Moja Matura

Maj 2025 · Formuła 2023

Biologia 2025 — poziom rozszerzony

Rozwiązuj zadania bezpośrednio na stronie, korzystaj z podpowiedzi i porównuj swój tok rozumowania z rozwiązaniem krok po kroku.

Przejdź do zadańWróć do roczników
Zadania
51
Punkty
60
Poziom
Rozszerzony

Zadania z arkusza

Zadania, odpowiedzi i wyjaśnienia

Najpierw rozwiąż zadanie samodzielnie. Następnie odsłoń podpowiedź, odpowiedź albo pełne rozwiązanie — zależnie od tego, czego teraz potrzebujesz.

Inna wersja arkusza

Domyślnie pokazujemy wersję standardową. Wybierz inną tylko wtedy, gdy pracujesz z arkuszem dostosowanym.

Zadanie 1.1 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przedstawionego doświadczenia są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Do opisanej powyżej utraty aktywności enzymatycznej rybonukleazy 1. P F dochodzi na skutek zniszczenia jej struktury pierwszorzędowej. Denaturacja rybonukleazy powoduje jej dezaktywację, a renaturacja 2. P F przywraca jej aktywność katalityczną.

Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, składającego się ze 124 reszt aminokwasowych i stabilizowanego czterema mostkami disiarczkowymi. Te mostki są tworzone przez następujące pary cystein: 26–84, 40–95, 65–72, 58–110, dzięki czemu łańcuch polipeptydowy jest zwinięty w formę zbliżoną do kuli. Podczas doświadczenia rybonukleazę poddano najpierw działaniu β-merkaptoetanolu, a następnie – działaniu mocznika. β-merkaptoetanol redukuje i – w konsekwencji – zrywa mostki disiarczkowe, a mocznik zaburza oddziaływania niekowalencyjne, m.in. zrywa występujące w białku wiązania wodorowe. W wyniku działania tych odczynników rybonukleaza zmieniła strukturę przestrzenną – łańcuch polipeptydowy się rozwinął – i stała się nieaktywna, ale liczba i kolejność reszt aminokwasowych w łańcuchu nie uległy zmianie. Następnie usunięto z roztworu najpierw mocznik, a potem β-merkaptoetanol. Enzym uległ spontanicznemu zwinięciu i odzyskał aktywność katalityczną.

Pokaż odpowiedź
1. – F, 2. – P.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    1. – F, 2. – P.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1. – F, 2. – P.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 1.2 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Rozstrzygnij, czy mostki disiarczkowe widoczne na schemacie stabilizują strukturę trzeciorzędową, czy – strukturę czwartorzędową rybonukleazy. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, składającego się ze 124 reszt aminokwasowych i stabilizowanego czterema mostkami disiarczkowymi. Te mostki są tworzone przez następujące pary cystein: 26–84, 40–95, 65–72, 58–110, dzięki czemu łańcuch polipeptydowy jest zwinięty w formę zbliżoną do kuli. Podczas doświadczenia rybonukleazę poddano najpierw działaniu β-merkaptoetanolu, a następnie – działaniu mocznika. β-merkaptoetanol redukuje i – w konsekwencji – zrywa mostki disiarczkowe, a mocznik zaburza oddziaływania niekowalencyjne, m.in. zrywa występujące w białku wiązania wodorowe. W wyniku działania tych odczynników rybonukleaza zmieniła strukturę przestrzenną – łańcuch polipeptydowy się rozwinął – i stała się nieaktywna, ale liczba i kolejność reszt aminokwasowych w łańcuchu nie uległy zmianie. Następnie usunięto z roztworu najpierw mocznik, a potem β-merkaptoetanol. Enzym uległ spontanicznemu zwinięciu i odzyskał aktywność katalityczną.

Pokaż odpowiedź
• Rybonukleaza ma jeden łańcuch. • Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, więc nie ma struktury czwartorzędowej. • Mostki tworzą się pomiędzy aminokwasami budującymi ten sam łańcuch polipeptydowy. • Struktura czwartorzędowa dotyczy oddziaływań między odrębnymi podjednostkami – a rybonukleaza jest białkiem monomerycznym, w którym te mostki powstają między dwiema resztami cysteiny tego samego łańcucha polipeptydowego.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za rozstrzygnięcie, że mostki disiarczkowe stabilizują III-rzędową strukturę rybonukleazy, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odwołującym się do powstawania ich w obrębie jednego łańcucha polipeptydowego tego białka. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • Rybonukleaza ma jeden łańcuch. • Rybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, więc nie ma struktury czwartorzędowej. • Mostki tworzą się pomiędzy aminokwasami budującymi ten sam łańcuch polipeptydowy. • Struktura czwartorzędowa dotyczy oddziaływań między odrębnymi podjednostkami – a rybonukleaza jest białkiem monomerycznym, w którym te mostki powstają między dwiema resztami cysteiny tego samego łańcucha polipeptydowego.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 2.1 · 2 punktyBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało przemiany plastydów. Wpisz w wyznaczone miejsca odpowiednie nazwy plastydów oraz oznaczenia literowe mikrofotografii (A–C). Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej części owocu , widoczne na mikrofotografii , mogą się przekształcać w – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na mikrofotografii .

Plastydy to zróżnicowana pod względem budowy i funkcji grupa organellów roślinnych. Do plastydów zaliczamy m.in.: proplastydy, amyloplasty, etioplasty, chloroplasty oraz chromoplasty. Podczas rozwoju rośliny jedne formy plastydów mogą się przekształcać w inne formy plastydów. Poniżej przedstawiono trzy opisy (A–C) niewybarwionych tkanek roślinnych z widocznymi plastydami. A. W komórkach tej tkanki są widoczne liczne zielone, kuliste plastydy, wypełniające większość cytoplazmy. Wszystkie widoczne plastydy są podobnej wielkości. B. Plastydy wypełniające komórki tej tkanki mają nieregularny kształt i są koloru pomarańczowego. Plastydy zajmują mniej niż połowę objętości cytoplazmy. C. Cytoplazma komórek tej tkanki jest wypełniona prawie w całości bezbarwnymi plastydami o zróżnicowanej wielkości i nieregularnym, obłym kształcie. Zawierają one substancje zapasowe.

