d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem
(również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam,
dokąd ci każą.)
e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy
f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie
z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np.
Auto, które oglądał, było za drogie.)
g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami
przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz,
jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed
spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te
same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami
połączonymi spójnikami
h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż
myślałam.)
i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy
postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia
j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po
skrócie, po którym jej się nie stawia
k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami
zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak
spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne
produkty.)
l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów
m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one
w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem)
n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub
wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki)
o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz
tekst odautorski w partiach dialogowych
p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach
i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą).
2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący.
INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE
STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI
W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję
i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:
a) zmienionej kolejności liter w wyrazach,
b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,
c) opuszczonego początku lub końca wyrazu,
d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie,
e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om,
f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków
z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,
g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny
zamiast skośny,
h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.