Pokaż odpowiedź
Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej część owocu chloroplasty, widoczne na mikrofotografii A, mogą się przekształcać w chromoplasty – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na mikrofotografii B.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

2 pkt – za poprawne uzupełnienie czterech luk. 1 pkt – za poprawne uzupełnienie trzech luk. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej część owocu chloroplasty, widoczne na mikrofotografii A, mogą się przekształcać w chromoplasty – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na mikrofotografii B. Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – za poprawne uzupełnienie czterech luk. 1 pkt – za poprawne uzupełnienie trzech luk. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej część owocu chloroplasty, widoczne na mikrofotografii A, mogą się przekształcać w chromoplasty – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na mikrofotografii B.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 2.2 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Podaj jedną cechę budowy występującą u wszystkich pięciu form plastydów roślinnych wymienionych w tekście.

Plastydy to zróżnicowana pod względem budowy i funkcji grupa organellów roślinnych. Do plastydów zaliczamy m.in.: proplastydy, amyloplasty, etioplasty, chloroplasty oraz chromoplasty. Podczas rozwoju rośliny jedne formy plastydów mogą się przekształcać w inne formy plastydów. Poniżej przedstawiono trzy opisy (A–C) niewybarwionych tkanek roślinnych z widocznymi plastydami. A. W komórkach tej tkanki są widoczne liczne zielone, kuliste plastydy, wypełniające większość cytoplazmy. Wszystkie widoczne plastydy są podobnej wielkości. B. Plastydy wypełniające komórki tej tkanki mają nieregularny kształt i są koloru pomarańczowego. Plastydy zajmują mniej niż połowę objętości cytoplazmy. C. Cytoplazma komórek tej tkanki jest wypełniona prawie w całości bezbarwnymi plastydami o zróżnicowanej wielkości i nieregularnym, obłym kształcie. Zawierają one substancje zapasowe.

Pokaż odpowiedź
• otoczenie dwiema błonami • oddzielenie od cytozolu błoną biologiczną • obecność rybosomów • kolisty DNA / obecność DNA / obecność materiału genetycznego • duża zawartość sulfolipidów i galaktolipidów w błonach przy małej zawartości fosfolipidów • wypełnienie macierzą / matrix / stromą

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

rozwiązań zadań 3) wykazuje związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia. Zasady oceniania 1 pkt – za podanie jednej przykładowej wspólnej cechy budowy dla plastydów wymienionych w tekście. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • otoczenie dwiema błonami • oddzielenie od cytozolu błoną biologiczną • obecność rybosomów • kolisty DNA / obecność DNA / obecność materiału genetycznego • duża zawartość sulfolipidów i galaktolipidów w błonach przy małej zawartości fosfolipidów • wypełnienie macierzą / matrix / stromą

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 3.1 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Podaj nazwę odczynnika, który na granatowo wybarwia ziarna skrobi, np. w czapeczce korzeniowej.

Korzenie roślin wykazują najczęściej geotropizm dodatni. Centralna część czapeczki korzeniowej, w której znajdują się amyloplasty, jest miejscem odbioru kierunku działania siły ciężkości na korzeń. Przy zmianie położenia korzenia amyloplasty przesuwają się zawsze na dolną stronę komórki. Lokalizację amyloplastów w wierzchołkowej części młodego korzenia można ustalić dzięki wybarwieniu ziaren skrobi na granatowo z użyciem odpowiedniego odczynnika.

Pokaż odpowiedź
• płyn Lugola • roztwór jodu w jodku potasu / I2 w KI

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne podanie nazwy odczynnika zawierającego wolny jod cząsteczkowy w połączeniu z anionami jodkowymi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • płyn Lugola • roztwór jodu w jodku potasu / I2 w KI Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – za poprawne podanie nazwy odczynnika zawierającego wolny jod cząsteczkowy w połączeniu z anionami jodkowymi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: • płyn Lugola • roztwór jodu w jodku potasu / I2 w KI

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 3.2 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Podaj nazwę strefy korzenia, w której zachodzi reakcja wzrostowa prowadząca do wygięcia się wierzchołka korzenia w dół.

Korzenie roślin wykazują najczęściej geotropizm dodatni. Centralna część czapeczki korzeniowej, w której znajdują się amyloplasty, jest miejscem odbioru kierunku działania siły ciężkości na korzeń. Przy zmianie położenia korzenia amyloplasty przesuwają się zawsze na dolną stronę komórki. Lokalizację amyloplastów w wierzchołkowej części młodego korzenia można ustalić dzięki wybarwieniu ziaren skrobi na granatowo z użyciem odpowiedniego odczynnika.

Pokaż odpowiedź
• strefa elongacyjna • strefa wzrostu na długość • wydłużeniowa • wydłużania

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za podanie poprawnej nazwy strefy korzenia. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • strefa elongacyjna • strefa wzrostu na długość • wydłużeniowa • wydłużania

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: • strefa elongacyjna • strefa wzrostu na długość • wydłużeniowa • wydłużania

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 4.1 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.

Kiwi to nazwa handlowa owoców aktinidii smakowitej (Actinidia deliciosa). Aktinidia jest rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków i zawierają wiele nasion. W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce – kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody, dzięki czemu galaretka ma postać żelu. Schemat doświadczenia: W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty świeżo przekrojonego owocu kiwi. W zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę bez owoców kiwi. Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze pokojowej (20 °C), a zestawy 2. i 4. – w temperaturze 5 °C. Obserwacje i uzyskane wyniki: Po kilku godzinach uczniowie zaobserwowali częściowe upłynnienie się galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej (20 °C) i zawierającym owoc kiwi (zestaw 1.). W pozostałych zestawach nie zaobserwowano upłynnienia.

Pokaż odpowiedź
• Wpływ temperatury na właściwości aktynidazy. • Wpływ temperatury na aktywność katalityczną proteinazy z owocu kiwi. • Czy temperatura wpływa na szybkość reakcji katalizowanej przez proteazę obecną w owocach kiwi?

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne sformułowanie problemu badawczego, uwzględniającego wpływ temperatury na właściwości aktynidazy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • Wpływ temperatury na właściwości aktynidazy. • Wpływ temperatury na aktywność katalityczną proteinazy z owocu kiwi. • Czy temperatura wpływa na szybkość reakcji katalizowanej przez proteazę obecną w owocach kiwi? Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – za poprawne sformułowanie problemu badawczego, uwzględniającego wpływ temperatury na właściwości aktynidazy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: • Wpływ temperatury na właściwości aktynidazy. • Wpływ temperatury na aktywność katalityczną proteinazy z owocu kiwi. • Czy temperatura wpływa na szybkość reakcji katalizowanej przez proteazę obecną w owocach kiwi?

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 4.2 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Wyjaśnij, dlaczego w zestawie 1. – w przeciwieństwie do zestawu 2. – doszło do uwolnienia wody z galaretki. W odpowiedzi uwzględnij strukturę galaretki.

Kiwi to nazwa handlowa owoców aktinidii smakowitej (Actinidia deliciosa). Aktinidia jest rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków i zawierają wiele nasion. W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce – kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody, dzięki czemu galaretka ma postać żelu. Schemat doświadczenia: W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty świeżo przekrojonego owocu kiwi. W zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę bez owoców kiwi. Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze pokojowej (20 °C), a zestawy 2. i 4. – w temperaturze 5 °C. Obserwacje i uzyskane wyniki: Po kilku godzinach uczniowie zaobserwowali częściowe upłynnienie się galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej (20 °C) i zawierającym owoc kiwi (zestaw 1.). W pozostałych zestawach nie zaobserwowano upłynnienia.

Pokaż odpowiedź
• W wyższej temperaturze aktynidaza wykazuje wyższą aktywność enzymatyczną, przez co powoduje rozpad włókien kolagenu, a w konsekwencji – uwolnienie wody z galaretki. • W temperaturze pokojowej aktynidaza wykazuje wyższą aktywność enzymatyczną niż w niskiej temperaturze, np. utrzymywanej w lodówce, i katalizuje reakcję hydrolizy wiązań peptydowych w cząsteczkach kolagenu, co skutkuje zniszczeniem sieci tworzonej przez włókienka kolagenu. • W temperaturze 20 °C enzymy wykazują wyższą aktywność niż w temperaturze 5 °C, zatem w temperaturze pokojowej proteinaza z owocu kiwi szybciej pocięła włókna kolagenu tworzące galaretkę. • Ponieważ w temperaturze 20 stopni aktynidaza jest aktywna i rozkłada kolagen, dochodzi do upłynnienia galaretki. W temperaturze 5 stopni aktynidaza nie jest aktywna, czyli nie rozkłada kolagenu – galaretka pozostaje w postaci żelu.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające dostatecznie dużą aktywność aktynidazy w temperaturze pokojowej (w porównaniu z niższą temperaturą) ORAZ zniszczenie włókien kolagenowych żelu (w wyniku trawienia). 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    • W wyższej temperaturze aktynidaza wykazuje wyższą aktywność enzymatyczną, przez co powoduje rozpad włókien kolagenu, a w konsekwencji – uwolnienie wody z galaretki. • W temperaturze pokojowej aktynidaza wykazuje wyższą aktywność enzymatyczną niż w niskiej temperaturze, np. utrzymywanej w lodówce, i katalizuje reakcję hydrolizy wiązań peptydowych w cząsteczkach kolagenu, co skutkuje zniszczeniem sieci tworzonej przez włókienka kolagenu. • W temperaturze 20 °C enzymy wykazują wyższą aktywność niż w temperaturze 5 °C,

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    zatem w temperaturze pokojowej proteinaza z owocu kiwi szybciej pocięła włókna kolagenu tworzące galaretkę. • Ponieważ w temperaturze 20 stopni aktynidaza jest aktywna i rozkłada kolagen, dochodzi do upłynnienia galaretki. W temperaturze 5 stopni aktynidaza nie jest aktywna, czyli nie rozkłada kolagenu – galaretka pozostaje w postaci żelu.

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 4.3 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Przedstaw znaczenie zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji wyników doświadczenia.

Kiwi to nazwa handlowa owoców aktinidii smakowitej (Actinidia deliciosa). Aktinidia jest rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków i zawierają wiele nasion. W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce – kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody, dzięki czemu galaretka ma postać żelu. Schemat doświadczenia: W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty świeżo przekrojonego owocu kiwi. W zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę bez owoców kiwi. Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze pokojowej (20 °C), a zestawy 2. i 4. – w temperaturze 5 °C. Obserwacje i uzyskane wyniki: Po kilku godzinach uczniowie zaobserwowali częściowe upłynnienie się galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej (20 °C) i zawierającym owoc kiwi (zestaw 1.). W pozostałych zestawach nie zaobserwowano upłynnienia.

Pokaż odpowiedź
• Dzięki próbom 3. i 4. wiadomo, że kolagen nie ulega spontanicznemu rozkładowi w badanych temperaturach. • Te próby kontrolne upewniają nas, że upłynnienie galaretki jest spowodowane działaniem aktynidazy, a nie – zachodzi spontanicznie w danych warunkach otoczenia. • Te próby miały na celu sprawdzenie, czy kolagen jest trwały w badanym zakresie temperatur. • Te zestawy pozwalają sprawdzić, czy sama temperatura ma wpływ na wyniki doświadczenia. • Gdyby galaretka upłynniła się w próbach kontrolnych 3. i 4., to wyniki uzyskane w próbach 1. i 2. byłyby niewiarygodne, bo kolagen ulegałby rozkładowi z innego powodu niż działanie aktynidazy. • Gdyby w próbach 3. i 4. doszło do upłynnienia galaretki, to mogłoby to oznaczać np. jej wadliwy skład i wtedy nie można byłoby wyciągnąć wniosku z wyników otrzymanych w próbach badawczych 1. i 2.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne przedstawienie znaczenia zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji wyników doświadczenia, odnoszące się do wykluczenia wpływu innych czynników niż aktywność aktynidazy (np. temperatury lub składu galaretki) na wyniki doświadczenia (stan galaretki). 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • Dzięki próbom 3. i 4. wiadomo, że kolagen nie ulega spontanicznemu rozkładowi w badanych temperaturach. • Te próby kontrolne upewniają nas, że upłynnienie galaretki jest spowodowane działaniem aktynidazy, a nie – zachodzi spontanicznie w danych warunkach otoczenia. • Te próby miały na celu sprawdzenie, czy kolagen jest trwały w badanym zakresie temperatur. • Te zestawy pozwalają sprawdzić, czy sama temperatura ma wpływ na wyniki doświadczenia. • Gdyby galaretka upłynniła się w próbach kontrolnych 3. i 4., to wyniki uzyskane w próbach 1. i 2. byłyby niewiarygodne, bo kolagen ulegałby rozkładowi z innego powodu niż działanie aktynidazy. • Gdyby w próbach 3. i 4. doszło do upłynnienia galaretki, to mogłoby to oznaczać np. jej wadliwy skład i wtedy nie można byłoby wyciągnąć wniosku z wyników otrzymanych w próbach badawczych 1. i 2.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 4.4 · 2 punktyBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące aktinidii smakowitej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. W zalążni słupka aktinidii smakowitej znajduje się tylko jeden zalążek. P F 2. Tylko część osobników aktinidii smakowitej wydaje owoce. P F 3. Aktinidia smakowita to roślina okrytozalążkowa. P F

Kiwi to nazwa handlowa owoców aktinidii smakowitej (Actinidia deliciosa). Aktinidia jest rośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków i zawierają wiele nasion. W owocach kiwi znajduje się enzym – aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić właściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali cztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce – kolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody, dzięki czemu galaretka ma postać żelu. Schemat doświadczenia: W zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty świeżo przekrojonego owocu kiwi. W zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę bez owoców kiwi. Następnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze pokojowej (20 °C), a zestawy 2. i 4. – w temperaturze 5 °C. Obserwacje i uzyskane wyniki: Po kilku godzinach uczniowie zaobserwowali częściowe upłynnienie się galaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej (20 °C) i zawierającym owoc kiwi (zestaw 1.). W pozostałych zestawach nie zaobserwowano upłynnienia.

Pokaż odpowiedź
1. – F, 2. – P, 3. – P.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń. 1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    1. – F, 2. – P, 3. – P. Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń. 1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1. – F, 2. – P, 3. – P.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 5.1 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące raków są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. W budowie ciała raków wyróżnia się dwie tagmy: głowotułów i odwłok. P F Układ krwionośny raków jest otwarty, a serce leży po brzusznej stronie 2. P F ciała.

W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty. Poniżej przedstawiono opisy tych dwóch gatunków skorupiaków. Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej, dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach linienie zachodzi tylko raz do roku. Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi do linienia 1–2 razy w roku.

Pokaż odpowiedź
1. – P, 2. – F.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    1. – P, 2. – F.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1. – P, 2. – F.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 5.2 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Podaj nazwę polisacharydu będącego głównym składnikiem pancerza okrywającego ciało raków.

W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty. Poniżej przedstawiono opisy tych dwóch gatunków skorupiaków. Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej, dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach linienie zachodzi tylko raz do roku. Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi do linienia 1–2 razy w roku.

Pokaż odpowiedź
• chityna • polimer N-acetyloglukozaminy

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za podanie poprawnej nazwy polisacharydu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • chityna • polimer N-acetyloglukozaminy

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: • chityna • polimer N-acetyloglukozaminy

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 5.3 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Wykaż, że w trakcie życia raków musi dochodzić do ich linienia.

W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty. Poniżej przedstawiono opisy tych dwóch gatunków skorupiaków. Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej, dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach linienie zachodzi tylko raz do roku. Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi do linienia 1–2 razy w roku.

Pokaż odpowiedź
• Linienie, czyli zrzucanie zewnętrznej, nierozciągliwej części powłoki ciała, jest konieczne, aby osobnik mógł zwiększyć wymiary ciała. • Pancerz raków ogranicza wzrost osobnika, a ponieważ w początkowym okresie życia raki rosną najszybciej, to często przechodzą linienie. • W trakcie życia raków musi dochodzić do linienia, ponieważ pancerz sam w sobie nie rośnie, a tym samym ogranicza dalszy wzrost. • Dzięki zrzuceniu chitynowego pancerza możliwy jest wzrost skokowy. • Dorosłe raki linieją raz w roku na jesieni, co umożliwia im wtedy rozmnażanie się.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne wykazanie, że raki muszą linieć w trakcie życia, uwzględniające ograniczenie – przez oskórek – wzrostu lub rozmnażania się. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • Linienie, czyli zrzucanie zewnętrznej, nierozciągliwej części powłoki ciała, jest konieczne, aby osobnik mógł zwiększyć wymiary ciała. • Pancerz raków ogranicza wzrost osobnika, a ponieważ w początkowym okresie życia raki rosną najszybciej, to często przechodzą linienie. • W trakcie życia raków musi dochodzić do linienia, ponieważ pancerz sam w sobie nie rośnie, a tym samym ogranicza dalszy wzrost. • Dzięki zrzuceniu chitynowego pancerza możliwy jest wzrost skokowy. • Dorosłe raki linieją raz w roku na jesieni, co umożliwia im wtedy rozmnażanie się.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 5.4 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Rozstrzygnij, czy obydwa opisane powyżej gatunki raków – rak szlachetny i rak pręgowaty – mogą służyć jako gatunki wskaźnikowe (bioindykatory) czystości wód. Odpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu uwzględnij środowisko życia obydwu gatunków. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty. Poniżej przedstawiono opisy tych dwóch gatunków skorupiaków. Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej, dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach linienie zachodzi tylko raz do roku. Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi do linienia 1–2 razy w roku.

Pokaż odpowiedź
• Środowiskiem życia raka szlachetnego są tylko wody czyste. Rak pręgowaty żyje zarówno w wodach czystych, jak i w zanieczyszczonych. • Rak szlachetny ma wąski zakres tolerancji i zamieszkuje tylko bardzo czyste wody, a rak pręgowaty ma szeroki zakres tolerancji względem zawartości zanieczyszczeń w środowisku wodnym. • Raki szlachetne nie występują w wodach zanieczyszczonych i wskazują na czystą wodę. Raki pręgowate występują w wodach o różnej jakości – zarówno w tych czystych, jak i w zanieczyszczonych. Dlatego ich obecność w zbiorniku wodnym nie wskazuje, jaki jest stan tych wód pod względem zanieczyszczenia. • Tylko pierwszy występuje tylko w czystych wodach, a ten drugi ma szeroki zakres tolerancji na jakość wody. • Ponieważ rak szlachetny jest stenobiontem w odniesieniu do czystości wody, a pręgowaty – eurybiontem.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za rozstrzygnięcie, że obydwa gatunki nie mogą służyć jako gatunki wskaźnikowe, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do środowiska życia raka szlachetnego i raka pręgowatego pod względem czystości wód. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie: Nie mogą / Tylko rak szlachetny może być bioindykatorem.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    • Środowiskiem życia raka szlachetnego są tylko wody czyste. Rak pręgowaty żyje zarówno w wodach czystych, jak i w zanieczyszczonych. • Rak szlachetny ma wąski zakres tolerancji i zamieszkuje tylko bardzo czyste wody, a rak pręgowaty ma szeroki zakres tolerancji względem zawartości zanieczyszczeń w środowisku wodnym. • Raki szlachetne nie występują w wodach zanieczyszczonych i wskazują na czystą wodę. Raki pręgowate występują w wodach o różnej jakości – zarówno w tych czystych, jak i w zanieczyszczonych.

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Dlatego ich obecność w zbiorniku wodnym nie wskazuje, jaki jest stan tych wód pod względem zanieczyszczenia. • Tylko pierwszy występuje tylko w czystych wodach, a ten drugi ma szeroki zakres tolerancji na jakość wody. • Ponieważ rak szlachetny jest stenobiontem w odniesieniu do czystości wody, a pręgowaty – eurybiontem.

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 5.5 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Rozstrzygnij, czy przedstawione gatunki raków są klasyfikowane w jednym, czy – w dwóch rodzajach. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty. Poniżej przedstawiono opisy tych dwóch gatunków skorupiaków. Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej, dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach linienie zachodzi tylko raz do roku. Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi do linienia 1–2 razy w roku.

Pokaż odpowiedź
• Ich nazwy rodzajowe się różnią. • Ich nazwy rodzajowe w języku łacińskim są różne. • Mają odmienne pierwsze człony nazw łacińskich. • Rak szlachetny należy do rodzaju Astacus, a rak pręgowaty – do rodzaju Faxonius.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za rozstrzygnięcie, że rak szlachetny i rak pręgowaty są klasyfikowane w dwóch rodzajach, wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym różne nazwy rodzajowe tych raków (po łacinie). 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie: W dwóch

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    • Ich nazwy rodzajowe się różnią. • Ich nazwy rodzajowe w języku łacińskim są różne. • Mają odmienne pierwsze człony nazw łacińskich. • Rak szlachetny należy do rodzaju Astacus, a rak pręgowaty – do rodzaju Faxonius.

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Wymagane elementy toku według CKE: 1 pkt – za rozstrzygnięcie, że rak szlachetny i rak pręgowaty są klasyfikowane w dwóch rodzajach, wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym różne nazwy rodzajowe tych raków (po łacinie). 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie: W dwóch

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: • Ich nazwy rodzajowe się różnią. • Ich nazwy rodzajowe w języku łacińskim są różne. • Mają odmienne pierwsze człony nazw łacińskich. • Rak szlachetny należy do rodzaju Astacus, a rak pręgowaty – do rodzaju Faxonius.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 6.1 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Wykaż związek między osuszaniem terenów a spadkiem liczebności płazów, stanowiących pokarm zaskrońców zwyczajnych.

Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) to niejadowity wąż, naturalnie występujący w Polsce. Te gady można rozpoznać po dwóch jasnych plamach umieszczonych z tyłu głowy. Zaskrońce żywią się głównie płazami. Na podstawie obserwacji populacji zaskrońca zwyczajnego badacze stwierdzili, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat na terenie Puszczy Niepołomickiej doszło do wyraźnego spadku długości ciała tych zwierząt. Nadal obserwuje się pojedyncze duże okazy przekraczające 100 cm, a nawet osiągające 120 cm, jednak średni rozmiar samic wynosi 77,7 cm (spadek o 8,2%), natomiast samców – 55,9 cm (spadek o 16,7%). Naukowcy postawili dwie niewykluczające się hipotezy wyjaśniające to zjawisko. - Hipoteza 1.: Od lat 60-tych XX wieku populacja płazów (głównego pokarmu zaskrońca zwyczajnego) na badanym terenie wykazuje bardzo silny spadek biomasy i liczebności, spowodowany m.in. osuszaniem terenów, a niedobór pokarmu jest przyczyną ograniczenia wzrostu zaskrońców zwyczajnych. - Hipoteza 2.: W analizowanym okresie wzrosła na badanym terenie liczba osób odwiedzających siedliska węży, co skutkuje wzrostem śmiertelności wśród większych osobników, łatwiej zauważanych i intencjonalnie zabijanych przez człowieka.

Pokaż odpowiedź
• Utrata siedlisk – płazom do rozrodu niezbędna jest woda. • Osuszanie terenów powoduje, że płazy tracą żerowiska. • Stadium larwalne płazów żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego płazy nie mogą zamknąć cyklu życiowego. • Osuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną na drogach. • Na osuszonych terenach wysycha skóra płazów, przez którą zachodzi u nich wymiana gazowa. • Płazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym środowisku.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne wykazanie wpływu osuszania terenów na zmniejszanie się liczebności płazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród, rozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody). 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • Utrata siedlisk – płazom do rozrodu niezbędna jest woda. • Osuszanie terenów powoduje, że płazy tracą żerowiska. • Stadium larwalne płazów żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego płazy nie mogą zamknąć cyklu życiowego. • Osuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną na drogach. • Na osuszonych terenach wysycha skóra płazów, przez którą zachodzi u nich wymiana gazowa. • Płazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym środowisku.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 6.2 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3. Hipoteza 2. zakłada, że na populację zaskrońca zwyczajnego działa dobór A. 1. najdłuższych i najkrótszych. różnicujący, dobór który polega na eliminowaniu B. 2. najdłuższych. stabilizujący, z populacji osobników dobór o długości zbliżonej C. 3. kierunkowy, do wartości średniej.

Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) to niejadowity wąż, naturalnie występujący w Polsce. Te gady można rozpoznać po dwóch jasnych plamach umieszczonych z tyłu głowy. Zaskrońce żywią się głównie płazami. Na podstawie obserwacji populacji zaskrońca zwyczajnego badacze stwierdzili, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat na terenie Puszczy Niepołomickiej doszło do wyraźnego spadku długości ciała tych zwierząt. Nadal obserwuje się pojedyncze duże okazy przekraczające 100 cm, a nawet osiągające 120 cm, jednak średni rozmiar samic wynosi 77,7 cm (spadek o 8,2%), natomiast samców – 55,9 cm (spadek o 16,7%). Naukowcy postawili dwie niewykluczające się hipotezy wyjaśniające to zjawisko. - Hipoteza 1.: Od lat 60-tych XX wieku populacja płazów (głównego pokarmu zaskrońca zwyczajnego) na badanym terenie wykazuje bardzo silny spadek biomasy i liczebności, spowodowany m.in. osuszaniem terenów, a niedobór pokarmu jest przyczyną ograniczenia wzrostu zaskrońców zwyczajnych. - Hipoteza 2.: W analizowanym okresie wzrosła na badanym terenie liczba osób odwiedzających siedliska węży, co skutkuje wzrostem śmiertelności wśród większych osobników, łatwiej zauważanych i intencjonalnie zabijanych przez człowieka.

Pokaż odpowiedź
C2

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne dokończenie zdania. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    C2

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: C2

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 6.3 · 2 punktyBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące zaskrońca zwyczajnego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. Zaskroniec zwyczajny utrzymuje względnie stałą temperaturę ciała, 1. P F niezależnie od temperatury otoczenia. Podczas rozwoju zarodka zaskrońca zwyczajnego dochodzi do 2. P F wykształcenia błon płodowych. Zaskroniec zwyczajny przechodzi rozwój złożony, a rozwój jego postaci 3. P F larwalnych zachodzi w środowisku wodnym.

Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) to niejadowity wąż, naturalnie występujący w Polsce. Te gady można rozpoznać po dwóch jasnych plamach umieszczonych z tyłu głowy. Zaskrońce żywią się głównie płazami. Na podstawie obserwacji populacji zaskrońca zwyczajnego badacze stwierdzili, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat na terenie Puszczy Niepołomickiej doszło do wyraźnego spadku długości ciała tych zwierząt. Nadal obserwuje się pojedyncze duże okazy przekraczające 100 cm, a nawet osiągające 120 cm, jednak średni rozmiar samic wynosi 77,7 cm (spadek o 8,2%), natomiast samców – 55,9 cm (spadek o 16,7%). Naukowcy postawili dwie niewykluczające się hipotezy wyjaśniające to zjawisko. - Hipoteza 1.: Od lat 60-tych XX wieku populacja płazów (głównego pokarmu zaskrońca zwyczajnego) na badanym terenie wykazuje bardzo silny spadek biomasy i liczebności, spowodowany m.in. osuszaniem terenów, a niedobór pokarmu jest przyczyną ograniczenia wzrostu zaskrońców zwyczajnych. - Hipoteza 2.: W analizowanym okresie wzrosła na badanym terenie liczba osób odwiedzających siedliska węży, co skutkuje wzrostem śmiertelności wśród większych osobników, łatwiej zauważanych i intencjonalnie zabijanych przez człowieka.

Pokaż odpowiedź
1. – F, 2. – P, 3. – F.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń. 1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    1. – F, 2. – P, 3. – F. Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń. 1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: 1. – F, 2. – P, 3. – F.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 7.1 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Wyjaśnij, dlaczego tilapia nilowa musi pobierać jony Na+ i Cl− ze środowiska zewnętrznego. W odpowiedzi uwzględnij różnice między środowiskiem wewnętrznym ryby a środowiskiem zewnętrznym.

Tilapia nilowa (Oreochromis niloticus) to słodkowodna ryba z rodziny pielęgnicowatych. Ta ryba zachowuje równowagę osmotyczną dzięki aktywnemu pobieraniu Na+ i Cl− ze środowiska zewnętrznego przez skrzela. Tilapia nilowa jednocześnie wydala dużą objętość moczu o niskim stężeniu Na+ i Cl−. Na zasadzie dyfuzji do ciała ryby stale napływa woda, a jony Na+ i Cl− przedostają się z ciała ryby do środowiska zewnętrznego.

Pokaż odpowiedź
• W wodach słodkich, które stanowią środowisko życia tilapii nilowej, jest mniejsze stężenie jonów Na+ i Cl− niż w płynach ustrojowych ryby, dlatego te jony dyfundują z ciała ryby do wody i ryby muszą odzyskiwać te jony z wody. • W płynach ustrojowych ryb słodkowodnych jest większe stężenie jonów Na+ i Cl− niż w środowisku, dlatego do ciała tych ryb osmotycznie napływa woda, której nadmiaru ryby pozbywają się wraz z moczem. Ponieważ ryba wydala duże objętości moczu, traci ona Na+ i Cl−, przez co musi uzupełniać niedobory tych jonów przez pobieranie ich ze środowiska. • Tilapia żyje w środowisku dla niej hipotonicznym i dlatego nie pije wody zawierającej jony, a woda dyfunduje do jej ciała. Ta ryba musi drogą transportu aktywnego przez skrzela uzupełnić niedobór jonów traconych wraz z moczem.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie konieczności pobierania jonów Na+ i Cl− ze środowiska, uwzględniające mniejsze stężenie tych jonów w środowisku (środowisko hipotoniczne) życia względem płynów ustrojowych ryb, ORAZ wynikającą z tego 1) dyfuzję jonów Na+ i Cl− do otaczającej wody (przez skrzela) LUB 2) utratę Na+ i Cl− wraz z moczem, którego duże objętości wynikają z pozbywania się nadmiaru wody osmotycznie napływającej do ciała ryby, co skutkuje potrzebą uzupełniania tych jonów. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź etap 1

    • W wodach słodkich, które stanowią środowisko życia tilapii nilowej, jest mniejsze stężenie jonów Na+ i Cl− niż w płynach ustrojowych ryby, dlatego te jony dyfundują z ciała ryby do wody i ryby muszą odzyskiwać te jony z wody. • W płynach ustrojowych ryb słodkowodnych jest większe stężenie jonów Na+ i Cl− niż w środowisku, dlatego do ciała tych ryb osmotycznie napływa woda, której nadmiaru ryby pozbywają się wraz z moczem.

  3. 3
    Przeprowadź etap 2

    Ponieważ ryba wydala duże objętości moczu, traci ona Na+ i Cl−, przez co musi uzupełniać niedobory tych jonów przez pobieranie ich ze środowiska. • Tilapia żyje w środowisku dla niej hipotonicznym i dlatego nie pije wody zawierającej jony, a woda dyfunduje do jej ciała. Ta ryba musi drogą transportu aktywnego przez skrzela uzupełnić niedobór jonów traconych wraz z moczem.

  4. 4
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 7.2 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Uzasadnij, że adaptacja w postaci noszenia w jamie gębowej zapłodnionych jaj, larw i narybku przez samice pielęgnicowatych zwiększa szanse na przeżycie potomstwa.

Tilapia nilowa (Oreochromis niloticus) to słodkowodna ryba z rodziny pielęgnicowatych. Ta ryba zachowuje równowagę osmotyczną dzięki aktywnemu pobieraniu Na+ i Cl− ze środowiska zewnętrznego przez skrzela. Tilapia nilowa jednocześnie wydala dużą objętość moczu o niskim stężeniu Na+ i Cl−. Na zasadzie dyfuzji do ciała ryby stale napływa woda, a jony Na+ i Cl− przedostają się z ciała ryby do środowiska zewnętrznego.

Pokaż odpowiedź
• Jaja, larwy i narybek ukryte w pysku samicy są narażone w mniejszym stopniu na ataki drapieżników, a tym samym ich szanse na przeżycie znacznie rosną. • Przetrzymywanie jaj w jamie gębowej samicy zapewnia ikrze optymalną temperaturę do rozwoju. • Zapewnia to ikrze odpowiedni poziom tlenu, dzięki czemu więcej jaj rozwija się prawidłowo.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne uzasadnienie, że adaptacja w postaci noszenia w jamie gębowej zapłodnionych jaj, larw i narybku przez samice pielęgnicowatych zwiększa szansę na przeżycie potomstwa, uwzględniające np. ochronę przed drapieżnikami, zapewnienie odpowiedniej temperatury lub dostępności tlenu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • Jaja, larwy i narybek ukryte w pysku samicy są narażone w mniejszym stopniu na ataki drapieżników, a tym samym ich szanse na przeżycie znacznie rosną. • Przetrzymywanie jaj w jamie gębowej samicy zapewnia ikrze optymalną temperaturę do rozwoju. • Zapewnia to ikrze odpowiedni poziom tlenu, dzięki czemu więcej jaj rozwija się prawidłowo.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, wynik końcowy zgadza się z modelem odpowiedzi, a zapis zawiera elementy wymagane do zdobycia 1 pkt. Szczegółowe kryteria są podane poniżej rozwiązania.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 8.1 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Podaj nazwę gromady kręgowców, której budowę serca przedstawiono na schemacie.

Serce tej gromady kręgowców jest zbudowane z dwóch przedsionków i jednej komory. Do lewego przedsionka napływa krew natlenowana, a do prawego – odtlenowana. Przedsionki są oddzielone od komory przez zastawki przedsionkowo-komorowe. Krew natlenowana i odtlenowana praktycznie nie mieszają się w komorze, a dwa strumienie krwi są wyprowadzane z komory przez stożek tętniczy, podzielony na dwie części przez zastawkę spiralną. Stożek tętniczy przechodzi w naczynia rozprowadzające krew po całym ciele.

Pokaż odpowiedź
płazy / Amphibia

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za podanie poprawnej nazwy gromady. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    płazy / Amphibia

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: płazy / Amphibia

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 8.2 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Rozstrzygnij, czy naczynia krwionośne oznaczone na schemacie literą X to żyły, czy – tętnice. Odpowiedź uzasadnij. Rozstrzygnięcie: Uzasadnienie:

Serce tej gromady kręgowców jest zbudowane z dwóch przedsionków i jednej komory. Do lewego przedsionka napływa krew natlenowana, a do prawego – odtlenowana. Przedsionki są oddzielone od komory przez zastawki przedsionkowo-komorowe. Krew natlenowana i odtlenowana praktycznie nie mieszają się w komorze, a dwa strumienie krwi są wyprowadzane z komory przez stożek tętniczy, podzielony na dwie części przez zastawkę spiralną. Stożek tętniczy przechodzi w naczynia rozprowadzające krew po całym ciele.

Pokaż odpowiedź
• Te naczynia wyprowadzają krew z komory serca. • Naczyniami X płynie krew z serca do płuc.

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – za rozstrzygnięcie, że naczynia oznaczone literą X to tętnice, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do kierunku przepływu krwi – z serca. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie: Tętnice

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    • Te naczynia wyprowadzają krew z komory serca. • Naczyniami X płynie krew z serca do płuc. Wymagane elementy toku według CKE: rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – za rozstrzygnięcie, że naczynia oznaczone literą X to tętnice, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do kierunku przepływu krwi – z serca. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie: Tętnice

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: • Te naczynia wyprowadzają krew z komory serca. • Naczyniami X płynie krew z serca do płuc.

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 8.3 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2. Zastawka spiralna występuje w sercu wszystkich dorosłych rozdzielenie strumienia krwi A. 1. kręgowców, płynącego w stożku tętniczym. a jej funkcją jest niektórych dorosłych zapobieganie cofaniu się krwi B. 2. kręgowców, do komory serca.

Serce tej gromady kręgowców jest zbudowane z dwóch przedsionków i jednej komory. Do lewego przedsionka napływa krew natlenowana, a do prawego – odtlenowana. Przedsionki są oddzielone od komory przez zastawki przedsionkowo-komorowe. Krew natlenowana i odtlenowana praktycznie nie mieszają się w komorze, a dwa strumienie krwi są wyprowadzane z komory przez stożek tętniczy, podzielony na dwie części przez zastawkę spiralną. Stożek tętniczy przechodzi w naczynia rozprowadzające krew po całym ciele.

Pokaż odpowiedź
B1

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne dokończenie zdania. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    B1

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: B1

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 9.1 · 2 punktyBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu kolanowego (1.–4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A–D). Wpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli. Nr na Nazwa tkanki łącznej Mikrofotografia schemacie

Poniżej przedstawiono opisy czterech tkanek łącznych, występujących w obrębie stawu kolanowego człowieka, stanowiącego ruchome połączenie kości udowej z kością piszczelową. W skład stawu kolanowego wchodzi także rzepka – kość położona w obrębie ścięgna mięśnia czworogłowego uda, odpowiedzialnego za ruch prostowania w stawie kolanowym. 1. Ta tkanka charakteryzuje się ściśle upakowanymi włóknami oraz niewielką ilością istoty podstawowej. Z tej tkanki są zbudowane ścięgna i więzadła. 2. Ta tkanka pełni funkcję podporową, a dużą sztywność tej tkanki zapewniają sole wapnia i magnezu wypełniające przestrzeń między włóknami. 3. Ta tkanka jest bardzo odporna na ścieranie, dzięki czemu tworzy trwałe powierzchnie stawowe. Podczas rozwoju zarodkowego ta tkanka buduje szkielet człowieka. 4. Ta tkanka składa się z komórek prawie w całości wypełnionych trójglicerydami, a pozostała część cytoplazmy i jądro komórkowe stanowią niewielką część komórki. Przechowuje ona zapasy energii, bierze udział w termoregulacji i stanowi ochronę narządów wewnętrznych.

Pokaż odpowiedź
Nr na Nazwa tkanki łącznej Mikrofotografia schemacie 1. kostna B 2. chrzęstna (szklista) C 3. właściwa (zbita / włóknista / zwarta) A 4. tłuszczowa (żółta) D

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 2 punkty.

Pełne zasady oceniania CKE

2 pkt – za poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli. 1 pkt – za poprawne uzupełnienie jednej kolumny tabeli LUB dwóch wierszy tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    Nr na Nazwa tkanki łącznej Mikrofotografia schemacie 1. kostna B 2. chrzęstna (szklista) C 3. właściwa (zbita / włóknista / zwarta) A 4. tłuszczowa (żółta) D Wymagane elementy toku według CKE: 2 pkt – za poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli. 1 pkt – za poprawne uzupełnienie jednej kolumny tabeli LUB dwóch wierszy tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: Nr na Nazwa tkanki łącznej Mikrofotografia schemacie 1. kostna B 2. chrzęstna (szklista) C 3. właściwa (zbita / włóknista / zwarta) A 4. tłuszczowa (żółta) D

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Zadanie 9.2 · 1 punktBiologia — odpowiedź według zasad CKE

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3. Staw kolanowy to 1. umożliwia ruch w jednej osi. A. staw prosty, ponieważ 2. umożliwia ruch w kilku osiach. B. staw złożony, 3. stanowi połączenie więcej niż dwóch kości.

Poniżej przedstawiono opisy czterech tkanek łącznych, występujących w obrębie stawu kolanowego człowieka, stanowiącego ruchome połączenie kości udowej z kością piszczelową. W skład stawu kolanowego wchodzi także rzepka – kość położona w obrębie ścięgna mięśnia czworogłowego uda, odpowiedzialnego za ruch prostowania w stawie kolanowym. 1. Ta tkanka charakteryzuje się ściśle upakowanymi włóknami oraz niewielką ilością istoty podstawowej. Z tej tkanki są zbudowane ścięgna i więzadła. 2. Ta tkanka pełni funkcję podporową, a dużą sztywność tej tkanki zapewniają sole wapnia i magnezu wypełniające przestrzeń między włóknami. 3. Ta tkanka jest bardzo odporna na ścieranie, dzięki czemu tworzy trwałe powierzchnie stawowe. Podczas rozwoju zarodkowego ta tkanka buduje szkielet człowieka. 4. Ta tkanka składa się z komórek prawie w całości wypełnionych trójglicerydami, a pozostała część cytoplazmy i jądro komórkowe stanowią niewielką część komórki. Przechowuje ona zapasy energii, bierze udział w termoregulacji i stanowi ochronę narządów wewnętrznych.

Pokaż odpowiedź
B3

Odpowiedź i kryteria punktowania pochodzą z oficjalnych zasad oceniania CKE.

Punktacja: maksymalnie 1 punkt.

Pełne zasady oceniania CKE

1 pkt – za poprawne dokończenie zdania. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie krok po kroku
  1. 1
    Połącz źródło z mechanizmem biologicznym

    Wypisz informację z tekstu, schematu, tabeli lub doświadczenia, która odpowiada poleceniu. Następnie nazwij proces biologiczny i pokaż związek przyczynowo-skutkowy — sama nazwa zjawiska zwykle nie wystarcza do uzasadnienia.

  2. 2
    Przeprowadź rozwiązanie

    B3

  3. 3
    Sprawdź odpowiedź z warunkami punktowania

    Zweryfikuj, czy każdy człon polecenia jest zrealizowany, a wynik jest zgodny z odpowiedzią: B3

Typowy błąd: Przepisanie fragmentu materiału źródłowego bez wyjaśnienia mechanizmu albo podanie poprawnego faktu biologicznego, który nie odpowiada dokładnie na polecenie.

Dokumenty źródłowe

Oficjalne materiały CKE

Pliki nie są osadzane ani wczytywane razem ze stroną. Każdy link prowadzi bezpośrednio do oryginalnego dokumentu CKE (PDF lub DOCX).